हनुमानजंप

आडगेवाडीत पूर्वी रामायण पार्टी होती. महत्वाचे म्हणजे सगळयांसाठी लागणारे ड्रेस आणि मेकअपचे सामानही होते. अगदी रामलक्ष्मणाच्या डोक्यावर असणार्‍या जटांपासून ते साधुमहाराजांची भगवी वस्त्रे, कमंडलू, धनुष्यबाण, गदा वगैरे सगळया वस्तू होत्या. साक्षात तालुक्याच्या आमदार साहेबांकडे वशिला लावून त्यांच्याकडून देणगीच्या नावाखाली जी वसुली केली होती त्यातून या सगळया गोष्टी घेतल्या होत्या. तीनचार वर्षे सगळे व्यवस्थित चालले. रामायणाने वाडीचे नाव जिल्ह्यात केले.
रामायणाची सुपारी द्यायला कुठनं कुठनं लोक वाडीला हुडकत यायचे. एकेक पार्टीच तसा होता. रावणाचा पार्ट घेतलेला शामाप्पा एवढा भयंकर होता की त्याने एकदा वस्त्रे अंगावर चढवून हातात खड्ग घेतला की त्याच्या आजुबाजूला फिरकायची कुणाची बिशाद नव्हती. खालच्या आळीतला शे सव्वाशे किलोचा आंदा हनुमानाची भुमिका करत होता. आकारमानानुसार हनुमानाला गदा पुरवण्यात आलेली असल्याने त्याच्याजवळही कोण जवळ जात नव्हते. राम, लक्ष्मण आणि सीता म्हणजे थेट द्वापारयुगातून आल्यासारखी वाटायची. विशेषत: सीता झालेला वरच्या आळीचा पिंटया खूपच सोज्वळ वाटायचा. रामायण संपल्यावर लोक या त्रिकुटाला पाया पडायलाच लाईन लावायचे आणि हे बहाद्दरही लोकांना आशिर्वाद वगैरे द्यायचे. एकंदरीत मंडळींचा चांगला जम बसला होता.
पण काम करणारे पार्टी वर्षानुवर्षे तेच तेच काम करून कंटाळले. त्यांना काहीतरी चेंज हवा होता. एकमेकांचे पार्ट बदलून घेउुया अशी एक कल्पणा पुढे आली पण हनुमान सोडला तर ते शक्य नव्हते. हनुमानाला रावण करता आला असता. पण बाकीच्यांचे काय? मग आहे त्या स्क्रीप्टमध्ये बदल करून नवीन ष्टोरी रचूया असे रावणाचे मत पडले. प्रत्येक रामायणात मरावे लागते अशी त्याची तक्रार होती. लगेच दशरथानेही त्याला पाठिंबा दिला. पण वाडीतल्या शहाण्या माणसांना ती आयडिया पटली नाही.
“मग माजी एंट्री बदलून टाकूया.” हनुमान झालेला आंदा पुढे येत बोलला.
“मंजे?” लोकं आता अजून काय नवीन म्हणून त्याच्याकडं बघायला लागली.
“मला काय वाटतंय, प्रत्येक टायमाला मी जे दार उघडून स्टेजवर जातो, ते एवढं भारी वाटत न्हाय. त्यापेक्षा हवेतनं जंप मारून गेलं तर चांगलीच मज्जा येईल. अशी कायतरी नवी आयडिया काढा.”
“मंजे?”
“काय कंडम माणसं हाय रं तुमी. सगळं फोडून सांगायला लागतंय.” म्हणून त्याने सगळा प्लान सांगितला. आणि तो ऐकल्यावर साक्षात रावणाच्याही अंगावर काटा आला. त्याच्या नवीन प्लाननुसार त्याला देवळावर चढावे लागणार होते. ते एकवेळ ठीक होते पण एंट्री मारतेवेळी कमरेला दोरी बांधून तो स्टेजवर जंप मारणार होता आणि तो पडू नये म्हणून दोघातिघांनी त्याच्या कमरेला बांधलेली ती दोरी सांभाळायची होती. दुसरा कुणीही असता तरी ते जमलेही असते पण शे सव्वाशे किलोचा झटका सांभाळणे कुणालाही अवघडच होते.
“नको बाबा. हाय हेच चांगलं हाय. नीट दार उघडून जात जा आपला.”
“कुठलीबी गोष्ट ऐकून घ्यायच्या आधीच न्हाय म्हणा लेकांनो. काय सांगायला गेलं की हिरमोड करता बगा तुमी.”
“असल्या आयडया काडून हातपाय गळयात घेउुन बसायचं हाय का?”
ह्यांच्यापुढे काही बोलण्यात अर्थ नाही म्हणून आंदा गप्प बसला पण ऐनवेळी आपल्याला हवी तशीच एंट्री घ्यायची असे त्याने ठरवले. थोडयाच दिवसांत वाडीची जत्रा आली. जत्रेला रामायण ठरलेलेच असायचे. त्यादिवशी रामायणाची दणकून जाहिरात झाली. आंदानेही आज कुछ तुफानी करते है म्हणत मनाशी काहीतरी ठरवले. रात्री कार्यक्रम सुरु झाल्यावर नेहमीप्रमाणे त्याने हनुमानाचा पोशाख चढवला, हातात गदा घेतली आणि बाजूला उभा राहिलेल्या बापूला तो म्हणाला, “बापू , दोनतीन माणसांची येवस्था करा.”
“कशाला?”
“चला जरा देवळावर.”
“कशाला?”
“काय न्हाय हो. माझी एंट्री मारायची हाय.”
“जावा बाबांनो तुमीच. नको म्हटलेलं कळत कसं न्हाय रं तुमाला?”
बापूचं काही न ऐकता आंदाने दोघातिघांना बरोबर घेतले आणि ड्रेसिंगरुमच्या मागच्या दरवाजाने तो देवळावर चढायला गेला. देवळावरून वीस फुट खाली असलेल्या स्टेजवर जंप मारायची असा त्याचा प्लान होता. पण ते ऐकल्यावर त्याच्याबरोबरचे तिघे घाबरायला लागले.
“लेकांनो भेताय कशाला? हनुमान कोण हाय. तुमी का मी?”
“व्हय बाबा तूच हैस.”
“मग मला वरनं सोडा. काय न्हाय होणार.”
पण जंप चुकली आणि एखादा हातपाय मोडला तर काय घ्या म्हणून ते ऐकेनात. आंदा मात्र मारली तर खरोखरच्या हनुमानासारखीच स्टेजवर जंप मारणार. नाही तर नाही, म्हणून रुसूनच बसला. इकडे टाईम झाल्यावर राम हनुमानाची वाट बघून कंटाळला. लक्ष्मण ड्रेसिंगरुममध्ये जाउुन तंबाखू खाउुन आला पण हनुमान येण्याचे चिन्ह दिसेना.
शेवटी आंदापुढे सगळयांना माघार घ्यावी लागली. नाईलाजाने त्याच्या कमरेला दोर बांधण्यात आला. मग हाताने खुण केल्यावर हळूच त्याला स्टेजवर कसं सोडायचं हे त्यांने बाकीच्यांना समजावून सांगितले. सगळयांनी माना डोलावल्या. हनुमान जिथून उडी मारणार होता तिथे तो गेला. समोरचं पब्लिक बघून त्याच्या अंगात वारं संचारलं. माणसं बघितली की त्याला तसंच व्हायचं. एरव्ही हनुमानाची एंट्री घेतल्यावरही हा एकदा बाहेर आला की माकडचाळे करत असायचा. डायलॉग बोलायचे सोडून फट्टया तालमीत गेल्यासारखा जोर बैठकाच मारायचा आणि दांडपट्टयासारखी गदा फिरवायचा.
माणसं दिसल्यावर आपल्या कमरेला दोरी बांधली आहे हे तो विसरला. त्याने देवळावरून थेट खालच्या स्टेजवर उड्डाण केले. पब्लिक उडणार्‍या हनुमानाकडे बघतच राहिलं. पण वीस फुटावरून हनुमानजंप घेउुन हनुमान जे खाली बसला ते उठलाच नाही. त्या हिसक्याने दोर पकडणारे देवळावरचे दोघे त्याच्याआधी खाली आले. एकच गोंधळ उडाला. गाववाल्यांना वाटलं हा रामायणातलाच शीन चाललाय. लोकं खुश! काही भाद्दरांनी तर शिट्टया मारून वन्स मोअरची मागणी केली. बर्‍याचवेळानं हनुमानाचे दोन्ही पाय मोडलेत हे समजलं आणि त्याला लागलीच दवाखान्यात हलवण्यात आला.
पुढचे काही महिने हातापायला प्लॅस्टर बांधून हनुमान खाटेवर पडून होता. नंतर वाल्या कोळयाचे अकस्मात निधन झाले, रावण खूपच प्यायला लागला आणि जांबुवंत कायमचाच सासरवाडीला जाउुन राहिल्यावर रामायणात राम राहिला नाही आणि रामायण कायमचं बसलं.


©विजय माने, ठाणे.

बलम पिचकारी

भरधाव धावणार्‍या एसटीला कचकन बे्रक लागला आणि एसटी जाग्यावरच बंद पडली. डुलक्या घेणार्‍यांच्या डोक्याला टेंगळं आली. मधल्या मोकळया जागेत अवघडून उभा राहिलेले प्रवाशी इकडे तिकडे धरायला काही न मिळाल्याने एसटीच्या पुढच्या दरवाजाकडे जमा झाले. ज्यांच्या हातात बाजाराची ओझी होती त्यांनी त्यांच्या बोचक्यांसहित समोर येईल त्याच्यावर आक्रमण केले. काय झालंय हे कळायच्या आत कुणीतरी एसटीचा दरवाजा उघडला आणि केव्हापासून दरवाजात कडमडत असलेला कंडक्टर त्याच्या तिकीटपेटीसह बाहेर सांडला. एका बेसावध म्हातारीची कवळी तोंडातून खाली पडली. ती शोधता शोधता तसल्या दंग्यात म्हातारी किंचाळली, “बाबा ब्रेक मारतूयास का आमचं दात पाडतूयास?”
एका आगाउु पॅसेंजरने मध्येच तोंड घातले, “आज्जीबाई कवळी हाय नव्हं ती?”
“ती बी पाडली की बाबानं.”
“लावा की मग पुन्ना.”
त्याच्या नादाला न लागता म्हातारीने कवळी शोधून पिशवीत ठेवली आणि चष्मा वाचलाय का ते बघू लागली. सगळे ठीकठाक झाल्यावर नेमके काय झाले याची चौकशी सुरू झाली. अचानक गाडीच्या आडवे काय आले ते कुणालाही कळेना. बसमधून पडलेला कंडक्टर कसनुसे तोंड करत आणि कपडे झाडत वर आला. त्याला दरवाजाची कडी कुुणी काढली याची चौकशी करायची होती. एवढयात ड्रायव्हरचा आवाज कानावर आला, “ओ पाव्हणं, काय राव गाडी चालवताय, आला असता की एसटीखाली.”
एसटीपुढे एक मोटारसायकल थांबली होती. मोटारसायकलवरून एक माणूस खाली उतरला आणि त्याने ड्रायव्हरला एसटी बाजूला घ्यायला सांगितली. सांगणारा माणूस किरकोळ असता तर ड्रायव्हरने ऐकले नसते पण माणूस चांगलाच जाडजूड होता. त्याचे ऐकून पळून जाता येणार नव्हते म्हणून ड्रायव्हरने पुन्हा एसटी सुरू केली आणि रस्त्याच्या बाजूला घेउुन उभी केली. नुसती गाडी बाजूला घ्या म्हणून तो थांबला नाही तर त्याने “मी सांगितल्याशिवाय गाडी हलवायची नाही.” असा थेट हुकुमच सोडला.
उगाच काही लफडे नको म्हणून ड्रायव्हरने गुपचूप गाडी बंद केली. तो माणूस एसटीच्या पुढच्या दरवाजातून आत घुसला तसा झालेला प्रकार लोकांच्या लक्षात आला. त्याच्या स्टार्च केलेल्या स्वच्छ पांढर्‍या झब्ब्यावर डाव्या खांद्यापासून कमरेच्या उजव्या भागापर्यंत तलवारीचा वार झाल्यासारखा दिसत होता. एसटीत बसलेला कुठलातरी महाभाग पान खाउुन पचाक्कन बाहेर थुंकला होता आणि त्याचा नकाशा त्याच्या झब्ब्यावर उमटला होता.
लाल पिचकारीत न्हाउुन निघालेला माणूस भयंकर चिडला होता. आधीच गोेरा असणारा त्याचा वर्ण लाल झाला होता. स्वच्छ कपडयांबरोबर त्याच्या गळयात जाडजूड सोन्याची चेन आणि हातात सोन्याचे ब्रेसलेट होते. एकूण राहणीमानावरून तो माणूस आमदार खासदाराच्या कंपूतला वाटत होता. त्या घटकेला त्याच्या तावडीत कोण सापडला असता तर त्याचे काही खरे नव्हते. एसटीत घुसल्या घुसल्या त्याने उजव्या बाजूच्या पहिल्या सीटपासून “कोण हरामखोर आत्ता खिडकीतून बाहेर थुंकला?” अशी चौकशी करायला सुरवात केल्यावर पान आणि तंबाखू खाल्लेले लोक हादरले.
पिचकारी उजव्या बाजूच्या खिडकीतून बाहेर आली असे खुद्द फिर्यादीचेच म्हणणे पडल्यावर डाव्या बाजूच्या सीटवर बसलेल्या लोकांनी सुटकेचा नि:श्वास टाकला आणि पुढचा तमाशा बघायला ते तयार झाले. होय म्हणायला कोण तयारच होईना. अशावेळी हरिश्चंद्र होउुन कोण मार खाईल? जो कोण “मी…” म्हणेल त्याचा निकाल पक्का होता त्यामुळे ती रिस्क घ्यायला कुणीही तयार नव्हता. मग त्यानेच प्रत्येकाकडे बोट दाखवून विचारायला सुरवात केली, “तू थंुकलास ना बाहेर?”
“नाही हो पावणं. बसल्यापासून ढकलतोय पण खिडकीच उघडत नाही.”
त्याच्याशी अजून बोलण्यात अर्थ नव्हता हे जाणून झब्बा मागच्या सीटकडे वळला, “तू थुंकलास ना बाहेर?”
“नाही. आपून आजपातूर सुपारीच्या खांडालाही तोंड लावलं नाही.”
त्याच्या तोंडाला लागण्यात अर्थ नव्हता म्हणून तो घायाळ माणूस मागच्या सीटकडे वळला.
“तंबाखू खाउुन बाहेर थुंकलास काय रे तू?”
“नाही हो. हे बघा. अॅऽऽऽ” म्हणून त्याने जीभच बाहेर काढून दाखवली.
त्याने सगळी उजवी बाजू तपासली पण काही उपयोग झाला नाही. सगळयांनी आपापली तोंडे त्याला दाखवली तरीही कोण भेटला नाही म्हणून तो अजूनच चिडला. मग त्याचे लक्ष मोकळया असलेल्या शेवटच्या बाकाकडे गेले. बाकडयावर कोण नव्हते पण वर सामान ठेवतात त्याठिकाणी एक पिशवी होती. त्याने त्या पिशवीला हात घातला आणि विचारले, “ही पिशवी कुणाची आहे?”
अनेकवेळा विचारूनही काहीही उत्तर आले नाही. म्हणून त्याने पिशवी तपासली. आत एक टॉवेल आणि तंबाखूची पुडी दिसली. पिशवीची मालकी सांगायला कुणीही पुढे येत नाही असे दिसल्यावर त्याने आपला मोर्चा कंडक्टरकडे वळवला, “मास्तर कोण बसला होता इथं?”
कंडक्टरने सगळया प्रवाशांवर नजर फिरवली आणि म्हणाला, “एक काळी टोपी घातलेला माणूस होता.”
“कुठं गेला मग?”
“काय माहित? कुणीतरी दरवाजा उघडल्यावर मी पडलो त्या गडबडीत काही कळलंच नाही. बहुतेक त्याला तुम्ही चांगलाच चोप देणार असा डाउुट आला असेल म्हणून पिशवी टाकून पळाला वाटतं!”
त्या अनोळखी काळया टोपीवाल्याला शिव्या देत तो माणूस खाली उतरला आणि गाडीवर बसून निघून गेला. ड्रायव्हरने कंडक्टरला हाक देत बस सुरू केली, “ये निकमा, पाण्याची बाटली घे लेका. पान आण म्हटल्यावर तंबाखू टाकून आणलंस होय? लेका गिळावं लागलं की.”
“मग कुणी सांगितलं हुतं गिळायला?”
“कुणी सांगितलं नव्हतं, पण घावलो असतो तर पावण्यानं दणकून मला पैलवानच केला असता. च्यायला, गाडी चालवत पान खायची काय सोयच राहिली नाही आता.”


©विजय माने, ठाणे.