गोष्ट एका मिशीची # १

लहानपणापासून माझ्या मनात बरीच कुतुहले आहेत. मोठा झाल्यावर त्यातली बरीच कमी झाली‚ काही आणखी नवी आली. बालपण खेडयात गेले असल्याने सुरवातीची बरीच वर्षे दुरच्या डोंगराच्या पायथ्याची वाहने बघून ती आपोआप कशी धावतात याचे कुतूहल वाटायचे. वाहन चालवायला ड्रायव्हर असतो हे आमच्या ध्यानीमनीही नव्हते. सगळयाच वाहनांना ड्रायव्हर असतो हे समजल्यावर तर मला धक्काच बसला होता.
पोपट हा माझा आवडता पक्षी आहे. पिंजर्‍यातला नव्हे‚ रानातला. पाळीव पोपटाच्या डोळयांत मला कारुण्याचा भाव दिसतो. त्याच्या चोचीला लालभडक रंग कोण देत असावे असा मला लहानपणी प्रश्न पडायचा. पोपट तंबाखू‚ चूना आणि कात टाकून पान खातो त्यामुळे त्याचे तोंड लाल होत असावे अशी माझी बरीच वर्षे समजूत होती. शिवाय त्याच्या गळयालाही मफलरसारखा पट्टा कुणी बांधलाय ते मला कळायचे नाही. अशासारखी ही लहानपणाची कुतूहले गेली आणि आता लोक फ्रंेच कट का ठेवतात यासारख्या शंका डोक्यात घुसल्या.
एक तर हा फ्रंेच कट दाढीचा आहे की मिशीचा आहे ते मला माहीत नाही. बहूतेक तो दाढीचा असावा कारण त्या कटातल्या जास्त केसांचा वाटा दाढीचा असतो. एकदा घरी दाढी करत असताना या फ्रंेच कटाचा विचार माझ्या डोक्यात आला. हल्ली दाढी मात्र मी घरीच करतो. त्याला दोन कारणे आहेत. एक म्हणजे मला रविंद्रनाथ टागोरांसारखी भारदस्त दाढी नाही आणि दुसरे म्हणजे प्रत्येक आठवडयाला फक्त दाढी करायला त्या कारागीराकडे जायचे हा विचार मनात आल्याआल्या करायला आलेल्या दाढीचे केस हनुवटीवरच उभे रहातात.
मागे एकदा दाढी करायला ह्याच्या खुर्चीत बसलो होतो. तो झुपकेदार ब्रश चोळून चोळून त्याने माझ्या तोंडाला फेस आणला. फक्त तोंडालाच काय‚ तो फेस त्याने माझ्या नाकातही कोंबला. श्वास घेता येईना! हा सगळा कार्यक्रम झाल्यावर “लगेच येतो साहेब!” म्हणून तो जो सटकला ते अर्ध्या तासानेच परत आला. आपल्याशिवाय जग चालणार नाही हा अविर्भाव सतत तोंडावर बाळगणारे हे तमाम कारागीर माझ्याच वाट्याला का येतात काही कळत नाही. बरं‚ खुर्चीवर बसायच्या आधी काही सांगणार नाहीत. गळयाभोवती कोणे एके काळी पांढरा असेल अशी शंका येणारा कापडाचा तुकडा गंुडाळून तोंडाला फेस आणला की‚ “साहेब जरा चहा पिउुन येतो!” मग काय, साहेब बसतातच वाट बघत!
तो बाहेर गेल्यावर त्याच्या त्या मानेभोवती टाकलेल्या वस्त्राने मी नाकातला फेस पुसून टाकला आणि चातकाप्रमाणे त्याची वाट बघत बसलो. तोंडावरचा तो स्थायुरुप की द्रवरुप असणारा फेस केव्हाच सुकून गेला होता. त्याची वाट बघून पेंग यायला लागला आणि हा आला.
हे सगळे कारागीर त्यांच्या दुकानात आरसे कशाला लावतात कोण जाणे! गिर्‍हाईकाने खुर्चीवर बसल्यावर समोरच्या आरशात जरा स्वत:ला न्याहळले की यांचे पित्त खवळते. गिर्‍हाईकाची मुंडी ही जिवंत माणसाची आहे हे विसरून अंगात असणारे सगळे बळ हे लोक मुठीत एकवटतात आणि तो मुंडीनामक अवयव मागे नाहीतर पुढे आदळतो. “हं…असंच बसा. जरादेखील हलू नका.” त्यातूनही हलण्याचा प्रयत्न करून त्याचा नियमभंग केला‚ तर हा हातात असणारा वस्तरा चारपाचवेळा इकडे तिकडे करण्याऐवजी आरशातून गिर्‍हाईकाकडे बघत आणि एखादया खलनायकासारखे हसत आठ दहावेळा इकडे तिकडे करतो. मग गिर्‍हाईक कशाला झक मारायला हलेल? म्हणून त्याच्याकडे गेले की स्वत:ची मुंडी त्याच्या स्वाधीन करून बसण्याशिवाय काहीच पर्याय नसतो. मग पुरेसा फ्रंेच कटही होणार नाही एवढीशी दाढी करायला त्याच्याकडे कशाला जा? ज्यादिवशी दाढी करताना काहीही कारण नसताना त्याने माझा कापडाने गळा आवळला त्याच दिवशी मी दाढीचे सामान खरेदी केले. फक्त केस कापून आल्यावरच मानगुटीवर जे बलशाली प्रयोग झालेले असतात त्यानेच दोन दिवस मान धरल्यासारखी वाटते (दुसर्‍या कुणीतरी नव्हे. आपोआप)

क्रमश:


©विजय माने, ठाणे.