गावगुंड

Gaavgund

आमच्या गावी एक सार्वजनिक कुत्रा होता. आम्ही सगळेजण त्याला गावगुंड म्हणत असू. तपकिरी रंग आणि काळसर तोंड असलेला हा गावगुंड गावातल्या सगळया मोकाट कुत्र्यांचा बादशहा होता. वैयक्तिक पाळलेली कुत्रीही याच्यासमोर अंगापिंडाने किडमिडीत वाटायची. शहाणी कुत्री तर याच्या सावलीलाही यायची नाहीत. रात्री जेवणाचा टाईम झाला की तो चौकटीत येउुन उभा रहायचा. मग त्याला भाकरी टाकावी लागायची. सिध्या बोलाने भाकरी नाही टाकली तर भाकरीचे टोपले पळवणारा गावगुंडासारखा धाडसी कुत्रा मी आजवर बघितला नाही.
भल्या भल्या कुत्र्यांना फक्त दगड खाली घेण्यासाठी वाकण्याचा अवकाश की पळण्यासाठी रस्ते दिसायचे नाहीत. पण शत्रुपक्षाला शेपुट दाखवणे गावगुंडाच्या रक्तात नव्हते. दगड घ्यायला खाली वाकले हा गुरगुरायचा. हातात दगड घेतला की उठून उभा रहायचा आणि दगड मारण्यासाठी हात उगारला की हा थेट अंगावर धावून यायचा. माझ्या एका मित्राने गावगुंड झोपला असताना पाय वाजवून “भॉ..” करायचा गाढवपणा करून पोटात चौदा इंजेक्शने घेतली होती. म्हणून आम्ही गावगुंडाला गाठायचेच असेल तर गँगनेच गाठायचो. भरपूर लोक दिसले की तो परिस्थिती ओळखून मग पोबारा करायचा.
वास्तविक गावगुंड हा अतिशय बुद्धिमान प्रकारातला श्वानावतार होता. भटक्या प्रकारातली खूप कमी कुत्री एवढी हुशार असतात. तो चपात्यांच्या टोपल्यांपासून शिजवलेल्या भाजीपर्यंत ज्या ज्या वस्तू तोंडात येतील त्या त्या तत्सम वस्तू पळवायचा. दुसर्‍याला तोंडातला घास पळवण्यात त्याला कसला आसूरी आनंद वाटायचा ते तो खंडोबाच जाणे! गावातल्या कितीतरी लोकांना त्याने देवळापासून घरापर्यंत एका चपलेवर परतवले आहे. नेमकी एक चप्प्ल गायब करण्यात त्याचा दातखंडा होता.
एकदिवशी तर त्याने कहरच केला. चार दारुडयांची गँग पार्टी करायची म्हणून सकाळपासून गावात झुलत होती. खालच्या आळीतला आंदा त्यांचा म्होरक्या होता. बाकीच्यांनी “काय सरदार, किती दिवस झाले, काय पार्टीच न्हाय. आज होउुन जाउु द्या मटनाची पार्टी…” म्हटल्यावर सरदार हरभर्‍याच्या झाडावरच चढला. बायको रानात गेल्याची संधी साधून त्याने छपरात बांधलेले बोकडच कापायला काढले. चौघेही आधीच नशेत होते. चांगल्या कामात उगाच कुणाचा व्यत्यय नको म्हणून कुणाला सुगावा लागण्याआधी हे काम तेवढे आटपू या म्हणून आपापली कामे वाटून घेउुन लागलीच कामाला लागले.
बिचार्‍या बोकडाचा बळी गेला. उलटे टांगलेले बोकड कापून वाटे बनवण्याचे काम चालले होते. बाजूलाच बोकडाची मुंडी ठेवली होती. मालक म्हणून तिच्यावर आंदाचा हक्क होता. टांगलेले बोकड संपल्यावर त्यांचे लक्ष मुंडी ठेवलेल्या रिकाम्या जागेकडे गेले आणि त्याची उतरलीच. सगळे मेंबर पिउुन तर्र असल्याची संधी साधून गावगुंडाने बोकडाची मुंडी लांबवली होती. शिवाय लपतछपत न जाता तोंडात मुंडी घेउुन विजयोत्सव साजरा करत लोक मशाल घेउुन धावतात तशा धुंदीत तो गावभर धावत होता.
आंदा बाजीराव सिंघमच्या कॅरेक्टरमध्ये गेला. त्याची सटकली की त्याला खूप राग येतो, म्हणून कोणीही त्याचे डोके खायला जायचे नाही. बाजूलाच पडलेली कुर्‍हाड घेउुन तो गावगुंडाच्या मागे लागला. सगळ्या गावात तासभर हे थरारनाट्य चालू होते. सगळी गल्ली बोळं धुंडाळून झाली पण गावगुंड मिळाला नाही. आंदा हार मानायला तयार नव्हता. अंगातला शर्ट फाटला, अंगभर ओरखडे निघाले तरी सगळया काटयांकुटयातून तो गावगुंडाला हुडकतच होता. समोरून कुर्‍हाड घेउुन धावत येणार्‍या आंदाला बघितल्यावर लोक आल्या वाटेनं परत पळायला लागले. काहीही दुश्मनी नसताना या असल्या दारुड्याच्या हातून उगाचच जीव जायचा म्हणून लोक घरातून बाहेर यायला घाबरू लागले. दिवसा ढवळ्या सगळं गाव चिडीचूप झालं तरीही त्या सगळ्या गडबडीत कुणीतरी जीवावर उदार होउुन शेताला गेला आणि आंदाच्या डोक्यावर परिणाम झालाय म्हणून त्याच्या बायकोला रानातून घरी घेउुन आल्यावर पुढचा घोळ मिटला.
दावणीचे बोकड कापल्याचे समजल्यावर त्याच्या बायकोने गळा काढून जो गहिवर सुरु केला त्याने गावगुंडाचा पाठलाग तर बाजुलाच राहिला पण गावातल्या लोकांना “मी जिवंत आहे.” हे सांगून सांगून आंदाची पुरती दमछाक झाली आणि त्याने बायकोला शेतातून कुणी बोलवले याची चौकशी सुरु केली.
आणि गावगुंड पुन्हा एकदा विजयी झाला.


©विजय माने, ठाणे.

 

मला भेटलेला स्पायडरमॅन

Spiderman

स्पायडरमॅन पिक्चर पाहिल्यानंतर आपल्या अंगी अचाट करामती करता येण्यासारखी स्पायडरमॅन, ही मॅन, शक्तीमॅन किंवा हनुमॅन यांच्याप्रमाणे कुठलीही शक्ती नाही या विचाराने थोडा न्युनगंड आला होता. पण जवळ काहीही आॅप्शन नसल्याने तो ही थोडया दिवसांनी गेला आणि मी पुन्हा नॉर्मल झालो.
नंतर काही दिवसांनी कंपनीच्या कामानिमित्त बिहारची राजधानी पटन्याला गेलो होतो. हॉटेलवर चेक इन केले आणि चावी घेउुन रुमचा दरवाजा उघडला. एकूण पटन्याला साजेशी रुम होती. दरवाजा व्यवस्थित लागतो की नाही, नळाला पाणी येते की नाही आणि बाहेरच्या मरणाच्या उकाडयापासून बचाव करण्यासाठी एसी व्यवस्थित चालू आहे की नाही एवढे चेक केले. या सगळया गोष्टी बरोबर असतील तर जास्त त्रास होणार नव्हता. नशीबाने सर्व ठीकठाक होते.
बूट काढून बाथरुममध्ये जाउुन शॉवर चालूच केला होता की अचानक कोणतरी जोरजोरात दरवाजा वाजवू लागले. हा काय डोक्याला ताप म्हणून पटापट आवरून बाहेर येउुन दरवाजा उघडला तर वेटर घामाघुम झालेला.
“साहब अंदर आंउु?”
मी आत असताना हा आणि कशाला आत येतोय ते मला समजेना.
“क्यूं?”
“जरा बाजु के रुम मे जाना है.”
“तो जाओ ना.”
“आपके रुमसे जाना है.”
हा वेडा वगैरे आहे की काय असा मला डाउुट आला. नीट बाजुच्या रुमची बेल दाबून आतल्या माणसाला बोलवायचे सोडून हा माणूस माझ्या रुममध्ये का घुसखोरी करायच्या प्रयत्नात आहे ते समजत नव्हते.
“मेरे रुमसे ही क्यूं?”
मग मला पूर्ण प्रसंग समजला तो असा –
बाजुच्या रुममधून अर्ध्या तासापूर्वी जेवणाची आॅर्डर देण्यात आली होती. वेटर जेवण घेउुन आला आणि बेल दाबली तर आतून काहीही आवाज आला नाही. मग त्याने रिसेप्शनवर जाउुन रुमची चावी आणली आणि ती लावून पाहिली पण कस्टमरने आतून कडी लावली असावी. दरवाजा उघडत नव्हता. मग दरवाजाला कान लावून ऐकल्यावर त्याला कन्हण्याचा आवाज आला. कस्टमरचे वय साठाच्या आसपासचे होते त्यामुळे अजून काही इमर्जन्सी होण्याची वाट न पहाता तो वेटर माझ्या रुममधून बाजुच्या रुममध्ये घुसण्याच्या प्रयत्नात होता. पण तो मार्ग एवढा सोपा नव्हता.
एकतर मी चौथ्या माळयावर होतो आणि माझ्या रुमच्या खिडकीतून बाहेरच्या गॅलरीत उतरुन तानाजी मालुसरेंच्या यशवंतीसारखे भिंतीला चिकटून हाताला लागेल त्याचा आधार घेत बाजुच्या रुममध्ये घुसणे मोठे चॅलेंज होते. मी दरवाजा का तोडत नाही हे विचारल्यावर “बाद में बनवाने को बहुत खर्चा आयेगा.” असे हॉटेलवाल्याचे मत पडले. नवीन दरवाजा बनविण्यापेक्षा एका रुममधून दुसर्‍या रुममध्ये जाण्याचे काम हा जानू नावाचा वेटर चुटकीसरशी करेल अशी हॉटेल मालकाला खात्री होती.
पण हा जानू लेकाचा स्वत:च्या जीवावर एवढा उदार का झाला होता ते कळत नव्हते. तिथल्या एवढया सगळया लोकांमधून जानूच मी कस्टमरला वाचवणार म्हणून पुढे आलेला! मी त्याला सेफ्टी बेल्ट किंवा कमरेला बांधायला दोरी वगैरे काय आणले आहेस का म्हणून विचारल्यावर तो हसायला लागला.
“साहब, जल्दी से जाने दो मुझे नही तो कस्टमर को अॅडमिट करना पडेगा.”
मी चटकन बाजूला होउुन त्याला खिडकी उघडून दिली. हा बाबा इकडून पडला तर पटन्याचे पोलीस पंचनामा करताना पहिल्यांदा माझी जबानी घेतील याची मला भीती होती. पण कुणाचातरी जीव वाचवायला तो प्राणाची बाजी लावत होता.
लगेच तो खिडकीबाहेरच्या गॅलरीत उतरून बाथरुमच्या पाईपांचा आधार घेउुन बाजूच्या रुममध्ये गेला आणि त्याने बाथरुममध्ये कन्हत पडलेल्या आजोबांना बाहेर काढले. पाय घसरुन पडल्याने आजोबांना मुळात उठताच आले नाही मग आतून रुमचा दरवाजा उघडायचा प्रश्नच येत नव्हता. पण या उपद्व्यापी जानूमुळे पडलेला कस्टमर आणि तुटणारा दरवाजा या दोन्ही गोष्टींना वाचवता आल्यामुळे मालक भलताच खुशीत होता.
त्यादिवशी स्पायडरमॅन होण्यासाठी मनगटातून दोर्‍या निघायची आवश्यकता नसते हे जानूने सर्वांना दाखवून दिले. अगदी जानूसारखा जीव धोक्यात घालायची गरज नाही पण आपल्या अवतीभोवती कितीतरी लोक असतात ज्यांना आपण जाता जाता सहज मदत करू शकतो. आपल्या दृष्टीने ते कदाचित खूप छोटे काम असेल पण तेवढ्याने दुसर्‍यांच्या आयुष्यातले एक कठिण काम सोपे होईल. दुसर्‍याचा हा आनंद शोधून छोटी छोटी मदत करायला शिकला की तुम्हीही स्पायडरमॅन झाला म्हणून समजा.


©विजय माने, ठाणे.

गोंधळ

Gondhal Blog.png

आडगेवाडीतल्या अण्ण्याचं लग्न व्यवस्थित पार पडलं. जास्त काही नाही, फक्त दोन डोकी फुटली. एका आगाउु आडगेवाडीकराने वर्‍हाडातल्या पोरीला शिटी मारली म्हणून थोडा दंगा झाला, पण बापूच्या चोख व्यवस्थापणामुळे लगेच आटोक्यात आला. लग्न होउुन चार दिवस उलटले. पूजा झाली, फक्त गोंधळ तेवढा बाकी होता. आईबापाला काही पडलेली नव्हती, ते गोंधळात इंटरेस्टच घेत नव्हते. म्हणून अण्ण्याने बापूला सांगून गोंधळयांची व्यवस्था करायला सांगितले. त्याने स्वत:च जाउुन सांगितलं असतं, पण गावात गोंधळी नव्हते आणि नवरदेवाने लग्न झाल्यावर हातातले हळकुंड सोडेपर्यंत तोंड वर करून गावाची शिव ओलांडायची नसते अशी प्रथा असल्याने आण्ण्याचा नाईलाज होता.
बापूचा लोकसंग्रह दांडगा म्हणून लग्नाची सगळी व्यवस्था बापूने अंगावर घेतलेली. त्यात बापूचा काहीही फायदा नाही पण पुढे पुढे होउुन पुढारीपणा करायचा त्याचा शौक तो अशा प्रसंगातून भागवून घ्यायचा. शिवाय वयाने सगळ्यांनाच वडिलधारा असल्याने सहसा त्याचा शब्द कोण मोडत नव्हते. पाच मैलांवर शिंदेवाडी होती. तिथल्या गोंधळयांची जोडी सगळया पंचक्रोशीत प्रसिद्ध होती. बापूने सांगितल्यावर लगेच एक माणूस टांग टाकून सायकलीवरून शिंदेवाडीला गेला आणि त्याच रात्रीची गोंधळाची सुपारी देउुन आला.
“बाबा, त्यांना लवकर यायला सांगितलं आहेस का?”
“मग, दिवस बुडायच्या आत टच व्हायला सांगून आलोय.”
“ते एक चांगल केलंस बघ. आणि त्यांना रस्ता कुठला सांगितलास?”
“काय बापू तुम्ही पण विचारताय राव रस्ता कुठला सांगितलास म्हणून! त्या भूताच्या पांदीशिवाय दुसरा रस्ता आहे का वाडीला यायला?”
बापू त्याच्या उत्तरावर गप्प बसला. भूताची पांद ही वाडीजवळची ऐतिहासिक जागा होती. रात्री अपरात्री तिथून कोण आला की त्याला काहीतरी विचित्र अनुभव यायचे. लक्सूबापूला याच पांदीने वेड लावलं होतं. शेवटी त्याने तिथल्याच एका विहीरीत उडी टाकून जीव दिला होता. तेव्हापासून तर लोक दिवसाही तिथून जायला घाबरायचे. एकदम निर्मनुष्य रस्ता होता. रस्त्यावरून चारचाकी चालायचीच नाही. कशीबशी बैलगाडी जात असे एवढा ओबडधोबड. सायकल मात्र एका बाजूने चाकोरी धरून चालवता यायची. पण जी काही वर्दळ असेल ती दिवस बुडायच्या आतच असायची. बाकी इतरवेळी चिटपाखरूही नसायचं. म्हणून या बाबाने नीट सांगितलं नसेल तर गोंधळाची पंचाईत व्हायची ही बापूला काळजी लागलेली.
दिवस बुडाला. सात वाजून गेले, आठ वाजले तरी गोंधळयांचा पत्ता नाही. गोंधळाला लागणारं सगळं सामान घरात आणून ठेवलेलं. अण्ण्या घाईवर आलेला. लग्न होउुनही काही उपयोग नव्हता. गोंधळ झाल्याशिवाय बायकोजवळ जाता येणार नव्हते म्हणून तो वैतागला होता. लोक बायकोशी बोलूही देत नव्हते. गोंधळी आले नाहीत तर भटजीला बोलवून गोंधळ घाला म्हणून तो नाचायला लागला होता. एवढा टाईम होउुनही ते लेकाचे अजून का आले नाहीत म्हणून बापू चिंतेत होता. तसल्या काळ्याकुट्ट अंधारात कुणीही एकटा जायला तयार झाला नसता म्हणून बापूने दामा आणि गण्याला सायकली घेउुन शिंदेवाडीकडे पिटाळले.
दोघेही सायकलवरून रस्त्याचा अंदाज घेत बॅटरीच्या उजेडात चालले होते. अर्धा रस्ता गेल्यावर त्यांच्या कानावर संबळाचा आवाज येउु लागला. दोघांचेही कान खडे झाले. त्यांनी चमकून एकमेकांकडे पाहिले. काहीतरी आक्रित घडलं होतं यात वादच नव्हता. त्या रस्त्याने जसजसे ते जवळ जाउु लागले तसतसा त्यांच्या कानावर माणसाच्या गाण्याचा आवाजही यायला लागला. अजून पुढे गेल्यावर संबळ आणि गोंधळाची पदं ऐकू येउु लागली. पांदीतल्या भूताने दोघा गोंधळयांना धरलंय याची त्यांना खात्रीच झाली.

गोंधळयांनी शिंदेवाडीतला एक गोंधळ आटोपला. बराच उशिर झाला होता. आडगेवाडीच्या सुपारीला दिवस बुडायच्या आत या म्हणून सांगितले होते. पण तिथेच मुक्काम करायचा आहे, थोडा वेळ लागला तरी हरकत नाही असा विचार करून सायकलीवरून ते आडगेवाडीकडे निघाले. ते नेमके भूताच्या पांदीत आले आणि कुठून कुणास ठाउुक दोन भलेमोठे लांडगे समोर येउुन उभा राहिले.
सायकली तशाच बाजूला टाकून लांडग्यांना पळवून लावण्यासाठी दोघांनी खूप आरडाओरडा केला पण त्याचा काही उपयोग झाला नाही. लांडगे मागे हटायला तयार नव्हते. अंधारात त्यांचे चकाकाणारे डोळे बघितल्यावर दोघांच्या तोंडचं पाणी पळालं. लांडगे गुरगुरायला लागल्यावर विचार करायला वेळही नव्हता. दोघांनीही सरळ संबळ काढले, कमरेला करकचून बांधले, हात जोडले आणि “आई अंबाबाईच्या नावानं …” सुरू केलं. लांडग्यांनाही मजा वाटू लागली. उभे असणारे लांडगे संगीत गोंधळ ऐकत पायावर पाय टाकून आरामात खाली बसले. संबळ थांबला की गुरगुरायचे. गोंधळयांचे सगळे देव बोलवून झाले. संबळ बडवून हात दुखायला लागले पण लांडगे हटेनात.

दामा आणि गण्या सावधपणे पांदीजवळच्या चढावर आले. खालच्या तालीतून आवाज येत होता. समोर दिसायला काहीच मार्ग नव्हता. आधीच रात्र, त्यात मोठमोठ्या झाडांनी अजून काळोख वाढला होता. सायकली वरच्या बाजूला उभा करून कानोसा घेत ते हळूहळू खाली उतरू लागले. नजरेच्या टप्प्यात आल्यावर त्यांना समोरचा सीन दिसू लागला. दोन भलेथोरले लांडगे आरामात पायावर पाय टाकून दर्दी रसिकासारखे गोंधळ ऐकत बसले होते आणि या दोघांचा गोंधळ रंगात आला होता. थोडावेळ ह्या दोघांनीही त्या अनोख्या मैफलीची मजा घेतली. शेवटी गोंधळ्यांना तर घेउुन जायला पाहिजे म्हणून त्यांनी आरडाओरड करत बॅटरीचा उजेड लांडग्यांच्या डोळयांवर मारला आणि त्यांना पळवून लावले तरीही अंगात आल्यासारखे गोंधळी सुंबूळुंग गुंबूळुंग वाजवतच होते. पुढचे दोन लांडगे पळून गेल्याचा त्यांना पत्ताच नव्हता.
“कोल्हापुरची लक्षुमी गोंधळाला यावं न् जेजुरीच्या खंडेराया गोंधळाला यावं.” हे त्याचं चालूच होतं. शेवटी दामा आणि गण्याने जाउुन त्यांचे हात धरले तेव्हा ते भानावर आले.
“ये खंडेरायाच्या लाडक्यांनो, बास करा आता. च्यायला, दिवस बुडायच्या आत या म्हटल्यावर हा टाईम आहे होय रे तुमचा? गुंडाळा आता हे सगळं आन् चला आमच्यामागं गपगुमानं.”
कपाळावरचा घाम पुसून धरथरत्या अंगाने दोघा गोंधळ्यांनी आपला बाडबिस्तरा आवरला आणि निमुटपणे ते दामा आणि गण्याच्या मागे चालू लागले. शेवटी भेदरलेल्या गोंधळयांची वरात घेउुन ते आडगेवाडीत पोहोचले आणि दिवसातला तिसरा गोंधळ चालू झाला.

पूर्वप्रकाशित, सकाळ पुणे.

चित्र : खलील आफताब


©विजय माने, ठाणे.

बंध # 2

luis-galvez-635869-unsplash.jpgकिती वर्षे मी त्याला पहात आले आहे, हा मुलगा इतर मुलांच्यासारखा नव्हता. धाडस आणि ह्याचे नाते तसे कमीच. मुलींसारखा लाजरा बुजरा. आपण होउुन कुठल्या मुलींशी बोलणार नाही. कधीकधी मुलींची चर्चा चालायची आणि ह्याच्याबद्दल विषय निघायचा. हा असाच आहे, कुणाकडे पहात नाही, कुणाला भाव देत नाही, खूप आखडू आहे असे बोलायच्या. पण मला तो कधी तसा वाटला नाही. कॉलेजमध्येही तो हुशार होता पण मिरवण्याची भानगड नाही. माझे कॉलेज मिस झाले की मी त्याच्या वह्या घ्यायचे. कधी नाही म्हणाला नाही. मुलगी म्हणून मलाच देतोय, तर तसेही नाही. कधी कधी वह्या आहेत पण अभ्यास करायचा आहे असे स्पष्ट सांगायचा.
कॉलेज संपल्यावर बोलणंही कमी होत गेलं. एकदा विनीतसाठी क्लासबद्दल विचारायला आला. तो आल्यावर मी त्याला पाणीही विचारले नाही म्हणून आईने मला झापलं होतं. नंतर विनीतच्या क्लासची फी द्यायला आल्यावर तो त्याबद्दल सॉरी बोलला. पुढे फी द्यायला तोच येत राहिला आणि एकदिवशी त्याच्यात नेहमीपेक्षा काहीतरी वेगळे जाणवले. आला तेव्हा घाबरलेला दिसत होता. जास्त काही बोललाच नाही. एवढेच काय, दरवाजाच्या आतही आला नाही. हातावर पैसे टेकवले आणि लगेच परत फिरला. नशीब मला पैसे मोजण्याची बुद्धी झाली आणि मी अक्षरश: वाचले. त्यात घडी करून ठेवलेली एक कविता होती.

तू समोर नसताना तुझ्यासाठी झुरावं
आयुष्याचं स्वप्न आहे तुझ्या कुशीत मरावं
इतके दिवस झालं नाही तुला कधी सांगणं
पण शक्य नाही अजून मला स्वत:शीच भांडणं
अंधारातल्या दिव्यासारखा आतल्या आत झुरतो आहे
सोबतीला एका पणतीची वाट मी पहातो आहे
होकार किंवा नकार असो खरं मला उमजू दे
माझ्या हाकेचा प्रतिसाद एकदातरी समजू दे

उत्तराची वाट पहातोय. जोपर्यंत उत्तर देणार नाहीस तोपर्यंत तुला दिसणार नाही.

काय उत्तर द्यावे मला कळेना. आवडत होता पण कुणाजवळ बोलायची सोय नव्हती. मी आणि मोठया आत्याच्या देवेनबद्दल सगळयांना माहिती होती. कॉलेज संपता संपता मीही त्याला दोनतीनवेळा बोलले होतेच पण त्यावेळी मनात असे काही नव्हते. नंतर चार दिवस कुठेच दिसला नाही. मग क्लास सुटल्यावर मीच विनीतला विचारले, “दादा दिसला नाही चार दिवस?”
“तो आजारी आहे.”
“काय झालंय?”
“माहित नाही, पण जेवत नाही. मम्मी ओरडत असते त्याच्यावर.”
“अच्छा.”
मी काहीच करू शकले नाही. चार दिवसांनी तो भेटला पण एका खच्चून भरलेल्या बसमध्ये. त्याक्षणी त्याचा केवढा आधार वाटला होता. तो नसता तर काय झाले असते माहित नाही. लोक गर्दीत हे चालायचेच म्हणून विसरून गेले असते. एका निर्लज्ज मुलाने धक्का दिला. काही बोलणार एवढयात सॉरीचे अत्तर शिंपडले गेले. त्याच्याकडे दुर्लक्ष करून बाहेर बघत उभा राहिले तरी ह्याचे चालूच. किती घाबरले होते! मुली कितीही शिकलेल्या किंवा पुढारलेल्या असल्या तरी कुठल्याही परपुरुषाने वाईट हेतूने स्पर्श केल्यावर त्या घाबरतातच. इथल्या इथे बस सोडावी असे मनात आले होते. पुढच्या स्टॉपवर उतरूया म्हणून मनाची तयारी केलेली, तेवढयात त्याच्या मुस्काडीत बसली. धक्का देणारा गर्दीतून वाट काढून पळून गेला. त्या मवाल्याच्या कानाखाली देणारा हाच तो लाजाळू वैभव का, हा मला प्रश्न पडला. बसमधले सगळे माझ्याकडे आणि त्याच्याकडे पहायला लागले. तो काहीच बोलला नाही. त्याला थँक्यू म्हणायचेही विसरलेे.
नंतर मी दिसावी म्हणून तो नाक्यावर उभा राहू लागला. खरं तर नाक्यावर उभा रहाणारा तो नव्हताच. नेहमीचं ते परिचित हसणं नाही, नजरेत एक प्रकारची खिन्नता असायची. आता उत्तर देणे भाग होते म्हणून दिले. एका सुंदर कवितेखाली दोनच ओळी लिहीलेल्या…

“मलाच पहायचे आहे ना, घरी येउुन बघ. नाक्यावर त्या मवाली मुलांबरोबर उभा राहिलेले मला आवडत नाही.”

पुन्हा तो तिथे दिसला नाही. एवढी ताकद असते प्रेमात? कोण कुणाचं एवढं ऐकतं? आपला देवेन… एकदा ड्रिंक करून आलेला आणि आपला हात पकडलेला. आपण का घाबरलो होतो तेव्हा? आपलं त्याच्याशीच लग्न होणार आहे ना? मग ती भीती कसली होती? त्याला ड्रिंक सोड म्हणून मी तीनवेळा सांगितलंय. तीनही वेळा तो हो म्हणाला पण बदल झाला का? हा आपला होणारा भावी पती! लग्न व्हायच्या आधीच आपल्यावर हक्क दाखवायला लागलाय.
लग्नानंतर मी नोकरी करायची नाही असे तो ठामपणे सांगतो. कारण स्त्रियांनी नोकरी केलेली त्याला आवडत नाही. तो आल्यावर सगळी कामे सोडून हसून त्याचं स्वागत केलं नाही तरी त्याला आवडत नाही. आणि ड्रिंक घेउुन आपण आपल्या होणार्‍या पत्नीशी कसे वागतोय हा विचार करण्याची त्याला गरज वाटत नाही.
बीएस्सी झाल्यावर कॉलेज बंद झालेच होते. मग माझ्या आतापर्यंत झालेल्या शिक्षणाचा उपयोग काय? म्हणून अकरावी बारावी मॅथ्सचे क्लासेस सुरु केले. छान विरंगुळा झाला. मुलंही यायला लागली. हक्काची नोकरी नाही म्हणून देवेन खुश! खरं म्हणजे माझे चुकलेच. आपले लग्न जवळजवळ निश्चित झालेले असताना कोणता विचार करून वैभवच्या पहिल्या कवितेला आपण त्याच्या घरी जाउुन उत्तर दिले होते? हाही माझा मुर्खपणाच की!
पण दरम्यान बर्‍याच गोष्टी घडून गेल्या. तो एमपीएस्सीच करायची आहे म्हणून झपाटून गेलेला. वेळ दोघांकडेही होताच. आम्ही गुपचूप बोलत होतो, पत्रे लिहीत होतो. एक वर्षाच्या या काळात आम्ही एकत्र चार नाटके पाहिली. दोन पिक्चर. पण हा विश्वामित्र. काहीही वावगे वागला नाही. पण दुसर्‍यांना पटायला हवे ना! आम्ही एकत्र फिरताना कदाचित कुणीतरी पाहिले असेल. शिवाय बायकांना हेरगिरी करायचा वेगळा कोर्स करावा लागत नाहीच. आमच्या या गोष्टी त्याच्या आईच्या कानावर गेल्याचे मला समजले.
मग एकदिवशी मीच त्याला घरी बोलवले. मलाही ज्या गोष्टीचे एवढी वर्षे कुतुहल होते ते मी केले. माझ्या फाजील धाडसाने तो हैराण झालेला. कुठलं डिं्रक घेतलंस म्हणून विचारत होता पण जबरदस्ती काय तुम्हांलाच करता येते काय असे विचारून मीच त्याला गप्प केला. त्याला काय माहित मीही किती घाबरले होते, पण मनापासून प्रेम करतो त्याचे एक चुंबन घेण्यात काय गैर आहे? निदान त्याक्षणी तरी मला काही चुकीचे वाटले नाही. आई येईल म्हणून गडबडीत पर्समधले पत्र काढून त्याला दिले आणि व्हायचे तेच झाले. वास्तविक ते पत्र माझ्या हातून जायला नको होते. वाचून त्याला काय वाटले असेल? आपल्याबद्दल तो काय विचार करत असेल याची महिनाभर मनाला चुटपुट लागून राहिली होती. त्यानंतर कितीतरीवेळा तो मला दिसला पण माझ्याकडे साधे बघितलेही नाही. ती अपेक्षा करणेही चुकीचे होते कारण मी त्याची खूप मोठी गुन्हेगार होते. सॉरी म्हणायला मला वावच नव्हता. मी तसं लिहायला नको होतं, पण आता त्याचा विचार करून उपयोग नाही. शब्दांनी त्यांचे काम केले होते. ते शरीराला जखमा करत नाहीत, ज्यांच्यासाठी असतात त्यांची मने मात्र घायाळ होतात.

सकाळीच काकी पेढे घेउुन मनूकडे आल्या. वैभवला अपॉईंटमेंट लेटर मिळाल्याचे तिला समजले. तिने हसत हसत पेढा घेतला. काकी आनंदाने परत गेल्या. मनू मागे वळली. डोळयांतले मोती गालांवर ओघळले. टेबलावर पडलेल्या पत्रावर तिची नजर गेली आणि सकाळपासून पन्नासवेळा वाचलेल्या पत्रातील त्या ओळीने या जगात आपल्यावर खरे प्रेम करणारे कुणीच नाही याची पुन्हा जाणीव करून दिली. ती टेबलाजवळ गेली. उघडया पत्रातली तीच ओळ पहिल्यांदा दिसली …

“मला तुझ्या आणि वैभवबद्दल सगळं काही समजलं आहे. आय एम नॉट इंटरेस्टेड इन यू. माझी वाट पहाणं सोडून दे …देवेन.”

तिच्या डोळयांसमोर वैभवची आई आली. वर्षापूर्वी तो फेल झाल्यावर अगतिकतेने डोळयांत पाणी आणून त्याला फक्त तूच सुधरवू शकतेस असं सांगणारी आणि केलेल्या उपकाराची कृतज्ञता व्यक्त करायला पेढे देऊन हे सगळं केवळ तुझ्यामुळं होऊ शकलं, असं म्हणत भरलेले डोळे सांडणारी…


©विजय माने, ठाणे.

बंध # 1

alp-studio-272440-unsplashवैभव चौथ्या मजल्यावरच्या खिडकीतून बाहेर बघत बसला होता. त्याच्या बिल्डींगमागे दुसर्‍या एका नव्या बिल्डींगचे काम चालले होते. दोन महिन्यात इमारतीचे दोन मजले चढले. अजून दोन झाले की दिवाळीच्या मुहुर्तावर लोक रहायला येतील. आपल्या स्वप्नातल्या घरात. काय लोकांची स्वप्न असतात! आपलं हक्काचं घर असावं, छान बायको असावी, एखादंच गोंडस बाळ असावं. ती पूर्ण करायला माणूस काय करत नाही? किती अॅडजस्टमेंट्स? मग शेवटी घर मिळते, यथावकाश स्वप्नवत कुटुंबही होतं. आणि आपलं?… आपल्या आयुष्यातल्या काही गोड स्वप्नांच्या चिंधडया झालेल्या. आजचा दिवस तरी आनंदात जायला हवा. एमपीएस्सीच्या एवढया खडतर प्रवासातून अपॉईंटमेंट लेटर मिळाले तरी मनाची उदासी म्हणून जात नाही. किमान आजचा आनंद शेअर करायला तरी ती आपल्याबरोबर असायला हवी होती.
पहिल्यांदा कधी बोललो आपण तिच्याशी? छे! असं आठवणं शक्य नाही. किती प्रसंग आहेत, पण अलिकडे ती आपल्याला खूपच आवडू लागली होती. खूपच! मुली मोठया झाल्या की निसर्गत:च त्यांच्यात एक तेज येतं, त्यांच्या प्रत्येक हालचालीत नजाकत येते. बोलण्यात हळुवारपणा येतो, म्हणून त्यांचा सहवास हवाहवासा वाटतो. काहीही झालं तरी आपण तिच्यासाठी अक्षरश: वेडं झालो होतो हे मात्र मानलं पाहिजे. उठल्यापासून तीच मनात असायची. याआधी आपण तिला कितीतरीवेळा पाहिली होती, पण एवढं जबरदस्त आकर्षण कधी वाटलंच नव्हतं. किती छान चाललं होतं, आपण तर कधी स्वप्नातही विचार केला नव्हता की ती अशी असेल. चांगल्या स्वप्नांपैकी एक स्वप्नं, ज्याने आपलं आयुष्य बदललं असतं…हो, बदललं असतं, ते बघता बघता विस्कटून गेलं.
तिच्याशी ओळख होउुन सात वर्षे उलटून गेलीत. तशी ओळख होण्याआधी ती अधूनमधून दिसायची पण खरी ओळख झाली ती कॉलेजला गेल्यावर. अकरावी ते बीएस्सी पाच वर्षे एकत्र होतो. किती अमाप वेळ होता आपल्याकडे, पण मनात ही भावना तो वेळ निघून गेल्यावरच का आली? चुंबकाच्या दोन विजातीय धु्रवांमध्ये आकर्षण असलं तरी त्या आकर्षणासाठी लागणारे कमीतकमी अंतर त्यांना पार करावंच लागतं हे बरोबरच आहे. ते अंतर मला कॉलेजमध्ये पार करता आलं नाही.
ती खरोखर वेगळी होती. प्रश्नच नाही. टिपीकल सायन्सची मुलगी म्हटलं की बायोचा गु्रप घेणार! बेडूक, उंदीर यांना फाडणार, त्यांच्या चांगल्या डायग्राम्स काढणार आणि त्याच अभ्यासात रमणार. बायोवाल्या मुलींचे असेच असते. त्यांना वर्तुळाचे क्षेत्रफळ काढायचे असते की घनफळ याची आयडिया नसते. पण हिचा पहिल्यापासून मॅथ्स होता. बीएस्सीच्या शेवटच्या वर्षी आपल्या वर्गात तिला धरून एकूण तीन मुली होत्या. रम्य अशी ती एकटीच. मुले मात्र तीस!
आत्याच्या मुलाबरोबर लग्नाचं जवळजवळ पक्कं आहे असं ती दोनतीनवेळा म्हणाली होती खरं. मधून मधून तो कधीतरी दिसायचा. नेव्हीमध्ये कसला कमांडर होता. लग्नानंतर तिने नोकरी केलेलं त्याला अजिबात चालणार नव्हतं. असं का? लोक बायकोने नोकरी करावी म्हणून तिच्या मागे पडलेले असतात. व्यव्हारी विचार करणार्‍यालाही मुलीने नोकरी करण्यात वावगे काहीच वाटणार नाही, पण ह्याचं हे असं का असतं?
एकापाठोपाठ एक प्रसंग त्याच्या डोळयांपुढे तरंगू लागले.
आपण विनीतला घेउुन तिच्या घरी गेलो होतो. वर्षापासून खूप बोलणं कधी झालं नव्हतंच. क्लासच्या निमित्ताने तिच्याशी बोललो. उठता उठता म्हणालो, “मग कधी पाठवू ह्याला?”
“उद्यापासूनच येउु दे.”
“आणि फी नाही सांगितली?”
“आधी यायला तर लागू दे. फीचं नंतर बघू.”
आपण निघालोच होतो एवढयात काकी आल्या आणि आपल्याला विचारलं, “काय आज आमच्याकडे?”
“विनीतच्या क्लाससाठी विचारायला आलो होतो.”
“अरे त्याचा अभ्यास तू घ्यायचास! कशाला उगाच क्लास?”
“नाही काकी, मला तेवढा वेळ नाही. एमपीएस्सी चा अभ्यास करतोय मी.”
“अच्छा, मग येतोय का तो आमच्या मनिषाकडे?”
“हो. उद्यापासून येईल.”
आपण निघालो एवढयात काकीने तिला हाक मारली, “मनू , अगं चहा वगैरे तर केला होतास की नाही?”
तिनं जीभ चावलेली आपल्याला दिसली. आपल्याला आवडणार्‍या मुलीनं जीभ चावली की ती थोडी बावळट पण सुंदर दिसते. काकींनी थांबायला सांगितलं. चहा झाला आणि आपण निघालो. तिच्या घराचा दरवाजा बंद झाला आणि जाता जाता आपल्या कानावर काकींचा आवाज आला, “अगं आल्यावर चहा… किमान पाण्याचं तरी विचारावं माणसाला. तुझ्याच वर्गातला न गं तो? एवढं कसं कळत नाही तुला?”
दुसर्‍यांदा आपण घरी गेलो त्यावेळीही काकी नव्हत्या. क्लासची फी दिली आणि निघणार एवढयात तीच म्हणाली, “थांब जरा. सरबत घेउुन जा.”
“कशाला उगीच?”
“मुद्दाम नाही तुझ्यासाठी केला. पण घेउुन जा.”
तिनं ग्लास आणून दिला. आपण सरबत घेतला पण रहावलं नाही म्हणून आपण बोलून गेलो, “आय एम सॉरी.”
“कशाबद्दल?”
“माझ्यामुळं तुला त्यादिवशी काकींचं ऐकून घ्यावं लागलं.”
तिनं काहीसं हसत विचारलं, “तुला कसं माहित?”
“मी ते जाता जाता ऐकलं होतं.”
आणि सगळयात हाईट म्हणजे…
एकदिवशी दुपारी तिनं घरी भेटायला बोलवलेलं. बेल दाबली. तिनंच दरवाजा उघडला. मी आत आल्यावर बंद केला आणि काय होतंय ते आपल्याला समजण्याच्या आत केवढया आवेगानं आपलं चुंबन घेतलं. मुलींचे ओठ मधासारखे गोड असतात अशी आपली समजूत होती. पण ती फोल ठरली. असंख्य बाटल्या एकत्र केल्या तरी ती गोडी तयार करायला विधात्यालाही जमणार नाही. तिचा पहिला स्पर्श, तिच्याकडूनच पुढाकार. आपलं आणि तिचं हे पहिलं आणि शेवटचं चुंबन असेल याची कल्पणाही नव्हती.
“अरे वा, आज एकदम आक्रमक? कुठलं ड्रिंक घेतलं आहेस?” आपण मस्करीच्या सुरांत बोललेलो.
“का? जबरदस्ती फक्त तुम्हांलाच करता येते?”
“हो का?”
“मग? आता समजले ना, आम्ही मुलीदेखील काही कमी नसतो ते!”
इन्फॅक्ट काही समजून घ्यायच्या मन:स्थितीत आपण नव्हतोच. डोक्यात गोड झिणझिण्या आल्या होत्या. तशाच अवस्थेत सोडून ती घाईघाईने पर्समध्ये काहीतरी शोधायला गेली. आपल्याला पटकन एक पत्र दिलं आणि “पटकन जा, आई येईल कदाचित. आणि पत्राचे उत्तर लवकर दे, वाट पहाते.” असं म्हणाली.
केवढया आनंदात होतो आपण! ते पत्र वाचलं नसतं तर …कदाचित…मला समजलंही नसतं.

प्रिय देवेन,

तू मला नेहमी विचारतोस ना, माझं तुझ्यावर किती पे्रम आहे म्हणून? राजा, प्रेम नसतं तर एवढया सगळया गोष्टी शेअर केल्या असत्या का तुझ्याबरोबर? एक गोष्ट सांगायची होती, पण राहून गेली. हल्ली एकजण बहुतेक माझ्या पे्रमात पडला आहे. घाबरू नकोस. तो प्रेमात पडलाय, मी नाही. कॉलेजमध्ये माझ्याच वर्गात होता. बाजूच्याच बिल्डिंगमधला आहे. एवढा हुशार नाही. ग्रॅज्युएट झालाय. नोकरी करायची सोडून घरी बसून एमपीएस्सीच्या परीक्षा देतोय. कशाला तर म्हणे सरकारी नोकरी हवीय! भावाच्या क्लासचे निमित्त काढून घरी वगैरे येतो. बोलायला बघतो. आता त्याला खडसावून सांगेन म्हणजे सुधारेल. तू जास्त टेन्शन नकोस घेउु.
स्वत:ची काळजी घेत जा. तू कधी येणार आहेस ते सांग. वाट पहाते आहे. आणि लवकर लवकर लवकर ये. तुझ्या आवडीची थालीपीठं करायला मी आणि आईने सगळया वस्तू जमा केल्या आहेत. होणारा जावई ना तू? मग लाडक्या जावयाचे लाड नकोत का करायला? हो ना?

तुझीच,
मनूडी.

ते पत्र वाचून आपल्याला काय होतंय ते कळेना. जे काही वाचलं ते खरं आहे यावर विश्वास बसेना. वर्षभर माणूस एवढा खोटा वागू शकतो? तिच्या मनात आपल्याबद्दल असे विचार होते? एवढा मोठा विश्वासघात आणि आपल्याला त्याची पुसटशी कल्पनाही नाही या विचारांनी थरथरत होतो. त्याच दिवशी ठरवलं तिचा नाद सोडायचा. ती दिसली तरी तिच्याकडे बघणंही बंद झालं. आता फक्त एमपीएस्सीचा अभ्यास! कुणी हेटाळणी करावी एवढे आपण अॅव्हरेज नाही ही भावना मनात उफाळून आलेली. हिच्या नादाला लागलो, परीक्षेच्या काळात आजारी होतो, दोन्हीचा परिणाम म्हणून फेल झालो. त्याचं सांत्वन करायचे सोडून ही अशी लिहीते. तेही कुणाला तर तिच्या होणार्‍या नवर्‍याला? छे! माणूस ओळखण्यात केवढी मोठी चूक झाली आपली! खरोखर पोरी अनाकलनीय असतात ते खरं आहे. एकाच दिवशी सगळयात मोठा आनंद आणि सगळयात मोठं दु:ख कुणी दिलं तर तिनेच.

क्रमश:


©विजय माने, ठाणे.