दिवटे मास्तरांची फजिती

Gairsamjacha Fayda

आडगेवाडीत वीस वर्षे तळ देऊन बसलेल्या माळी मास्तरांची बदली झाली आणि त्यांच्याजागी दिवटे मास्तर आले. पहिल्या दिवशीच ते आल्या आल्या एका कारटयाने तक्रार केली, “गुर्जी, आज मुक्या आला नाही.”
“काय रे, मुक्या कितवीत आहे?”
“तिसरीत.” तिसरी सोडून पहिली ते चौथीपर्यंतचे सगळे वर्ग ओरडले.
“गुर्जी, घेऊन येऊ का त्याला?”
“हो जा. घेऊन या.”
मग तिसरीच्या वर्गातली दोन आणि चौथीच्या वर्गातली तीन मिळून पाचजण बाहेर पळाली. कोण शाळेत आला नसला की त्याची उचलबांगडी करून आणायचे कंत्राट ह्यांच्याकडे असायचे. हे पाचजण मिळून जो कोण शाळेला आला नसेल त्याची वरातच काढत आणायचे. शाळा चुकवणारा स्वत:च्या पायाने शाळेत यायला तयार असला तरीही हे त्याला आडवा पाडायचे आणि झोपाळयासारखे झुलवत त्याला उचलायचे. त्याचा हात आणि पाय असा प्रत्येकी एकेक अवयव आणि एकजण त्याचे दफ्तर घेऊन घोषणा देतच ही मिरवणूक शाळेकडे निघायची.
पण मुक्याच्या बाबतीत ते शक्य नव्हते. तो चांगलाच बेरका होता. थोडया वेळाने मुक्याच पाचजणांना घेऊन शाळेत आला. वय वर्षे आठ. पण बालशिवाजीच्या तोर्‍यात तो मास्तरांपुढे उभा राहिला, “कशाला बोलवलं वो मास्तर?”
मुक्याच्या या सडेतोड प्रश्नाने मास्तर हैराण झाले. मुक्या हा खरोखरचा मुका असावा अशी त्यांची कल्पणा होती. पण हे चित्र वेगळे होते. साक्षात विद्यार्थीच गुरुला शाळेत का बोलवले म्हणून विचारत होता.
“शाळा सोडून कुठे गेला होतास?”
“शेतात.”
“कशाला?”
“शाळू काढायला लागलेत.”
“मग तू शाळू काढतोस काय?” मास्तरांना पोरगा काम करतोय म्हणून बरे वाटले.
“न्हाय. पेंढया मोजतोय.”
“मोजल्यास?”
“होय…”
“किती भरल्या?”
“आतापरेंत कुठला सुक्काळीचा ध्येनात ठेवतोय?”
“मग काय लक्षात रहातं तुझ्या?” मास्तरांनी पाठीत एक धपाटा दिला.
“मास्तर, मारलं एवढं मारलं. पुन्यांदा अंगाला हात लावायचा न्हाय.”
“का?” म्हणून मास्तरांनी पुन्हा एक गुद्दा ठेऊन दिला.
“मास्तर, आपल्याला आपला बाप पण कधी मारत न्हाय.”
“का? नवसाचा आहेस काय?”
“न्हाय.”
“मग?”
“बापाजवळ रहायला नसतोय. मामाच्यात शिकायला आलोय.”
थोडयाच दिवसात दिवटे मास्तर चांगलेच फेमस झाले. मास्तरांनी डोक्याला टोपी, अंगात नेहरु शर्ट आणि कमरेला धोतर अडकवले की दिसायला गरीब गायच वाटायचे. पण स्वभाव खूपच मारकुटा होता. कुठल्याही कारणांवरून पोरांना झोडपून काढायचे. एखादं पोरगं प्रार्थना म्हणायला जरी चुकलं तरी त्यांच्या बरोबर लक्षात यायचं. मग प्रार्थना संपल्यावर ते त्या पोराची मानगुट पकडून विचारायचे, “काय म्हणत होतास रे आत्ता?”
“पार्थना.” स्वच्छ शब्दांत पोरगा सांगायचा.
“तुज्या बापानं तर म्हंटली होती का अशी प्रार्थना? अन् प्रतिज्ञा म्हणताना हात कुठं आभाळात घालतोस का? बाप सगळया गावाची घरं बांधतोय की ओळंब्याने लेवल बघून.”
“गुर्जी, लेवल पातळीनं बगत्यात. वळुंब्यानं लाईन बगत्यात, लाईन.” वाडीतला प्रत्येक पोरगा गुर्जीचं बारसं जेवलेलाच निघायचा.
“मला शानपणा शिकवतोस?”
मग त्या पोराला एकतर्फी मार खायला लागायचा आणि सगळी शाळा गुपचूप बसायची. दिवटे मास्तर आल्यापासून माराच्या भीतीनं पोरं शाळा चुकवायला लागली. पण मास्तर कुणाला सोडत नव्हते. चोप चोप चोपायचे. काही जणांनी तर नव्या मास्तरांचा एवढा धसका घेतला होता की पोरं घरातनं शाळेला म्हणून बाहेर पडायची आणि गावाबाहेर असणार्‍या ओढयावर जाऊन मासे पकडत बसायची.
असंच शाळा चुकवून पोरांचा एक घोळका मासे पकडत होता. बामणाच्या गण्याचा बाप ओरडतो म्हणून कुणीच गण्याला मासे पकडायला घेत नव्हते. त्याचा सूड म्हणून गण्या चिडून मधेच पाण्याच्या धारेत जाऊन माशांना हुसकून लावत होता. सकाळपासून बंधार्‍याखाली आठदहाजण बसले होते पण म्हणावे एवढे मासे सापडले नव्हते. बराचवेळ झाला, डबक्यात चांगलेच मासे जमले असतील म्हणून सगळेजण मासे पकडायला उठले. एवढयात गण्या माशांना हुसकून लावायला पुढं सरकला. आणि त्याला बघून दिवसभर उन्हाने तापून निघालेला घोळक्यातला संपा ओरडला, “धरा रं त्याला…”
दिवटे मास्तरांचा डोळा चुकवून हा सगळा कंपू ओढयावर आला होता. कुणीतरी मास्तरांना चुगली केली आणि ते सगळयांचा माग काढत लपतछपत इथे आले. एकतर दिवटे मास्तराचं आणि या टोळक्याचं वाकडं असल्यामुळं मास्तरांना कारणच पाहिजे होतं. आयतीच संधी सापडली म्हणून ते खुश होते, पण त्यांच्या कानावर जसं “धरा रं त्याला…” हा आवाज पडला, तसे ते दचकले. वाडीतली पोरं म्हणजे वेचीव पोरं होती. एकटयाला गाठून काय करतील याचा नेम नव्हता. त्यांनी आमावस्येच्या रात्री एका आगाऊ मास्तराला पोत्यात बांधून पाटलाच्या मळयातल्या चिंचेच्या झाडावर रात्रभर अडकवला होता. जी काही मास्तरगिरी करायची आहे ती शाळेत केलेली बरी, बाहेर नको असा विचार ते करतच होते, तेवढयात पोरांचा घोळका त्यांच्याकडे पळत येताना त्यांना दिसला.
आपल्या हातून मोठी चूक झाली आहेे त्यांना कळून चुकलं. जशी पोरं “धरा धरा.” म्हणून त्यांच्या दिशेने पळायला लागली, तसं मास्तरांनी धोतराचा सोगा हातात घेऊन धूम ठोकली. आडवळणाला गाठून हे बहाद्दर आपल्याला नक्कीच चोपल्याशिवाय सोडणार नाहीत ही मास्तरांची खात्रीच झाली. धोतराचा सोगा हातात घेऊन सुसाट सुटलेले मास्तर दिसल्यावर काहीतरी घोटाळा झाला हे संपाच्या ध्यानात आलं. आता पुन्हा शाळेत गेल्यावर आपलं काही खरं नाही म्हणून तो, “ओ गुर्जी, तुम्हाला न्हाय. तुम्हाला न्हाय” म्हणून त्यांच्यामागं लागला आणि अजूनच पंचाईत झाली.
चिंचेचे ओले फोक घेऊन आपल्यामागे आठदहाजण पळताहेत हे बघितल्यावर मास्तरांना उभ्या उभ्याच घाम फुटला. त्यांनी पायातलं पायतान हातात घेऊन वाडीच्या दिशेने पळायला सुरवात केली. डोक्यावरची टोपी केव्हाच वार्‍यावर उडून गेली होती. कमरेला धोतर टिकून होते हेच नशीब होते. पुढे मास्तर आणि मागं पोरं ही वरात तशीच देवळापर्यंत आली. पारावर चारपाच म्हातारी माणसं बोलत बसली होती. मास्तरांना पळून पळून धाप लागलेली. मास्तर आले तसे काही न बोलता जीव गेल्यासारखे त्यांच्यासमोर मटकन खाली बसले. त्यांच्या तोंडातून शब्दच निघेना. ते नुसतेच हिव भरल्यासारखे करायला लागले.
मास्तरांची अवस्था बघून एका म्हातार्‍याला त्यांची दया आली आणि तो पोरांवर उखडला, “लेकांनो, कोण पोरं हायसा का हैवान हायसा? मारून टाकतासा का त्या मास्तराला? जरा तर अक्कल असल्यासारखं वागा की. का गावाचं नाव मातीत मिळीवतासा? गेलं पटाक्कन मरून तर कोण यईल का मास्तर म्हणून आपल्या गावात? शानं व्हा की जरा. आणि मास्तर, तुमीबी शीआयडी असल्यासारखं त्यांच्या मागं लागत जाऊ नका. न्हायतर गळयात हातपाय घेऊन बसायला लागंल. येडया डोक्याची पोरं आहेत ही.”
खाली मान घालून पोरं काही न बोलता निघून गेली आणि म्हातार्‍यांमुळे जीव वाचला म्हणून मास्तरांनी सुटकेचा नि:श्वास टाकला.

पूर्वप्रकाशित : सकाळ पुणे
चित्र : खलील आफताब


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

काय म्हणतंय तुमचं ड्रायव्हिंग?

Driving

“मग काय म्हणतंय तुमचं ड्रायव्हिंग?” हा प्रश्न विचारून लोक नवशिक्या ड्रायव्हरच्या जखमांवर का मीठ चोळतात कळत नाही. म्हणजे अशा प्रश्नांना काय उत्तर द्यायचे हा एक प्रश्नच असतो. बर्‍याचदा हा प्रश्न निर्मळ मनाने विचारला जातो की उगाचच डिवचायला हे समजणे अवघड असते. बरं ड्रायव्हर लोकांना नवीन गाडी शिकणार्‍याची व्यथा तरी समजते पण ज्याला ड्रायव्हिंगचे ओ का ठो कळत नाही, अशा लोकांचे सल्ले म्हणजे खरा उच्छाद असतो.
चित्रकला, लेखन, वक्तृत्व किंवा पोहणे या कलांप्रमाणेच ड्रायव्हिंग ही देखील एक अद्भूत कला आहे असा एक आपल्याकडे गैरसमज आहे. पण गाडी चालवणे ही कला नसून एक महाअवघड कसरत आहे हे माझे प्रामाणिक मत आहे. स्वत:च्या खिशातले पैसे देऊन विकतचे दुखणे घ्यायचे असेल तर नवीन कार घेण्यासारखा दुसरा अनुभव नाही.
गाडीबद्दल काही गोष्टींमध्ये तथ्यं मात्र नक्की आहेत. फोर व्हीलर शिकण्याचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे सायकल शिकताना जसा बॅलन्स बिघडून आपण पडतो आणि हातपाय मोडून घेतो, तसा धोका अजिबात नाही. चार चाके असल्याने कारचा बॅलन्स बिघडून कार पडायची भानगड नसते. शिवाय रणरणत्या उन्हाळ्यात थंड एसीमध्ये बसून ड्रायव्हिंग करणे जाम भारी असते, अशी उगाचच बाहेरच्यांची समजूत असते. पण काही नतदृष्ट लोक नवशिक्या ड्रायव्हरच्या पदरी ते सुख मात्र पडू देत नाहीत, त्याला चान्स मिळेल तिथे इरिटेट करून सोडतात.
तोटे मात्र अनेक आहेत. त्यापैकी सर्वात मोठा म्हणजे पेट्रोलचे दिवसेंदिवस वाढणारे दर. लोकांनी तर पेट्रोलवाढीचा एवढा धसका घेतला आहे की पंपावर लांब लाईन लागली असेल तर ओरडून “लवकर भर रे बाबा.” म्हणतात. न जाणो आपला नंबर यायच्या आत वाढलेल्या दराचे सर्क्युलर यायचे आणि आधिक भुर्दंड पडायचा. आजकाल फुल टाकी भरणाराकडे तर लोक आदराने पाहू लागले आहेत. जागतिक बाजारपेठेत तेलाच्या किंमती घसरत असतानाही आपल्याकडच्याच किंमतीत वाढ कशी होते याचे उत्तर हे बारावीच्या डबल इंटीग्रेशनचे उदाहरण सोडवल्यावर प्रत्येक वेळी नवीन उत्तर कसे येते, हे जाणणाराच देऊ शकेल.
नवीन गाडी घेतल्यावर सुरवातीचे काही दिवस तर गाडी काढायची या नुसत्या विचाराने माझ्या अंगाचा थरकाप व्हायचा. गाडीची चावी हातात घेतली की पोटात भीतीने गोळा यायचा. केवळ एकट्याच्या जबाबदारीवर गाडी रस्त्यावर चालवायची ही कल्पनाच पचनी पडत नव्हती. नंतर नंतर तर ऑफिसला जायला आपली झुकूझुकू रेल्वेच बरी होती असे वाटायला लागले. त्याला अनेक कारणे होती.
त्यापैकी एक म्हणजे मी गाडी काढतोय याचा बाकीच्या लोकांना कसा सुगावा लागायचा कोण जाणे! मोर्चा असल्यासारखे लोक रस्त्यावर यायचे! मग सकाळ, दुपार किंवा संध्याकाळ काहीही असो. ते कमी की काय म्हणून बाईकवाले रोडरॅश खेळायला आमच्याच पुढे! रिक्षावाल्यांचा सुळसुळाट बाय डिफॉल्ट आलाच! आणि केवळ आपल्या गाड्या फिरवण्यासाठीच रस्ते बनविण्यात आलेले आहेत अशी धारणा झालेले टीएमटी आणि बेस्टचे ड्रायव्हरकाका यांनी हैराण करून सोडले होते. कधीकधी बाहुबलीतल्या भल्लाळदेवासारखा हेलिकॉप्टरच्या पंख्याचा रथ घेऊन बाहेर पडावे असे वाटायचे. एवढी संकटे होती पण मी हार मानली नाही. रस्त्यावरचा हा सगळा अन्याय सहन करत चिकाटीने ड्रायव्हिंग शिकलो.
घरचे लोकही काही कमी नाहीत. नवीन ड्रायव्हरला मानसिक आधाराची खूप गरज असते हे त्यांना समजतच नाही. गाडी शिकताना रात्री साडेदहाला “चला एक राऊंड मारून येऊया.” म्हटले तरी गाडीत बसायचे नाहीत. “तुम्हीच जाऊन या.” म्हणायचे. कुठेतरी गाडी ठोकून हा बाबा ह्याच्याबरोबर आपल्यालाही मारायचा ही भीती असावी. गाडी गेली तर गेली आपला जीव तर वाचेल म्हणून ते येत नसावेत.
पुढे महिनाभराने मी बर्‍यापैकी गाडी चालवायला लागल्यापासून ते मागे बसायला लागले. तेही गप्प नाही. थोडा मोकळा रस्ता दिसला की मी मायकेल शुमाकर असल्यासारखा “काय हळू चालवताय, पळवा की.” म्हणायचे. इथे दुसर्‍या गिअरवर पळणारी गाडी आवरता आवरता तसल्या थंडीत घाम फुटायचा. पायातला बे्रक लावू की हँडबे्रक खेचू असे होऊन जायचे. त्यात मध्येच कुठल्यातरी इंडिकेशनची लाईट लागून पिप पिप असा बझरचा आवाज यायला लागला की अजून गोंधळायला व्हायचे.
गाडीच्या ड्रायव्हर सीटवर ही अवस्था तर विमानाच्या कॉकपिटमध्ये बसून पायलट असंख्य बटने, गिअर्स, लाईटी कसा काय सांभाळत असेल याचे मला अजूनही कोडे आहे. वास्तविक गाडी चालवताना मला माझे काही वाटायचे नाही पण रस्त्यावर चालणार्‍या बिचार्‍यांची काळजी वाटायची. शिवाय आपल्या ड्रायव्हिंगची कल्पना नसलेले काही भाबडे लोक आपल्यावरच्या अतूट विश्वासाने गाडीत आपल्या बाजूलाच बिनदिक्कतपणे बसतात त्यांची एक कीव वाटायची. हे असे लोक आणि स्वत:हून खाटकासोबत मजेत चाललेला बकरा या दोन्हींत मला कमालीचे साम्य वाटते.
बर्‍याचजणांनी नवीन कार घेतल्यावर “तुला बॉनेट उघडून आतल्या ऑईल वगैरे बेसिक गोष्टी चेक करायच्या माहित आहेत का?” अशासारख्या प्रश्नांनी भंडावून सोडले होते. मुळात बॉनेट उघडायचे बटन खेचूनही नेमका कुठे हात घातल्यावर ते उघडते याचा मला पत्ता नव्हता. इमर्जन्सीला माहित असावे म्हणून खूप प्रयत्नांती त्या छोट्या पट्टीची ओळख करून घ्यावी लागली.
बेसिकात बेसिक सिग्नल वगैरे भानगड कॉमन अंडरस्टँडिंगवर निभावून नेत होतो. लाल दिवा लागला की थांबणे, हिरवा असेल तर कशाचीही (अगदी हवालदारमामाचीही) पर्वा न करणे आणि हिरव्याचा पिवळा झाला की जीव काढून हॉर्न वगैरे दाबत गाडी पळवणे या गोष्टींचे ज्ञान मला बर्‍यापैकी होते. पण एकाने पिवळ्या सिग्नलबद्दल भलतेच सांगून त्या ज्ञानाला छेद द्यायचा प्रयत्न केला. पिवळा सिग्नल लागल्यावर वेग कमी करून थांबायचे असते असे त्याचे मत होते. सिग्नलवर हवालदार असतील तर ते मात्र अजूनही पाळावे लागते.
अरुंद आणि अवघड रस्त्यावर समोरून येणारी वाहने आपल्याकडे डोळे मिचकावून का पहातात (अप्पर डिप्परचा लाईट मारून) हे मला गाडी घेतल्यावरही बरेच दिवस कोडे होते. असाच एकदा अडचणीच्या रस्त्यावरून चाललो होतो. वाट बिकट होती आणि समोरच्या ट्रक ड्रायव्हरला मस्करीची हुक्की आली. मिचकावले डोळे! मग नाईलाजाने मीही त्याला डोळे मिचकावले आणि तसाच पुढे घुसलो. क्षणापूर्वी मस्करीच्या मूडमध्ये असलेला ड्रायव्हर माझ्याकडे पाहून तोंडातल्या तोंडात काय पुटपुटत होता ते समजून घ्यायला वेळ नव्हता कारण वीस फुट खोल नदीच्या पुलावर गाडी घासता घासता वाचली होती. शिवाय कशाला उगाच एवढ्या छोट्या पुलावर बॅरीकेड म्हणून सरकारने तोही खर्च वाचवला होता. यावेळी मला नाही, तर बाजूला बसलेल्या मित्राला घाम फुटलेला मी स्वत: पाहिला. मग न रहावून मीच विचारले, “का रे काय झाले? एवढा का घाबरला आहेस?”
“अरे बाबा, का घुसलास पुलावर?”
“का म्हणजे?”
“पुढच्याने सिग्नल दिला की आपण बाजूला थांबून आधी त्याला जाऊ द्यायचे असते.”
तेव्हा माझ्या डोक्यात प्रकाश पडला. नाहीतर दोन ओळखीचे लोक ज्याप्रमाणे हाय हॅलो करतात तसा काहीसा प्रकार असावा अशी माझी समजूत होती. इतके दिवस समोरच्याने सिग्नल दिला की मी ही तशाच सिग्नलने हाय हॅलो करून पुढे निघायचो.
क्लास लावून गाडी शिकलो की शंभर टक्के आपण गाडी चालवूच हा फाजील आत्मविश्वास बाळगणे किती चूकीचे आहे हे आपली स्वत:ची गाडी घेतल्यावर समजते. एकतर गाडी शिकवणारा बाजूला बसलेला नसतो. समोर माणसं आल्यावर गाडी का थांबत नाही हे आपल्यालाच कळत नाही. शिकत असताना मात्र माणूस समोर दिसला रे दिसला की गाडी थांबणार. बे्रक नाही मारला तरी! शिकवणार्‍याच्या पायात अजून एक बे्रक असतो हे माहित असूनदेखील त्याची कल्पणा यायची नाही. “गाडी चालवणे समजता तेवढे सोपे नाही आणि अगदीच काही अवघडही नाही. सगळा क्लच आणि बे्रकचा खेळ आहे.” हे वारंवार शिकवणीत सांगूनही डोक्यात जाते पण त्या क्लच आणि बे्रकबरोबर खेळण्यार्‍या पायाला कळत नाही. ऐनवेळी घोटाळा करून लेकाचा गाडी बंद पाडतो.
कुठल्याही चढावर समोरून कोण येत असेल, अगदी सायकलवाला असेल तरीही माझी गाडी बंद पडणारच. बंद पडून जागच्या जागी उभी राहील ती गाडी कसली? ती मागे सरकलीच पाहिजे हा नियम आहे. साध्या चढाची ही अवस्था, घाटाचे तर नावच घेऊ नका. हे म्हणजे पहिलीतल्या बाळाला चल गंमत आहे म्हणून शाळेत न्यायचे आणि तिथे गेल्यावर दहावीचा पेपर सोडवायला द्यायचा असा प्रकार आहे. नुकत्याच संघात घेतलेल्या तेराव्या खेळाडूने विराट किंवा धोनीकडे जेवढ्या कौतुकाने पहावे तशाच भावनेने मी घाट चढून सुखरुप वर गेलेल्या ड्रायव्हरकडे पहातो. नागमोडी वळणांचा अवघड घाट व कंटेनरसारख्या अजस्र गाड्या असूनही माझ्याप्रमाणे त्या मागे का सरकत नाहीत हा मला छळत आलेला प्रश्न आहे. बरं गाडी मागे सरकू नये म्हणून फास्ट फास्ट चालवतात असेही नाही. निवांत घाटाच्या सौंदर्याचा आस्वाद घेत ड्रायव्हिंग चाललेले असते. मला घाट सुरू झाल्यावर जो नर्व्हसनेस येतो तो कधी एकदाचा संपतोय असे होऊन जाते आणि शेवटचे वळण घेऊन संपला एकदाचा घाट की हुश्श!
गाडी शिकवणारा माणूस क्लच आणि ब्रेकबरोबर अॅक्सलवर किती प्रमाणात पाय ठेवायचा हे आम्हांला जीव तोडून सांगायचा पण माझ्याबरोबर गाडी शिकायला असलेल्या एका काकांना ते जमतच नव्हते. समोर माणूस आला की काका जोरजोरात रेस करायचे. गाडीला हॉर्नदेखील आहे हे ते विसरूनच जायचे. मग आमचा सांदिपनी त्यांना सांगायचा, “काका, कोण पुढं आला की बे्रकवर पाय द्या. अॅक्सलवर नको. रस्त्यावरच्या लोकांना बॉनेटवर घेऊन जाल अशाने!”
पण गर्दीत किंवा सिग्नलला अॅक्सलवर पाय देण्याचे फायदे मी स्वत: अनुभवले आहेत. उगाचच गरज नसताना अॅक्सलवर पाय देऊन आवाज घुमवला की लोक ह्याला गाडी चालवता येत नाही म्हणून पटकन रस्ता देतात. त्यात गाडीच्या पुढच्या मागच्या पार्किंग लायटींचा पिवळा झगमगाट चालू केला की रिक्षावालाही आजुबाजूला फिरकत नाही. अजून कचकन बे्रक मारून टायरांचा आवाज काढल्यास पादचारीही जीवाच्या भीतीने फुटपाथ सोडत नाहीत. ह्या सगळ्या युक्त्या मला खूप उशिरा समजल्या.
या सगळ्या दिव्यपरीक्षा पास करून मी गाडी शिकलो आहे. पटकन गाडी काढ म्हणणार्‍यांना काय, त्यांना या यातना कधीच समजायच्या नाहीत. म्हणून नवीन गाडी शिकणारा दिसला रे दिसला की मी त्याला थम्सअप करून बेस्ट ऑफ लक देतो. त्यावेळी त्याच्या चेहर्‍यावरची खुशी पहाण्याचा आनंद काही औरच असतो.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

सुखाचे संदर्भ

Sukhache Sandarbh

रविवार या एकाच दिवशी मनासारखे झोपायला मिळते म्हणून जाग आलेली असतानाही मी आणि माझा दहा वर्षाचा मुलगा अंथरुणावर लोळत पडलो होतो. बायको उठली आहे हे किचनमधल्या भांडयाच्या आवाजावरून कळत होते. कुठलेही भांडे गॅसवर ठेवण्याआधी ते टिकाऊ आहे की नाही हे आपटून बघते की काय कळत नव्हते.
“अरे दहा वाजले, उठा आता दोघेही.”
“काय यार मम्मी पण, संडे असून आजही झोपून देत नाही.” माझा मुलगा एका कुशीवरून दुसर्‍या कुशीवर होत बोलला.
“खूप झालं आता. दोघेही उठा.” म्हणत खेचून पांघरुणे गुंडाळायलाच काढल्यावर नाईलाजाने उठावे लागले. हिचं किचनमध्ये काहीतरी चालूच होतं. ब्रश आणि अंघोळ उरकून खिडकीतून खाली पहात बसलो. आमच्या बिल्डिंगच्या मागेच दुसर्‍या एका इमारतीचे बांधकाम चालू होते. रविवारी तर डोके उठवणारा कर्कश आवाज असतो. पण त्यादिवशी बहुतेक सुट्टी असावी. एका माणसाशिवाय कोणीही दिसत नव्हते.
त्याच्या अंगात खादीचा बनियन आणि कमरेखाली धोतर होते. दोन्ही वस्त्रे कमालीची मळलेली होती. कुठूनतरी स्लॅबसाठी लागणार्‍या फळया आणून तो मोकळया जागेत ठेवत होता. खूप सकाळीच कामाला लागलेला असावा कारण बराच मोठा ढीग झाला होता.
इमारतीखाली बनवले जाणारे काँक्रिट वर नेण्यासाठी एका सरळ रेषेत केलेली बांबूच्या स्कॅफ फोल्डींगची व्यवस्था बघत बसलो हातो. त्या माणसाचे फळया टाकायचे काम बहुतेक झाले असावे कारण इमारतीच्या आवारात असणार्‍या बोअरींगची मोटर चालू करून त्याने पाईपच्या साहाय्याने इमारतीवर पाणी मारायला सुरवात केली.
इतक्यात बायकोने बटर लावलेली गरमागरम सँडविच समोर आणून ठेवली. सँडविच हा बंड्याचा वीक पॉईंट आहे. वाऊ करून तो त्यावर तुटून पडला. मी मात्र “हा ब्रेकफास्ट?” म्हणून उगाचच तिच्यावर वैतागलो. दोन दिवस ऑफिसच्या ट्रेनिंग प्रोग्राममध्ये ब्रेकफास्टसाठी सँडवीचच होती. त्यामुळे मी त्यांना कंटाळलो होतो. नेमके ते सोडून काहीतरी वेगळे मला पाहिजे होते. पण त्या बिचारीला काय ठाऊक! एखाद्या रविवारी तरी किचनमध्ये नेहमीसारखा पसारा नको म्हणून तिने पटकन नाष्ता बनवला होता.
माझ्या अचानक चिडण्यावर काहीच न बोलता ती तिथेच खाली मान घालून उभी राहिली. तिच्या डोळ्यांत टचकन पाणी आल्यावर मी वरमलो. बायकोचा हा अवतार मी कधी पाहिला नव्हता. असे काही झाले की ती नेहमी भांडायच्या मूडमध्ये असते. अचानक हिला काय झाले ते मला समजेना. मी प्रचंड गोंधळलो.
आपल्या ऑफिसला किमान रविवारी तरी सुट्टी असते पण बायकोला कधी सुट्टी असते का हा विचार मी कधी केलाच नव्हता. अजून वादावादी नको म्हणून गुपचूप सँडविच खायला लागलो. माझं लक्ष खिडकीतून मघाशी त्या पाणी मारणार्‍या माणसावर गेलं.
त्याने चालू पाण्याचा पाईप बांधकामावर तसाच बाजूला ठेऊन एका ग्लासमध्ये पाणी घेतले. तिथेच बाजूला ठेवलेल्या त्याच्या सामानातून त्याने कसलेतरी पॅकेट काढले. पॅकेट कसले, बिस्किटचा पुडा होता तो! नुकत्याच टाकलेल्या फळ्यांच्या ढीगाला टेकून तो आरामात बसला आणि पुडा फोडून त्यातली बिस्कीटे एकेक करून पाण्यात बुडवून खाऊ लागला.
बंड्या सँडविच उडवण्यात दंग होता. मी आणि बायकोने एकाचवेळी त्या माणसाला पाहिलं. ती काही बोलली नाही पण दोन क्षणांपुरता का होईना तिने एक अर्थपूर्ण कटाक्ष माझ्यावर टाकला आणि किचनमध्ये निघून गेली. अचानक काय झाले कळले नाही पण माझ्या तोंडातल्या सँडविचची चव झटकन बदलली आणि त्याबरोबरच्या गरमागरम कॉफीने तर मूडच बदलून टाकला.
सुखाचे संदर्भ चुकले की आयुष्यातले समाधान हरवून जाते हे त्यादिवशी मला नव्याने उमजले.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

पासपोर्ट : एक सुखद अनुभव

Passport

माझा पासपोर्ट अप्लाय केल्यापासून तिसर्‍या दिवशी तो घरात आला आणि माझ्या डोक्यातल्या सरकारी यंत्रणेला छेद बसला. थोडक्यात म्हणजे गोगलगायच्या गतीने काम करणार्‍या गवरमेंटवरचा विश्वास उडाला. लोकांच्या कामाच्या बाबतीत अतिदक्ष असणारे आपले सरकार एवढे कार्यक्षम झाले असेल ही स्वप्नातदेखील कल्पना नव्हती. मी साध्या पासपोर्टबद्दल बोलतोय. तात्काल नव्हे. जिथे तात्काल पासपोर्ट यायला आठ दिवस लागतात तिथे साधारण पासपोर्ट तिसर्‍या दिवशी घरात? आणि ते ही जुन्या आणि नव्या पासपोर्टवरचा पत्ता वेगवेगळा असताना! निदान पासपोर्ट या सरकारी सेवेची टर उडवण्याचे दिवस आता इतिहासजमा झाले असे म्हणायला हरकत नाही.
मला दहा वर्षापूर्वीची अवस्था आठवली. पहिल्यांदा एजंट पकडायला लागायचा. तो लेकाचा माझी सगळी ओरिजिनल कागदपत्रे घेउुन गायब झाल्यावर एखाद्या डिटेक्टिवसारखा त्याला हुडकून काढायला पंधरा दिवसात ज्या यातना झाल्या होत्या त्या विचारू नका. नंतर पासपोर्ट गेला खड्ड्यात माझी ओरिजीनल्स तरी परत मिळू देत म्हणून मी देवाकडे प्रार्थना केली आणि देव पावला. किती कागदपत्रे आणि किती फोटो लागायचे!
आता पासपोर्ट काहीच्या काहीच सुधारले आहे असे बर्‍याचजणांकडून ऐकले होते मात्र मागचा अनुभव पाठीशी असल्यामुळे आयत्यावेळी घोटाळा नको म्हणून मी दहावीपासून आतापर्यंतच्या जेवढ्या म्हणून परीक्षा पास केल्या होत्या त्या सगळ्यांची सर्टिफिकेट्स घेउुन गेलो होतो. तेवढेच नाही तर माझ्या नावावर येणारे लाईटबिल, आम आदमी का आधिकार आधार, पॅनकार्ड, ड्रायविंग लायसेन्स, इलेक्शनचे वोटिंग कार्ड, जुना पासपोर्ट असा सगळा बाडबिस्ताराच घेउुन गेलो होतो. शिवाय अमक्याची झेरॉक्स द्या आणि तमक्याचे ओरिजिनल दाखवा ही भानगड नको म्हणून दोन बंडल झेरॉक्स घेउुन गेलो होतो. काही जरी झाले तरी तिथे कुणाच्याही कचाट्यात सापडायचे नाही हे ठरवले होते. त्यातला एखादा कागद जरी हरवला असता तर तो पुन्हा मिळवणे महामुश्किल होते याची जाणीव मलादेखील होती.
पहिला पासपोर्ट संपून एक वर्ष उलटून गेले होते. तो रिन्यु करायला टाईम जुळून येत नव्हता. आज उद्या करत एकदाची अपॉईंटमेंट बूक केली. अपॉईंटमेंटदिवशी तिथे गेल्यावर आश्चर्याचा धक्काच बसला कारण काम भलतेच सिस्टेमॅटिक होते. गेटवरच्या वाचमनपासून त्याची सुरवात. आत जाणार्‍या लोकांना वेळेनुसार रांगा करून तो आत सोडत होता. एकदा आत गेले की कोणत्याही नॉर्मल (सिनीयर सिटीझन आणि अतिलहान बालके यांची रांग वेगळी असते) लाईनमध्ये उभे राहून टोकन घ्यायचे. टोकन घेताना तिथले लोक अमाप कार्यक्षम आहेत हे लगेच कळते. पटापट आपल्याकडचे पेपर घेउुन चेक करतात आणि टोकन देतात.
मग ते टोकन घेउुन पुढल्या ‘ए’ या सेक्शनमध्ये जायचे. हा सेक्शन सर्वात महत्वाचा. कारण तुमचे पेपर, तुमच्याबद्दलची माहिती आणि फोटो ही सगळी कार्यवाही या ठिकाणी पार पडते. पासपोर्टसाठी आता तर पहिल्याप्रमाणे फोटो घेउुन जायचीही गरज नाही. तिथल्या प्रत्येक टेबलावर असणार्‍या डीएसएलआरच्या कॅमेराने फोटो काढले जातात. आपल्याशी गप्पा मारत आपली माहिती सर्व्हरवर अपलोड केलेली कळतदेखील नाही. तिथेच आपला पासपोर्ट कुठपर्यंत पोहोचलाय याची खुशाली मेसेजद्वारे पाहिजे असल्यास केवळ पंचेचाळीस रुपये भरून ती सुविधा घ्यायची सोय आहे शिवाय पासपोर्टसाठी कव्हर हवे असल्यास इथे पैसे भरायचे आणि रिसीट घ्यायची. मग ते पोष्टाने घरी येते.
पण आॅनलाईन फॉर्म भरताना मी एक छोटासा घोटाळा केलाच होता. जन्मठिकाण आणि जिल्हा या रकान्यात जन्मभूमी आणि जन्मभूमीचा जिल्हा म्हणून सांगलीऐवजी ठाणे अशी चूक माझ्याकडून झाली होती. मी भरलेली माहिती पासपोर्टवर प्रिंट होणार नसल्याने मी बिनधास्त होतो. पण आत गेल्यागेल्या सुरवातीलाच त्या मुलीने माझे नाव, पूर्ण पत्ता आणि शिक्षण विचारल्यानंतर ती माझ्या जन्मगावाकडे वळली. मी ते सांगितल्यावर “हे कोणत्या जिल्ह्यात येते?” अशी विचारणा झाली.
“सांगली.”
“मग तुम्ही ठाणे लिहून आणले आहे.”
मी स्वत:ची अक्कल लावून सांगलीतल्या जागेवर ठाण्याची जागा म्हणून कब्जा केल्यामुळे गप्प बसलो. मग बहुधा माझी दया येउुन तिने दोन जिल्ह्यांमधला प्रादेशिक तिडा सोडवून नीट केला. वास्तविक चूक लक्षात आल्यावर मीही तो सोडवायचा प्रयत्न केला होता पण मला ती माहिती बदलता आली नव्हती. तिने त्या सगळ्या कागदपत्रांपमधून लाईटबिल, आधारकार्ड, पॅनकार्ड आणि पासपोर्टच्या झेरॉक्स घउुन बाकीचे काही नको म्हणून सांगितले आणि केवळ तीच कागदपत्रे पुढच्याही सेक्शनमध्ये दाखवा म्हणून बजावले.
टोकन नंबर दिसण्यासाठी जागोजागी डिस्प्ले लावलेले आहेत. त्याही आकड्यांनी लोक बावरून जाउु नयेत म्हणून मदत करायला स्वयंसेवकही आहेत. कोणत्या टोकनचा नंबर आलाय हे ते मोठ्याने सांगतात. त्यामुळे शक्यतो चुकायला होत नाही. पुढे ‘बी’ आणि ‘सी’ सेक्शनमध्ये जाउुन तिथल्या साहेबांना तीच कागदपत्रे दाखवली. कागदपत्रे वेगवेगळ्या रंगाच्या पेनने चेक करून पुन्हा ती आपल्याच हातात देण्यात येतात. शेवटच्या सेक्शनमध्ये माझ्या जुन्या पासपोर्टवर पंचने छिदे्र मारून साहेबाने तो खराब केला आणि “झाले आता, निघा.” म्हणून त्यांनी मला बाहेरचा रस्ता दाखवला.
ती चेक केलेली कागदपत्रे माझ्याच हातात होती. हा बाबा तर “झाले. बाहेर जा.” म्हणतोय. पुन्हा विचारावे म्हटले तर तो उत्तर सांगायच्या मूडमध्ये दिसत नव्हता म्हणून सगळी लोक जाताहेत तिकडे गेलो. एक्झिट दरवाजावर उभ्या असलेल्या वॉचमनला विचारल्यावर त्यानेही बाहेरचाच रस्ता दाखवला.
त्या सर्वांनी चेक केलेला माझी ओळख, शिक्षण आणि कुठे रहातोय या पुराव्यांच्या झेरॉक्सचा गठ्ठा माझ्याकडेच होता आणि वॉचमनही तेवढ्याच निष्काळजीने बाहेर जा म्हणाल्यावर मी त्याला हातातले पेपर कुठे द्यायचे म्हणून विचारले.
“तुमच्याकडेच ठेवा.” असे उत्तर आले.
म्हणजे त्या सगळ्यांकडून पेपर तपासून घ्यायचे आणि तो बंडल घेउुन आपण घरी यायचे. पुढे पासपोर्टचे काय होईल माहित नाही, हे मला पटण्यासारखे नव्हते.
“पासपोर्ट नक्की घरी येईल ना?” म्हणून विचारल्यावर तो माझ्याकडे “काय येडा माणूस आहे, एवढ्यांदा सांगितले तरी कळत नाही.” अशा नजरेने पहात होता. डोक्यात डाउुट घेउुन बाहेर रिक्षात बसतो की नाही एवढ्यात पासपोर्ट सेवा केंद्राचा “तुमचा पासपोर्ट प्रिंटींगसाठी पाठवण्यात येत आहे.” असा मेसेज आला. मी ट्राफिकजाममधून घरी पोहोचतो की नाही तोपर्यंत “तुमचा पासपोर्ट प्रिंट झाला.” म्हणून मेसेज. पुन्हा थोडा वेळ गेल्यानंतर पोलीस व्हेरिफिकेशनचा मेसेज आणि संध्याकाळी साक्षात पोलिसांचा फोन! “तुमचा पासपोर्ट व्हेरिफिकेशनसाठी आला आहे. तुमची सगळी कागदपत्रे घेउुन उद्या सकाळी अकरा वाजता पोलीस स्टेशनला या.”
या सर्व गोष्टी काही तासांत घडल्या हे पचवणे माझ्यासारख्याला खूप जड जात होते. मग मी पोलीस स्टेशमध्ये देण्यासाठीची सोसायटीची एनओसी तेवढी घेतली. बाकीच्या झेरॉक्स होत्याच. मला कुठल्याही सरकारी आॅफिसमध्ये जाताना काहीही कारण नसताना उगाचच भीती वाटते. म्हणजे एकेक अनुभवच तसे आहेत. कुठलीही कागदपत्रे घेउुन जा, जो नसतो नेमका तोच कागद विचारला जातो. बरं पराभव मान्य केला तरी पुरेसे नाही. हे लोक त्यांच्या आॅफिसमधून आपल्याला आउुटच करतात.
बरोबर अकरा वाजता आमच्या एरियात झालेल्या चकचकीत पोलीसस्टेशनमध्ये वेळेआधीच गेलो. उगाच लफडी नकोत. खिडकीत बसलेल्या एका हवालदारमामांना “पासपोर्ट व्हेरीफिकेशन?” म्हणून विचारल्यावर त्यांनी दुसर्‍याबाजूने आत जा म्हणून सांगितले. दुसर्‍या बाजूने आत गेल्यावर मी कुठल्यातरी भलत्याच आॅफिसमध्ये प्रकटलो आणि तिथले सगळेजण माझ्याकडे “आता हा आणि कोण आला?” अशा नजरेने पाहू लागले. काहीतरी घोटाळा होता म्हणून तसाच बाहेर आलो पुन्हा “दुसर्‍या बाजूने आत..” असे दोनदा स्वत:शीच पुटपुटत ज्या गुप्तमार्गाने घुसलो ते समोर मुद्देमाल कक्ष लिहीलेल्या दरवाजाजवळ निघालो. समोरून एक हवालदार “अहो, तुम्ही इकडे काय करताय?” म्हणून ओरडल्यावर आपण नको त्या ठिकाणी अतिक्रमण केले आहे याची मला कल्पना आली. त्यांना काहीही उत्तर न देता अक्षरश: तिथून बाहेरच पळालो. मग तिथे उभा असणार्‍या एका जाणकार माणसाला विचारून खात्री करून घेतल्यावरच पुढल्या आॅफिसच्या दिशेने पाउुल उचलले.
दहा मिनीटांत पोलीस व्हेरीफिकेशन झाले. दोनतीन ठिकाणी माझ्या सह्या घेउुन व्हेरीफिकेशन फॉर्मवर फोटो चिकटवण्यात आले. पोलीसमामांच्या टॅबने माझा फोटो घेण्यात आला आणि त्याचदिवशी संध्याकाळी “तुमचा पासपोर्ट डिस्पॅच झाला.” असा मेसेज आला आणि माझा सरकारी यंत्रणेवरचा विश्वासच उडाला.
आॅफिसमध्ये असताना दुसर्‍यादिवशी बाराच्या आसपास बायकोचा फोन आला, “वॉट्सअप चा मेसेज बघून लगेच कॉल करा.” अशी आॅर्डर होती.
बायकोला स्मार्टफोन घेउुन दिल्यापासून अमेझॉन, फ्लिपकार्टवरच्या लेटेस्ट आॅफर्स, नको असलेली फर्निचर युनिट्स वगैरे पहावे लागते. अगदीच काही नसलं तरी ही फेसबुकवरच्या हजारो फोटोंपैकी कुठलेतरी इंटेरियरचे फोटो पाठवते आणि “आपण आपल्या घरी तसे करून घ्यायचे.” असे टुमणे मागे लावते. आता काय पाठवले आहे म्हणून मी मेसेज उघडला तर परवा जो पासपोर्ट रिन्यू करायला मी अपॉईंटमेंट घेतली होती त्या पासपोर्टचा खराखुरा फोटो होता. अवघ्या अठ्ठेचाळीस तासात पासपोर्ट घरी पोहोचवून एका सरकारी आॅफिसने सरकारी यंत्रणा किती कार्यक्षम असू शकते याचा प्रत्यय दिला होता.
“विनात्रासाचा एवढ्या लवकर निघतो तर आमचाही पासपोर्ट काढून घ्या ना.”
आता ‘सरकारी काम आणि सहा महिने थांब,’ ही सबबही उरली नव्हती कारण झालेल्या घटनांची साक्षीदारही तीच होती.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

पिशव्या बघायची खोड

Pishvya Baghaychi Khod picture

लंडनच्या बीबीसीत नसतील एवढया सनसनाटी बातम्या आडगेवाडीच्या देवानंद हेअर कटींग सलूनमध्ये चर्चेत असायच्या. गावातली कुठलीही खबर या ठिकाणी लागली नाही असे कधीच व्हायचे नाही. बारा तास इथे लोकांचा राबता असायचा. इलेक्शनची सभा, चावडीची मिटींग, बुडीत सोसायटीची चर्चा चार लोकांच्यात इथेच व्हायची. सलूनमध्ये येउुन बसायला कुणालाही मज्जाव नव्हता. उलट कोण आला की नारु हातातल्या धारदार शस्त्रासह नमस्कार घालून त्याचे स्वागतच करायचा.
गावात एकुलतं एक सलून असल्यामुळे नारुला बराच भाव होता. हा माणूस आधी रस्त्यावर बसून दाढया करायचा. दुसर्‍यांची डोकी कातरायचा. हे करून त्यानं पैसा मिळवला आणि मोठंच्या मोठं दुकान टाकलं. गिर्‍हाईकाला बसायला खुर्च्या आणल्या. कंगवे, स्नो, पावडर, आरसे कशाची कमी ठेवली नाही. तालुक्याला जाणारं गिर्‍हाईक नारुशेट म्हणत दुकानात यायला लागलं. सगळं व्यवस्थित होतं पण त्याला एक वाईट खोड होती. गिर्‍हाईकाच्या पिशव्या उघडून बघायची! गिर्‍हाईक खुर्चीत बसल्यावर त्याने ठेवलेल्या पिशवीत डोकावून बघणे हा त्याला छंदच जडला होता. माणूस पिशवीतलं काय घेणार नाही, पण पिशवी बघितल्याशिवाय सोडणार नाही. पहिल्यापासून त्याच्या हाताला वळणच पडलं होतं. त्यात त्याला काय आनंद मिळायचा देव जाणे! सगळेजण सांगून कंटाळले होते पण हा कुणाचेच ऐकत नव्हता.
एकदिवशी नारु दुकान बंद करायच्या घाईत होता तेवढयात “पटदिशी दाढी कर बाबा.” म्हणून गजा दुकानात घुसला. गिर्‍हाईकाला नाराज करणं नारुच्या नियमात बसत नव्हतं. गजानं गळयातली शबनम बॅग काढून कपाटाच्या दांडयाला अडकवली आणि दाढीसाठी तो खुर्चीत बसला. नारुनेही खुर्ची नीट करून गजाच्या गळयाभोवती नॅपकिन गुंडाळला. ब्रशवर क्रीम टाकली आणि नवीन पाण्याची वाटी भरून घेतली तेवढयात पंख्याच्या वार्‍याने पिशवी उगाच जराशी हलल्यासारखी झाली. नारुचे डोेळे चकाकले. आपण ह्याची पिशवी तपासायला कसे काय विसरलो याचे त्याला आश्चर्य वाटले. तो लगेच त्या पिशवीकडे सरकला. गजाला त्याची खोड माहित होतीच.
“नारबा, लेका लोकांच्या पिशव्या बघू नयेत.”
“एवढं काय सोनं असतं का त्यात?”
“सोनं असल्यावर तुझ्या दुकानात कशाला येईन मी? आणि काय असतं रे माझ्या पिशवीत? मागच्या वेळेलाही सगळयांच्या सोडून माझ्याच पिशवीमागे लागला होतास. लवकर सटकलो म्हणून बरं. नाहीतर…”
“मला एक कळत नाही, तुझ्या पिशवीकडं चालल्यावर तू का म्हणून घाबरतोस? काय गांजाबिंजाचे स्मगलिंग करतोस का काय तू?माझी उत्सुकता चाळवते ना अशामुळं!”
“उगंच पाल्हाळ लावत बसू नकोस. आधीच उशिर झालाय मला. दाढी कर लवकर.”
गजा खवळल्यावर नारु गुपचूप दाढीच्या मागे लागला. पिशवी तपासायला ही वेळ योग्य नाही हे त्याने बरोबर ओळखले. मग चांगला दम लागेपर्यंत गजाच्या दाढीला फेस काढला. बाजूला ठेवलेल्या पाकिटातलं ब्लेड मोडून वस्तर्‍यात घातलं. गडबडीनं एका बाजूनं दाढी ओढली आणि वस्तरा बाजूला ठेउुन तो गालातल्या गालात हसू लागला.
“आता आणि काय?”
“आता पिशवी बघतो की!”
“का?”
“आता आणून ठेवलीया एवढी तर बघायला नको?”
“नको.”
“वा वा! असं कधी होईल का?”
गजा काही बोलायच्या आत नारुनं ती बॅग हातात घेतली आणि जशी त्या झोळण्यासारख्या पिशवीची चेन ओढली तशी आतनं नागाची फडी बाहेर आली. तो भीतीनं ततपप करायला लागला. फणा उघडलेला नागोबा पुंगी वाजवल्यासारखा पिशवीतनंच डुलायला लागल्यावर नारु त्याच्यापुढं गारुडयासारखा घुमायला लागला. पिशवी टाकून द्यावी तर ही नसती बलामत दुकानात कुठल्यातरी अडचणीत घुसून बसेल ही भीती होती. बराचवेळ नागोबा आणि त्याची जुगलबंदी झाल्यावर मग गजाच अर्ध्या दाढीवरून उठला. त्यानं त्या खर्‍याखुर्‍या नागाची गुंडाळी केली, त्याच्यावर टॉवेल टाकला, बॅगेची चेन बंद करून ती पुन्हा होती तशी कपाटाच्या दांडयाला अडकवली आणि जणू काही झालेच नाही अशा अविर्भावात तो पुन्हा येउुन खुर्चीवर बसला. नारु थंडी भरल्यासारखा कापत होता.
“माझ्या पिशवीला हात लावू नको म्हणून का सांगत होतो कळलं का? आणि आता नीट दाढी कर नाहीतर कापचील माझं मुंडकं!”
थरथरत्या हातानेच नारुने पटापट दाढी आवरली आणि गजाला कोपरापासून रामराम केला, “आता या राजं.”
“अन् काखेतले केस?”
टारकन काखेतनं वस्तरा फिरला.
“अरे बाबा, जरा बेतानं घे की. का करतोस इथंच आप्रेशन?”
“चल उठ उठ. झालं सगळं. आवर लवकर. निघ आता.”
“हो हो जातो. तुझे पैसे किती झालेत ते तर सांग.”
“पैसे नकोत बाबा तुझं. पण पुन्हा या नागोबाला घेउुन माज्या दुकानात येउु नकोस.”
“बरं झालं अद्दल तर घडली तुला. उगीच कुणाच्याही पिशव्या उचकटत बसायचास.”
“नाही बाबा बघत आता. तू निघ लवकर!” गजाला त्याच्या हलणार्‍या पिशवीसकट कधी एकदा दुकानाबाहेर काढतोय असे त्याला झाले होते.
गजा गेल्यावर तिथंच हे सगळं बघत बसलेला दामा म्हणाला, “नार्‍या लेका, गजा काय शहाणा माणूस आहे का? सगळया घरात साप खेळवतोय आणि तू त्याच्या नादाला लागलायस होय?”
“पण त्याला काय अक्कल बिक्कल आहे का नाही? पिशवीतून कासरा नेल्यासारखा साप नेतोय ते. नेतोय ते नेईना का, दुसर्‍याच्या घरात तर ही पीडा सुटली तर काशी होईल का नाही सगळ्यांची?”
“सर्पमित्र का काहीतरी आहे म्हणे. सगळया घरात सापच साप आहेत. लोकं त्याच्या आजुबाजूला फिरकत नाहीत. सरपंच आणि पाटीलही या सापावरून त्याला टरकून असतात आणि तू चांगलं बाजारातनं कांदाभजी आणल्यासारखी त्याची पिशवी बघायला लागलायस.”
“मला काय माहित हा माणूस पिशवीतनं साप घेउुन हिंडतोय ते! आता कानाला खडा. आजपासून कुणाची पिशवी चुकूनही बघायची नाही बाबा. अद्दलच घडली म्हणायची आज!”
“शाबास भाद्दरा! यासाठी होउुन जाउुदे एक स्पेशल चहा.” असे म्हणत दामाने स्वत:च्या पैशाने चहाची आॅर्डर सोडली.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

बायको आणि तिचा मोबाईल

BATM

परवा पेपरात बायकोने नवर्‍याला मारायची सुपारी दिल्याची बातमी वाचल्यावर माझे होश उडाले. कारण होते नवरा सतत वॉट्सअॅप आणि फेसबुकवर असायचा. मलाही वॉट्सअॅप आणि फेसबुकचा वापर जरा कमी करायला हवे याची प्रकर्षाने जाणीव झाली. हल्ली लोकांची सहनशीलता खूपच कमी झालेली आहे! कशावरून काय करतील याचा नेम नाही!
तसे सांगायचे म्हटले तर माझा फोन हा सार्वजनिक फोन आहे, म्हणजे घरात गेल्यावर बायकोपासून लपवणे वगैरे भानगड नाही. तिला माझा पासवर्ड माहित असतानाही फोन ज्यावेळी तिला पासवर्ड विचारतो त्यावेळी तिला तो अपमान वाटतो आणि ती उगाचच माझ्यावर चिडते. मग फोन उघडायला बंड्या तिला मदत करतो आणि ते दोघे मिळून माझे फेसबुक, वॉट्सअॅपचे चॅट बघत बसतात. त्यात काहीही संशयास्पद आढळल्यास सेन्सॉरप्रमाणे स्पष्टीकरणही मागतात. शेवटी मोबाईल कंपन्यानी लॉकिंग पॅटर्न किंवा पासवर्ड हे नेमके कुणासाठी काढलेत याचा आता संभ्रम होउु लागला आहे. आता बायकोशीच पासवर्ड शेअर केल्यावर त्या फिचरचा तसा फारसा उपयोग रहात नाही हे ज्याला समजले त्याला काय नाही उमगले?
व्यक्तिस्वातंत्र्य जपायला हवे म्हणून मी कधीही तिचा फोन बघत नाही पण तिला माझा फोन पाहू नकोस म्हटले की डाउुट येतो. “असे काय आहे की मी पाहिले तर चालणार नाही?” हे जेव्हा ती विचारते त्यावेळी माझ्याकडून काय उत्तराची अपेक्षा असते हे समजण्यापलीकडचे आहे. त्यात मला वस्तू जपून वापरायची सवय आहे. म्हणजे लहान मुलगी बाहुली पडली तर तिला उचलून “तुला लागलं तल नाही ना?” अशी विचारते, तसे माझा फोन पडला तर मी त्याला पटकन उचलून बाजूला ठेउुन देत नाही. त्याला कुठे लागले ते पहातो आणि तो व्यवस्थित आहे याची खात्री झाल्यावरच हळूच बाजूला ठेवतो.
हिचे मात्र फोनबद्दलचे निकष एकदम वेगळे आहेत. म्हणजे हातातून पडला तरी फोनला काहीही होता कामा नये हा पहिला. शिवाय भांडी घासत असताना हाताचे पाणी पुसूनही फोन उचलता येतो यावर तिचा विश्वास नाही. हात पुसेपर्यंत फोन कट झाला तर? हा तिचा सवाल असतो. बरं हिला येणारे फोनही काही हिलरी क्लिंटन किंवा सुषमा स्वराज असल्या मंडळींचे असायचे कारणच नाही. एवढ्या मोठया व्हीआयपीने फोन केल्यावर नाही उचलला तर पुन्हा त्या काही फोन करणार नाहीत वगैरे. फोन बाजूच्याच कुठल्यातरी बिल्डींगमधला असतो. तो ही “केक किती वेळ ओव्हनमध्ये फिरवत ठेवायचा?” किंवा “अहो, काल मला यायला जमलं नाही, यावेळची भिशी कुणाला लागली?” हे विचारायला!
एकदा चुकून मी वात्रटपणा केला होता. “तुम्हांला जोपर्यंत जळका वास येत नाही तोपर्यंत फिरवा.” असे मी तोंडातल्या तोंडात बोललेले असतानाही समोरच्या पक्षकारास कसे ऐकू गेले देव जाणे! तेव्हापासून तिच्या फोनला हात लावायचा नाही असा माझ्यावर निर्बंध आहे. वास्तविक माझी अवस्था उत्तर कोरियाप्रमाणे आहे. माझ्यावर खूप सारे निर्बंध आहेत. त्याची यादी किचनमध्ये एंट्री घेण्यापासून सुरु होते.
“माझ्या फोनला अजिबात हात लावायचा नाही,” असे ती एका बाजूने सांगते आणि फोन मिळेना झाला की “माझा फोन शोधून द्या ना हो!” असे टुमणे मागे लावते. ऐनवेळी हिचा फोन कुठे ठेवलाय ते सापडत नाही. हिच्या फोन ठेवण्याच्या जागाही अगदी विवक्षित असतात. देव्हार्‍यात देवाकडे डिस्प्लचे तोंड करून लोक वायरलेस चार्जिंग करतात की कुठल्या पौराणिक सिरीयलचा एपिसोड डाउुनलोड करतात हे मला तरी अजून समजलेले नाही. आपल्याला कुणीतरी “अमके कुठाय, तमके कुठाय?” असे विचारायला लागल्यावर आपण जसे “गळयात घालून फिर!” म्हणतो तशाही सुचना देउुन पाहिल्या पण काहीही उपयोग होत नाही. गुगलवाल्याने बहुतेक बायकांचे फोन शोधायलाच ‘फाईंड माय फोन’ नावाची कन्सेप्ट शोधून काढली असावी. कुणाचा फोन घरच्या घरी हरवला असल्यास लॅपटॉप किंवा कॉम्प्युटर चालू करून तो लगेचच्या लगेच शोधता येतो. (गुगलवर याची सविस्तर माहिती दिलेली आहे. कसा म्हणून विचारायला फोन करू नये. आणि हो, मी पुण्याचा नाही! (पुणेकरांचा मान ठेउुन – ठाण्याचा आहे!)
ऐनवेळी तिच्या फोनच्या चार्जिंगचे बारा वाजलेच पाहिजेत हा दुसरा एक नियम आहे. कोंबडीचे पिल्लू आई हरवल्यावर जसे ‘चिऽव चिऽव’ करून ज्या आर्ततेने ओरडते, त्याप्रमाणे फोनमधून तसा आवाज आल्यावरच ही त्याला चार्जर लावते. त्याच्या आधी फोन चार्ज केला तर तो फुटेल अशी तिची समजूत आहे. चार्जिंगला लावलेल्या फोनला ती कधीही डायरेक्ट स्पर्श करत नाही. नाही नाही, गैरसमज करून घेउु नका. सेफ्टी प्रिकॉशन म्हणून नाही तर खाली वाकून तो उचलायचा कंटाळा म्हणून! पूर्वीच्याकाळी विहीरीतून किंवा आडातून लोक जसे पाणी शेंदायचे तसे त्या चार्जरच्या वायरला धरून ती चार्ज होत असलेला मोबाईल वर खेचते आणि तो हातात आला की आतापर्यंत मोबाईलला चार्ज करत असलेल्या बिचार्‍या पिनला काढून टाकते.
मी फोन केला की ती कधीही उचलत नाही. मग त्यानंतर तिला वेळ मिळाला, हातात फोन घेतल्यावर माझा मिसकॉल दिसला, तिचा मूड असला आणि तिला अगदीच बोअर होत असेल असे साडेतीन मुहुर्त जुळून आले तरच मला तिचा परत फोन येतो. तिने मात्र फोन केला की मी उचललाच पाहिजे अशी तिची इच्छा असते. नाही उचलला तर मिटींग असो किंवा काहीही, ही फोन करणे चालूच ठेवते. तिला “आय वुईल कॉल यू लॅटर ” वगैरे केलेल्या मेसेजवर अजिबात विश्वास नसतो.
आजकाल समोरासमोर भेटूनही तोंडातून चकार शब्द न काढणारे समाजसुधारणा, व्यक्तिमत्व विकास, अमक्यापासून सावध रहा आणि तमक्यापासून सांभाळा वगैरे मेसेज पाठवून भंडावून सोडत असतात. तसे काही मेसेज आल्यावर त्याचा आडोसा घेउुन “उजव्या कानाला मोबाईल लावून सतत बोलल्याने कॅन्सर होण्याचा जास्त धोका असतो. मेंदूला त्याने इजा व्हायची शक्यता असते, जरा डाव्या कानानेही बोलत जा.” असे सांगितले तरी त्याच्यावर विश्वास बसणार नाही. का तर मी सांगतोय म्हणून! विजा चमकत असताना खिडकीत जाउुन फोनवर बोलू नको म्हटलं तरी ऐकणार नाही. आता वीज सगळं सोडून माझ्यावर पडेल काय? या प्रश्नाला तुमच्याकडे काय उत्तर आहे?
चार्जिंगला फोन लावून गेम खेळत बसणे हा तर तिचा आणि पोरांचा छंद झाला होता. खूप सांगून झाले पण उपयोग नव्हता. असे केल्यास फोन फुटतो त्याचे व्हिडीओ इंटरनेटवरून शोधून काढून दाखवावे लागले. फोनचा स्फोट होउुन घरे जळतात ह्यासारख्या बातम्या दाखवल्यावर त्यांना पटलं की नाही माहित नाही, पण मी उगाच कटकट करतो म्हणून आता माझ्यासमोर तरी ते खेळत नाहीत.
सगळी जेवणे वगैरे झाल्यावर दिवसभर थकल्या भागल्या जीवाला आराम म्हणून डोके अंथरुणाला लावतोय की नाही तो पर्यंत ही फोन घेउुन बेडरुममध्ये येते. त्यानंतरचा साधारण अर्धा ते पाउुणतास हा वेळ केवळ तिचा आणि त्या मोबाईलचा असतो. मध्ये डिस्टर्ब केलेले तिला अजिबात आवडत नाही. कुणाला छंदही काय असतील ते सांगणे कठीण आहे. लोकांच्या वॉट्सअॅपची स्टेटस बघणे हा तिला छंद आहे. आजकाल तर स्टेटस म्हणून ते गाणे ठेवणारेही लोक आहेत. ही माझ्या एका मित्राचे स्टेटस वरचेवर चेक करत असते. आणि तो ही लेकाचा लग्न झाले आहे तरी “दिल दिवाना बिन सजना के माने ना…” अशी क्युट कार्टुन्सवाली स्टेटस ठेवतो. आमचे स्टेटस पहाल तर एक स्मायली चेहरा. हल्ली हल्ली तो तरी येतोय. पूर्वी तर “कान्ट टॉक, अर्जन्ट कॉल्स ओन्ली,” अशी असायची!
हिचा फोन हँग व्हायला लागला की ही माझ्यामागे “अहो हा बघा कसा करतोय,” म्हणून टुमणे लावते. म्हणजे फोननेही आमच्यासारखे वागायला पाहिजे अशी तिची अपेक्षा असते. बरं त्याची बिचार्‍याची काय चूक? तो ही मुद्दाम तसे करत नाही. त्याच्या वापराच्या ज्या काही कमाल आणि किमान अशा मर्यादा असतात त्या मर्यादेपर्यंत तो फोन खरोखर चालतो की नाही हे पाहिले जाते. म्हणजे त्याचे काम करण्याचे कमाल तापमान पंचावन्न अंश सेल्सिअस असले तर तो फोन कँडी क्रश किंवा तसलाच कुठलातरी खेळ खेळून एवढा गरम करायचा की बिघडलेले पोट किंवा पाठ शेकायला त्याचा वापर आरामात करता यावा. ड्रॉप टेस्टला तर हिशेबच नाही! एवढे सगळे अत्याचार होउुनही तो बिचारा येईल त्यांचे कॉल वाजवत असतो.
परवा ती “मला नवीन फोन हवा.” म्हणून संप करायच्या मूडमध्ये दिसली. मी लगेच “माझा नवीन (म्हणजे मागच्या वर्षी घेतलेला!) तू घे आणि तुझा मला दे. वापरतो मी.” म्हणालो. मला माहित आहे, एकदा फोनची सवय झाली की मग दुसरा नवीन आलेला फोनही सुरवातीचे काही दिवस वैताग वाटतो. अशावेळी बॅक बटन दाबले की नवीन मेनू उघडतो आणि काहीतरी चुकले म्हणून अनडू करायला सर्वात डाव्या बाजूचे बटन दाबले की भरपूर सार्‍या खिडक्या उघडतात. सेटींगमध्ये घुसल्यावर तर आपला अभिमन्यूच होतो.
अचानक माझा असा बदललेला पवित्रा बघून तिने नवीन फोन घ्यायचा बेत तात्काळ रद्द केला त्यावेळी तिच्या फोनच्या स्क्रीनवर मला डोळा मारत असलेली मोठी स्मायली दिसल्यासारखी झाली.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

बंध # 1

alp-studio-272440-unsplashवैभव चौथ्या मजल्यावरच्या खिडकीतून बाहेर बघत बसला होता. त्याच्या बिल्डींगमागे दुसर्‍या एका नव्या बिल्डींगचे काम चालले होते. दोन महिन्यात इमारतीचे दोन मजले चढले. अजून दोन झाले की दिवाळीच्या मुहुर्तावर लोक रहायला येतील. आपल्या स्वप्नातल्या घरात. काय लोकांची स्वप्न असतात! आपलं हक्काचं घर असावं, छान बायको असावी, एखादंच गोंडस बाळ असावं. ती पूर्ण करायला माणूस काय करत नाही? किती अॅडजस्टमेंट्स? मग शेवटी घर मिळते, यथावकाश स्वप्नवत कुटुंबही होतं. आणि आपलं?… आपल्या आयुष्यातल्या काही गोड स्वप्नांच्या चिंधडया झालेल्या. आजचा दिवस तरी आनंदात जायला हवा. एमपीएस्सीच्या एवढया खडतर प्रवासातून अपॉईंटमेंट लेटर मिळाले तरी मनाची उदासी म्हणून जात नाही. किमान आजचा आनंद शेअर करायला तरी ती आपल्याबरोबर असायला हवी होती.
पहिल्यांदा कधी बोललो आपण तिच्याशी? छे! असं आठवणं शक्य नाही. किती प्रसंग आहेत, पण अलिकडे ती आपल्याला खूपच आवडू लागली होती. खूपच! मुली मोठया झाल्या की निसर्गत:च त्यांच्यात एक तेज येतं, त्यांच्या प्रत्येक हालचालीत नजाकत येते. बोलण्यात हळुवारपणा येतो, म्हणून त्यांचा सहवास हवाहवासा वाटतो. काहीही झालं तरी आपण तिच्यासाठी अक्षरश: वेडं झालो होतो हे मात्र मानलं पाहिजे. उठल्यापासून तीच मनात असायची. याआधी आपण तिला कितीतरीवेळा पाहिली होती, पण एवढं जबरदस्त आकर्षण कधी वाटलंच नव्हतं. किती छान चाललं होतं, आपण तर कधी स्वप्नातही विचार केला नव्हता की ती अशी असेल. चांगल्या स्वप्नांपैकी एक स्वप्नं, ज्याने आपलं आयुष्य बदललं असतं…हो, बदललं असतं, ते बघता बघता विस्कटून गेलं.
तिच्याशी ओळख होउुन सात वर्षे उलटून गेलीत. तशी ओळख होण्याआधी ती अधूनमधून दिसायची पण खरी ओळख झाली ती कॉलेजला गेल्यावर. अकरावी ते बीएस्सी पाच वर्षे एकत्र होतो. किती अमाप वेळ होता आपल्याकडे, पण मनात ही भावना तो वेळ निघून गेल्यावरच का आली? चुंबकाच्या दोन विजातीय धु्रवांमध्ये आकर्षण असलं तरी त्या आकर्षणासाठी लागणारे कमीतकमी अंतर त्यांना पार करावंच लागतं हे बरोबरच आहे. ते अंतर मला कॉलेजमध्ये पार करता आलं नाही.
ती खरोखर वेगळी होती. प्रश्नच नाही. टिपीकल सायन्सची मुलगी म्हटलं की बायोचा गु्रप घेणार! बेडूक, उंदीर यांना फाडणार, त्यांच्या चांगल्या डायग्राम्स काढणार आणि त्याच अभ्यासात रमणार. बायोवाल्या मुलींचे असेच असते. त्यांना वर्तुळाचे क्षेत्रफळ काढायचे असते की घनफळ याची आयडिया नसते. पण हिचा पहिल्यापासून मॅथ्स होता. बीएस्सीच्या शेवटच्या वर्षी आपल्या वर्गात तिला धरून एकूण तीन मुली होत्या. रम्य अशी ती एकटीच. मुले मात्र तीस!
आत्याच्या मुलाबरोबर लग्नाचं जवळजवळ पक्कं आहे असं ती दोनतीनवेळा म्हणाली होती खरं. मधून मधून तो कधीतरी दिसायचा. नेव्हीमध्ये कसला कमांडर होता. लग्नानंतर तिने नोकरी केलेलं त्याला अजिबात चालणार नव्हतं. असं का? लोक बायकोने नोकरी करावी म्हणून तिच्या मागे पडलेले असतात. व्यव्हारी विचार करणार्‍यालाही मुलीने नोकरी करण्यात वावगे काहीच वाटणार नाही, पण ह्याचं हे असं का असतं?
एकापाठोपाठ एक प्रसंग त्याच्या डोळयांपुढे तरंगू लागले.
आपण विनीतला घेउुन तिच्या घरी गेलो होतो. वर्षापासून खूप बोलणं कधी झालं नव्हतंच. क्लासच्या निमित्ताने तिच्याशी बोललो. उठता उठता म्हणालो, “मग कधी पाठवू ह्याला?”
“उद्यापासूनच येउु दे.”
“आणि फी नाही सांगितली?”
“आधी यायला तर लागू दे. फीचं नंतर बघू.”
आपण निघालोच होतो एवढयात काकी आल्या आणि आपल्याला विचारलं, “काय आज आमच्याकडे?”
“विनीतच्या क्लाससाठी विचारायला आलो होतो.”
“अरे त्याचा अभ्यास तू घ्यायचास! कशाला उगाच क्लास?”
“नाही काकी, मला तेवढा वेळ नाही. एमपीएस्सी चा अभ्यास करतोय मी.”
“अच्छा, मग येतोय का तो आमच्या मनिषाकडे?”
“हो. उद्यापासून येईल.”
आपण निघालो एवढयात काकीने तिला हाक मारली, “मनू , अगं चहा वगैरे तर केला होतास की नाही?”
तिनं जीभ चावलेली आपल्याला दिसली. आपल्याला आवडणार्‍या मुलीनं जीभ चावली की ती थोडी बावळट पण सुंदर दिसते. काकींनी थांबायला सांगितलं. चहा झाला आणि आपण निघालो. तिच्या घराचा दरवाजा बंद झाला आणि जाता जाता आपल्या कानावर काकींचा आवाज आला, “अगं आल्यावर चहा… किमान पाण्याचं तरी विचारावं माणसाला. तुझ्याच वर्गातला न गं तो? एवढं कसं कळत नाही तुला?”
दुसर्‍यांदा आपण घरी गेलो त्यावेळीही काकी नव्हत्या. क्लासची फी दिली आणि निघणार एवढयात तीच म्हणाली, “थांब जरा. सरबत घेउुन जा.”
“कशाला उगीच?”
“मुद्दाम नाही तुझ्यासाठी केला. पण घेउुन जा.”
तिनं ग्लास आणून दिला. आपण सरबत घेतला पण रहावलं नाही म्हणून आपण बोलून गेलो, “आय एम सॉरी.”
“कशाबद्दल?”
“माझ्यामुळं तुला त्यादिवशी काकींचं ऐकून घ्यावं लागलं.”
तिनं काहीसं हसत विचारलं, “तुला कसं माहित?”
“मी ते जाता जाता ऐकलं होतं.”
आणि सगळयात हाईट म्हणजे…
एकदिवशी दुपारी तिनं घरी भेटायला बोलवलेलं. बेल दाबली. तिनंच दरवाजा उघडला. मी आत आल्यावर बंद केला आणि काय होतंय ते आपल्याला समजण्याच्या आत केवढया आवेगानं आपलं चुंबन घेतलं. मुलींचे ओठ मधासारखे गोड असतात अशी आपली समजूत होती. पण ती फोल ठरली. असंख्य बाटल्या एकत्र केल्या तरी ती गोडी तयार करायला विधात्यालाही जमणार नाही. तिचा पहिला स्पर्श, तिच्याकडूनच पुढाकार. आपलं आणि तिचं हे पहिलं आणि शेवटचं चुंबन असेल याची कल्पणाही नव्हती.
“अरे वा, आज एकदम आक्रमक? कुठलं ड्रिंक घेतलं आहेस?” आपण मस्करीच्या सुरांत बोललेलो.
“का? जबरदस्ती फक्त तुम्हांलाच करता येते?”
“हो का?”
“मग? आता समजले ना, आम्ही मुलीदेखील काही कमी नसतो ते!”
इन्फॅक्ट काही समजून घ्यायच्या मन:स्थितीत आपण नव्हतोच. डोक्यात गोड झिणझिण्या आल्या होत्या. तशाच अवस्थेत सोडून ती घाईघाईने पर्समध्ये काहीतरी शोधायला गेली. आपल्याला पटकन एक पत्र दिलं आणि “पटकन जा, आई येईल कदाचित. आणि पत्राचे उत्तर लवकर दे, वाट पहाते.” असं म्हणाली.
केवढया आनंदात होतो आपण! ते पत्र वाचलं नसतं तर …कदाचित…मला समजलंही नसतं.

प्रिय देवेन,

तू मला नेहमी विचारतोस ना, माझं तुझ्यावर किती पे्रम आहे म्हणून? राजा, प्रेम नसतं तर एवढया सगळया गोष्टी शेअर केल्या असत्या का तुझ्याबरोबर? एक गोष्ट सांगायची होती, पण राहून गेली. हल्ली एकजण बहुतेक माझ्या पे्रमात पडला आहे. घाबरू नकोस. तो प्रेमात पडलाय, मी नाही. कॉलेजमध्ये माझ्याच वर्गात होता. बाजूच्याच बिल्डिंगमधला आहे. एवढा हुशार नाही. ग्रॅज्युएट झालाय. नोकरी करायची सोडून घरी बसून एमपीएस्सीच्या परीक्षा देतोय. कशाला तर म्हणे सरकारी नोकरी हवीय! भावाच्या क्लासचे निमित्त काढून घरी वगैरे येतो. बोलायला बघतो. आता त्याला खडसावून सांगेन म्हणजे सुधारेल. तू जास्त टेन्शन नकोस घेउु.
स्वत:ची काळजी घेत जा. तू कधी येणार आहेस ते सांग. वाट पहाते आहे. आणि लवकर लवकर लवकर ये. तुझ्या आवडीची थालीपीठं करायला मी आणि आईने सगळया वस्तू जमा केल्या आहेत. होणारा जावई ना तू? मग लाडक्या जावयाचे लाड नकोत का करायला? हो ना?

तुझीच,
मनूडी.

ते पत्र वाचून आपल्याला काय होतंय ते कळेना. जे काही वाचलं ते खरं आहे यावर विश्वास बसेना. वर्षभर माणूस एवढा खोटा वागू शकतो? तिच्या मनात आपल्याबद्दल असे विचार होते? एवढा मोठा विश्वासघात आणि आपल्याला त्याची पुसटशी कल्पनाही नाही या विचारांनी थरथरत होतो. त्याच दिवशी ठरवलं तिचा नाद सोडायचा. ती दिसली तरी तिच्याकडे बघणंही बंद झालं. आता फक्त एमपीएस्सीचा अभ्यास! कुणी हेटाळणी करावी एवढे आपण अॅव्हरेज नाही ही भावना मनात उफाळून आलेली. हिच्या नादाला लागलो, परीक्षेच्या काळात आजारी होतो, दोन्हीचा परिणाम म्हणून फेल झालो. त्याचं सांत्वन करायचे सोडून ही अशी लिहीते. तेही कुणाला तर तिच्या होणार्‍या नवर्‍याला? छे! माणूस ओळखण्यात केवढी मोठी चूक झाली आपली! खरोखर पोरी अनाकलनीय असतात ते खरं आहे. एकाच दिवशी सगळयात मोठा आनंद आणि सगळयात मोठं दु:ख कुणी दिलं तर तिनेच.

क्रमश:


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

बायको नावाचे अजब रसायन

lesly-juarez-220845-unsplash

“घरची थोडी तरी कामे करत जा. हॉटेलवर आल्यासारखे घरी येता आणि सकाळी उठल्या उठल्या आॅफिसला जाता!”
मला खात्री आहे, बर्‍याच नवरेमंडळीना हे वाक्य थोडयाफार दिवसांनी ऐकायला लागतेच. चला, खूपच मनावर घेउुन काय करावे म्हटलं तरी हिलाच आवडत नाही. कारण आपण केलेले कामच त्या दर्जाचे असते. ओल्या कपडयाने साधा टीव्ही पुसला तरी मागे हुसेनच्या पेंटिंगसारखे फरकाटे ठेउुन जातो. एकदा पायात काहीतरी आले म्हणून निरखून पाहिल्यावर कळले की पेन्सिलच्या आत लीडच नाही. पेन्सिलवालेही फसवाफसवी करायला लागले असे म्हणत ती बिनलीडाची पेन्सिल कचर्‍याच्या डब्यात टाकली आणि घरातल्या अजून एका कामाला हातभार लावल्याचे समाधान घेतोय न घेतोय इतक्यात हिने कुठल्यातरी कारणावरून घर डोक्यावर घेतले. दरवाजा धरून ठेवायला जसा आडणा असतो तसे हिचे केस धरून ठेवायला लागणारे जे अवजार होते ते बिनलीडाची पेन्सिल समजून मी डस्टबिनमध्ये फेकले होते.
तेव्हापासून मी घरच्या कामाच्या भानगडीत पडत नाही. घरातली सगळी कामे हिच करते. घरच्या लक्ष्मीला हाउुसवाईफ म्हणणे म्हणजे तमाम गृहिणींचा घोर अपमान आहे. एका अल्लड किंवा बिनधास्त आयुष्य जगणार्‍या मुलीपासून हाउुसवाईफ होणे हे खूप मोठे स्थित्यंतर आहे. अतिशय सुखाचे आयुष्य आणि त्याचबरोबर स्वत:चे जन्मदाते आईबाबा सोडून लग्नाआधी साधी ओळखही नसलेल्या माणसाचा संसार फुलवायला त्या नवीन घरी आलेल्या असतात.
त्या घरी असतात म्हणूनच आपल्याला निवांतपणे आॅफिसमध्ये काम करता येते. नाहीतर आॅफिस सोडले तर आपला तसा काही उपयोगच नसतो. उदाहरणच पाहू, आपल्याच एरियातले लाईटबिल भरायचे आॅफिस नेमके कुठे असते हे आपल्याला माहित नसते. वाण्याला एकवेळ आपले नाव ठाउुक नसेल पण बायकोने फोनवरून सांगितलेले सामान तो गुमानपणे घरी टाकून जातो. इस्त्रीवाला तर दारात आल्यावर समोर उभा राहून स्माईल करणारा माणूस कोण आहे ते कळत नाही पण त्याला बघताच ती कपडयाचा ढीग त्याच्याकडे सोपवते. मोजून कपडे घेणे वगैरे सोपस्कार तोच पार पाडतो. पोरं तर चांगलं सांगूनही आपलं ऐकत नाहीत. आपल्या स्वातंत्र्यावर गदा आणणारा हा कोण माणूस? अशा नजरेने आपल्याकडे पहातात पण आई ओरडली तरी मुकाटयाने अभ्यासाला बसतात आणि कारटी आगाव झाली आहेत असं आपल्याला उगीचच वाटतं.
बाजारपेठ आणि आपला सबंध तसा पेपरातली बातमी वाचण्यापुरताच येतो. भाज्यांचे प्रत्यक्षातले भाव आपल्याला ठाउुक नसतात. कांदा तीस रुपये किलो म्हणजे महाग की स्वस्त हे तिला स्वच्छ विचारल्याशिवाय कळण्यास मार्ग नाही. मेथीची जुडी वीस रुपयाला झाली आहे ही बातमी ऐकल्यावर आपल्या भुवया उंचावल्या जातात.
“अहो असे काय बघताय? स्वस्त झालीये भाजी. महिन्यापूर्वी हीच जुडी तीस रुपयाला मिळायची.” अजून धक्कादायक माहिती मिळते.
“अगं एकेक रुपयाला माझी आत्या विकायची.”
“त्याला झाली वीस वर्ष.”
संभाषण समाप्त.
आपला नाष्ता, डबा, पोरांना उठवणं, त्याचं आवरणं, त्यांची शाळा यातले आपल्याला काही ठाउुकच नसतं. पण हिला ते अंगवळणी पडलेलं असतं. म्हणून बायकोची किंमत रोज कळत नाही. ती कुठेतरी गेल्यावर जेव्हा आपल्याच घरात एकटयाने रहायचा प्रसंग येतो तेव्हा सगळे समजल्यासारखे होते. सकाळी उठल्यावर दूधवाल्याने दूधच टाकले नाही म्हणून आपण त्याच्यावर चडफडतो. चार मजले उतरून वाण्याच्यातून आपण दूध घेउुन येतो आणि चहा करून पिल्यावर बाजूच्या काकी सकाळी टाकलेली दूधाची पिशवी आणून देतात. मग एक मांजर दूधाला सोकावलेले असल्याचे समजते आणि त्यासाठी आपल्या हिने दूधवाल्याला बाजूच्या काकींच्या कापडी पिशवीत दूध टाकायला सांगितलेले असते हे बॅकग्राउुंड मिळते.
पेपरवाला तिला ताई म्हणून हाक मारून पेपरचे बिल देउुन जातो. मग पैसे आल्यावर बरोबर लक्षात ठेउुन त्याचा व्यव्हार तीच मिटवते. कुणाचे काय, कुणाचे काय हे अक्षरश: आपल्या आवाक्याबाहेरचे असते. आपल्याला दिवसभर आॅफिसच्या एसीत बसून कंटाळा येतो आणि हिने दिवसभर घरात काम करून थकू नये अशी अपेक्षा करतो.
ती माहेरी गेली की घरातली आपल्याला हवी असणारी वस्तू शोधावी. ऐंशी टक्के मिळणार नाही. वाजवीपेक्षा जास्त असॉर्टेड असणारे वीस टक्क्यात बसतात. अहो लोकांना भात लावायचा कुकर सापडत नाही. मग फोन केला की “कशाला हवाय?” म्हणजे घरचा कुकर वापरून हा माणूस आत दगड वगैरे शिजवतो की काय ही त्यांना शंका!
“अगं सांग ना, भात टाकेन म्हणतोय.”
“हे बघा, एकच वाटी तांदूळ घ्या…”
“आधी कुकर कुठे आहे ते सांगितलंस तर घेईन.”
“आहे हो तिथेच.”
तिथेच म्हणजे घरात कुठेही! किचन, बेडरुम आणि हॉल सोडून किचनच्या बंद खिडकीच्या बाहेर ग्रीलमध्ये कुकर ठेवणारी गृहलक्ष्मी सापडल्यास आश्चर्य नसावे. हे लोक चिमण्या आणि कबुतरांना घरटी बनवायला उघडा कुकर ग्रीलमध्ये ठेवतात की काय कळत नाही.
“सापडला का?” वरून ही दमदाटी!
मग हिने फोनवरून सांगायचे आणि होम मिनीस्टरच्या कार्यक्रमातल्याप्रमाणे कसलाही मागमूस नसताना आपण ते शोधायचे ही मोहिम सुरु होते. कुठून अवदसा सुचली आणि भात बनवायला घेतला असे होउुन जाते. तो भात बनविण्यापेक्षा बाहेर जाउुन चायनिज खाल्लेले परवडले असे एक मन सांगत असते.
“आणि थोडंसंच मीठ टाका. नाहीतर टाकाल बचकभर.”
“हो गं.”
कसलातरी आवाज ऐकू गेल्यावर ती विचारते, “मिठाची बरणी नाही ना घेतली?”
“हो बरणीच घेतलीये.”
“वाटलंच मला. वेंधळेपणा नाहीच जाणार. अहो ती मोठया मिठाची बरणी आहे. ते नका टाकू.”
“मग कशाला आणलंय ते मोठं मीठ घरात?”
“जाउु दे हो. तुम्ही पण ना…ती पिवळ्या झाकणाची छोटी डबी मिळते का पहा कुठे.”
“आता त्यात काय आहे?”
“बारीक मीठ.”
“मला मोठं चालेल.”
आता मोठं मीठ (जे खारट असतं) आणि पिठ्ठी साखरेसारखं मॅग्नेशियम, आयोडीन वगैरे असणारं मीठ याच्या चवीत काय फरक आहे हे मला अजूनही उमजलेले नाही.
पण टीव्हीवरच्या सीरीयल पाहून घरोघरी प्रगती झालेली आहे. छोटया छोटया फॅन्सी आकाराच्या अनेक बाटल्या घरी आहेत. पिझ्झा खाताना बुच फिरवून तंबाखू किंवा तपकिरीसारखा तत्सम पदार्थ त्या पिझ्झ्यावर टाकायचा असतो तसाही एक प्रकार आमच्याकडे आहे. कधी फळे खायची म्हटलं की फळांच्या फोडी केल्या की अजून एक कसलातरी मसाला हिने घरी आणून ठेवला आहे तो घेणे सक्तीचे असते. नाहीतर घरी भांडणे होतात. सिंपल!
पण विदाउुट भांडणाचा संसार म्हणजे बिनमीठाच्या पक्वान्नाप्रमाणे असतो. खूप गोड पण ‘ती’ चव नाही. संसार म्हटलं की भांडण आली, भांडयांची आदळआपट आली, मध्ये मध्ये लुडबुडणारी पोरं आली, बायकोचा त्रागा, नवर्‍यावर विजय, माझा, तुझा, पोरांचा वाढदिवस, ते कमी की काय म्हणून लग्नाचाही वाढदिवस, विसरलेली गिफ्ट्स, मग रुसवे फुगवे आणि कसा का असेना गोड शेवट आला. कधी कधी हा लेकाचा शेवट लवकर यावा असे वाटत असते पण दोन्हीही उमेदवारांना आधी दुसर्‍याने माघार घ्यावी असे वाटत असते. काही चतुर उमेदवार तर भांडणाचे चिन्ह दिसताच पांढरे निशाण फडकवतात (हे पुरुषच असतात, ते वेगळे सांगायला पाहिजे का?)
त्यामुळे आम्हा सर्व वेंधळया पुरुषांना सांभाळून घेत संसाराचा गाडा चौखुर उधळत असला तरी व्यवस्थित हाताळून घरोघरी सुखी संसार करणार्‍या रणरागिणींना साष्टांग दंडवत!!


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील विनोदी लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने