ओढ

1

भोपाळवरून दिल्लीला पोहोचल्यावर फ्लाईटमधून उतरल्या उतरल्या मोबाईल ऑन करताच आर्याचा मेसेज आला होता.

मी आणि करिश्माने ऑफिसला दोन दिवसाची सुट्टी टाकली आहे. तिच्याबरोबर मी आज पुण्याला जातेय. आम्ही खूप धमाल करणार आहोत. ट्रेकिंगला जाणार आहोत तोरणाला. मला माहित आहे, चेन्नईवरून तू बुधवारी रात्री परत येशील. आम्ही परत आल्यावर गुरुवारी आपण भेटतोय. मला तुझ्या कुठल्याही एक्सक्युझेस चालणार नाहीत. तो पर्यंत मला खूप मिस करबाऽय शोना!!

आर्याच्या मेंदूत सतत काहीतरी चाललेले असायचे. बाहेरच्याला त्याचा थांगपत्ताही लागायचा नाही. मध्येच हे ट्रेकिंगचे खूळ तिच्या डोक्यात कोणी टाकले होते देव जाणे! ट्रेकिंगला सुरवात करायची आहे तर सिंहगडला वगैरे जायचे, डायरेक्ट तोरणा? पण तिला समजावण्यात काही अर्थ नव्हता.

दुसर्‍यादिवशी दिल्लीचे ट्रेनिंग संपवून चेन्नई फ्लाईट पकडायला टॅक्सीत बसलो आणि लक्षात आले सकाळपासून तिच्याशी बोललोच नव्हतो. मोबाईल ऑन केला तर अनेक स्पॅम आणि ओळखीचा म्हणजे तिचाच तेवढा एक मेसेज होता.

सम्या, तू मला अजिबात मिस करत नाहीस. कालपासून मला साधा एक कॉल केलेला नाहीयेस. माझ्याबरोबर नसतोस ना त्यावेळी फुल सुटलेला असतोस तू. मी या सगळ्याचा सव्याज बदला घेणार आहे. आणि आता टाईमपास म्हणून मला कॉल करू नकोस.

मी तिचा नंबर डायल केला आणि “अजिबात बोलणार नाही तुझ्याशी!” असे पहिले वाक्य बोलणारी आर्या अर्धा तास झाला तरी फोन ठेवायला तयार नव्हती. “अगं एअरपोर्टवर आलोय, रात्री झोपण्याआधी तुला नक्की कॉल करतो.” असे म्हणून कॉल डिस्कनेक्ट केला. बॅगेज स्कॅनिंग झाल्यावर चेन्नईच्या ज्या भल्यामोठ्या रांगेत उभा राहिलो त्या फ्लाईटमध्ये विंडो सीट मिळायचा चान्सच नव्हता. बोर्डिंपास घेऊन एकदाचा फ्लाईटमध्ये आलो. ओठांना भडक लाल रंगाची लिपस्टिक लावलेल्या एका भयंकर एअर होस्टेसने ‘सगळी फ्लाईट सोडून आला आमच्याच फ्लाईटमध्ये कडमडायला?’ अशा भावात आमचे स्वागत केले. एकतर तिच्या विचित्र लिपस्टीकमुळे ती व्हॅम्पायरसारखी नुकतेच कुणाचेतरी रक्त पिऊन आली आहे असे वाटत होते. एअरलाईन आणि येणार्‍या पॅसेंजर्सवर उपकार केल्याच्या अविर्भावात ती उभी होती, तशात तिला काही मदत मागितली असती तर तिने माझ्या नरडीचा घोट घ्यायला कमी केले नसते या भीतीने तिला कोणत्याही प्रकारची तसदी न देता मी गुपचूप माझ्या सीटवर गेलो.

दोन साऊथ इंडियन आण्णांमध्ये माझी सीट होती. सुरवातीला ते दोघे एकमेकांशी संबंध नसल्याप्रमाणे वाटले पण होते मात्र चांगले मित्र. एवढे जिगरी की, त्यांच्यामध्ये बसलेल्या मला दुर्लक्ष करून अगम्य भाषेत त्यांचे बोलणे चालले होते. लेकाचे नेमके भांडत होते की कुठल्या विनोदावर हसत होते याचा पत्ता लागून द्यायला तयार नव्हते. तरीही मी त्यातल्या एकाला मी आईल सीटवर बसतो, तुला तुझ्या दोस्ताच्या बाजूला बसायचे आहे का? वगैरे विचारून पाहिले, पण “इल्ला! हियर वोके!” म्हणजे त्यांना माझी जिरवायचीच होती. मी सरळ इयरफोन कानात टाकले आणि पुढच्या एलसीडीवर लागलेला टॉम अॅन्ड जेरीचा शो ऑन केला.

रात्री साडेदहाला चेन्नईला पोहोचून एअरपोर्टबाहेर आलो तर हातात माझ्या नावाचे प्लाकार्ड घेऊन आमचा चेन्नईचा इंजिनियर सुजेश मला रिसीव्ह करायला उभा होता. त्याचे वय साधारण माझ्याएवढेच असेल. त्याला “एवढ्या लेट कशाला आलास? हॉटेलचा पत्ता दिला असता तरी चालले असते.” म्हणालो तर “सर, साडेआठ तक तो ऑफिसमेही था. उधरसे ही आया टॅक्सी मे, और ऐसा भी इतनी रात को क्या काम था मुझे?” हे उत्तर आले. ब्रांचने माझ्या हॉटेल बुकिंग आणि टॅक्सीची आधीच व्यवस्था केली होती. सुजेश त्या टॅक्सीनेच इकडे आला होता. पाऊणतास प्रवासानंतर आम्ही हॉटेलवर पोहोचल्यावर सुजेश मला सोडल्या सोडल्या काहीही न जेवता तसाच घरी जायच्या मूडमध्ये दिसत होता पण मी त्याला तसा जाऊ दिला नाही. आमचे डिनर झाल्यावर तो त्याच्या बाईकने घरी गेला. जाता जाता सकाळी नऊ वाजता घ्यायला येतो असे सांगायला तो विसरला नाही. “पण कशाला येतोस? मी टॅक्सीने ब्रांचला पोहोचेन!” असे म्हटलो तर “नाही, तू इथला पाहुणा आहेस आणि तुझा इथला स्टे कम्फर्टेबल करायची जबाबदारी माझी आहे!” त्याच्या या उत्तरावर काय बोलावे ते मला समजेना.

हे अगदीच अनपेक्षित होते. सुजेशच्या रुपाने चेन्नईमध्ये एक चांगला मित्र भेटला. दुसर्‍यादिवशी सकाळी बरोबर नऊ वाजता तो हॉटेलवर हजर होता. त्याने ब्रांचजवळच्या एका प्रसिद्ध रेस्टॉरंटमध्ये नेऊन वडा सांबार, इडली आणखी काहीतरी दोन पदार्थ – साधारणपणे ज्यांची नावे लक्षात रहाणार नाहीत – मागवले आणि ते खायला सांगितले. कमालीचे स्वादिष्ट होते. ब्रेकफास्ट थोडा जास्तच झाला. मी बिल दिले पण गल्ल्यावर बसलेल्या हॅपीमॅनला त्याने तामिळ की मल्ल्याळममध्ये काहीतरी सांगितले आणि त्याने हसतहसत माझे पैसे परत केले आणि सुजेशकडून घेतले.

ब्रांचमध्ये पोहोचायला आम्हांला साडेदहा वाजले. ट्रेनिंगसाठी सुजेशसह सत्तावीसजण हजर होते. सगळेजण मी काय सांगतोय ते लक्ष देऊन ऐकत होते. दिल्लीतल्या ट्रेनिंगसारखी अखंड बडबड इथे नव्हती की गोंगाट करणारा क्राऊडही वाटत नव्हता. हे साऊथ ईंडियन लोक कमालीचे नम्र असतात. कुठेही शो शा करायच्या भानगडीत पडत नाहीत. करोडपती असला तरीही त्याच्या वेषावरून अंदाज येणार नाही. भोपाळ आणि दिल्लीच्या किलबिलाटातील अनुभवानंतर एवढे शांत ट्रेनिंग योग्य दिशेने चालले आहे की नाही याची मला शंका येत होती. पण सुजेशने एव्हरीथिंग इज ओके, ट्रेनिंग चालू ठेव म्हणून सांगितले.

ग्रुपफोटोने ट्रेनिंगची सांगता झाली. सर्वांनी माझे आभार मानले. सकाळी ब्रांचमॅनेजर कुमारन आला नसल्याने सुजेशने ट्रेनिंग झाल्यावर त्यांच्याशी भेट घालून दिली. मी ऑल द वे मुंबईवरून चेन्नईला येऊन लोकांना ट्रेन केले म्हणून त्याने माझे खूप आभार मानले. मी त्याला भोपाळ आणि दिल्लीमार्गे चेन्नईला आलोय हे सांगायचे मुद्दाम टाळले नाहीतर ते समजल्यावर त्याने मला दंडवतच घातला असता. त्यानंतर सुजेशने मला चेन्नईत मिळणार्‍या शुद्ध देशी तुपातला म्हैसूरपाक मिळणार्‍या एका प्रसिद्ध मिठाईच्या दुकानात नेले आणि इथून मिठाई घ्यायची असे सांगितले. मी दोन मिठाईचे बॉक्स घेऊन सुजेशला काही समजायच्या आत बिल सेटल केले. तो काही केल्या मी दिलेला बॉक्स घ्यायला तयार होईना. त्यासाठी मला “मी चेन्नईला पुन्हा कधीही येणार नाही.” अशी खोटी आणि प्रेमळ धमकी द्यावी लागली.

एअरपोर्टवर मला सोडायला तो पुन्हा आला. फ्लाईटला बराचवेळ होता म्हणून लगेच आत न जाता त्याच्याबरोबर गप्पा मारत बाहेरच थांबलो. नंतर गप्पांच्या ओघात तोही माझ्यासारखा भाड्याच्या फ्लॅटमध्ये रहातोय ते समजले. हॅपी बॅचलर्स लाईफ! बोलता बोलता दोघांच्या तारा एवढ्या जुळल्या की अगदी पर्सनल गप्पा कधी सुरू झाल्या ते ही समजले नाही. शेवटी थोडेसे दबकतच त्याने विचारले, “तुला गर्लफ्रेंड आहे का?”

त्याच्याशी खोटे बोलून मला काय मिळणार होते? मी हो म्हणून सांगितल्यावर तो ही थोडा रिलॅक्स होत माझ्याशी बोलू लागला. त्याची गर्लफ्रेंड वेळ देत नाही म्हणून त्याच्यावर दोन दिवसापासून चिडली हाती आणि माझ्या टूरचा प्लान अचानक झाल्यामुळे त्याचे शेड्यूल फिसकटले होते. दुसर्‍यादिवशी सुट्टी टाकून त्याने पिक्चर्सची दोन तिकीटे काढली होती. तो दिवस ते फुलटू एन्जॉय करणार होते. मला माझ्या गर्लफ्रेंडची आठवण झाली. काल रात्री तिला फोन करायचा राहून गेला होता. एकतर प्रवासाने खूप थकलो होतो. जेवणानंतर बेडवर अंग टाकल्या टाकल्या कधी झोप लागली ते समजलेच नाही. अगदी कपडे बदलायचेही भान नव्हते. सकाळी उठल्या उठल्या तिला कॉल केला होता पण तिचा फोन स्वीच ऑफ येत होता. ती जाम चिडली असणार यात शंकाच नव्हती. गर्लफ्रेंड्स वुईल बी गर्लफ्रेंड्स! आम्हांला कधीही समजून घेत नाहीत, नुसता वेळ हवा असतो त्यांना! मित्राबरोबर अर्धा तास घालवला तरी त्यावरून दोन तास चिडचिड करतील! “पुन्हा असे नाही होणार बोल काहीतरी माझ्याशी!” असे म्हटले तरी “जा ना तुझ्या मित्राबरोबर बोलायला!” असे वादविवाद चालतात. आमच्या दोघांचीही स्टोरी एकच होती. शेवटी फ्लाईटची वेळ झाल्यावर त्याचा निरोप घेऊन मी एअरपोर्टमध्ये गेलो.

यावेळी मात्र मला विंडोसीट मिळाली. जागेवर येऊन रंगीबेरंगी फ्लाईट मॅगेझिन चाळत बसलो होतो इतक्यात सेम आर्यासारखी दिसणारी एअर होस्टेस माझ्या अगदी कानात “बिझनेस क्लासमध्ये येऊन बसता का प्लीज?” म्हणून कुजबुजली. माझे तिकीट इकॉनॉमी क्लासचे आहे ते तिला सांगितल्यावर ती केवढी गोड हसली! मग तिने माझे इकॉनॉमी क्लासचे तिकीट अपग्रेड होऊन बिझनेस क्लासचे झाले असल्याचे सांगितले. हे असे अपग्रेडेशन ट्रेनमध्य होते याची मला कल्पना होती पण विमानात -आणि ते ही आगाऊ पैसे न भरता, असे अपग्रेडेशन होत असेल याची मी स्वप्नातही कल्पना केली नव्हती.

मी ओव्हरहेड लॉकरमधून माझी लॅपटॉपची बॅग घेतली आणि तिच्यामागे गेलो. बिझनेस क्लासमध्ये गेल्यावर तिने माझ्या हातातली बॅग घेऊन एखाद्या नोकरासारखी वर सरकवली ते मला खटकले. एवढी सुंदर मुलगी अशी कामे करण्यासाठी शोभत नव्हती. तिने मला ब्रेकफास्टसाठी काय आणू म्हणून विचारल्यावर माझी पंचाईत झाली. बिझनेस क्लासवाले काय घेतात याची मला कल्पना नसल्याने, शिवाय आमचे दुपारचे लंचही अगदीच लेट झाले असल्याने तसेही काही खायची माझी इच्छा नव्हतीच. मी फक्त अॅपल ज्यूस आणायला सांगितला. त्याबरोबर खायला काय आणू का अशी पुन्हा विचारणा झाली आणि मी नको म्हणून सांगितल्यावर “सर, प्लीज काहीतरी घ्या ना! वी वोन्ट फील गूड इफ यू डोन्ट इट एनिथिंग ड्युरींग द जर्नी!” तिची मर्जी राखायला मला नको असतानाही सँडविच खावे लागले! मग मात्र खुश होऊन तिने एका पारदर्शक काचेच्या ग्लासात अॅपल ज्यूस दिला.

मी तिला दुसर्‍या पॅसेंजर्सना सर्व्ह करताना पहात होतो. अगदीच आर्यासारखी दिसत होती ही पोरगी. मी हातातल्या मॅगेझिनवर फोकस करायचा प्रयत्न करत होतो पण ती जवळून गेली की तिचा स्ट्रॉबेरी परफ्यूम हैराण करत होता. मी बर्‍याचदा तिच्या पांढर्‍या टॉपच्या सोनेरी नेमप्लेटवर काय नाव लिहीले आहे हे पहायचा प्रयत्न केला, पण तिच्या हालचाली एवढ्या चपळ होत्या की काही समजत नव्हते. मी जेव्हा वाचायचा प्रयत्न करत होतो तेव्हा नेमकी ती पटकन निघून जायची किंवा ती नेत असलेल्या तिच्या हातातल्या वस्तूमागे तिचे नाव दडलेले असायचे. मुंबईत फ्लाईट लॅन्ड झाल्यावर आम्ही खाली उतरताना पुन्हा तिच्यावर लक्ष गेले. दरवाजावर सर्वांना बाय बाय करत ती उभी होती. शेवटी नाव समजले, नेहा! खूपच सुंदर होती! अगदी दुसरी आर्याच.

“बाय बाय सऽर.” हे ऐकल्यावर काळजात चर्र झाले. काहीच्या काहीच प्रोफेशनल असतात हे लोक! जाऊदे, त्यांच्याबद्दल विचार करण्यात काही अर्थ नव्हता. दुसर्‍यादिवशी मला आर्याला भेटायचे होते. आर्या दुनियेशी सिविलाईज्ड असेल पण माझ्याशी नक्कीच नव्हती. अनेकवेळा भलतीसलती धाडसे करून मला शॉक द्यायची. माझी चूक असली की माझ्यावर खोटे खोटे ओरडणे, मस्करी केली की चिमटे काढणे, कानात बोलताना कान चावणे या गोष्टी ती कुठे शिकून आली होती देव जाणे! खरोखर ती माझी जिगरी शेरणी होती. आम्ही एकमेकांची कंपनी खूप एन्जॉय करायचो हे आम्हा दोघांनाही ठाऊक होते. मुंबईत फ्लाईट लॅन्ड झाल्या झाल्या मी मोबाईल स्वीच ऑन केला.

आता सापडलास ना माझ्या तावडीत? तुला चांगलाच पहाते. कुठे जाशील माझ्यापासून दूर? सारखा पळत होतास ना, भोपाळ, दिल्ली आणि चेन्नई? उद्या भेट, मग दाखवते तुला!

मेसेज वाचून खूप भारी वाटले. गेल्या काही दिवसात मी तिला खूप मिस केले होते. कधी एकदा तिला भेटून खूप सार्‍या गोष्टी तिच्याशी शेअर करतोय असे झाले होते. मी एक मेसेज टाईप करून पाठवून दिला-

लुकिंग फॉरवर्ड टू मीट यू बार्बी! डाईंग टू सी यू अॅक्च्युली! बट कान्ट हेल्प नाऊ!!

माझा मेसेज तिच्यापर्यंत पोहोचला नाही. कॉल करून पाहिले तर तिचा मोबाईल अजूनही बंदच होता. मला घरी पोहोचायला रात्रीचे साडेबारा वाजले. आल्याआल्या बॅग सोफ्यावर टाकली आणि पहिल्यांदा बाथरुममध्ये घुसलो. गरम पाण्याच्या शॉवरखाली बराचवेळ उभा राहिल्यावर सारा थकवा गेला. एअरपोर्टवरून परत येताना डिनरचे पार्सल आणले होते, एकदाचे ते आटपून घेतले आणि दोनतीन दिवसाच्या सततच्या प्रवासाने खूप अंग दुखत होते म्हणून कधी नव्हे ते स्टडी टेबलवर ठेवलेली गोळ्यांची छोटीशी बॉटल हातावर उपडी केली आणि गोळ्या खाऊन लगेच बेडवर जाऊन पडलो त्यावेळी घड्याळात रात्रीचे दीड वाजले होते.

उशाशी ठेवलेल्या मोबाईलच्या रिंगटोनने गाढ झोपेतून जागा झालो. एवढ्या रात्री माझ्या मोबाईलवर कुणाचा कॉल येत होता ते समजत नव्हते. झोपेतच मोबाईलचा स्क्रीन चेक केला तर अननोन नंबर होता. एवढ्या ऑड टायमिंगला कोण माझी आठवण काढतेय ते पहाणे मला आवश्यक वाटले म्हणून कॉल घेतला, “हॅलो?”
“इन्स्पेक्टर वागळे बोलतोय लोणावळ्यावरून.”
“कुठून?”
“लोणावळा पोलिस स्टेशन.” पोलिसस्टेशनचे नाव ऐकताच मी पटकन उठून बसलो.
“बोला-”
“तुम्ही आर्या देशमुख यांना ओळखता का?”
“हो. का?”
“कोण आहेत त्या तुमच्या?”
“माझी होणारी बायको.” पटकन माझ्या तोंडून गेले.
“आय एम सॉरी, पण मी जे काही सांगणार आहे ते तुम्हाला थोडे धीराने घ्यावे लागेल.”
काहीही न बोलता त्यांनी बराचवेळ जीवघेणा पॉझ घेतला. त्यांना नेमके काय सांगायचे होते ते मला कळत नव्हते.
“काय बोलताय तुम्ही? जरा नीट सांगाल का प्लीज?”
“आर्या देशमुख आता आपल्यात नाहीयेत.”
“काय?”
माझ्या हातातून मोबाईल पडला. पुन्हा उचलून मी तो कानाला लावला.
“हो. लोणावळ्याजवळ त्यांच्या कारचा अपघात झालाय आणि अॅम्ब्युलन्स तिथे पोहोचण्याआधीच शी वॉज … यू नो वॉट आय मीन. त्यांच्याबरोबर असणार्‍या मैत्रिणीला आम्ही हॉस्पिटलमध्ये अॅडमिट करू शकलो. पण त्याही खूप सिरीयस आहेत.”
“माय गॉड! काय होऊन बसले हे! आम्ही पोहोचतोच तिकडे!”
“आय नो -एवढा मोठा धक्का पचवणे खूप अवघड आहे पण सावरा स्वत:ला.”
त्यांच्याकडून हॉस्पिटलचा पत्ता घेऊन मी कॉल डिस्कनेक्ट केला. इन्स्पेक्टर वागळे काय बोलले त्यावर विश्वास ठेवणे खूप अवघड होते. आता मी आर्याला यापुढे कधीही भेटू शकणार नाही या नुसत्या विचारानेच डोके सुन्न झाले आणि अचानक माझ्या सर्वांगातून शक्तीच गेली.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

वाढलेली जबाबदारी

Aeroplane

इलावियामध्ये बर्‍याच बिझनेस लाईन्समध्ये मोठे फेरफार झाले आणि आम्हांला रिसर्च अॅन्ड डेव्हलपमेंटबरोबर कस्टमर सर्व्हिस पहायची ही एक आगाऊ जबाबदारी देण्यात आली. एकतर आमचे प्रॉडक्ट्स भरमसाठ वाढले होते. त्यातले काहीही खराब झाले की भारतातल्या कुठल्याही ठिकाणावरून रिपेअर करायला थेट मुंबईला पाठवाला लागायचे. रिपेअरींगसाठी एक स्वतंत्र टीम होती पण हायटेक प्रॉडक्टमुळे त्यांना रिसर्च अॅन्ड डेव्हलपमेंटची म्हणजे ज्यांनी प्रॉडक्ट तयार केले आहे त्यांची – म्हणजेच आमची गरज भासायची. हे काम अवघड असल्याने बॅनर्जीने अर्थातच ते माझ्यावर टाकले. पुढे जाऊन कसला घोटाळा झाला असता किंवा काही कमी जास्त झाले असते तर माझ्यामुळे झाले असे त्याला कुठल्याही फोरममध्ये बिनदिक्कत सांगता आले असते. मदत म्हणून त्याने मला फक्त दोन टेक्निशियन्स दिले आणि सर्व रिपेअरिंग तू सिंगल हॅन्डेडली पहायचेस असे सांगून टाकले. म्हणजे त्यात काही जरी कमी आधिक झाले तर मीच जबाबदार असा त्याचा स्वच्छ अर्थ!

माझ्या आधीच्या प्रोफाईलपेक्षा रिपेअरिंग हा एकदम वेगळा प्रोफाईल होता आणि तो मला एकट्याने पहायला मिळणार, कदाचित बॅनर्जीच्या तावडीतून आपली सुटका होणार म्हणून मी फार खुश होतो पण तो आनंद जास्त वेळ टिकला नाही. रिपेअरिंगचा हा सबप्रोफाईल बॅनर्जीच्याच अंडर असणार आहे या बातमीने माझ्या आनंदावर विरजण घातले. पण मी चॅलेंज म्हणून ती नवीन गोष्ट स्वीकारली आणि रिपेअरिंगच्या कामात लक्ष द्यायला सुरवात केली. इथलेही लोक आमच्या लॅबमधील लोकांप्रमाणेच चांगले होते. त्यांना रोज काम नेमून देणे, काही अडचण आली तर गाईड करणे आणि दिवसाअखेरीस एकदा रिव्हयू करून ब्रांचेसना रिपोर्ट पाठवणे असे माझे काम होते. बर्‍याच अडचणी आल्या तरीही रिपेअरिंगच्या कामावर त्याचा कमीतकमी फरक पडेल अशा बेताने मी तो प्रोफाईल हँडल करायला लागलो. त्याची बर्‍यापैकी सवय झाली होती.

या नवीन प्रोफाईलमध्ये एक गोष्ट मस्त होती, ती म्हणजे मला केवळ बॅनर्जीपुरतेच काम करून चालणार नव्हते. पूर्ण भारतातल्या वीस नव्या इंजिनिअर लोकांशी मला रोजच्या रोज बोलायला लागत होते. त्यांचे मेल येत होते आणि त्यावर मी काम करत होतो. हा खूप वेगळा अनूभव होता. याआधी मी बॅनर्जी आणि त्याची लॅब एवढ्याच वातावरणात काम करत होतो. बॅनर्जी जे काही सांगेल ते ऐकायला लागायचे. पण आता तसे नव्हते. कोणती गोष्ट आज करणे गरजेचे आहे आणि कोणती नंतर केली तर चालेल हे मी ठरवायचो आणि कामाला लागायचो. आपल्यामुळे गोष्टी पटापट हलतात ही फिलींगच वेगळी होती. ब्रांचच्या लोकांबरोबर काम करून माझी एक इमेज बनली होती. समीरला एखादी गोष्ट सांगितली तर ती पटकन होईल ही लोकांना खात्री होती आणि नेमकी तीच गोष्ट मला खूप समाधान देत होती.

एरव्ही माझ्या सगळ्या मेल्सची बॅनर्जीला कॉपी असायची. मी गुपचूप काम करतो हे त्याला अजिबात आवडायचे नाही. खूप बोंबाबोंब करून काम करायचे हा त्याचा सिंपल फंडा होता. म्हणजे काम सहज होत असेल तरीही ते करायचे नाही. ते काम कसे अवघड आहे हे पन्नास लोकांना सांगायचे, त्यात जमेल तेवढे अडथळे आणायचे आणि पुन्हा ते अवघड केलेले काम दहा लोकांनी फोन केल्यावर करायचे आणि मग गावभर त्याचा धिंडोरा पिटायचा ही त्याची काम करण्याची स्टॅन्डर्ड पद्धत होती. त्याला कामाचे काही का माहित नसेना, एकदा माझ्याकडून कन्फर्म झाले की तो अगदी व्हाईस प्रेसिडेंटलाही बिनधास्त मेल्स लिहायचा. म्हणजे त्यांच्या बुक्समध्ये आपले नाव चांगले असेल याची बरीच काळजी तो घ्यायचा.

रिपेअरिंगसाठी मी जबाबदार असलो तरी मला लागणार्‍या खूप सार्‍या गोष्टी बॅनर्जीवर अवलंबून होत्या. स्पेअरची बरीच सँक्शन्स तो वेळेवर अपु्रव्ह करायचा नाही. बर्‍याचदा एखादी गोष्ट हवी असेल तर तो इश्यू गरम झाल्याशिवाय त्यासाठी लागणार्‍या गोष्टी तो द्यायचाच नाही. अशावेळी तो इश्यू हाताबाहेर जायचा आणि इस्केलेशन्स यायची पण बॅनर्जीला त्याची काही पडलेली नसायची. मग या सगळ्या गोष्टी निस्तरून हवा असलेला स्पेअर ब्रांचला पाठवेपर्यंत नाकी नऊ यायचे. पण आम्ही सर्वजण ते मॅनेज करायचो आणि भाव मात्र बॅनर्जी खाऊन जायचा.

या नवीन प्रोफाईलमध्ये मी थोड्याच दिवसात चांगला सेट झालो. भारतातल्या जवळजवळ सर्व इंजिनिअरर्सशी माझे रेग्युलर बोलणे चालू झाले. मी त्यातल्या कुणालाही पर्सनली भेटलो नव्हतो पण रोज फोन आणि मेल्समधून आम्ही एकमेकांच्या टचमध्ये होतो. माझ्या कामाच्या पद्धतीमुळे आमचे सर्वांचे चांगले जुळत गेले आणि त्यामुळे बर्‍याच गोष्टी सोप्या होत गेल्या. बरेचजण माझ्याबरोबर काम करायचा आनंद घेत होते ते माझ्या फार लवकर लक्षात आले. एकदा कोणताही इश्यू बॅनर्जीकडे गेला की ते काम अडकलेच अशी सर्वांची पक्की धारणा झालेली. त्यामुळे माझ्याकडून थोडा लेट का होईना, पण लोक बॅनर्जीकडे जात नव्हते.

या सगळ्या धामधुमीत आम्ही रिटेल सेक्टरमध्ये ‘इलाविया’चे नाव कमवायला एक युपीएस बाजारात आणला. आधी आम्ही फक्त मोठमोठ्या कंपन्या आणि बँका यांनाच आमची प्रॉडक्ट्स द्यायचो पण बिझनेस वाढवायला रिटेल सेक्टरवर लक्ष देणे महत्वाचे होते आणि त्यामुळे हा निर्णय घेण्यात आला होता. जाहिराती वगैरे बनल्या होत्या आणि भारतात होणार्‍या सर्वात मोठ्या स्पर्धेसाठी – आयपीएलसाठी आम्ही स्पॉन्सरर म्हणून होतो. प्रॉडक्ट लॉन्च लगेचच होणार होते आणि आयपीएलमुळे त्याचा खप प्रचंड वाढणार यात शंकाच नव्हती. फक्त त्याआधी आम्हांला आमच्या ब्रांचमधल्या सेल्स आणि सर्व्हिस टीमला या प्रॉडक्टचे ट्रेनिंग द्यावे लागणार होते.

कस्टमरच्या कोणत्याही शंकेला त्यांनी तेवढ्याच तत्परनेने हँडल करायला पाहिजे हा मुळ उद्देश होता. सर्व्हिस टीमचे एकवेळ ठीक आहे पण सेल्स टीमचे ट्रेनिंग आमच्या स्कोपमध्ये येत नव्हते. पण अशा अवघड वेळेस बॅनर्जीने “सेल्स टीमला येत्या चार दिवसात मी ट्रेन करतो.” म्हणून विडा उचलला. वास्तविक मोठाल्या कॉन्फरन्समध्ये हायर मॅनेजमेंटबरोबर बसून तो आपल्या स्कोपमध्ये नाहीत अशा गोष्टी अंगावर घेण्यात भलताच पटाईत होता. अंगावर घ्यायलाही काही हरकत नाही. पण त्या गोष्टी निस्तरताना तो आमच्याबरोबर कधीच नसायचा.

वेळ कमी असल्याने भारतातून सर्व सेल्स आणि सर्व्हिसचे लोक मुंबईला बोलवण्यापेक्षा आम्ही वेगवेगळ्या ठिकाणी जाऊन ट्रेनिंग द्यायचे ठरले. मग त्याने डिपार्टमेंटमधल्या आम्हां चौघांबरोबर मिटींग घेतली आणि सर्व भारतातल्या लोकांना ट्रेनिंग देणे हे आमच्यासाठी कशी मोठी संधी आहे वगैरे लेक्चरबाजी केली. शेवटी मुळ मुद्दयाला हात घालून त्याने आम्हा चौघांना टूर प्लान करायला सांगितला. शेवटी हे नको, ते नको असे करता करता माझ्या वाट्याला भोपाळ, दिल्ली आणि चेन्नई ही तीन लोकेशन आली.

तिकीट एजंटबरोबर टूर प्लान करणे म्हणजे नुसता घोळ होता. मी फ्लाईट ऑप्शनस विचारल्यावर त्याने पंचवीसएक ऑप्शनस मेल केले. मी त्यातून काही सिलेक्ट करून बुकिंग करायला सांगितले. त्यात अशी खबरदारी घ्यायची होती की एका लोकेशनचे ट्रेनिंग आटोपल्यानंतर मला तिथे न थांबता लगेच दुसर्‍या लोकेशनचे फ्लाईट पकडायला त्याच दिवशी निघावे लागणार होते. साधारण वेळापत्रक असे होते – पहिल्या दिवशी भोपाळसाठीचे मॉर्निंग फ्लाईट, तिथले ट्रेनिंग संपल्या संपल्या रात्रीचे दिल्लीसाठीचे फ्लाईट, दुसर्‍या दिवशी दिल्लीचे ट्रेनिंग झाल्यावर लगेच चेन्नईला जायचे फ्लाईट आणि चेन्नईचे ट्रेनिंग झाल्यावर त्या रात्री पुन्हा मुंबईला परत यायचे फ्लाईट! एकदम टाईट शेड्युल होते. एवढ्या लांब जातोय, एखादी रात्रही त्या शहरात घालवावी म्हटले तरी नाही. फ्लाईटमध्ये बसून दुसरे लोकेशन गाठायचे हे टार्गेट!

आमची तिकीट बुकिंग झाल्यावर आम्ही चौघे ट्रेनर्स एकत्र बसलो आणि पहिल्यांदा प्रॉडक्टचे डिलेल्ड सर्व्हिस मॅन्युअल्स बनवायला घेतले. चौघांनी खूप मेहनत घेऊन मॅन्युअलसाठी आणि ट्रेनिंगचे बारीकसारीक एकूणएक मुद्दे नोट डाऊन केले. यावेळी सर्वांचाच अनुभव कामी आला. हे सगळे व्हायला ऑफिसमध्येच रात्रीचे पावणेअकरा वाजलेले. बॅनर्जी आम्हांला कामाला लावून सहालाच घरी पळून गेला. पण जे मटेरियल बनले होते ते खरोखर कामाचे आणि खूप सारी माहिती असणारे होते. त्यानंतर आम्ही सर्व इंजिनियर्सना त्यांच्या महत्वाच्या लोकांना ट्रेनिंगसाठी बोलवून घेण्याबद्दल मेल लिहीला. त्याआधी दुपारी आम्ही सर्वांना फोन करून त्याची कल्पना दिली होती पण फॉर्मली सर्वांना मेल टाकायचा होता. आम्ही बनवलेले मॅन्युअल, डूज अॅन्ड डोन्ट्स हे सारे मटेरियल मेल करून त्याच्या प्रिंट ट्रेनिंगसाठी तयार ठेवायला सांगितल्या. मेलच्या शेवटी बोल्डमध्ये असेही लिहीले होते – हे प्रॉडक्ट सर्व्हिस मॅन्युअल हाताशी असेल तर सेल्स आणि सर्व्हिससाठी दुसर्‍या कुणाचीही कसलीही मदत घ्यायची गरज नव्हती. आम्ही मॅन्युअलच तसे बनवले होते. एकदम कॉम्प्रिहेन्सिव्ह!

मला घरी पोहोचायला पावणेबारा वाजले. येताना हॉटेलमध्येच खाऊन आलो. रात्रीचा वेळ वाचवण्याचा तो एक चांगला ऑप्शन होता. मला भोपाळचे सकाळी सहाचे फ्लाईट पकडायचे होते. त्यासाठी पाचला एअरपोर्टला पोहोचावे लागणार होते, चारला घरातून निघावे लागणार होते आणि साधारण सव्वातीनला उठावे लागणार होते. मी रात्रीच कॅब बूक केली. तीन दिवस पुरतील एवढे कपडे, सॅन्डल आणि बॉडी स्प्रे पॅक केला. हे सारे सामान बॅगेजमध्ये टाकून मी फक्त लॅपटॉपची बॅग फ्लाईट केबिनमध्ये नेणार होतो.

या सार्‍या ट्रेनिंग प्रकरणाची मी आर्याला कल्पना दिली असल्याने मोबाईलचा आलार्म होण्याआधी मला सव्वातीनला कॉल करून तिने उठवले. गुडमॉर्निंग म्हणतानाचा तिचा आवाज कानाला खूप गोड वाटत होता. मला काळजी घे आणि वेळेवर जेवत जा हे सांगताना मात्र ती चांगली जागी झाली असावी कारण तू व्यवस्थित जेवत नाहीस ही तिची नेहमीची तक्रार असायची. मी तिला वेळेवर जेवेन असे प्रॉमिस केले आणि फोन ठेवला. आशिष नेहमीप्रमाणे आऊटडोअरलाच होता. पावणेचारला मी घराला लॉक लावून खाली उतरलो.

असे मध्यरात्री किंवा पहाटे पहाटे एअरपोर्टला जायला निघायचे म्हणजे थोडे धाडसाचेच काम आहे. रस्त्यावरच्या भटक्या कुत्र्यांचे हे हॅपी अवर्स असतात त्यांची झोप कुणी डिस्टर्ब केली किंवा कुणी त्यांना उगाचच चोपत असेल तर हा त्यांचा वचपा काढायचा टाईम असतो. त्यात आपण चाललो की डायरेक्ट येऊन हल्ला करत नाहीत पहिल्यांदा शंका आल्यासारखे आपल्याकडे पहातात, त्यानंतर थोडा पाठलाग करतात मग बाजूच्या गल्लीतल्या त्यांच्या दोस्तांना बोलवून आपली फूल फजिती करायच्या मूडमध्ये असतात साले! त्यामुळे एक डोळा त्यांच्यावर तर दुसरा बूक केलेल्या कॅबवर ठेवत एकदाचा कॅबमध्ये बसलो आणि पहाटे काहीही ट्राफिक नसल्याने एअरपोर्टवर वेळेच्या आधी पोहोचलो.

एवढ्या सकाळसकाळी एअरपोर्ट मात्र कमालीचे बिझी होते. खूप गर्दी होती. मी पोहोचल्यावर मला एका मोठ्या रांगेत बॅगेज स्कॅनिंग करायला थांबावे लागले. बॅग स्कॅन झाल्यावर ऑफिसरने त्याला एअरलाईनचे स्टीकर लावून सील केले आणि बोर्डिंग पास घ्यायला जायला सांगितले. ती स्कॅन झालेली बॅग घेऊन बोर्डिंगपास घ्यायला भल्यामोठ्या रांगेत उभा राहिलो. बोर्डिंगपास काढणारी मुलगी हुशार असावी, पटकन नंबर आला. सुदैवाने मला विंडोसीट मिळाली पण ती शेवटच्या रांगेतली होती. बॅगेजच्या बेल्टवर माझी बॅग सरकवली आणि बोर्डिंगपास घेऊन मी आणखी एका लाईनमध्ये मी सेक्युरिटी चेकसाठी उभा राहिलो. तिथेही दहा मिनीटांत सारे आटोपले आणि फायनली मी बोर्डिंग एरियात जाऊन बसलो. फ्लाईट ऑन टाईम होते. बोर्डिंग अनाऊंसमेंट झाली आणि एरोब्रिजने फ्लाईटमध्ये जाऊन सीटवर झोपी गेलो. मध्यंतरी एअरहोस्टेसने ब्रेकफास्टसाठी जागे केले. ब्रेकफास्ट घेतला आणि भोपाळच्या प्रतिक्षेत पुन्हा झोपलो.

भोपाळमध्ये ज्यावेळी फ्लाईट लॅन्ड झाले, त्यावेळी पायलटने खूष होऊन फ्लाईट वेळेवर आणल्याचे आनंदाने जाहीर केले तरीही कोण विषेश खुश झाला नाही कारण सगळेजण जवळजवळ झोपेत होते. पहाटेच्या झोपेचे खोबरे करून सर्वांनी हे फ्लाईट पकडले होते. मी अरायव्हल सेक्शनमध्ये आलो आणि कन्व्हेयरवर आलेली माझी बॅग घेऊन तिथेच असलेल्या प्रीबूक कॅबच्या विंडोत घुसलो. तिथे आमच्या भोपाळ ब्रांचचा पत्ता देऊन टॅक्सी बूक केली आणि बाहेर येऊन टॅक्सीत बसलो.

बरोबर साडेआठ वाजता मी आमच्या भोपाळ ब्रांचला पोहोचलो. आमचा भोपाळचा इंजिनियर सुभाष मलहोत्रा माझी वाटच पहात होता. त्याने मला गुडमॉर्निंग ग्रीट करून जोशात शेकहँड केले. आम्ही फोनवर बर्‍याचदा बोललो होतो पण भेटण्याची ही पहिलीच वेळ होती. भेटल्यावर त्याने मला ब्रांच मॅनेजरच्या केबिनमध्ये नेऊन त्यांची ओळख करून दिली. त्यांच्याशी कामाच्या गप्पा मारून झाल्यावर ट्रेनिंग सुरु करायची मी परवानगी घेतली.

सुभाषने ट्रेनिंगसाठी सारा मध्यप्रदेशच बोलवला होता. दहा मिनीटांत सर्वांचे इंट्रो झाले. लोक ग्वाल्हेर, इंदूर, जबलपूर, रेवा कुठून कुठून जमले होते. जास्तीजास्त दहा पंधरा लोक येतील असा माझा अंदाज होता पण सकाळी साडेआठच्या सुमारास तब्बल पन्नासपेक्षा जास्त लोक कॉन्फरन्सरूममध्ये माझी वाट पहात बसले होते याचे मला खरोखर आश्चर्य वाटले. सुभाष ब्रेकफास्टसाठी विचारत होता पण मी फ्लाईटमध्ये तो घेतला असल्याने त्याला नंतर पाहूया म्हणून मी ट्रेनिंगला सुरवात केली.

नेहमीप्रमाणे ट्रेनिंगच्या सुरवातीला मला भीती वाटत होती पण लोकांनी विचारलेल्या प्रश्नांना आत्मविश्वासाने उत्तरे दिल्याने हळुहळू ती कमी होत गेली. एकूण ट्रेनिंग खूपच छान झाले. एकतर लोकांना प्रॉडक्ट आवडले आणि त्याबद्दल ज्या शंका होत्या त्यांची समाधानकारक उत्तरे मिळाल्यामुळे ते आणखी खुश झाले. सुभाषने तिथे अॅरेंज केलेल्या मॉडेल्सवर हँड्सऑन प्रॅक्टिकल्स ही करा म्हणून सांगितल्यामुळे सर्वांना खर्‍या प्रॉडक्टचा फील घेता आला. सर्वांनी पुन्हा काही मदत लागेल म्हणून माझा नंबर मागून घेतला. शेवटी सगळ्यांचा एक ग्रुप फोटो घेऊन ट्रेनिंग संपल्याचे सुभाषने जाहीर केले. नको म्हणत असतानाही मला एअरपोर्टवर ड्रॉप करायला सुभाष स्वत:हून आला. ट्रेनिंगची एवढी झकास व्यवस्था आणि एअरपोर्टवर सोडायला आल्याबद्दल मी त्याचे आभार मानले आणि दिल्लीला जाणारे फ्लाईट पकडायला मी भोपाळ एअरपोर्टमध्ये शिरलो.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.