तुझ्याविना # 7

coffee-1291576_1280

रविवारी थोडे बरे वाटत होते. सकाळी लवकर उठून ब्रेकफास्ट केला आणि पहिले कपडे धुण्याचे कंटाळवाणे काम आटोपून घेतले. दुपारच्या जेवणानंतर एक छोटी डुलकी काढली. सव्वा तीनला मोबाईलमध्ये लावलेल्या अलार्मने मी जागा झालो. आवरून तयार व्हायला पंधरा मिनीटे लागली. आदल्या दिवशी खूप प्रयासाने मिळवलेले चार्लीचे गिफ्ट घेतले आणि विवियानासाठी निघालो. मी साधारण अर्ध्या रस्त्यावर गेलो असेन, अचानक पाऊस चालू झाला. नशीब! मी गिफ्टसाठी पॉलिथीनची बॅग घेतली होती म्हणून ते भिजण्याचा प्रश्न नव्हता. थांबलो असतो तर उगाच लेट झाला असतो आणि आर्याला वाट पहात थांबवणे मला आवडत नव्हते. मी जॅकेट सोडा, हेल्मेटदेखील घेतले नव्हते त्यामुळे तसाच भिजत गेलो. तसल्या पावसात हवालदारमामांनी मला पकडायचा त्रास मात्र घेतला नाही.
आश्चर्य म्हणजे आर्या माझ्याआधीच विवियानाच्या ग्राऊंड फ्लोअरला असलेल्या स्टारबक्सच्या बाहेर पोहोचली होती. पण बाहेर कोसळणार्‍या पावसाने नखशिखांत भिजलेली. तिने मरून कलरचा स्लीव्हलेस मॅक्सी ड्रेस घातला होता. पावसात भिजून तो अजून डार्क झालेला. तिच्या ओठांवरची त्याच कलरची पण थोडीशी लाईट शेड माझ्या मनात नाना विचारांचे तरंग छेडीत होती.
ती एखाद्या अप्सरेसारखी दिसत होती. खरं म्हणजे आम्ही मुलं पावसात भिजलो तरी एवढे मोहक वगैरे दिसत नाही. तिच्या गोर्‍या अंगावर उडालेले पावसाचे थेंब अक्षरश: मोत्यांसारखे दिसत होते. मला त्या प्रत्येक मोत्याला स्पर्श करायचा होता पण खूप गोष्टी आड येत होत्या. पहिली म्हणजे तिची परवानगी, दुसरी पब्लिक प्लेस. मोकळे सोडलेले ओले केस तिच्या नैसर्गिक सौंदर्यात अजून भर घालत होते. तिच्याकडे पाहिल्यावर ती बाथरूममधून थंड पाण्याचा शॉवर घेऊन नुकतीच बाहेर आली आहे असे वाटत होते.
“हाऽय बार्बी, कशी सापडलीस पावसाच्या तावडीत?”
“जशी तुझ्या तावडीत सापडले तशीच.” आपल्या केसांतून पाणी नितळत आणि गोड हसत ती बोलून गेली.
“तू घरापासून चालत तर नाहीस ना आली? एवढी भिजलीयेस.”
“नाही रे. एकही रिक्षावाला इकडे यायला तयार नाही. शेवटी एका काकांना जास्त पैसे देते पण सोडा म्हणून सांगितल्यावर त्यांना माझी दया आली आणि त्यांनी आणून सोडले. त्यांच्या रिक्षाला पावसापासून आतला माणूस भिजू नये म्हणून साईडचे फ्लॅपदेखील नव्हते, पण कुणीतरी एवढ्या अर्जंसीमध्ये बोलवलंय म्हणून मिळेल ती रिक्षा पकडून येण्याशिवाय पर्याय नव्हता माझ्याकडे. रिक्षात असूनही एवढे भिजले.”
“बरं झालं. मस्त दिसतीयेस.”
“काय?”
“त्यांना माहित नसावे की तू माझ्याबरोबर डेटवर येणार आहेस म्हणून.” मी पटकन विषय बदलला.
“चूप बस. मला ठीक होऊ दे आधी. ”
“घरातून निघताना छत्री तर घ्यायची.”
“अरे पाऊस येईल असे वाटलेच नाही. पण तू का भिजत आलास?”
“मलाही तसंच वाटलं. बरं, कुठे जायचं सांग.”
तिचे केसांबरोबर खेळून झाले होते, “तू सर्व फायनल केले आहेस ना? तू नेशील तिकडे येईन मी.”
“असे होते तर आधी सांगायचेस मग. काहीतरी वेगळा विचार केला असता.”
माझ्या चेहर्‍यावरचे खोडकर भाव पाहून तिने माझ्या डाव्या दंडावर प्रेमाने एक चापट मारली, “हल्ली तू बिघडायला लागला आहेस.”
“तुझ्या नादाला लागलोय ना! मग अजून काय होणार?”
“आत चल आधी.”
आम्ही बाहेर उभा होतो तरी आतले लोक काचेतून आमच्याकडे बघत होते. आत गेल्यावर सगळ्यांच्या नजरा आमच्याकडे – म्हणजे भिजलेल्या आर्याकडे वळल्या. तिने मला कोपर्‍यातले एक टेबल दाखवून तिथे बसायला सांगितले. मी ही बर्‍यापैकी भिजलो असल्याने थोडा अवघडूनच बसलो. आम्ही कॅफेच्या एका टोकाला बसलो असलो तरी कॅफेमधल्या जवळजवळ सर्वांच्या नजरा आमच्यावर होत्या त्यामुळे मला अन्कम्फर्टेबल वाटत होते. आर्या मात्र सगळ्यांकडे पाठ करून माझ्यासमोरच्या खुर्चीत लगेच अॅडजस्ट झाली आिंण भिंतीवर लिहीलेल्या असंख्य पेयांच्या मेनूकार्डात हरवली.
तिथे बसलेली युगुले गरमागरम कॉफीचे मस्त घोट घेत बाहेरच्या पावसाचा आनंद लुटत होते. कॉफीचा सुवास आणि आतल्या हलक्या आवाजातल्या म्युझिकने वातावरण रोमँटिक झाले होते. आम्ही दोघांनीही चॉकलेट कॅपेचिनो सांगितले. डार्क कॅपेचिनोचा तो मोठा कप संपवायला अर्धा तास तरी जाणार यात शंकाच नव्हती. चिंब भिजल्यावर कॅपेचिनोची चव काही औरच लागत होती आणि सोबत आर्या होती मग तर काही विचारायलाच नको!
ती बोलत होती आणि मी वेडयासारखा तिच्याकडे पहात बसलो होतो. तिच्या चेहर्‍यावरून नजर हटवावीशी वाटत नव्हती. पावसात भिजून थंड एसीने कुडकुडलेली ती, मानेभोवती रुळणार्‍या ओल्या केसांच्या बटा, बोलताना ओठांची होणारी मोहक हालचाल या तिच्या सगळ्या गोष्टी मी डोळ्यांत साठवून ठेवत होतो. माझे लक्ष काही केल्या तिच्या ओठांवरून हटत नव्हते. नेहमी समोरच्या माणसाच्या नजरेत पाहून बोलायचे असते असे तिने मला एकदा सांगितले होते. मी कितीतरीवेळा तो प्रयत्न केला पण तसे होत नव्हते. दुसर्‍या कुणाबरोबरही ते ठीक होते पण माझ्यासमोर बसलेले ते आरक्त ओठ…एवढे परफेक्ट होते की त्याची प्रिंट पेपरवर घेऊन सम्मेट्री पहावी असे वाटत होते. तशी सम्मेट्री पाहिली असती तर ती एकदम परफेक्ट भरली असती. अगदी एखादा मिलीमीटरही इकडे की तिकडे व्हायचा प्रश्न नव्हता. ती बोलत होती आणि लहान मुलासमोर लॉलीपाप नाचवल्यावर ते जसे मंत्रमुग्ध होऊन जाते, तसे मी तिच्याकडे पहात बसलो होतो. माझी भारावलेली नजर कुठे आहे, ते तिच्या लक्षात येऊ नये म्हणून मी मधूनच माझ्या कॉफीच्या कपाकडे नजर टाकत होतो. तरीही मी एकटक तिच्या ओठांकडे बघतोय हे लक्षात आल्यावर तिच्या चेहर्‍यावर वेगळेच हास्य आले, “इडियट, माझ्या डोळ्यांत बघ. मघापासून कुठे लक्ष आहे तुझं?”
यावेळी चोरी पकडली गेल्याने मी लाजलो. तो तासाभराचा वेळ म्हणजे शब्दांत न सांगता येण्यासारखा अनुभव होता. तिच्याबरोबर रहायचे म्हणजे घड्याळाचा काटा पकडून ठेवावा असे वाटायचे. चक्क तासभर वेळ गेला तरी आताच भेटलोय असे वाटत होते. कॉफी पित गप्पा मारून झाल्यावर मी व्यवस्थित रॅप केलेले गिफ्ट तिला दिले.
“काय आहे?” मी सांगणार नाही हे माहित असूनही ती प्रत्येकवेळी हाच प्रश्न विचाराची.
“गिफ्ट. आणि त्याहीपेक्षा सर्वात महत्वाचा म्हणजे लेबलवरचा मेसेज.”
तिने लेबलवरचा मेसेज वाचला आणि लाजून होकारार्थी मान हलवत ती म्हणाली, “हो.”
“कशाला हो म्हणतीयेस माहित आहे ना तुला?”
“माहिताय. तुला इतके दिवस होकार हवा होता ना? त्याला.”
“मला रायटिंगमध्ये हवा होता.”
“मी रायटिंगमध्ये नाही देणार.”
“का?”
“तसे लिहून दिले आणि मी कुणाबरोबर पळून गेले तर त्याचा पुरावा म्हणून वापर करशील.”
“हो का?”
“मग काय! ओळखत नाही का मी तुला?”
“एक विचारू?”
“आता अजून काय ठेवलंयस का विचारायला? विचार.”
“तू मला मिस करतेस?”
“अज्जिबात नाही.” माझ्याशी या विषयावर खरे बोलायचेच नाही असे तिने ठरवलेे होते. ती खोटे बोलते आहे हे मला कळत होते आणि मला कळतंय हे तिला चांगलेच समजत होते. तरीही खरं न बोलून ती मला छळल्याचा आनंद घेत होती.
“पण मी तुला खूप मिस करतो.”
“माहिताय मला.”
तिने हातातले गिफ्ट वर खाली करून पाहिले आणि बरोबर अंदाजात ओळखले, “कोणती मुव्ही?”
“चार्ली चॅपलीनच्या आहेत.”
“खरंच? मी लहान होते तेव्हा चार्लीचे पिक्चर्स पाहिलेले. पण त्यानंतर नाही. खूप आवडायचे मला.”
“तुला हे दोन्हीही आवडतील.”
“कोणते आहेत?”
“सर्कस आणि सिटी लाईट्स.”
“त्यातही काही स्पेशल पहायचे?”
“दोन्ही पिक्चर्सचे विशेषत: शेवट.”
“हे सगळं कधी प्लान केलंस?”
“कालच.”
“आणि गिफ्ट कधी आणलेस?”
“काल तू हो म्हणाल्यावर. पण मुव्हीज कशा आहेत ते नक्की सांग. त्या आणण्यासाठी मी खूप कष्ट घेतले आहेत.”
अचानक तिच्या नजरेवरून ती हळवी झाल्यासारखी वाटली. तिला काय झाले माहित नाही पण हातातले गिफ्ट बाजूला ठेऊन तिने तिचा हात हळूच माझ्या मनगटावर ठेवला आणि जवळजवळ ओरडलीच, “हे काय समीर, किती ताप आहे तुझ्या अंगात?”
पुन्हा सगळ्यांच्या नजरा आमच्यावर वळल्या. मला खूप ऑकवर्ड वाटले.
“शूऽऽ हळू बोल ना. माहिताय मला.”
“मूर्ख आहेस का? एवढा ताप असताना कशाला आलो आपण इथे?”
“तुला भेटायला.”
“वेडा आहेस तू समीर. तुला बरं वाटत नाही हे समजलं असतं तर मी आलेच नसते.”
“अगं ह्यापेक्षा जास्त तापात वरून धो धो पाऊस कोसळत असताना या सीडी मिळवायला सगळे ठाणे पालथे घातलेय काल.”
“समीर, तुला स्वत:ची काळजी नाही का रे घेता येत?”
“नाही ना. म्हणून तर तू हवी आहेस मला.”
“बी सिरीयस समीर. मी प्रत्येकवेळी तुझ्याबरोबर असणार आहे का? तुला तुझी काळजी घ्यायला हवी. निदान आता माझ्यासाठी तरी.”
“हो का?”
“हो. चल आपण निघुयात आता. आणि डिस्पेन्सरीत जाऊन मेडिसीन घे न चुकता.”
“अगं मी औषध घेतलंय आधीच. आणि तसंही तू माझ्याबरोबर असलीस की कुठल्या औषधाची गरज नाही मला.”
“मला प्रॉमिस कर तू उद्या ऑफिसला येणार नाहीयेस.”
“माझा बॉस ऐकणार नाही.”
“खड्डयात गेला तुझा बॉस. आराम कर आणि बरा हो आधी.”
“कशाला?”
“माझ्याशी फ्लर्ट करायला. फाईन?”
“नो. खूप अर्जंट कामे आहेत उद्या.”
“प्लीज शोना…माझे कधीतरी ऐकत जा ना रे.”
ती एवढे बोलल्यावर तिचे ऐकणे भाग होते. बॅनर्जीची पर्वा न करता मी दुसर्‍यादिवशी सुट्टी घ्यायचे कबूल केले. तरीही सर्वांसमोर माझा हात पकडून ती मला बाहेर घेऊन गेली. बसलेले लोक पुन्हा आमच्याकडे पाहू लागले. यावेळी मला कुणाचीही फिकीर नव्हती कारण माझी पोरगी मला हो बालली होती.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

तुझ्याविना # 6

birthday-bows-christmas-40562

मी आर्याला प्रपोज करून चार महिने उलटून गेले तरीही तिच्याकडून काही उत्तर मिळाले नव्हते. तिने होकार दिला नसला तरी नकारही दिला नव्हता. म्हणजे तिच्या मनात माझ्याविषयी नक्की काहीतरी होते यात वादच नव्हता. माझ्याशी वागताना मात्र ती एखाद्या गर्लफ्रेंडसारखी वागत होती. कधी भांडत होती तर कधी तासतासभर फोनवर बोलत होती. पण तिच्या निर्णयाबद्दल विचारले की लगेच विषय बदलायची. याबाबतीत मात्र ती खूप पटाईत झाली होती. व्हॅलेंटाईन डे होऊन गेल्यापासून एक गोष्ट नक्की होती, आम्ही खरंच खूप जवळ आलो होतो. रोज रात्री कॉल आणि इतरवेळी वॉटसअॅप चालू असायचे. कधी कधी ती आमच्या कंपनीच्या गेटबाहेर माझी वाट पहात थांबायची. मग बॅनर्जीने सोडल्यावर मी ऑफिसमधून निघायचो, गेटवर तिला भेटायचो, मग बाईकवरून फिरत दोघे मिळून एखाद्या हॉटेलात जाऊन स्नॅक्सच्या निमित्ताने खूप गप्पा मारायचो. शेवटी तिला तिच्या घराजवळ सोडायचो आणि मी माझ्या घरी जायचो, एकूण असे वेळापत्रक झाले होते.
तिच्याबरोबरच्या सततच्या संपर्कामुळे तिच्याशी बोलायला मी बर्‍यापैकी निर्ढावलो होतो. त्यामुळे तिला पुन्हा एकदा डेटवर विचारून तिच्या मनात काय चालले आहे याचा अंदाज घेण्यापेक्षा सरळ हो किंवा नाही ते सांग असे मी विचारायचे ठरवले. ती नाही म्हणाली तर काय करायचे हे माहित नव्हते. पण ती जोपर्यंत हो म्हणत नव्हती तोपर्यंत मला चैन पडणार नव्हते. मनाला उगीच टोचणी लागून राहिली होती.
गर्लफ्रेंडला काही स्पेशल सांगायचे असेल तर मेसेजसारखी दुसरी चांगली गोष्ट नाही. काही गोष्टी कॉल करून अथवा समोर असतानाही बोलता येत नाहीत. म्हणजे बोलता येतात पण त्यासाठी अंगी खूप धैर्य असावे लागते. बर्‍याचदा तसे बोलणे बरोबरही वाटत नाही. अशावेळी मेसेज एखाद्या जिगरी दोस्तासारखा कामी येतो. एखाद्या सुंदर मेसेजच्या शेवटी ‘आय लव्ह यू’ लिहून पाठवणे कॉलमध्ये कसे शक्य होईल? ‘आय लव्ह यू’ चा अर्थ समजूनही समोरून ‘काय?’ अस मेसेजही येतो पण तिचा मूड पाहून मग आपल्याला त्याप्रमाणे वागता येते. मी शेवटची लाईन वाचली नाही किंवा चांगला मेसेज होता म्हणून फॉरवर्ड केला वगैरे वगैरे थापा ठोकता येतात. तसंही तिला मेसेज करणे आता नेहमीचेच झाले होते. पूर्वी मेसेज करताना मी दहावेळा वाचायचो, त्यातून काही भलतासलता अर्थ निघतोय का ते माझ्यातल्या टीकाकाराला विचारायचो आणि मगच पाठवायचो पण आता तसे नव्हते. बिनधास्त मेसेज टाईप केला आणि पाठवला.

उद्या फ्री आहेस?

हो. का? काही विषेश काम?

म्हणशील तर विषेश! नाहीतर नाही.

काम तरी सांग. मग पाहू.

डेटवर येशील माझ्याबरोबर?

गप्प बस.

तू येणार आहेस की दुसर्‍या कुणाला विचारू?

जी ओळखीची एकुलती एक मुलगी आहे, तिला नीट हँडल करायला शिक आणि मग दुसरीचा विचार कर. आलाय मोठा दुसरीला विचारणारा!

म्हणजे तू माझी गर्लफ्रेंड आहेस. हो ना?

नाही.

मग कोण आहेस?

उद्या किती वाजता?

विषय बदलायला तिचा हात कोणीही धरू शकला नसता. विषेशत: आमच्या रिलेशनबद्दल काही मुद्दा आला की मला तिच्या मनात काय चालले आहे याचा सुगावाही लागू द्यायचा नाही असा तिने विडाच उचलला होता.

चारला.

कुठे?

आपले आवडते ठिकाण, स्टारबक्स. विवियाना.

हे सगळे तू कधी ठरवलेस?

हे काय, आत्ताच. तुला विचारल्यावर.

आणि अचानक का? बहुतेक बॅनर्जी तुला बिझी ठेवायला पुरेशी कामे देत नाही असे वाटते, बिचार्‍या मुलींच्या मागे डेटवर येणार का म्हणून लागलायस ते!

तू आणि बिचारी?

मग?

हे बघ, तू अजून मला हो म्हणाली नाहीयेस. कधीपासून उगाच चक्क्यासारखं टांगून ठेवलयंस मला. शिवाय अलीकडे तू फार टवका दिसायला लागलीयेस.

चूप बस. काहीही!

तिची अशी स्तूती केली की गोड लाजून लाल व्हायची. ती नक्कीच लाजेने लाल झाली असावी. ते पहायला मी तिच्यासमोर हवा होतो.

खरंच! आणि आत्ताच एक विचार पटकन मनात येऊन गेला, तू दुसर्‍या कुणाबरोबर पळून जाण्याआधी तुझ्याकडून होकार मिळवायला हवा.

हो का? आणि मी नाही म्हणाले तर?

हॅलो…अजून मी तूला सिरीयसली अप्रुव्ह केलेले नाही. नुसतेच विचारावे म्हणून विचारलेय. आणि यावेळी जर तू नकार दिलास तर मला दुसर्‍या मुलींसाठी माझे सर्च इंजिन चालू करायला लागेल.

अच्छा! म्हणजे बॅकअप प्लान तयार आहे तुझा.

तुच तर शिकवलेस, अर्जंसीमध्ये नेहमी बॅकअप प्लान तयार असायला पाहिजे म्हणून.

हो? एकदम अर्जंसीवर आलास?

मग? तू हो म्हणतच नाहीस तर काय करू?

बरोबर चारला ये स्टार बक्सला.

येईन पण काहीही झाले तरी उद्या मला उत्तर हवे.

भेटल्यावर बोलू. बाय..बाऽऽय.

म्हणजे उत्तर देणार की नाही ते सुद्धा न सांगता पुन्हा मला लटकवत ठेवले. माझ्याशी तशीच वागत होती ती!

बाय. सी यूऽ

ती भेटायला तयार होईल की नाही शंकाच होती, पण सुदैवाने तयार झाली. प्रत्येकवेळी भेटल्यावर तिला छोट्यातले छोटे का असेना काहीतरी गिफ्ट द्यावे असे वाटायचेे. अगदीच काही सुचले नाही तर कॅडबरी घेऊन तिला घरी सोडताना द्यायचो. तिला चॉकलेट्स खूप आवडायची हे एव्हाना माझ्या लक्षात आले होते.
माझी आणखी एक जूनी सवय आहे, मला ज्या गोष्टी खूप मनापासून आवडतात त्यातले काहीतरी मी दुसर्‍यांना देण्याचा प्रयत्न करतो. कुणी कोणते पुस्तक चांगले आहे म्हणून विचारले की मी माझ्याकडे असलेले पु. लं किंवा जेफ्री आर्चरचे एखादे पुस्तक त्याला देतो आणि त्याला वाचायला सांगतो. का कोण जाणे, त्याला आनंद मिळाला की मला समाधान मिळते. पिक्चरच्या बाबतीत चार्ली चॅप्लिन माझा देव आहे. त्याचे जवळजवळ सगळे पिक्चर्स मी असंख्यवेळा पाहिले आहेत. शिवाय कोणताही पिक्चर कधीही पहाता यावा म्हणून मी त्याचे संपूर्ण कलेक्शनच केले होते.
यावेळी गिफ्टसाठी एकदम काहीतरी वेगळे म्हणून मी तिला चार्लीचे दोन पिक्चर द्यायचे ठरवले. खरं म्हणजे आदल्या दिवशीपासून माझी तब्ब्येत ठीक नव्हती. अचानक व्हायरल फिव्हर आला होता. त्याचे कारण ते फिव्हर आणणारे व्हायरस आणि आमचे डॉक्टर यांच्याशिवाय कुणालाही माहित नसेल! तरीही डॉक्टरकडे जाऊन मी किरकोळ औषधे घेऊन आलो होतो. मी दोन दिवसांत ठीक होईन, असे ते बोलले होते.
शनिवारी ऑफिस सुटल्यावर चार्लीच्या सीडी शोधायला ठाण्यात जायचे ठरवले. बॅनर्जी वेळेवर घरी निघाल्याने मी निघताना काही अडचण आली नाही. मला चार्लीच्या ‘सर्कस’ आणि ‘सिटीलाईट्स’ या दोन पिक्चरच्या सीडी हव्या होत्या. कितीतरीवेळा हे पिक्चर्स पाहूनही माझी त्यातली गोडी कमी झालेली नाही. खरं म्हणजे चार्ली जगाला हसवण्याचे काम करतो. या पिक्चर्समध्येही तसेच आहे पण त्याचे तिच्या प्रेयसीवरचे प्रेम पहायचे असेल हे दोन पिक्चर्स अगदी मस्ट पहायला हवेत असे आहेत. हसता हसता आपण त्या कथेत एवढे गुंतत जातो की शेवटी चार्लीच्या ठिकाणी आपण स्वत:ला पहायला लागतो.
मी बाईकवरून ठाण्याला गेलो आणि चार्लीच्या सीडींचा शोध सुरु केला. एका पाठोपाठ एक अशी तीन म्युझिक सेंटर्स झाली पण त्यांच्याकडे हे दोनच पिक्चर्स नव्हते. बाकीचे सगळे कलेक्शन होते. मला चार्लीचे सगळे पिक्चर्स आवडत असले तरी याक्षणाला मला त्या दोन सोडून दुसर्‍या कोणत्याही पिक्चरमध्ये इंटरेस्ट नव्हता. मला कोणत्या मुव्हीज हव्या आहेत यावर मी क्लीअर होतो आणि मला त्याच हव्या होत्या. त्यावर कोणतीही तडजोड मला चालणार नव्हती.
मी तिथून आणखी एका म्युझिक सेंटरच्या शोधात निघालो. अचानक पाऊसही सुरु झाला. एकतर सगळीकडे चिटचिट आणि सगळ्यांना आपणच लवकर जायची घाई त्यामुळे रस्त्यावरचे ट्राफिक वाढले. बाईक चालवत असताना पाऊस पडलेला मला अजिबात आवडत नाही. मला पाऊस आवडत नाही असे नाही, घरी असताना पडत असेल तर खूप आवडतो. मला पावसात भिजायलाही आवडते पण मोबाईल खिशात नसेल तर! पाऊस पडला की खिडकीत बसून त्या टपोर्‍या थेंबांचा टप टप असा होणारा आवाज ऐकायला मला फार आवडायचे. पहिल्या पावसानंतर येणारा मातीचा सुगंध तर माझ्या मनाला आजही वेडे करून टाकतो.
ठाण्यात एकूण चार म्युझिक सेंटर्स धुंडाळली पण माझ्या नशीबात मला हव्या असलेल्या त्या चार्लीच्या सीडीज नव्हत्या. शेवटी कोरम मॉलला गेलो आणि खूप प्रयासाने त्या सीडीज शोधून काढल्या. त्या व्यवस्थित पॅक करून घेऊन त्यावर गुलाबी रंगाचे एक स्टीकर लावले आणि बाजूलाच असणारा मार्कर घेऊन त्यावर लिहीले –

बार्बी, आयुष्य जगण्याचा सल नाहीये…तो तुझ्याशिवाय जगण्याचा आहे…देशील मला साथ…आयुष्याच्या शेवटपर्यंत?

-तुझाच, समीर.

मी तिला अलिकडे बार्बी म्हणायचो. ती खरोखर बार्बीच होती त्यामुळे तिला बार्बी म्हणण्यात काहीही गैर नव्हते. पण तिने मला शोना म्हणायला कधीपासून सुरवात केली आहे ते मलाही कळले नाही. मला दुसरे लोक एकमेकांना अशा नावाने बोलायचे त्यावेळी खूप अप्रूप वाटायचं पण आपल्याही बाबतीत असे काही घडेल असे स्वप्नातदेखील वाटले नव्हते.
या सीडींच्या नादात चिंब भिजून घरी पोहोचलायला रात्र झाली. जेवणानंतर डॉक्टरने दिलेल्या रंगीबेरंगी गोळ्या घेतल्या आणि बेडवर पडल्या पडल्या केव्हा झोप लागली ते समजलेही नाही.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

 

तुझ्याविना # 5

boyfriend-cold-couple-878668

रविवार असल्याने सकाळचे दहा वाजले तरी मी अंथरुणावरच लोळत पडलो होतो. मला काय झाले होते कळत नव्हते. डोक्यात आर्याबद्दलचे विचार चालू होते. अलिकडे मी सतत तिचाच विचार करत होतो. अगदी झोपेतून उठल्या उठल्या पहिली आठवण तिची यायची. कदाचित आज ती आपल्या नजरेस पडेल असे रोज वाटायचे. झोपतानाही तिच्याच विचारात कधी झोप लागायची ते समजायचे नाही. माझ्या विश्वात फक्त ती भरून राहिली होती. आपले मनही मोठे विचित्र असते, आपल्यालाही ते नीटसे समजत नाही. ज्याच्यात ते गुंतले आहे, सतत त्याच्याकडे ओढ घेते. बसस्टॅन्ड, रेल्वे स्टेशन, शाळा, कॉलेजे अशा ठिकाणी रोज आपण हजारो लोक रोज पहातो पण त्यांच्याबद्दल विषेश काही वाटत नाही. पण त्यात एखादा कोण स्पेशल असणार असेल तर मात्र गर्दीतून त्या व्यक्तीला आपण शोधत रहातो. मग बाजूला हजारो लोक असले तरीही आपण तसल्या गर्दीत एकटे असतो.
जर ‘तिने’ मनात घर केले असेल तर सतत तिचा विचार डोक्यात असतो. गर्दीत कुठेतरी ती नजरेस पडावी अशी अपेक्षा असते. मला खरोखर समजत नव्हते की मी आर्याला डोक्यातून का काढू शकत नाही. खरे सांगायचे म्हणजे तिला डोक्यातून काढायचा विचारही नकोसा वाटत होता. माझ्यासाठी ती कधीही डोक्यातून न निघणारी ती एक सुखद हुरहूर होती. पण यातून सुटायला एकच मार्ग होता आणि तो म्हणजे तिला सर्व काही सांगणे. पण तिला सांगायचे कसे हा देखील मोठा प्रश्न होता. तेवढ्यात मोबाईलवर मेसेज आल्याची बीप आली. मी मोबाईल चेक केला. दिवसातून येणार्‍या अनेक प्रमोशनल मेसेजेसपैकी तो एक होता. मी वाचून डिलीट करणार एवढ्यात मला काहीतरी क्लिक झाले. मी पुन्हा तो मेसेज उघडला.

तुमच्या व्हॅलेंटाईनला आजच्या दिवशी परफेक्ट डायमंड रिंग गिफ्ट करा आणि ज्वेलरी मेकिंग चार्जेसवर घसघशीत पंचाहत्तर टक्क्यांची डिस्काउंुट मिळवा.

एका नामांकित डायमंड ज्वेलर्सचा तो प्रमोशनल मेसेज होता. पंचाहत्तर टक्के सूट? कमाल आहे! दिवस कुठलाही असेल तर कसे परवडत असेल ह्यांना पंच्याहत्तर टक्के डिस्काउंुट द्यायला? मी पुन्हा तो मेसेज वाचला तर ती डिस्काउंुट प्रॉडक्टवर नसून मेकिंग चार्जेसवर आहे ते समजले. पण तरीही त्याच दिवशी का? मोबाईलवरची डेट पाहिली आणि मी चमकलोच. चौदा फेबु्रवारी, व्हॅलेंटाईन्स डे! परफेक्ट रिंगचे सोडा, काय परफेक्ट दिवस होता! शिवाय रविवार. ऑफिसमधून लवकर निघताना बॅनर्जीची कटकट वगैरे भानगड नव्हती. काहीही झाले तरी त्यादिवशी मी आर्याला मनात आहे ते सर्व सांगून टाकायचे असे ठरवले. मनातल्या मनात मी तिला प्रपोज करण्याची रिहर्सलही करून झाली. पण जसजसा तिच्याशी प्रत्यक्षात बोलण्याचा विचार करू लागलो तशी मनात भीती वाटायला लागली. सुरवात कशी करायची हेच समजेना. मन नकारात्मक विचारांनी भरून गेले.
मी प्रपोज केल्यावर तिची रिअॅक्शन काय असेल? ती माझ्याबद्दल काय विचार करेल? तिच्या मनात असलेल्या माझ्या प्रतिमेला तडा जाईल का? मनात अशा असंख्य विचारांचे काहूर उठले. मी ही एकदम टोकाला जाऊन ज्या घडणार नाहीत त्या गोष्टींचा विचार करू लागलो. तिने पोलिसांना सांगितले तर? छे, काय आपणही! एखाद्या गोष्टीला कुठच्या कुठे घेऊन जातो! मागच्यावेळी तिने तर मला भेटायला बोलवले होते, ती कशाला पोलिसांना सांगेल? मी तिला प्रांजळपणे सांगायचे ठरवले, मला तुझ्याबद्दल एकूण असे वाटते आहे आणि तू त्यावर विचार करून निर्णय घ्यावास. शक्यतो हो म्हण म्हणजे तुला आडनाव बदलण्याचा त्रास होणार नाही! फक्त मधलेच तेवढे नाव बदलायला लागेल. (हे प्रसंगाचे गांभीर्य कमी करायला.) होकार असेल तर लगेच सांग आणि मन नको म्हणत असेल त्याचे पटकन ऐकू नकोस, ते फसवे असते. पूर्ण विचारानंतरच तू निर्णय घे. त्यातूनही तुझा नकार ठरलाच तर मी तो ऐकायलाही तयार आहे. पण ही गोष्ट तुझ्या आणि माझ्यातली असल्यामुळे कुणाजवळही बोलू नकोस. एकदा लोकांना समजले की लोक भलतासलता विचार करायला लागतात. त्यांचा आपल्याकडे पहाण्याचा दृष्टिकोन बदलतो. मी तूझ्या निर्णयाच्या विरुद्ध जाणार नाही आणि तुझा खरोखर नकार असेल तर तुला पुन्हा विचारणारही नाही. हे सगळे डोक्यातले विचार आणि मनातल्या आवाजांचे ऐकून मी पुढची तयारी सुरु केली.
माझ्यासाठी आर्याला प्रपोज करणे म्हणजे साधेसुधे काम नव्हते. शिवाय मी टाईमपास म्हणूनही तिला प्रपोज करणार नव्हतो. मला तिची साथ आयुष्यभरासाठी हवी होती. एवढे मोठे कार्य करायचे आहे म्हटल्यावर अंगी धैर्य असणे आवश्यक होते आणि ते येण्यासाठी मी मनातल्या मनात मोठ्या लोकांचे गाजलेले कोट्स आठवू लागलो. युद्धात आणि प्रेमात सारे काही क्षम्य असते, तुमच्या आणि तुमच्या ध्येयात किती अंतर आहे ते पाहू नका, त्यादिशेने फक्त पहिले पाऊल उचला ते आपोआप जवळ येत जाईल. चांगली सुरवात म्हणजे अर्धे ध्येय प्राप्त झाल्याची पावती असते वगैरे वगैरे. माझ्यात स्फुरण चढले आणि मी लगेच चार्ज झालो, लगेच बाजूचा मोबाईल घेऊन मी माझ्या ध्येयाला मेसेज टाईप करायला सुरवात केली.

दोस्ती की तडप दिल से निकाली नही जाती,
दिल मे छुपी चाहत मिटाई नही जाती,
चाहे कितनी भी दूरी क्यों न हो,
किसीकी चांद सी मुस्कान भुलाई नही जाती!

मी प्रेमात पडलेल्या शायरासारखे पटकन लिहीले खरे पण ते बाळबोध वाटत होते. मी पुन्हा पुन्हा वाचून त्यात काही दुरुस्ती करता येते का ते पाहिले, पण जमेना. शब्द थेट काळजातून आल्याने त्या भावना खर्‍या होत्या. पुन्हा पाठवावे की नको याचे द्वंद्व सुरु झाले. पण मला काहीतरी करणे आवश्यक होते नाहीतर ध्येय हातातून निसटून जाण्याचा धोका होता. शेवटी गणपतीबाप्पाला स्मरून दुसरे काहीही न लिहीता हा चारोळीचा मेसेज तिला पाठवून दिला.
पंधरा मिनीटे उलटून गेली तरी काहीही रिप्लाय आला नाही. हातात मोबाईल घेऊन एकटक मी मोबाईलच्या स्क्रीनकडे डोळे लावून होतो पण रिप्लाय येत नव्हता. माझा मेसेज तिच्यापर्यंत पोहोचला तर असेल ना या असंबद्ध विचाराने मी हैराण झालो. मी पाठवलेला मेसेज फक्त आर्यानेच पहावा अशी मी देवाला प्रार्थना केली. दुसर्‍या कुणी पाहिला असता तर ओढवणार्‍या आणखी प्रसंगांना सामोरे जायची माझी मानसिक तयारी अजून तरी नव्हती. म्हणजे तसा विचारही केला नव्हता. पुन्हा दहा मिनीटांचा काळ लोटला तरीही मेसेजच्या रिप्लायचा पत्ता नव्हता. हा काळ मला वर्षभरासारखा वाटला.
शेवटी मेसेज येत नाही असे समजून नाखुशीनेच मी अंघोळीला गेलो. बाथरुममध्ये थंड पाण्याचा शॉवर अंगावर घेतल्यावर डोके शांत झाले. तेवढ्यात मोबाईलवर मेसेज आल्याची बीप कानावर पडताच मी पटकन शॉवर बंद केला आणि अर्ध्यावरच अंघोळ सोडून अंगही न पुसता तसाच बाहेर धावलोे. चार्जिंगला लावलेला मोबाईल खेचून आधी मेसेज उघडला आणि मी निराश झालो. वीस तारखेआधी क्रेडिटकार्डाचे बिल भरा असा बँकेकडून रिमाइंडर मेसेज होता. तो वाचून मोबाईल पुन्हा चार्जिंगला लावला आणि दोन पावलेही दूर गेलो नसेन इतक्यात पुन्हा मेसेजची बीप वाजली. येस्स! हा मात्र आर्याचा होता – एकच शब्द आणि एक विरामचिन्ह –

रियली?

तिच्या या एका शब्दावर काय म्हणून समजायचे? तिच्यासाठी लिहीलेला प्रत्येक शब्द थेट काळजातून आला होता ते तिला कसे सांगायचे या विचारात मी पडलो. मग नाखुशीनेन टाईप केले –

ऑफ कोर्स यार…तुम्हाला नाही कळणार ते!

पुन्हा एक मेसेज आणि बीप.

आज बिझी आहेस?

प्रोफेशनल लाईफमध्ये आम्ही वॉट्सअॅप फार कमी वापरायचो. वॉट्सअॅप वापरण्याचे काही तोटेही आहेत. बर्‍याचदा रात्री लोक इंटरनेट कनेक्शन बंद करून झोपतात त्यामुळे असा अचानक पाठवलेला वॉट्सअॅपचा मेसेज त्यांना मिळेल की नाही ती धास्ती असते. शिवाय लोकांच्या मोबाईलमध्ये वॉट्सअॅपचे असंख्य गु्रप असतात. बरेचशे हौशी लोक त्यावर टुकार मेसेजेसचा पाऊस पाडत असतात म्हणून बहुतेकवेळा वॉट्सअॅप वेळेवर पाहिले जात नाही. सतत फोन वाजत असेल तर त्याकडे दुर्लक्षही होते. त्यामानाने साधा टेक्स्ट मेसेज हा जुन्या काळातल्या तारेसारखा काम करतो. म्हणजे इंटरनेट नसलेल्या मोबाईलवरही तो तितक्याच तत्परतेने पोहोचतो. आर्याची बर्‍यापैकी ओळख होती पण निवांत वॉट्सअॅप चॅट करावी एवढी पर्सनल ओळख अद्याप झाली नव्हती. म्हणून मी ही मेसेजच केला.

नाही. अजिबात बिझी नाही.

मी उतावीळपणे तिच्या पुढच्या मेसेजची वाट पाहू लागलो. मला वाटले व्हॅलेंटाईन डे च्या निमित्ताने माझ्याआधी तीच मला काहीतरी स्पेशल विचारेल वगैरे वगैरे…पण कसले काय? तिच्या पुढच्या मेसेजसाठी पुन्हा पंधरा मिनीटे वाट पहावी लागली.

आज काय स्पेशल करणार आहेस मग?

विषेश असे काहीच नाही. संध्याकाळी विवियानाला जाणार आहे.

ओके.

पुन्हा बराच वेळ शांतता झाली. म्हणून मीच एक मेसेज टाईप केला आणि जास्त विचार न करता पाठवून दिला!

तू ही ठाण्यातच रहातेस ना? येणार तू विवियानाला?

बावळटासारखा मी असा काय मेसेज केला ते मला समजेना. खरोखर तिच्यात मी वहावत चाललो होतो. तिला चक्क भेटायला येणार का असे विचारायचे धाडस कसे करू शकलो याचे माझे मलाच आश्चर्य वाटले.

थांब जरा मी काहीतरी चेक करतीये.

एखाद्या जुजबी ओळख असलेल्या मुलाने भेटायला येणार का असे विचारल्यावर कोणती मुलगी पटकन हो म्हणेल? शिवाय भलतेसलते विचारायचा नको तो आगाऊपणा केल्यामुळे माझी बाजू पडती होती. ती नेमके कशात आणि काय चेक करत होती ते समजायला मार्ग नव्हता. मी आपला तसाच वाट पहात राहिलो.

मी दोन वाजता तिथे आले तर चालेल?

तिचा असा रिप्लाय आल्यावर माझा माझ्या डोळ्यांवर विश्वासच बसेना. स्वत:लाच चिमटा काढून पाहिले. स्वप्न नव्हते. आर्या चक्क भेटायला हो बोलली होती. मला आनंदाचा झटकाच यायचा बाकी होता पण मी स्वत:ला आवरले. वास्तविक थोडी गैरसोय झाली होती पण साक्षात ध्येयाला भेटण्यासाठी तेवढी ठीक होती. सुट्टीचा दिवस म्हणजे माझ्यासाठी कपडे धुवायचा दिवस होता आणि काल रात्री कपडेही भिजत घातले होते पण जाऊ दे! संध्याकाळी निवांतपणे धुवायला येतील असे म्हणत ती चिंता मी लागलीच बाजूला सारली.

डन. आणि आता यावेळी चिटींग नको करूस.

ती भेटायला तयार झाल्यावर माझे धाडस थोडे वाढले होते.

बर्थडेबद्दल मी आधीच सॉरी बोललीये. माझ्या बॉसमुळे मी त्यादिवशी तुला भेटू शकले नाही. त्यासाठी माझ्यावर एक पार्टी आहे तुझी. ठीक?

फाईन. मग दोन वाजता विवियानाला भेटू!

तिला मेसेज पाठवला आणि माझा मेंदू ब्लँक झाला. एकदम कोरा. पुढे काय करायचे ते समजेना. तिला भेटणार तर आहे पण माझ्या मनातले सर्व काही सांगणार कसे आणि कोणत्या शब्दांत? मी प्रत्यक्षात तिच्याशी नीट बोलू शकेन की नाही ही देखील मला शंकाच होती. म्हणून मी बॅकअप प्लान आखून तो दिवस दोघांच्याही चांगलाच लक्षात राहावा यासाठी काहीतरी वेगळे करायचे ठरवले.
माझी डायरी ओढून मी आर्याला पत्र लिहायला घेतले. याआधी शाळेत असताना तीनचार मार्कांसाठी शाळेचे मुख्याध्यापक किंवा मित्राला वगैरे पत्र लिहील्याचे आठवले. पण आयुष्यात लिहीलेले पहिले खरे पत्र म्हणाल तर हेच. शाळेतल्या पत्र लिहीण्याची ती तालीम एका मुलीला प्रेमपत्र लिहायला कामी येईल असे स्वप्नातही वाटले नव्हते. या इंटरनेट आणि सोशल मिडीयाच्या जमान्यात पत्र लिहीणारा मीच महाभाग असेन याची मला जाणीव होती पण पत्राची मजा काही औरच असते. खरं सांगायचं म्हटलं तर पत्रातल्या भावना फेसबुक किंवा मेलवर येत नाहीत. “लव यू…” असं लिहीलं तरीदेखील ते कृत्रिम वाटतं पण पत्रात ‘त्यादिवशी तुझं पत्र आलं, कुणालाही न दाखवता चोरून वाचलं खरं, पण का कुणास ठाऊक, मनात तुला भेटण्याची हुरहुर लागली…’ ही लाईन ज्याच्यासाठी असेल तोच त्यातली भावना समजू शकेल. असो, बराचवेळ देऊन मी छानसे पत्र लिहीले. कोण जाणे त्यादिवशी साक्षात माता सरस्वती मला प्रसन्न झाली होती. आधी चारोळी नंतर रोमँटिक पत्र…अशा अचाट गोष्टी करताना तशाच स्पेशल कुणात तरी गुंतायला हवं ही जाणीव मला पहिल्यांदा त्यादिवशी झाली.
दीड वाजता स्वच्छ पांढरा शर्ट आणि निळ्या रंगाची जीन्स घालून माझा आवडता लाईट परफ्यूम मारला आणि मी विवियानाला जायला तयार झालो. वाटेत आर्चिजमध्ये जाऊन तिच्यासाठी एक गिफ्ट घेतले. दोनला दहा मिनीटे बाकी असताना पार्किंगमध्ये बाईक पार्क करून बाहेरून मी विवियाना मॉलच्या एंट्रीजवळ पोहोचलो तर आर्या तिथे माझ्याआधी येऊन वाट पहात थांबली होती. तिने काळ्या रंगाच्या स्कर्टवर काळाच पण सोनेरी फुलांची नक्षी असलेला टॉप घातला होता. नाजूक मानेभोवती लाल रंगाच्या दुपट्टयासारखा काहीतरी प्रकार गुंडाळला होता. शिवाय पटकन कुणाचेही लक्ष वेधून घेतील असे रेशमी केस मोकळे सोडले होते. एकूण जी काही वेशभुषा आणि केशभुषा होती त्याने जवळून जाणारा प्रत्येकजण मान वळवून तिच्याकडे पहात होता पण हातात मोबाईल घेऊन ती आपल्याच नादात होती. काळा रंग जरी व्हॅलेंटाईन डे ला साजेसा नसला तरी तिच्या गोर्‍या रंगाला तो खूप खुलून दिसत होता. समोर मी दिसल्यावर किंचित मान तिरकी करून ती एवढी गोड हसली की पुढे काय बोलायचे ते मी विसरूनच गेलो. फक्त एअर इंडियाच्या महाराजासारखा कमरेत किंचित वाकून ‘मॉलमध्ये चला-’ असा मी हावभाव केला. माझ्या त्या हावभावाला मान देत ती म्हणाली, “आपण मॉलमध्ये जाण्याआधी डोनट्स पाहूयात का?”
मग मॉलमध्ये शिरण्याआधी बाहेरच असलेल्या मॅड फॉर डोनट्स नावाच्या कॅफेत आम्ही गेलो. मी तिच्या प्रत्येक हालचालीवर बारीक नजर ठेऊन होतो. तिचे निवांत चालले होते. कुठलीही घाई नाही, ते रंगीबेरंगी मेनुकार्ड हातात घेऊन ह्यात काय आहे, त्यात काय आहे अशी काऊंटरवर चर्चा करून तिने स्ट्राबेरी फ्रॉस्टेड डोनट सिलेक्ट केला तर माझ्यासाठी मी पटकन चॉकलेट क्रीमफिल्ड निवडला. मला मुलींच्या खाण्याचे नेहमीच नवल वाटत आलेले आहे. खातात एवढेसे, पण त्यांना चव खूप लागते. मग डोनट्स झाल्यावर आम्ही मॉलमध्ये गेलो. खरे सांगायचे म्हणजे तिच्याबरोबर वावरताना मलाच दडपण आले होते. एकतर बरेच लोक तिच्याकडे पाहून झाले की माझ्याकडे बघायचे आणि दुसरे म्हणजे खूप कमी अंतर ठेऊन तिला स्पर्श न करता चालायची कसरत करावी लागत होती. तिने मारलेल्या परफ्युमचा सुवासाने माझ्या नाकाबरोबर मेंदूचाही ताबा घेतला होता. तिचा तो परफ्युम खरोखर स्वप्नांच्या जगात घेऊन जात होता.
सगळा मॉल लाल रंगाने सजला होता. जागोजागी लाल फुगे व रिबीन्स बांधल्या होत्या. प्रेमात पडलेल्या कुणीही कोणता उत्सव ते असेल ओळखले असते. एकूणएक गिफ्ट शॉप्स लाल रंगात चमचमत होती. चॉकलेट्स, केक्स, परफ्युम्स, लाल गुलाबाची फुले ठिकठिकाणी सुशोभित केली होती. दुकाने अशा रितीने सजवली होती की आत मांडून ठेवलेल्या वस्तू येणाजाणार्‍यांना लगेच दृष्टीस पडतील आणि लोक दुकानात एंट्री करतील.
प्रेमीयुगुले त्यांच्या आभासी जगात विहरत होती. त्यांच्या चेहर्‍यावरून आनंद ओसंडून वहात होता. मी देखील आनंदी होतो पण बाकींच्याएवढा नव्हतो. आमचा निर्णय अजून बाकी होता, ती एक गोष्ट क्लीअर असती तर मी ही त्यांच्या एवढाच खुश झालो असतो. बरेचजण आम्ही भेटलो तसे पहिल्यांदाच भेटत होते. दोघांच्या अंतरावरून त्यांच्या रिलेशनशिपचा बर्‍यापैकी अंदाज येतो तसे त्यांच्या हालचालीवरून समजून येत होते. नवीन लग्न झालेले काही लोकही एकमेकांच्या कमरेभोवती हात टाकून जगाचे भान विसरून फिरत होते. विषेशत: मुली खूप खुश दिसत होत्या. चेहर्‍यावर लज्जा आणि हसू याचे मिश्रण घेऊन त्या वावरत होत्या.
आम्ही कोणत्याही ठराविक ठिकाणी जायचे असे ठरवले नव्हते, त्यामुळे बाहेरूनच वेगवेगळी शोरुम्स आणि तिथे असलेल्या डिस्काऊंट्स पहात आम्ही फिरत होतो. पूर्ण मॉल फिरून झाल्यावर शेवटी आम्ही फुडकोर्टमध्ये जाऊन बसलो. दुपारचे जेवण झाले नसल्याने मॅक्डोनल्ड्समधून खायचे हे तिनेच डिसाईड केले व स्वत:लायनीत उभे राहून ऑर्डर दिली. मी बिलासाठी पाकिट काढले होते पण आर्याने तिच्या वाढदिवसाची पार्टी देते आहे म्हणून मला बिल देऊ दिले नाही. तिला फुडकोर्टमधल्या एका शांत ठिकाणचा टेबल दाखवून तो पकडायला सांगितला आणि मी ऑर्डर घेऊन आलो. वास्तविक तो टेबल पकडायचे कारण म्हणजे आजुबाजूला थोडी कमी गर्दी असल्याने तिच्याशी निवांत बोलता आले असते. मग गप्पा मारत खाणे सुरु केले.
तिच्या एकंदरीत बोलण्यावरून ती ऑफिसमध्ये चांगलीच रमली आहे ते समजत होते. इकडच्या तिकडच्या गोष्टी झाल्या पण माझ्या कंठातून जो निघायला हवा होता तो प्रश्न निघत नव्हता. बराचवेळ शांतता होती ती संधी साधून मी घसा खाकरला. मला काहीतरी वेगळे बोलायचे आहे ते बरोबर ओळखून आर्या सावरून बसली.
“आर्या, मला तुला काहीतरी सांगायचे आहे.”
चेहर्‍यावर कसलेही भाव न आणता शक्य तेवढी नॉर्मल राहून फ्रेंचफाईजचे एक टोक सॉसमध्ये बुडवत तिने विचारले, “काय? सांग ना मग.”
“कुठून सुरवात करु ते समजत नाही.”
“कुठूनही कर.”
“तुला एक विचारू?”
“ठीक आहेस ना तू समीर? असे बावळट प्रश्न का विचारतोयस?”
या तिच्या प्रश्नाने मला आणखीच नर्व्हस केले आणि मी माझ्या मोबाईलसारखा सायलेंट मोडवर गेलो. बराचवेळ काहीही बोलत नाही ते ओळखून पुन्हा तीच म्हणाली, “विचारतोयस ना काहीतरी?”
“थोडे पर्सनल आहे.” खाली मान घालून तिच्या मूडचा अंदाज घ्यायचा मी प्रयत्न केला.
“मला माहित आहे तू काय विचारणार आहेस ते.” गोड हसून ती असे बोलल्यावर मनावरचे दडपण थोडे कमी झाले. तरीही आपण जणू काय या गावचेच नाही हा भाव चेहर्‍यावर आणत मी विचारले, “काय?”
“तुझे माझ्यावर प्रेम आहे आणि माझेही तुझ्यावर आहे की नाही. हेच ना?”
“नाही.”
“मग?” हे नाहीतर मी अजून काय विचारणार आहे या आश्चर्याने ती हैराण झाली.
पहिल्यांदाच मी तिच्या डोळ्यांत पाहिले. अगदी आरपार. आणि काळजाचे पाणी झाले. माझ्या =दयाची धडधड मला ऐकू येत होती. तिचे डोळे एवढे बोलके होते की माझ्या तोंडातून शब्द फुटेना. तळहात आणि बुटांच्या आत असलेल्या तळपायाला एकाएकी घाम आल्याचे जाणवले. जन्मापासून माझ्या शरीरात असे होणारे अचानक बदल मी पहिल्यांदाच अनुभवत होतो. ती फक्त स्मित करून माझी झालेली शिकार पहात होती. माझी सहजता हरवून गेली आणि तिच्या डोळ्यांत डोळे घालून मी इंटरव्युव्ह देतात तसे बोललो, “अॅक्च्युली तू मला खूप आवडतेस.”
तिच्या चेहर्‍यावरची झरझर बदलणारी लाली मला दिसली. झुकलेल्या नजरेने तिने कपाळावर हात मारून घेतला. वाटले बस्स, हा क्षण संपूच नये.
“तू पण ना समीर! मला माहित होतं ते. तेच तर बोलले ना मी?”
“पण मी तुझ्यावर प्रेम करतोय असे म्हणालो?”
“मग?”
“तू मला खूप आवडतेस आणि मला तुझ्याबरोबर लग्न करायचंय.”
“काय?” मी काय बोललोय हे तिला चांगलेच समजले होते पण रिकन्फर्म करायची अशी एक पद्धत असते.
“थांब. माझे अजून संपले नाही.”
“अजून काय आता?”
“करशील माझ्याशी लग्न?”

वास्तविक माझ्या प्रश्नाने ती हैराण झाली नाही. मला वाटतं मी काय विचारणार आहे याची तिला पुसटशी कल्पना असावी. ती ही तयारीनिशीच आली होती. लगेच हो किंवा नाही असे काहीही बोलली नाही. विचार करायला थोडा वेळ मागितला. तो देण्याशिवाय माझ्याकडे दुसरा काहीही पर्याय नसल्याने मी पुन्हा गप्प बसलो.
“मला वाटतं आपण चांगले मित्र आहोत.” या शब्दांनी मात्र मी थोडा घाबरलो कारण मुली ‘जस्ट फ्रेंड्स’ या गोंडस शब्दाने हो म्हणायचे टाळतात अशी एक अनुभवी टीप मला मिळाली होती. म्हणून मी पुढे काहीही बोलायला तोंड उघडले नाही.
“ऐकतोयस ना?”
“हंऽऽ”
“आणि तसा तू एवढा वाईटही नाहीस.” चला, झिडकारले नाही, म्हणजे होकाराचा चान्स होता तर!
“आणखी काही दोष माझ्यात?”
“नाही रेऽ डोन्ट वरी. असंच बोलले. आपल्यात जसे आहे तसेच चालू दे. आजच्या दिवसाच्या निमित्ताने थोडे तरी जवळ आलो आपण. पुढे काय होतंय ते पाहूया-”
खरं म्हणजे तिच्यासाठी काहीही करायला मी तयार होतो. तिने नकार दिला नाही हेच माझ्यासाठी खूप होते. पण मी भलताच आनंदी झालोय हे तिथे लगेच दाखवणे योग्य दिसले नसते, कारण ती आमची पहिली डेट होती. माझ्याबरोबर वावरताना ती नर्व्हस नव्हती त्यामुळे माझ्या आशा उंचावल्या होत्या. नाहीतर हा चाप्टर तिथल्या तिथे बंद झाला असता. जाऊदे, काही का असेना, मनाप्रमाणे गोष्टी घडत होत्या. मी तो दिवस आमच्या दोघांच्याही लक्षात राहील असे काहीतरी करण्याचे ठरवलेलेच होते ते माझ्या ध्यानात आले.
“मला प्रॉमिस कर तू रागावणार नाहीस म्हणून.”
“आता आणि काय?”
“आधी प्रॉमिस.”
“बरं बाबा प्रॉमिस.”
“नक्की?”
“आता काय ते सांगशील की नाही?”
मी तिला खिशात व्यवस्थित घडी करून ठेवलेले दुपारी लिहीलेले पत्र दिले. ते घेऊन काय लिहीलंय ते न पहाताच पटकन तिने पर्समध्ये ठेवले. तिने कमीतकमी त्यावरची डिझाईन तरी पहावी अशी माझी इच्छा होती. त्यावरचे दोन हार्टशेप बनवून त्याला कलर करायला मी कितीतरी वेळ घालवला होता. पण पत्र पर्समध्ये ठेवताना तिच्या हातांची झालेली थरथर माझ्या डोळ्यांतून सुटली नाही. किती विचित्र आहे नाही, मुलगा असो किंवा मुलगी, अशा नाजुक वेळेला वरून कितीही दाखवत नसले तरी दोघेही बावरलेलेच असतात. एकमेकांना दोघांमधील नाते कितीही हवे असले तरी सुरवातीला मनात एक अनामिक भीती असते.
तेच जर दोघांच्यात काहीही बंध नसतील तर एकमेकांविषयी काहीच वाटत नाही. पण दुसर्‍या व्यक्तीबद्दल ओढ, प्रेम, हुरहुर असे काही वाटायला लागले की ते नाते साधे रहात नाही. एक अदृश्य बंध तयार होतो आणि मग पुढची कोणतीही गोष्ट करताना त्याला काय वाटेल किंवा तिला काय वाटेल असा विचार करण्यात जातो. आपल्या एखाद्या गोष्टीने ती रागावणार तर नाही ना? बर्‍याचदा आपले नाते तिला मान्य नसेल तर काय असे विचार मुलांच्या मनात येत रहातात. मुली त्यांच्या प्रपोजलवर ज्यावेळी विचार करत असतात तो काळ मुलांसाठी जीवघेणा असतो. तिचा निर्णय समजणे महत्वाचे असते. अगदी नकार असला तरी काही हरकत नाही, जीव भांड्यात पडतो पण निर्णय समजतो. हे एवढे सगळे विचार डोक्यात चालले होते की आर्या बाजूलाच बसली आहे ते मी विसरूनच गेलो.
“काय विचार करतोयस?” कोल्ड्रिंकच्या स्ट्रॉबरोबर प्लम रेड कलरचे नेलपॉलिश लावलेल्या नाजूक बोटाने चाळा करत ती बोलली.
“नाही, असाच.”
“मग एवढा गप्प का?”
“मी विचार करत होतो.”
“कसला?”
“तुला बर्थडे गिफ्ट द्यायचा.”
“माझा बर्थडे झालाय ना?”
“बिलेटेड बर्थडे गिफ्ट.”
“आणि ते विचारून देतात का?”
मी व्यवस्थित रॅप करून आणलेला एक बॉक्स टेबलवर ठेवला. गिफ्ट पाहिल्यावर तिच्या भुवया वर गेल्या, डोळे मोठे झाले आणि चेहरा लहान मुलीसारखा आनंदी झाला.
“पुन्हा एकदा हॅपी बर्थडे…आर्या!”, तिला शुभेच्छा द्यायला मी माझा हात पुढे केला. तिने माझा हात तसाच घट्ट पकडून ठेवला. मी पकड ढिली केली पण ती माझा हात मुद्दाम सोडत नाही हे माझ्या लक्षात आले. आजुबाजूला लोक असल्याने मलाच अन्कम्फर्टेबल वाटले म्हणून मीच तो ओढून मागे घेतला.
“थँक्यू सो मच.” गिफ्टचा बॉक्स हातात घेऊन तिने सर्व बाजूनी निरखून पहात आत काय असेल याचा अंदाज घेण्याचा प्रयत्न केला पण तिला काही जमेना, “काय आहे?”
“असं थोडीच सांगायचं असतं. तूच चेक कर आणि सांग.”
“बरं घरी गेल्यावर ओपन करेन आणि सांगेन.” म्हणून तिने ते गिफ्टही पर्समध्ये ठेवले.
“आणि मघाशी दिलेलं ते पत्र खूप महत्वाचं आहे. फक्त तुझ्यासाठी व्हॅलेंटाईन डे ला लिहीलंय मी.”
माझ्या बोलण्याकडे तिने मुद्दाम दुर्लक्ष केल्याचे मला समजले. मी हिरमुसला झालो. पण या सार्‍या गोष्टी घडताना मी एक गोष्ट मार्क केली. माझ्याबरोबर कोणत्याही क्षणी ती अन्कम्फर्टेबल नव्हती. सुरवातीला मीच नर्व्हस होतो आणि जसा जसा वेळ गेला तसा नॉर्मल होत गेलो.
दुपारपासून आम्ही भटकत होतो. तिच्याबरोबर वेळ कसा गेला ते समजलेही नाही. संध्याकाळचे सहा वाजत आल्याने निघायला हवे असे ती बोलल्यावर मी भानावर आलो. परत येताना बाईकने मी तिला तिच्या घराजवळ ड्रॉप केले. जाताना तिने केलेल्या बाय बायने दिवसाचे सार्थक झाले. तिचे उत्तर मिळाले नसले तरी दिवस वाया गेला नव्हता. तिच्या भाषेत तर आम्ही अजून जवळ आलो होतो. घरी आल्यावर व्हॅलेंटाईन डे किंवा आम्ही दिवसभर एवढे फिरलो त्याबद्दल तिचा काही मेसेज येईल म्हणून मी वरचेवर मोबाईल चेक करत होतो पण तो आलाच नाही. रात्री बेडवर पडून मनातल्या मनात दिवसभराच्या आठवणींचे कॅसेट रिवाईंड करत होतो. इतक्यात तिचा कॉलच आला. क्षणाचाही विलंब न लावता मी उचलला. ती खूप खुश होती.
“गिफ्टबद्दल खूप खूप थँक्यू समीर. मला खूप आवडले.”
“यू आर ऑलवेज वेलकम.”
“पण तुला का वाटले मला ते आवडेल म्हणून?”
“मुलाने गिफ्ट दिलेले टेडी कोणत्या मुलीला नाही आवडत?”
“हंऽऽ एक सांगू? तुझ्यासारखेच क्युऽट आहे ते.”
“पण मला पत्राचे उत्तर मिळाले नाही अजून.”
“चार लोकांत साधा हात पकडून ठेवला तर लोक अन्कम्फर्टेबल होतात आणि वर पत्राचे उत्तर मागतात. थोडा विरोधाभास आहे नाही? हो ना?”
“अगं तसं नाही…पण…”
“असूदे, तुला तुझ्या पत्राचे उत्तरही लवकरच मिळेल.”
तिच्या लवकराला अंत नव्हता. दुसर्‍यादिवशी मला उत्तर मिळण्याऐवजी भलतीच माहिती मिळाली आणि त्याने मला घाम फुटला. ती माझे प्रपोजल कुणाबरोबर तरी डिस्कस करणार होती. मी तिला हे कुणालाही सांगू नकोस म्हणून सांगितले होते पण का कुणास ठाऊक ती माझे ऐकत नव्हती. पण या सार्‍या गोष्टी घडून गेल्यावर आमचे रिलेशन अपग्रेड झाले होते, ते अशासाठी की आम्ही वॉट्सअॅपवर चॅट करायला सुरवात केली होती.

प्लीज आर्या, नको ना सांगूस कुणाला. माझ्या इज्जतीचा प्रश्न आहे यार. तुला समजत कसे नाही?

नाही, मला सांगावेच लागेल.

ऑफिसमध्ये नाहीस ना सांगणार?

नाही.

मग कुणाला?

आईबाबांना.

पण तुझा काय निर्णय आहे?

पहिल्यांदा आईबाबांना ठरवू देत.

प्लीज आर्या, तुझा निर्णय तरी सांग ना.

मला ठीक वाटतोस तू.

फक्त ठीक? अजून जास्त काही नाही?

अजून काय जास्त?

आमच्या मनाचा मुली कधी विचार करतील देव जाणे! सगळे स्पष्टीकरण देऊनच सांगायला हवे!

मग मी माझ्या मित्रांबरोबर पार्टी करू का तुझ्या निर्णयाबद्दल?

थोडे थांब ना.

अजून कशाला थांबू?

आईबाबांना तर डिसाईड करू देत.

ते नाही म्हणाले तर?

तसे होणार नाही. मी त्यांची एकुलती एक लाडाची लेक आहे. माझ्या आनंदाला ते कधीच नाही म्हणणार नाहीत.

मला खरोखर कळत नाही, मुलींचे आईबाबा त्यांच्या मुलींची एवढी काळजी का करतात? त्यांच्या बाहुल्यांची राजकुमार्‍यांसारखी बडदास्त ठेवायला हजारो उमेदवार तयार असतात. ते ही लग्नाच्या आधी! लग्नानंतर काय होते हे सांगायची वेगळी आवश्यकता नाही. स्त्रिया जन्मत:च रिंगमास्टर असतात. तरीही त्यांचे आईबाबा शेरलॉक होम्ससारखे डिटेक्टीव्हज मुलाच्या मागे लावून त्याची फाईल बनवतात. त्याच्यावर संशोधन करून मग एकदाचा बकरा फायनल करतात. पुढे दोघांचे लग्नकार्य मोठ्या धामधुमीत आटोपले जाते. आर्याबद्दल माझ्या घरच्यांना काहीही प्रॉब्लेम नव्हता. घरच्यांची माझ्याकडून एकच अपेक्षा होती आणि ती म्हणजे मी लग्न करावे – मुलीशी. धर्म, जात, वय किंवा रंग काहीही फरक पडणार नव्हता. आणि आर्याबद्दल तर बोलायलाच नको! कुणीही जीव ओवाळून टाकावा अशी ती एकमेवाद्वितीय प्रेयसी होती.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

तुझ्याविना # ४

book-731199_1280

सुजोय बॅनर्जी नावाचा एखादा भलताच इसम माझ्या आयुष्यात येऊन धुडगूस घालेल असे स्वप्नातही वाटले नव्हते. इलावियात सिलेक्ट झालो आणि नवस केल्यासारखा हा माणूस बॉस म्हणून माझ्या वाट्याला आला. मी ऑफिसमध्ये थोडेसे रुळून कामात जरा जास्त इंटरेस्ट घ्यायला सुरवात केल्यावर त्याने मला कामावर काम द्यायचा सपाटाच लावला. एक काम संपण्याआधी त्याच्याकडे लगेच दुसरे तयार असायचे. माझे हातातले काम कधी संपते आहे याची तो वाटच पहात बसलेला असायचा. सोपवलेली एक कामगिरी पूर्ण झाली की लगेच दुसर्‍या कामगिरीचे पेपर हातात पडायचे.
इंडस्ट्रीत नवीन असल्याने मलाही शिकायला मजा येत होती. सुरवातीला काहीही माहित नसताना वेगवेगळी मॅन्युअल्स वाचून एखादी गोष्ट आपण समजून घ्यायची, त्याची एक प्रोसेस नोट लिहून काढायची. पुन्हा पुन्हा वाचून ती बरोबर आहे ते पडताळायचे आणि मग ती गोष्ट दोन किंवा तीन लोकांना समजावून त्यांच्याकडून ती करून घ्यायची, असे एकंदरीत काम होते. प्रॉडक्टचे डिझाईन फायनल करण्याआधी प्रोटोटाईप्सच्या थोड्या सॅम्पल साईझवर हव्या त्या टेस्टिंग करून त्याचे रिपोर्ट्स चेक करणे हे त्यापैकीच एक. ते रिपोर्ट दहा पंधरा दिवसासाठी नीट येताहेत की त्यामध्ये खूप फरक आहे हे पहावे लागायचे. रिडींगमध्ये बरेच चढउतार असतील तर ते कोणत्या कारणांनी आहेत हे शोधावे लागायचे आणि मग तसे होऊ नये म्हणून सर्किटमध्ये योग्य ती सुधारणा करायला लागायची. हे काम माझ्या चांगलेच अंगवळणी पडले होते.
ही सगळी कामगिरी चोखपणे पार पाडतोय ते पाहून बॅनर्जीने मला आणखी एक काम दिले. ते म्हणजे लॅबमध्ये काम करणार्‍या टेक्निशियन लोकांवर नजर ठेवायचे. त्यांच्यावर बॅनर्जीची काय खुन्नस होती समजायला मार्ग नव्हता. बिचारे जीव तोडून एवढी चांगली कामे करत होते तरी ते बॅनर्जीला दिसत नव्हते. शंभरातले एखादे काम जरी चुकले की तो त्याची वाटच पहात असायचा आणि उगाच त्यावरून त्यांचा जीव काढायचा. मी लॅबमधल्या चहाड्या त्याला सांगाव्यात अशी बॅनर्जीची अपेक्षा होती पण आमचे टेक्निशियन खूप चांगले होते. कुठेही तक्रार करायला जागा ठेवायचे नाहीत. चहाड्या सांगायचा तर प्रश्नच येत नव्हता. मी काही सांगत नाही हे लक्षात आल्यावर त्याला मी ही टेक्निशियन लोकांना सामील आहे की काय या शंकेचे निरसन करण्यासाठी डिटेक्टिव्ह म्हणून मल्लूची नेमणूक करावी लागली.
ऑफिसमध्ये बॅनर्जीने घालून दिलेले अनेक नियम होते, त्यापैकी पहिला म्हणजे तो ऑफिसमधून निघाल्याखेरीज कुणीही ऑफिस सोडायचे नाही. काम नाही केले तरी चालेल पण ऑफिसमधून निघायचे नाही. वास्तविक ऑफिसमध्ये रोज लेट थांबूनही हा कंपनीच्या फायद्याची कामे करायचाच नाही. त्याच्या बरोबर असणारी जी चांगली मंडळी कामे करायची त्यामुळे कंपनीला फायदा व्हायचा. ज्या कुठल्या इश्यूमध्ये बॅनर्जी असेल तिथला घोळ नेहमी ठरलेला असायचा.
घड्याळात पाच वाजले की आमचे टेक्निशियन्स काम बंद करायचे आणि घरी जाण्याच्या परवानगीची वाट पहात बसायचे. पण परवानगी देईल तो बॅनर्जी कसला? ऑफिसमध्ये पाचनंतर मान खाली घालूनच काम केले पाहिजे असा दंडक मात्र नव्हता. तो नियम पाचपर्यंत असे. पण पाच वाजून गेले की टेक्निशियन्स रिलॅक्स होऊन काम करायचे. त्यांच्या दृष्टीने महत्वाचे असेल तरच पूर्ण करायचे, नाहीतर गप्पा मारत बसायचे. टाईम झाला की बॅनर्जीसमोर जाऊन “घरी जाऊ का?” अशी विचारायची कुणाचीही हिंमत नव्हती. जो तसे विचारायचे धाडस करेल त्याचे दिवस भरले म्हणून समजायचे. बॅनर्जीकडे एक अस्त्र होते, असे कोण विचारायला जाईल त्याला तो असे एखादे काम द्यायचा की ते गेल्या वर्षभरात झाले नसेल. तो नुसते कामच देऊन गप्प बसायचा नाही तर ते जरा लगेचच्या लगेच आणून दाखव म्हणून सांगायचा. सगळ्यांना असा अनुभव आल्यावर ह्यांनाही त्याचे सिक्रेट समजले होते.
ते न समजणारे आणि कधीच न होणारे काम करण्यापेक्षा गुपचूप बसून बॅनर्जी घरी जाण्याची वाट पहात बसणे केव्हाही चांगले हे त्यांना पटले होते. एकदा बॅनर्जी ऑफिसमधून निघाला की लहान मुले शाळा सुटल्यावर जशी खुश होतात तसे सगळे खुश होऊन आनंदाने घरी पळत असत. कधी कधी पाच वाजता बॅनर्जी जागेवर नसेल तर ते मला घरी जाण्याबद्दल विचारायचे आणि मी त्यांना लगेच परवानगी देऊन टाकायचो. उगाचच त्यांना कशाला अडवून ठेवा! पण दोनतीन दिवसात हे बॅनर्जीच्या लक्षात आले. एकदिवशी त्याने मला बोलवले आणि विचारले, “जाताना हे लोक मला का विचारत नाहीत? तुला विचारतात का?”
“हो. तुम्ही जाग्यावर नसता, त्यावेळी मला विचारतात.”
“आणि तू त्यांना जा म्हणून सांगतोस?”
“हो सर.”
“का?”
माझ्याकडे उत्तर नव्हते.
“त्यांना सांग जायच्या आधी मलाच विचारावे लागेल, तुला नाही. आणि मी जागेवर नसेल तर वाट बघत थांबायचे. तसेच निघायचे नाही. डू आय मेक मायसेल्फ क्लिअर?”
“हो सर, सांगतो त्यांना.”
“तुझे काम झाले असेल तर तू जाऊ शकतोस आता.”
तो असा बोलल्यावर त्यादिवशी मी आनंदाने पळालो. तशी त्याच्याआधी ऑफिस सोडायची वेळ आमच्यावर फारच क्वचित यायची. त्यामुळे क्षणाचाही विलंब न लावता मी निघालो. निघायच्या वेळेबाबत मल्लू मात्र सर्वांना अपवाद होता. तो बॅकऑफिसचे सारे काम पहायचा. बॅनर्जीपेक्षा वयाने मोठा शिवाय थोड्याच वर्षात रिटायरही होणार होता. पाच वाजले की त्याचे कान बंद व्हायचे. अगदी डेस्कवर वाजणारा फोनही तो उचलायचा नाही मग बॅनर्जी तर लांबच राहिला. बॅनर्जीलाही त्याची जाणीव होती पण वयाचा फरक म्हणा किंवा काहीही म्हणा, बॅनर्जी मल्लूच्या बर्‍याच गोष्टी ऐकायचा. कधी कधी मल्लू तापला की बॅनर्जी थंड व्हायचा. मल्लूचे करियर आणि नोकरीची उरलेली वर्षे पहाता तो बॉसबरोबर घेत असलेली रिस्क समजण्यासारखी होती पण असले स्टंट्स आम्ही आमच्या करियरच्या सुरवातीलाच करू शकत नव्हतो.
थोड्या दिवसांत मला बॅनर्जी ऑफिसमध्ये लेट थांबायचे कारण समजले. दोन वर्षापूर्वी त्याचा घटस्फोट झाला होता आणि वेळेवर घरी जायला त्याच्यासाठी विषेश असे काही कारण नव्हते. त्याला साधारण माझ्याच वयाची अतिशय सुंदर आणि देखणी मुलगी होती. त्याने तिचा दिलखुलास हसतानाचा एक फोटो त्याच्या टेबलावर ठेवला होता. ती नक्कीच आईवर गेली असावी कारण बॅनर्जी एवढा सुंदर नव्हता. घटस्फोटानंतर जाताना त्याची बायको बॅनर्जीला एकटा सोडून तिलाही घेऊन गेली होती. तिचा फोटो एवढा सुंदर होता की फोटोकडे पाहिल्यावर सध्या ती कुठे आहे आणि काय करते हे विचारण्याचा बर्‍याचदा मोह व्हायचा पण प्रत्येकवेळी मी स्वत:ला आवरायचो.
घटस्फोटानंतर त्याचा संपूर्ण स्त्रीजातीवरचा विश्वासच उडाला. एवढा की आमच्या डिपार्टमेंटमध्ये मुलींना घ्यायचेच नाही असा त्याने कायदाच करून टाकला. कामाचे जाऊ दे, रिसेप्शनलादेखील मुलगी नको असा त्याचा आग्रह होता. इतर कामे सांभाळत रिसेप्शनचे काम मल्लूला देण्यात आले होते. त्याचे कारण फार विनोदी होते. बॅनर्जीला कुठल्याही कामाबद्दल कुरबूर करणारे लोक नको होते. म्हणजे निमुटपणे देईल ते काम करायला हवे. मग एखादा माणूस टेक्निकल काम करण्यासाठी सगळ्या भारतभर फिरणारा असेल तरी मुंबईत ऑफिसमध्ये असेल त्यावेळी त्याने रिसेप्शनचेही काम पहायचे अशी त्याची अपेक्षा होती. दुर्दैवाने रिसेप्शनिस्टना टेक्निकल शिकवत नाहीत. त्यामुळे कोणतीही मुलगी आमच्या डिपार्टमेंटचा दरवाजा ओलांडून आत आली नाही. ऑफिसच्या इतर कामाबरोबर बॅनर्जी आणि त्याचे मूड सांभाळायला मल्लू एक्सपर्ट होता.
कोण व्हिजीटर आले तर त्यांच्याशी बोलणे, त्यांची विचारपूस करणे, त्यांच्यासाठी चहा, कॉफी वगैरे मागवणे, कुणाचे फोन आले तर ते घेणे, त्याला उत्तरे देणे किंवा आमच्याकडे फॉरवर्ड करणे, आमच्यावर पाळत ठेऊन बॅनर्जीला बातम्या पुरवणे हे मल्लूचे मुख्य काम होते. आम्ही सर्वजण त्याला बॅनर्जीचा चमचा समजायचो त्यामुळे तो समोर असला की बॅनर्जीबद्दल काहीही बोलायचे नाही हा आम्हा सर्वांचा अलिखित नियम होता.

वयाची पंचावन्न वर्षे झाली असली तरी मल्लूची पर्सनॅलिटी छान होती. एकमेकांना मॅचिंग असणारे महागडे कपडे, परफेक्ट इनशर्ट, रोज पॉलिश केलेले काळे लेदरचे शूज, व्यवस्थित भांग पाडलेला, आणि स्टायलिश चष्मा घातलेला मल्लू म्हणजे साक्षात जनरल मॅनेजर वाटायचा आणि त्याच्या बाजूला बसलेला बॅनर्जी त्याचा असिस्टंट! प्रत्येक व्हिजीटर मल्लूलाच बॅनर्जी समजायचा. डिपार्टमेंटमध्ये आत येऊन अदबीने त्याला गुडमॉर्निंग वगैरे करून कामाचे बोलणे चालू करायचा. त्याला मध्येच थांबवत मग मल्लू विचारायचा, “तुम्हांला कुणाला भेटायचे आहे?”
“बॅनर्जी साहेबांना. तुम्हीच ना ते?”
“नाही मी मल्लू, त्यांचा असिस्टंट.” बाजुच्या टेबलाकडे बोट दाखवत तो सांगायचा, “ते बघा बॅनर्जी साहेब लॅपटॉपवर बसलेत त्यांच्याशी बोला.” मग तो माणूस बॅनर्जीच्या पुढ्यात जाऊन कामाची बोलणी सुरु करायचा. हे नेहमीचेच चित्र होते. बाहेरून आलेले लोक आपल्याला भावच देत नाहीत अशी धारणा झाल्याने बॅनर्जीने त्याची बसायची जागा बदलण्याचा निर्णय घेतला. बाहेरून येणारा कुणीही पहिल्यांदा माझ्याकडे यायला हवा अशा बेताने ऑफिस लेआऊट बदलून घ्या असा त्याने हुकूम सोडला आणि मल्लू लगेच त्या कामाच्या मागे लागला.
मल्लूने कुठेतरी फोन करून दुसर्‍यादिवशी कारपेंटरची फौजच बोलवली. त्यांनी एका दिवसात आख्खे ऑफिस लेआऊट बदलून टाकले. नवीन लेआऊट पाहून बॅनर्जी थोडा सुखावल्यासारखा वाटला. पण जागा बदलून घेतली आहे म्हटल्यावर टेबल आणि इतर गोष्टी पाहून नको असतील त्या गोष्टी त्याने बाजूला काढून फेकल्या नाहीत. कॉम्प्युटरवर कट पेस्ट करतात तसे काहीही बदल न करता टेबल एका जागेवरून दुसर्‍या जागेवर हलवण्यात आले होते. टेबलावर असंख्य पेपरांचे गठ्ठे असल्याशिवाय बॅनर्जीला चैन पडत नसे म्हणून त्याने टेबलाची जागा बदलली तरी ते जूने पेपर तसेच नव्या जागेवरही रचून घेतले.
बसतो त्या ठिकाणाची थोडी आवराआवरी केली तर जागा नीटनेटकी दिसेल या भीतीने तो टेबलवरचे पेपर आणि इतर वस्तू आवरायच्या भानगडीत कधीच पडायचा नाही. पण त्या सगळ्या ढिगार्‍यात कुठला पेपर कुठे ठेवलाय हे मात्र बरोबर त्याच्या लक्षात असायचे. हवा असलेला पेपर तो ढिगातून हा हा म्हणता लगेच काढायचा. त्याच्या टेबलाचा पार उकिरडा झाला होता म्हणून मी एकदा त्याचा टेबल आवरायचा निष्फळ प्रयत्न केला होता. त्यानंतर पंधरा दिवस मला रोज बोलणी खावी लागत होती. काहीही सापडत नसेल तर मला बोलवून सगळे पेपर शोधायला लावायचा. तेव्हापासून त्याच्या टेबलाला हात लावायचा नाही असा मी कानाला खडा लावला.
चहा पिण्यासाठी वापरलेले पेपरकप तसेच टेबलवर असायचे. सकाळी एकदा पेपरकप आणला की संध्याकाळापर्यंत येणारा चहा त्याच कपातून घेतला पाहिजे हा नियम त्याने स्वत:ला घालून घेतला होता. मग चहा पिल्यावर तो पेपरकप टाकून देण्याऐवजी तसाच पुढच्या चहाची वाट पहात दिवसभर टेबलावर पडलेला असायचा. शिपाई दुपारचा चहा घेऊन आला की पहिल्यांदा नवीन कप मागायचा. मग बॅनर्जी त्याला जुन्याच कपात चहा ओतायला सांगायचा. तरीही त्याने नव्या कपासाठी आग्रह धरला की बॅनर्जी त्या शिपायाची बौद्धिके घ्यायचा. हे कप तयार करायला असंख्य झाडे कशी कापावी लागतात आणि त्या झाडांची कत्तल कशी थांबली पाहिजे वगैरे ऐकताना त्या शिपायाचा अवतार पहाण्यासारखा व्हायचा. पटकन कपात चहा ओतून तो तिथून काढता पाय घ्यायचा.
बॅनर्जीच्या खुर्चीमागे एक नोटीसबोर्ड होता. त्यावर बरेच जुने फोटो लावले होते. त्यात बॅनर्जी अनेक लोकांना ट्रेनिंग देत असलेल्याचे काही फोटो होते. पहायला बरे वाटायचे, पण मी आल्यापासून बॅनर्जी कुणाला शिकवतोय हे चित्र डोळ्यांना दिसले नव्हते. त्याच्या सीटच्या डाव्या बाजूला भारताचा एक मोठा नकाशा आणि एक कॅलेंडर लटकवलेले होते. हा नकाशा आणि कॅलेंडर या दोन गोष्टी त्याला टेक्निशियनच्या टूर प्लान करायला मदत करायच्या. या दोन गोष्टी आणि बॅनर्जीमुळे कितीतरी लोकांना भारतभर पळावे लागत होते. त्याच्या टेबलाच्या बाजूला अजून एक छोटेसे टेबल होते. त्या टेबलाचा उपयोग बॅनर्जी डबे आणि इतर तत्सम वस्तू ठेवायला करायचा. एकंदरीत बॅनर्जीच्या केबिनचे उदाहरणच द्यायचे म्हटले तर केबिन कसे नसावे याचे ते एक उत्तम उदाहरण होते.
सर्वात महत्वाचे म्हणजे ऑफिसचे लेआऊट बदलूनही काही उपयोग झाला नाही. व्हिजीटर आता डायरेक्ट बॅनर्जीकडे यायचा आणि साहेब कुठे आहेत म्हणून विचारायचा. एकूणच हा लेआऊट बदलण्याचा मामला फिसकटला होता. त्याला कारणही तसेच होते. बॅनर्जी मुळात साहेब असल्यासारखा वाटायचाच नाही. एखाद्या ऑफिसमध्ये फार तर सिनीयर प्यून म्हणून खपला असता. मल्लूनेही चिकाटी न सोडता बॅनर्जीला थोडे नवीन कपडे, बेल्ट वगैरे खरेदी करताना मदत करून फॅशनेबल बनवायचा प्रयत्न करून पाहिला पण त्यातही त्याला फारसे यश आले नाही.
ढिले शर्ट वापरणे ही बॅनर्जीची आवड होती. त्याने शर्टाखाली मॅचिंग पॅन्ट घातली तर तो वर्षातल्या साडेतीन मुहुर्तांपैकी एक समजायचा. तो कलर ब्लाईंड होता की काय ते कळायला मार्ग नव्हता. कसल्याही पॅन्टवर कुठल्याही रंगाचा शर्ट घालायचा. एकंदरीत टापटीपीत रहायची त्याला अॅलर्जी असावी. कधी कधी सॉक्सशिवाय बूट घालून ऑफिसला यायचा. बर्‍याचदा पॅन्टच्या खिशातून सॉक्स आणायचा आणि ऑफिसमध्ये आल्यावर निवांत खूर्चीत बसून मिटींग चाललेली असताना ते घालायचा. कारण घरातून निघताना मला सॉक्स घालायलाही वेळ नसतो ही सबब! दोनतीनवेळा तर या माणसाने दोन पायात दोन वेगवेगळ्या रंगाचे सॉक्स घालून आलेले मी पाहिले आहे. इनशर्ट करायच्या स्टाईलचे तर पेटंटच ह्याच्या नावावर होते. आम्ही शाळेत असताना बर्‍याच मुलांचे इनशर्ट मागून निघायचे, तसे बॅनर्जीचे होते. शर्टाच्या पुढचा भाग इनशर्ट म्हणून आत असायचा तर कमरेमागचा शर्ट बाहेर. कुणी सांगितले तरी ऐकायचाही नाही, सांगेल त्यालाच लुक देऊन जायचा!
या सगळ्या अवतारात पाठीवर मोठीच्या मोठी बॅगही घेऊन यायचा. बॅग पाहिली तर वाटावे हा आठवडाभर कुठेतरी बाहेरगावी चाललाय. त्याची बॅग म्हणजे लॅपटॉप, डायजीनच्या गोळ्या, डोक्याला लावायचा बाम, बिस्किट्स, चॉकलेट्स, कंगवा, मोबाईलचा चार्जर यासारख्या असंख्य वस्तूंचा पेटाराच होता.
पटापट दिवस जात होते. मी डिपार्टमेंटमधल्या बर्‍याच गोष्टी खूप कमी काळात आत्मसात केल्या आणि स्वतंत्र पहायलाही लागलोे. त्यात मला कुणाचीही मदत लागत नव्हती. तिथे असणार्‍या टेक्निशियन लोकांचा मला शिकायला खूप फायदा झाला. केवळ पुस्तकातून शिकलेल्या गोष्टी मला स्वत:च्या हाताने करून पहायला मिळाल्या. मी बॅनर्जीची बरीच कामे करून त्याचा भार हलका करत असलो तरी त्याला तसे वाटत नव्हते. निदान तो मला तसे भासवत नव्हता किंवा माझे कौतूकही करत नव्हता. माझ्याकडून कोणती गोष्ट चूकली की तो मला माझ्याआधी थोडे दिवस आलेल्या सुब्रतोचे उदाहरण द्यायचा. सुब्रतो माझा सिनियर होता आणि वार्‍याची दिशा ओळखून वागायची त्याला सवय होती. बर्‍याचदा बॅनर्जीसमोर एकदम गुड बॉय म्हणून वागायचा आणि तो नसला की त्याला शिव्या द्यायचा.
या थोड्या महिन्यांच्या काळात मी बॅनर्जीबद्दल बर्‍याच गोष्टी शिकलो. पहिले म्हणजे कोण हसत असेल तर त्याला खूप राग यायचा. आम्ही हसताना दिसलो की तो उगाचच आमच्यावर डाफरायचा. आम्ही हसत असलो की त्याच्यावरच हसतोय असा त्याचा समज होता. अगदी पहिल्या दिवसापासून मी त्याला हसताना कधीही पाहिले नाही. त्याने लॅबमधल्या कुणाला हाक मारून बोलवले की बॅनर्जीसमोर जायच्या आधी त्याला चेहर्‍यावरचे हसू पूर्णपणे गेले आहे याची खात्री झाल्यावरच जावे लागे.
त्याला फक्त हसण्याचेच वावडे होते असे नाही तर दुसर्‍या डिपार्टमेंटमधल्या कुठल्याही माणसाशी भांडण करण्याचा चान्स तो सहसा सोडत नसे. भांडण हा आपला जन्मसिद्ध हक्क आहे असे त्याला वाटायचे. भांडखोरपणामुळे त्याने कंपनीत आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली होती. काहीही कारण नसताना तो डिपार्टमेंटमधल्या लोकांशी भांडायचा. टाईम ऑफिसरबरोबर भांडायला त्याला विषेश कारण लागत नव्हते. त्यातले नेहमीचे म्हणजे रोजच्या हजेरीवर हा मार्क करत असलेला अबसेंट असा शेरा! वास्तविक जो कुणी लेट येईल, त्याची झळ त्याला कापलेल्या पगारातून बसत होती. पण कुणीही थोडा लेट आला की बॅनर्जी त्याला दिवसभर अबसेंट म्हणून मार्क करायचा. पुन्हा महिन्याच्या शेवटी टाईम ऑफिसरने पडताळणी करायला फोन केला की तो त्या दिवशी लेट आला होता पण त्याची पूर्ण दिवसाची गैरहजेरी लाव असे टाईम ऑफिसरला सांगायचा. त्याला ते पटायचे नाही शिवाय नियमातही बसायचे नाही आणि मग दोघांचे भांडण सुरु व्हायचे. प्रत्येक महिन्याला त्या दोघांच्या वादाची ही रंगीत तालीम चालायची.
आमच्या कंपनीत असलेल्या फ्लाईट बुकिंग एजंटलासुद्धा हा सोडायचा नाही. त्याच्याशीही भांडायचा. कारण म्हणजे कुठल्याही टूरला जाताना ह्याला एका ठराविक विमान कंपनीचेच तिकीट हवे असायचे. एजंटने त्याला कमी दराचा एखादा पर्याय सुचवला की बॅनर्जीचे डोके फिरायचे. म्हणजे आपल्यासारखा कुणीही माणूस तो पर्याय निवडेल, पण बॅनर्जी नाही. भांडण हा त्याचा आवडता प्रांत होता त्यामुळे भांडणाची चालून आलेली संधी तो सहसा दवडत नसे. अगदी साधे उदाहरण म्हणजे कंपनीच्या गेटवर उभा असणार्‍या सेक्युरिटीलाही हा डिवचायचा. सेक्युरिटी प्रोफेशनल वाटत नाहीत म्हणून झगडा! कारण हे की ते सेक्युरीटी कंपनीबाहेर जाताना ह्याची बॅग कधीच चेक करायचे नाहीत. लोकांच्या उलट्या अपेक्षा असतात. सेक्युरिटीने बॅग दाखवायला सांगितले तर त्यांना तो अपमान वाटतो. बॅनर्जीचे नेमके उलटे! त्यांच्याबरोबर एकदा कडाक्याचे भांडण झाल्यावर बॅनर्जी आख्ख्या सेक्युरिटी डिपार्टमेंटमध्ये फेमस झाला. दुसर्‍या दिवशीपासून ते लोक रोज बॅनर्जीला बॅग उघडून दाखवा म्हणून विचारायला लागले. हा रोजचा त्रास टाळण्यासाठी बॅनर्जीला पुन्हा एकदा त्यांच्याशी भांडण करावे लागले.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

तुझ्याविना # ३

CCD

प्रत्येक कंपनीच्या वेबपोर्टलवर टेलिफोन डायरेक्टरी, लोकांचे मेल आयडी, हजेरी याची जशी माहिती असते तशीच आमच्या वेबपोर्टलवरही होती. त्याशिवाय एक महत्वाची माहिती आमच्या वेबपोर्टलवर दिसायची आणि ती म्हणजे इलावियामधल्या प्रत्येकाचा वाढदिवस. ‘हॅपी बर्थडे’ या सदराखाली ज्याचा वाढदिवस आहे त्या सर्वांची नावे आणि डिवीजन असा टेबल असायचा. मग त्या लिस्टमधला कोण ओळखीचा असेल तर एका क्लिकमध्ये त्याला शुभेच्छा देता येत असत.
एकदिवशी मी आर्याचे नाव त्या लिस्टमध्ये पाहिले. आर्या देशमुख! तिचे आडनावदेखील देशमुखच होते याचा मी कधी विचारच केला नव्हता. एकंदरीत शुभशकुन होता! मी ट्रेनिंगमध्ये असताना तिच्या आडनावावर फोकस केले नव्हते. समोर साक्षात ती असताना आडनावाचा कोण विचार करेल? माझे काम तर अजून सोपे झाले होते. फक्त मधले नाव बदलायला ती तयार आहे का हे समजणे महत्वाचे होते. माझा विचार करण्याचा वेग सुर्यप्रकाशाच्या वेगापेक्षाही वाढलाय हे माझ्या लक्षात येत होते पण ती नुसती मैत्रीण असणेही माझ्यासाठी खूप स्पेशल होते. आयुष्यात आपल्याला समजून घ्यायला असे कुणीतरी खूप जवळचे असावे अशापैकीच ती होती.
तिचा बर्थडे म्हणजे तिच्याशी बोलण्याची ही चांगली संधी होती. ट्रेनिंगमध्ये मी तिच्याशी बोललो नव्हतो. पण ट्रेनिंग दरम्यान उत्तरे देताना किंवा एखाद्या गोष्टीबद्दलचे आपले काही मुद्दे पटवून सांगताना ती एवढी सुंदर बोलायची की ऐकतच रहावे असे वाटायचे. शिवाय बोलताना मानेवर रुळणारे तिचे मोकळे केस आणि वारंवार लयीत होणारी त्यांची हालचाल हे दृश्य मी जसेच्या तसे डोळ्यांत साठवले होते. कितीही विसरावे म्हटले तरी ते लक्षातून जात नव्हते.
ट्रेनिंग दरम्यान तिच्याशी बोललो नसलो तरी ती तुझ्याकडे थोड्या वेगळ्या नजरेने पहाते असे मला दोघातिघांकडून समजले होते. वेगळ्या म्हणजे थोडे स्पेशल. ऐकायला खूप बरे वाटलेले. मी ही एकदोनदा लक्ष ठेवले होते आणि तसे काहीसे मला जाणवलेही होते. मी तिच्याजवळून जाताना किंवा कॉफी पित बसल्यावर ती त्या अभ्यासू मुलांना घेऊन बरोबर आमच्या समोरच्या टेबलावर मी व्यवस्थित दिसेल अशी बसायची. म्हणजे मला तर तसे वाटायचे! कितीही चोरून पाहिले की मी तिच्याकडे पहातोय हे तिला कसे समजायचे हे कळायला मार्ग नव्हता. मग दोघांची नजरानजर झाली की आम्ही दोघेही वेगवेगळ्या दिशेला पहायचो, असे आठवड्यात बर्‍याचदा झाले होते. पण आपल्याला जी व्यक्ती आवडते तिच्याबद्दलच्या सगळ्याच गोष्टी स्पेशल वाटायला लागतात. आपल्या मनात असते तसाच रिसपॉन्स समोरून येतोय असे भासही होतात. कदाचित तसा काही प्रकार असेल म्हणून मी खूप सिरीयसली विचार केला नाही.
ट्रेनिंग संपल्यावर काही अतिउत्साही लोकांनी आमच्या नवीन जॉईन झालेल्या वीसजणांचा एक वॉट्सअॅप गु्रप केला होता. रोज त्यावर गुडमॉर्निंग, गुडनाईट यासारखे मेसेज येण्याशिवाय त्या गु्रपचा महत्वाचा एकच फायदा झाला. मला आर्याचा मोबाईल नंबर मिळाला. तो मी सेव्ह करून ठेवला आणि त्यापुढे जाऊन तिला तीनवेळा मेसेजही केला होता. एकदा दसर्‍याला, एकदा दिवाळीला आणि एकदा नवीन वर्षाच्या शुभेच्छा द्यायला. तीनही वेळा तिचे एकच उत्तर आले होते “सेम टू यू…” म्हणून!
यावेळी वाढदिवसाच्या शुभेच्छांचा मेसेज न करता मेल करुया असे मी ठरवले. तिला ते आवडले नाही तर ती माझ्याबद्दल काय विचार करेल याचा मी विचार करु लागलो. लिहू की नको लिहायला म्हणून थोडा गोंधळूनही गेलो. शेवटी काय व्हायचे आहे ते होऊ दे म्हणून मी मेल लिहायचे ठरवले. वाढदिवसाच्या शुभेच्छा दिलेल्या कुणाला आवडणार नाहीत? किमान ती रागावली तरी नसती याची मला खात्री वाटत होती.
बॅनर्जीचे लक्ष नाही याची संधी साधून मी मेल ड्राफ्ट केला.

प्रिय आर्या,

दोनच शब्दानंतर बराचवेळ थांबावे लागले. ‘प्रिय’ हा शब्द मला खटकत होता. जुजबी ओळख असताना प्रिय कसे लिहायचे असे वाटत होते पण नुसतेच आर्या असे लिहूनही चालण्यासारखे नव्हते. इमेल लिहीताना शक्यतो सिनीयर लोक चिडले असतील तर प्रिय वगैरे लिहीत नाहीत, थेट नाव लिहीतात आणि मेलवरच झाप झाप झापतात.

मेनी मेनी हॅपी रिटर्न्स ऑफ द डे! मे धिस स्पेशल डे ब्रिंग यू एंडलेस जॉय अॅन्ड टन्स ऑफ प्रेशियस मोमेंट्स! विशिंग यू अ व्हेरी हॅपी बर्थडे आर्या!!
बहुतेक तू मला विसरली नसावीस. तुझ्यासारख्या सुंदर मुलीला बर्थडे कसा विश करावा याची मला खरोखर कल्पना नाहीये. वास्तविक तुझ्यासारख्या मैत्रीणी असव्यात असे मला खूपदा वाटते.

खरे तर गर्लफ्रेंड असे लिहायला हात शिवशिवत होता पण त्याला मी आवरता घेतला. तिच्या वाढदिवसाला तसा उल्लेख करुन तिचा मूड घालवणे योग्य नव्हते. मी तो शब्द भविष्यात कधीतरी वापरायचा म्हणून राखून ठेवला.

मी शाळेत मुलींशी फारसा बोलत नव्हतो त्यामुळे त्यांच्याशी कसे वागावे तो अनुभव तसा कमीच! बर्‍याचदा मुली कधी कधी स्माईल द्यायच्या पण मी बुजरा असल्याने अशा गोष्टींचा कधी सिरीयस विचार केला नव्हता. असो!
तुला पुन्हा एकदा वाढदिवसाच्या खूप खूप शुभेच्छा आणि कधी भेटलीस तर चॉकलेट देशील अशी आशा करतो.

तिचा आणि माझा भेटायचा काही प्रश्नच नव्हता पण हे केवळ नौटंकी म्हणून लिहीलेले. मेलच्या शेवटी ता. क. लिहायला विसरलो नाही.

कृपया मेल आवडला नाही तर डिलीट करून टाक पण या मेलबद्दल एचआरला सांगू नकोस. नाहीतर वूमन हॅरसमेंटच्या नावाखाली मला कंपनीतून काढून टाकायचे ते!

मी हे वाक्य मात्र प्रामाणिकपणे (त्यापेक्षा भीतीने म्हणायला हरकत नाही) लिहीले होते. एकतर मेलवर तिची प्रतिक्रिया काय असेल याची कल्पना नव्हती. असा कधी प्रसंगच आला नसल्याने ढोबळ अंदाजदेखील बांधता येत नव्हता.
मेल पाठवण्याआधी मी खूपवेळा मेलचा ड्राफ्ट चेक केला. काहीही आक्षेपार्ह नसल्याचे पुन्हा पुन्हा पडताळले. एखाद्या सज्जन व्यक्तीने दुसर्‍या सज्जन व्यक्तीला त्याच्या वाढदिवसाच्या शुभेच्छा देण्यासाठीच हा मेल लिहीला असेल असे वाटत होते. आताच तर जॉब मिळालाय आणि लगेच नको या नसत्या उचापती कशाला करतोयस, असे एक मन म्हणाले आणि मी सर्व लिहीलेले सिलेक्ट करून डिलीट केले. पण मन रहावेना. कंट्रोल झेड मारून डिलीट केलेला ड्राफ्ट पुन्हा आणला. पाठवू की नको हे द्वंद्व मनात चालूच होते. शेवटी पाहूया काय होतेय म्हणून मी सेंड बटन दाबले.
लगेच तो ड्राफ्टमधला मेल सेंट फोल्डरमध्ये ट्रान्सफर झाला. म्हणजे एव्हाना तिच्या इनबॉक्समध्ये पोहोचला असेल या विचाराने थोडे घाबरायला झाले. माझा मेल वाचल्यावर तिचे काय उत्तर येते हे पहाण्यासाठी मी उतावीळ झालो होतो आणि काय आश्चर्य, लगेच तिच्या नावाचा एक मेल मला आलाही! मी तो पटकन उघडून वाचायला सुरवात केली.

हाय,

ही सिस्टीम जनरेटेड मेल आहे. कृपया या मेलला उत्तर देऊ नका. मी आज सुट्टीवर आहे त्यामुळे मला माझ्या मेल्स पहाता येणार नाहीत. मी उद्या ऑफिसमध्ये आल्यानंतर आपल्या मेलला रिप्लाय देईन. खूपच महत्वाचे काम असल्यास आपण मला खालील नंबरवर संपर्क करु शकता

…आणि तिने मेलच्या शेवटी असलेल्या डिजीटल साईनमध्ये मोबाईल नंबर दिला होता.

आर्या देशमुख.

असा ऑटोरिप्लाय आल्यावर मी कमालीचा निराश झालो. कुणी ऑफिसमध्ये नसेल तर असा ऑटोरिप्लाय चालू करून ठेवायची सोय बहुतेक मेल प्रोव्हयडर्स देतात. कुणी सुट्टी घेतली किंवा कंपनीच्या टूरवर असेल आणि त्याला मेल पहाणे जमणार नसेल तर असा ऑटोरिप्लाय सेट करतात. हा ऑटोरिप्लाय एकदा सेट केला की मेल पाठवणार्‍या त्या माणसाला वरीलप्रमाणे पटकन रिटर्न मेल जातो आणि त्याला समोरचा माणूस ऑफिसमध्ये नसल्याचे समजते. म्हणजे ती त्यादिवशी ऑफिसला आली नव्हती. कमीतकमी मला थँक्यू लिहीले असेल या भ्रमात मी होतो.
दुसर्‍यादिवशी ऑफिसमध्ये गेल्यावर मी मेलबॉक्स उघडला तसे मेल्स डाऊनलोड व्हायला चालू झाले. सगळ्यात वर आर्या देशमुखकडून आलेली मेल पाहिल्यावर तर डोक्यात गोड झिणझिण्याच आल्या. मी कामाच्या नादात कालचे मेल प्रकरण विसरूनच गेलो होतो. दिवसाची सुरवातच अशा गोड सरप्राईजने झाल्यावर बाकीच्या सार्‍या मेल्स सोडून मी लागलीच डबलक्लीक करून आर्याची मेल उघडली.

हाय समीर,

मी तुला अजूनतरी विसरलेले नाही. ट्रेनिंगचा पहिला दिवस कसा विसरेन मी?

म्हणजे माझा पोपट झाला होता तो दिवस!

तू दिलेल्या शुभेच्छांसाठी मनापासून आभारी आहे. अॅक्च्युली मी काल सुट्टीवर होते. घरी आईबाबांसोबत बर्थडे सेलिब्रेट केला. माझी भावंडेही आली होती बाहेरुन. मस्तपैकी केक कापला आणि बाहेर जेवायला गेलो. छान गेला कालचा दिवस.
इंजिनियरिंग सोडली तर माझी सगळी सुरवातीपासूनची शाळा गर्ल्स कॉन्वेंटच होती त्यामुळे मुलांशी संपर्क तसा कमीच होता. म्हणून तुझ्यासारख्या चांगल्या मुलांशी इंटरॅक्ट करायला आवडते मला! किप इन टच.

आर्या.

गे्रट! माझ्यासारख्या चांगल्या मुलांशी इंटरॅक्ट करायला आवडते हिला! हे ऐकून मी केवढा खुश झालो. यानंतर आमचा एकदोन लाईनचा मेल एक्सचेंज झाला.

वा! मग चॉकलेट्स आणली असशील ना?

अॅक्च्युली हो. थोडीच आणली होती. मित्रांना वाटून सगळी संपली.

तुझ्या फ्रेंडलिस्टमध्ये पाहून मोजूनच आणली असशील, पण आम्ही कशाला त्या यादीत असतोय हो ना?

नाही, नाही. तसे नाही. तू देखील मित्रच आहेस पण खरं सांगू का, तू मला विश करशील हा विचार मी केलाच नव्हता.

वाऊ! किती प्रॅक्टिकल होती ती! दुसर्‍याची मर्जी राखायला उगाच खोटे बोलणे नाही की काही नाही. आपल्याला आवडले! मध्येच बॅनर्जीने एका मॅटरसाठी बोलवल्यावर मी त्याच्याकडे जाऊन आलो. तेवढ्या वेळात तिचा अजून एक मेल आला होता.

तुला खरंच चॉकलेट्स हवी आहेत का?

म्हणजे काय! हे काय विचारणं झालं ? पण मला तुझ्याकडूनच हवीत.

आमच्याकडे एका डिवीजनमधून दुसर्‍या डिवीजनमध्ये आतल्या आत काही वस्तू, सामान, किंवा इतर काही पेपर्स देण्यासाठी इंटरनल मेल नावाचा एक प्रकार होता. ही त्याने पाठवून द्यायची म्हणून ही युक्ती! चॉकलेट तर नुसता बहाणा होता, भेटायचे तर तिलाच होते. अगदी चॉकलेट नसते दिले तरीही!

मग मला आज संध्याकाळी बरोबर सहाला सीसीडीत भेटशील? पण सहा म्हणजे सहाच. तू आला नाहीस तर एक संधी जाईल तुझी!

पोरी खरोखर दुष्ट असतात. त्यांना त्या काय बोलताहेत हे पक्के माहित असते! आणि आम्ही त्यांच्याशी थोडे तसे बोलायला गेलो की फ्लर्ट करतो असे म्हणतात!

मी अशी संधी कधीही दवडत नसतो. सी यू देअर देन…

मला वाटत नाही मी तिच्या समोर असताना तिच्याशी एवढे बोलू शकलो असतो. वास्तविक मेल किंवा मेसेजिंग मुलींशी पहिल्यांदा बोलण्यासाठी अगदी परफेक्ट साधन आहे. एकतर समोरासमोर नसल्यामुळे बोलायचे धाडस असते. शिवाय आपला व्यक्तिश: अपमान होत नाही. समजा मेल किंवा चॅटवर अपमान झालाच तर तिची माफी मागून ते डिलीट करून आपल्या कामाला लागता येते. याऊलट अनोळखी मुलीला डायरेक्ट भेटणे ही थोडी रिस्क असते. आधी काहीही संभाषण झालेले नसल्याने पुढे काय होईल याचा अंदाज नसतो. पण माझे तसे नव्हते. ट्रेनिंगच्या काळात आम्ही सात दिवस एकाच ट्रेनिंगरुममध्ये होतो आणि तेवढ्या अनुभवावारून आर्या माझ्याशी कठोर वागणार नाही याची मला खात्री होती. सर्वात महत्वाचे म्हणजे मला घाबरायची काहीच गरज नव्हती कारण सीसीडीमध्ये तिनेच मला बोलवले होते. काहीही म्हणा पण सीसीडी, मॅक्डी, पिझ्झा हट या जागा प्रेमात पडणार्‍यांसाठी खरोखर वरदान आहेत.
मी माझी सगळी ठरवलेली कामे चार वाजायच्या आत उरकली. बॅनर्जीला एका मिटींगसाठी नुकत्याच एक्सपोर्ट झालेल्या ऑर्डरची रिपोर्ट फाईल हवी होती. मी ती तयार ठेऊन महत्वाच्या पेपर्सवर वेगवेगळ्या रंगाच्या स्टीकी नोट्स लावल्या आणि त्यावर त्या पेपरवरचा कोणता मुद्दा पहायचा ते लिहून ठेवले. नाहीतर आयत्यावेळी तो घोळ घालत बसतो. सदरची मिटींग मी आणि श्रीयुत बॅनर्जी अशी दोघांदरम्यानच असल्याने त्यासाठी मी एक तास वेगळा काढला होता. दुसर्‍यांना काही महत्वाच्या कामानिमित्त ऑफिसमधून लवकर निघायचे आहे अशी नुसती शंका जरी आली तरी नको ती कामे काढून तो त्यांना लटकवून ठेवतो. आपल्या बाबतीत तसा कोणताही धोका पत्करायला नको म्हणून एकूणएक गोष्टींची मी आधीच सर्व तयारी केली होती.
मी फाईल उचलून बॅनर्जीबरोबरच्या मिटींगसाठी निघणार इतक्यात माझ्या इनबॉक्समध्ये आर. सुरेंद्रन नावाच्या कुणाचीतरी मेल आली. मी जगातल्या सुरेंद्रन नावाच्या कोणत्याही माणसाला ओळखत नव्हतो. पहिल्यांदा मी मेलचा विषय काय आहे ते तपासले. याक्षणाला एका सुंदर मुलीने आपणहून सीसीडीमध्ये सहा वाजता बोलवले असताना ‘फक्त चाळीस हजार भरा व फ्लॅट बुक करा,’ किंवा ‘तुम्ही तुमच्या रिटायरमेंटचे प्लानिंग केले आहे का?’ वगैरे मेल्स वाचण्यात मला काहीही इंटरेस्ट नव्हता. सुरेंद्रनच्या मेलचा विषय होता – तुम्ही पाठवलेले पॉवर सप्लाय चालत नसलेबाबत –
मी मेल उघडून वाचायला सुरवात केली. आर. सुरेंद्रन नावाच्या हैद्राबादच्या एका कस्टमरने ती मला लिहीली होती. सोबत बॅनर्जी आणि डिवीजनच्या व्हाईस प्रेसिडेंटना कॉपी मार्क केलेली. त्यांच्या कंपनीला आम्ही विकलेले पॉवर सप्लाय अचानक जळाल्यामुळे त्यांच्या कंपनीत प्रॉडक्शन लाईनवरच्या चार मशिन्स निकामी झाल्या होत्या. त्यांना आमच्याकडून ताबडतोब उत्तर आणि झालेल्या घटनेची पूर्ण चौकशी करून पुन्हा असे होऊ नये म्हणून जी काही तरतूद करायची होती, ते सांगण्यासाठी मुंबईवरून स्पेशल इंजिनियर हवा होता.
मी लगेच आमच्या हैद्राबाद ऑफिसला कॉल करून चौकशी केली तर त्यांना या घटनेबद्दल काहीच माहिती नव्हती. सुरेंद्रनने आमच्या हैद्राबाद ब्रँचच्या कुणालाही कॉल केला नव्हता. कस्टमर लोकांचा हा एक मोठा प्रॉब्लेम असतो. त्यांचा मित्र किंवा कुणी नातेवाईक मॅनेजमेंटमध्ये मोठ्या पदावर असेल तर लगेच त्यांना कॉल करतात किंवा मेल लिहीतात. घरातल्या फ्रीजचे साधे उहादरण घ्यायचे झाले तर फ्रीजच्या मागे असणारा पाणी साठवायचा ट्रे खराब झाला आणि तो बदलायचा असेल तरी डायरेक्ट व्हाईस प्रेसिडेंटला लिहीतील! मी आमच्या हैद्राबाद ब्रांचच्या इंजिनियरला साईटवर जाऊन नक्की काय झाले आहे ते पाहून एक रिपोर्ट बनवायला सांगितले. हे ठिकाण हैद्राबाद शहरापासून जवळजवळ तीस किलोमीटर अंतरावर होते. तरीही त्याने सुरेंद्रनशी फोनवर बोलून लगेच साडेपाचची अपॉईंटमेंट घेतली.
हा सगळा घोळ आजच व्हायचा होता. जे काही व्हायचे आहे ते सगळे साडेपाच पाऊणेसहाच्या आत उरकले जावे अशी मी मनोमन प्रार्थना करत होतो. म्हणजे मला सहाला सीसीडीत पोहोचता आले असते. बॅनर्जीबरोबरची मिटींग वेळेत आटपण्याची चिन्हे दिसत होती. मी पूर्ण केलेले काम आणि राहिलेले काम पूर्ण करायचा प्लान सांगितल्यावर तो माझ्यावर चांगलाच इंप्रेस झालेला वाटला.
मिटींग जवळजवळ संपलीच होती इतक्यात आमच्या हैद्राबादच्या इंजिनियरचा मला फोन आला. तो सुरेंद्रनच्या कंपनीत पोहोचला होता पण तिथे सुरेंद्रनचा पत्ता नव्हता. त्यांच्या ऑफिसमधल्या कुणालाच आमचे उडालेले पॉवर सप्लाय आणि सुरेंद्रन या दोघांचाही ठावठिकाणा नव्हता. थोडक्यात सुरेंद्रन सोडला तर आमच्या प्रॉडक्टविषयी तिथल्या कुणालाही माहिती नव्हती आणि तो फोन उचलत नव्हता. अवघ्या तासदोनतासात तो कुठे गायब झाला होता देव जाणे! काहीही झाले तरी त्याला भेटल्याशिवाय परत जाऊ नकोस असे मी आमच्या इंजिनियरला सांगितले आणि फोन कट करून तिथेच बाजूला ठेवला. मिटींगसाठी लॅबमधून आणलेल्या फाईल बॅनर्जीच्या टेबलवर तशाच पडून होत्या. त्या पुन्हा उचलून मी आतल्या बाजूस असणार्‍या रॅकमध्ये ठेवल्या.
मी माझे घड्याळ चेक केले. सहाला पाच मिनीटे कमी होती. सहा वाजता सीसीडीला पोहोचणे शक्यच नव्हते. अचानक बॅनर्जीच्या डोक्यात काहीतरी आले आणि त्याने मला पुन्हा डिस्कशनसाठी बोलवले. त्याला हैद्राबादच्या केसमध्ये नेमके काय झाले असण्याची शक्यता होती याची कल्पना हवी होती. आजच! जसा काही मी कायमचा कुठेतरी पळूनच जाणार होतो. मी पडलेल्या चेहर्‍याने त्याच्यापुढे जाऊन उभा राहिलो.
“बस. आता इथून पुढे ही साईट कशी हॅन्डल करायची याचा आपण विचार करुया.”
“सर आपण उद्या डिस्कस केले तर नाही का चालणार?”
“का?”
“मला निघायचे होते.”
“कुठे?”
“माझ्या कॉलेजच्या एका मित्राला पिक करायला जायचंय. तो मुंबईत पहिल्यांदाच येतोय.”
“मित्र की मैत्रीण?”
त्याच्या या प्रश्नावर मी चमकलोच.
“कॉलेचा मित्र, आर्य…न,” मी बोलता बोलता कसा अडखळलो ते समजले नाही. आयत्यावेळी आठवलेल्या त्या अनोळखी आर्यनचे मनातल्या मनात आभार मानले. “मी नाही गेलो तर तो मला स्टेशनवर शोधत बसेल.”
“बस आधी. आपण दहा पंधरा मिनीटांत संपवून टाकू.”
“मी हँग झालेल्या फोनसारखे डोके घेऊन त्याच्या समोरच्या खुर्चीत बसलो. त्याने मला हैद्राबादला सप्लाय केलेले मॉडेल्स, त्याची मॅन्युअल्स, कस्टमरची ऑर्डर डिटेल्स सारे विचारले आणि मी ही सगळे सांगून टाकले. डोक्यात आर्याबरोबरची सीसीडीतली फिसकटलेली मिटींग चालू होती. काही गरज नसताना पंधरावीस मिनीटे गेली.
“ठीकाय. तू जाऊ शकतोस आता.”
मी घड्याळात पाहिले. सव्वा सहा वाजले होते.
“तुझा मित्र स्टेशनवर आला असेल आता.” बॅनर्जीला माझ्या मित्राची बरीच चिंता लागून राहिली होती याचे मला आश्चर्य वाटले.
“हो जातोच.”
“काय आहे तिचे नाव? आर्या?”
त्याच्या तोंडून आर्याचे नाव ऐकताच मी जाग्यावरच थिजलो. काय बोलावे ते कळेना.
“आम्हांला वेडे बनवायचा प्रयत्न करु नकोस समीर. मी तुला आधीच सांगितले आहे, कोणत्याही वाईट गोष्टींच्या नादी लागू नकोस म्हणून. सुब्रतोकडे बघ, किती सिन्सियर आहे तो! आणि तू असा बेजबाबदारपणे वागतोयस. कामात अजिबात सिरीयसनेस नाही.”
एक गोष्ट चांगली झाली होती आणि ती म्हणजे ऑफिसमधले सगळेजण निघून गेले होते. तो माझ्यावर ओरडतोय हे ऐकायला आम्हां दोघांशिवाय तिथे कुणीच नव्हते. पण अचानक ह्याला काय झाले ते मला समजेना. थोड्यावेळापूर्वी तर माझ्या कामावर खुश होता. लगेच कामात सिरीयसनेस नाही म्हणजे काय! पाच मिनीटात एवढा फरक?
“मी तुला पुन्हा एकदा सांगतो, फक्त कामावर लक्ष असूदे तुझं. मुलींच्या नादी लागू नकोस. काहीही करायचं तुझं वय नाही अजून.”
“एका आवडणार्‍या मुलीची हरकत नसताना तिच्याबरोबर फिरायला जायला किती वय असावे लागते?” असे त्याला विचारावेसे वाटत होते. पण माझी नस त्याने पकडली होती. मुळात त्याला आर्याबद्दल समजलेच कसे या धक्क्यातून मी सावरलो नव्हतो. खाली मान घालून काहीही न बोलता त्याच्यासमोर तसाच उभा राहिलो.
नंतर मला क्लिक झाले. मी रॅकमध्ये फाईल ठेवायला लॅबमध्ये गेल्यावर माझा मोबाईल त्याच्या टेबलावर विसरला होता आणि नेमका तेव्हाच आर्याचा मेसेज आला होता. लोकांच्या खाजगी आयुष्यात डोकवायचे नसते हा साधा नियम त्याच्या स्वभावात नव्हता. यामुळे हा सगळा घोटाळा झाला होता. मी बॅनर्जीने वाचलेला आर्याचा तो मेसेज पाहिला.

सॉरी समीर, आज आपल्याला भेटता येणार नाही. माझ्या बॉसने मला स्टेशनवर ड्रॉप केले. आपण नंतर कधीतरी भेटूया. सो सॉरी!

या बॉसलोकांचे काही कळत नाही. सुंदर मुलींना लगेच लिफ्ट देतात आणि मुलांना थोडेसे चालण्याने आपण हार्टअॅटॅक कसा टाळू शकतो यावर लेक्चर! मी बॅनर्जीला यापुढे मुलींच्या नादी लागणार नाही असे खोटे वचन देऊन त्यादिवशी ऑफिसमधून निघालो. आर्यासारख्या मुलीने स्वत:हून भेटायला बोलवल्यावर नाही जाणे म्हणजे नेमके काय हे त्याला कितीही सांगितले तरी कळणार नव्हते. त्याच्यासाठी हे सगळे कल्पनेपलीकडचे होते. ऑफिसच्या वेळेत मेसेज करत जाऊ नकोस असे आर्याला सांगायचे मी ठरवले. पुन्हा बॅनर्जीच्या तावडीत सापडलो तर तो माझे काय करेल याचा नेम नव्हता.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

तुझ्याविना # २

2

इलाविया कॉर्प ही ट्रान्सफॉर्मर उद्योगातली चाळीस वर्षाची ख्यातनाम कंपनी होती. इलेक्ट्रिकल कॉईल्स आणि पॉवर सप्लाईज असा उल्लेख आला की पहिले नाव इलावियाचे यायचे. कंपनीचे पूर्ण भारतात जाळे होते. जवळजवळ सर्व राज्यांच्या राजधानीच्या शहरात कंपनीच्या शाखा होत्या. तिथे सेल्स आणि सर्व्हिसचे काम चालायचे. मुंबईत मटेरियल तयार व्हायचे आणि ते ऑर्डरनुसार मग सगळीकडे पाठवले जायचे. एकंदरीत कंपनी खूप छान होती. एकतर मला ‘रिसर्च अॅन्ड डेव्हलपमेंट’ मध्ये काम करायला मिळणार होते शिवाय इतर कंपन्यांच्या तुलनेत इथे सॅलरीही चांगली होती. म्हणून जेव्हा माझे कॅम्पस सिलेक्शन झाले त्यावेळी सगळ्या मुलांनी माझे अभिनंदन केले. सगळेजण इथे सिलेक्ट व्हायला आसूसले होते.
कंपनीने फक्त स्वत:च्या फायद्याचाच विचार करत नव्हती. त्यांच्या पॉलिसीमध्ये समाजासाठी खूप बांधिलक्या घालून घेतल्या होत्या. त्यापैकी एक म्हणजे कॅम्पस सिलेक्शन करून थेट कॉलेजमधूनच नवीन इंजिनियर्स घ्यायचे. नवीन विचारांच्या टॅलेंटला संधी देऊन कंपनी आणि इंजिनिअर या दोघांनाही फायदा होईल असा समन्वय साधायचा असे साधे सुत्र होते. त्यासाठी फायनल एक्झामआधी कंपनीचे एचआर आणि ट्रेनिंग सेंटरवाले आधिकारी वेगवेगळ्या कॉलेजमध्ये जाऊन तिथे एक्झाम आणि इंटरव्युव्ह घ्यायचे आणि मुलांचे सिलेक्शन व्हायचे. सिलेक्ट झालेल्या फायनल परिक्षेत मुलांना फर्स्ट क्लास मिळवण्याची सक्ती असयाची. फर्स्ट क्लास नाही मिळाला तर झालेले सिलेक्शन रद्द व्हायचे. सिलेक्ट झालेल्या मुलांना कंपनीकडून एक वर्षाची ट्रेनी इंजिनियर ही पोस्ट मिळायची. वर्षभर त्याचा परफॉर्मन्स पाहून जर तो खरोखर होतकरु असेल आणि त्याला घेण्याने कंपनीचा फायदा होण्यासारखे असेल तर ट्रेनीशिपचा अवधी संपल्याबरोबर लगेच त्याला परमनंट करत असत. म्हणून एकदा इथे सिलेक्ट झाले की नोकरीचा प्रश्न जवळजवळ सुटल्यासारखा असायचा. म्हणून सगळ्या मुलांना ही कंपनी हवी असायची.
एकदिवशी सकाळसकाळीच हे आधिकारी कोणतीही पूर्वसुचना न देता आमच्या पुण्याच्या कॉलेजमध्ये दाखल झाले. एका अर्थाने ते बरे झाले. मला सरप्राईज टेस्ट्स नेहमीच आवडत आलेल्या आहेत. जे काही व्हायचे असेल ते लगेच होऊन जाते. पण तेच आधी सांगितले की काही विचारायला नको. तोच तोच अभ्यास, त्याची पुन्हा पुन्हा तयारी करून मी तर बोअर होऊन जातो. त्या टेंशनमध्ये आपण ज्या परिक्षेत विचारल्या जाणार नाहीत अशा बर्‍याच गोष्टींचा अभ्यास करण्यात वेळ घालवतो. मी कितीतरी पेपर आदल्या दिवशी अभ्यास करून सोडवले आहेत. वास्तविक त्याचे एक साइंटिफिक सिक्रेट आहे, आज वाचलेल्या माहितीचा जवळजवळ ऐंशी टक्के भाग चोवीस तास आपल्या मेमरीत तसाच उपलब्ध असतो. त्यानंतर खूप गतीने तो आपण विसरत जातो. हे साइंटिफिक सिक्रेट जवळजवळ सगळ्या इंजिनियर लोकांना माहित आहे त्यामुळे ते जास्तीजास्त अभ्यास पेपराच्या आदल्या दिवशी करतात.
वर्षभर अभ्यास नसला केला तरी आदल्या दिवशी मात्र मी करायचोच. हा ताजा अभ्यास मला पेपर सोडवायला खूप मदत करायचा. एकदा पेपर हातात आला की मग तो भराभर उतरून काढायचो की डोक्यातली जड झालेली माहिती विसरायला मोकळा! एकदा ती माहिती पेपरावर उतरली की बात खतम. मग दुसर्‍या पेपरचे टेंशन घ्यायचे. पुन्हा झालेल्यावर चर्चा करायची नाही, हा नियम मी मला घालून घेतला होता. आमच्या वर्गात इमाने इतबारे वर्षभर अभ्यास करणारेही होते पण पेपराच्या आधी पुरेसा अभ्यास न केल्यामुळे त्यांना केटी लागलेल्या होत्या. त्यामुळे साधारण इंजिनियरला पेपराच्या आधीचा दिवस टाईमपास करणे अजिबात परवडत नाही. तो दिवस त्याच्या आयुष्यातला एक अतिशय महत्वाचा दिवस असतो.
सुरवातीला आम्हांला लेखी परिक्षा द्यायची होती. सोपी गणिते होती, चार पर्यायातून एक पर्याय निवडायचा होता. पण ती सोडवायला वेळ खूप कमी होता. शिवाय निगेटीव्ह मार्कींग सिस्टीम होती. म्हणजे एखादे उत्तर चुकीचे असेल तर तेवढे मार्क्स कमी व्हायचे. त्यामुळे थापा मारून उपयोग नव्हता. सगळ्यात महत्वाची गोष्ट म्हणजे तिथे इंटिग्रेशन वगैरे नाही हे पाहिल्यावर जीव भांड्यात पडला. इंटिग्रेशनने या प्रकाराने आमच्या सर्वांचा जीव काढला होता. त्यामानाने त्याचा सावत्र भाऊ डेरिवेटीव बरा होता. पण इंटिग्रेशन हे डेरिवेटीवच्या एकदम उलट असल्याने ते शिकताना माझे डेरिवेटीव ही विसरायला लागले. या इंटिग्रेशनने एवढा वैताग आणला होता की मी ते सोडवायला घेतले आणि पान भरून ते सोडवले की येणारे उत्तर हे विचारलेले मुळ उदाहरणच असायचे. शेवटी शेवटी त्या सापासारख्या दिसणार्‍या इंटिग्रेशनच्या चिन्हाची भीती वाटायला लागली. अभ्यासही असा होता, एक इंटिग्रेशन सोडवता सोडवता नाकी नऊ यायचे आणि आम्हांला डबल आणि ट्रिपल इंटिग्रेशन होते. पण चांगल्या मार्कांनी पास झाल्यावर त्याच्या तावडीतून एकदाचे सुटलो.
हा गणिताचा पेपर सोडवून झाल्यावर आम्हांला ‘ई-कॉमर्स’ या विषयावर एक निबंध लिहायला सांगण्यात आला. आम्ही त्याचे प्रकार, फायदे व उदाहरणे देऊन तो चांगल्यापैकी लिहीला. त्यानंतर आम्हांला लंचसाठी सुट्टी देण्यात आली आणि लंचनंतर एका क्लासरुममध्ये जमायला सांगितले. लंच करून आम्ही परत आलो तर तिथे परीक्षा दिलेले सर्वजण जमले होते. कंपनीचे आधिकारी निकाल जाहीर करायला तयार होते.
आमच्या कॉलेजमधल्या आठ मुलांनी ही टेस्ट क्लीअर केली होती आणि मी त्यातला एकजण होतो. आम्हा आठजणांना पुढची टेक्निकल टेस्ट द्यायची होती. माझी इलेक्ट्रॉनिक्स विषयांवर चांगलीच पकड असल्याने या टेक्निकल टेस्टचा काही प्रॉब्लेम नव्हता. पॉवर इलेक्ट्रॉनिक्स, मायक्रोकंट्रोलर किंवा इंटिग्रेटेड सर्किट्स काहीही विचारु देत, तो माझा प्रांत होता. त्यामुळे कसलीही चिंता नव्हती. आठमधून आम्ही पाचजण पुढे गेलो आणि इंटरव्युव्हनंतर तीनच उरले. विषेश म्हणजे मी ही त्यात होतो!
ही सगळी प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावर मागच्याच वर्षी आमचा एक सिनियर आशिष इलावियासाठीच सिलेक्ट झाला होता हे मला समजले. मी त्याला पर्सनली ओळखत नसलो तरी चेहर्‍यावरून ओळखले असते. पण राहून राहून हे नाव कुठेतरी ऐकले आहे असे सतत वाटत होते. त्यावेळी आयटी सेक्टर बूममध्ये होता आणि माझ्याबरोबर इलावियामध्ये जे दोघे सिलेक्ट झाले होते, ते इलावियानंतर आलेल्या इन्फोसिसच्या टेस्टला बसून तिकडेही सिलेक्ट झाले. त्यांना आयटीमध्ये जायचे होते म्हणून त्यांनी इन्फोसिसला पसंती दिली आणि इलावियासाठी मी एकटाच उरलो. मला मॅन्युफॅक्चरिंग कंपनीत काम करायचे होते आणि इलावियापेक्षा दुसरी चांगली संधी मिळाली नसती म्हणून माझा निर्णय पक्का होता.
इलावियाचा इंडियन मार्केटमध्ये चांगला शेअर होता एवढेच नाही तर त्यांच्या प्रॉडक्टसाठी लोक मागेल तेवढे पैसे देत होते. कंपनी प्रॉडक्ट क्वालिटीबाबत एवढी जागरुक होती की त्याच्याशी संबंधित काहीही प्रॉब्लेम येऊन प्रॉडक्टमध्ये बिघाड आला तर कस्टमरला काहीही प्रश्न न विचारता फ्री रिप्लेसमेंट द्यायची पॉलिसी होती. कस्टमर काय म्हणतोय तो मुद्दा पहिला आणि बाकीचे नंतर असे असल्याने कंपनीने सर्वत्र विश्वास संपादन केला होता.
ठाण्याजवळच असलेल्या मुलुंडमध्ये कंपनीचे हेड ऑफिस आणि चार डिव्हीजन होते. ट्रान्सफॉर्मर, स्विचगिअर, वॉटरपंप्स आणि कॉर्पोरेट. माझे सिलेक्शन ट्रान्सफॉर्मर डिवीजनसाठी झाले होते. खूप उच्च प्रतीचे ट्रान्सफॉर्मर आणि पॉवर सप्लाय हे आमचे मुख्य प्रॉडक्ट होते. त्यात माझा रोल असिस्टंट प्रॉडक्ट डिझाईनर म्हणून होता. पॉवर सप्लायमध्ये लागणारे सर्किट डिझाईन करून त्याचे प्रॉडक्टमध्ये फायनल टेस्टिंग करेपर्यंत आमचे काम होते. तसे संपूर्ण प्रॉडक्ट डिझाईन करायला स्वतंत्र डिझाईन टीम होती. ते प्रॉडक्ट कसे दिसायला हवे, कोणता पार्ट कोणत्या ठिकाणी जोडायला हवा, वर लावलेले स्टीकर कसे आकर्षक आणि माहितीयुक्त हवे या सर्व गोष्टींचा विचार करून ते डिझाईनिंग करत असत. आम्ही डिझाईन केलेले पार्ट्स हे बाहेरून न दिसता प्रॉडक्टच्या आत बसवलेले असत.
प्रॉडक्ट कसे हवे याचा सर्व्हे करायला एक टीम होती. ते ठिकठिकाणी जाऊन सर्व्हे करत आणि प्रॉडक्टमध्ये कशाप्रकारे सुधारणा करता येईल किंवा कोणते नवीन प्रॉडक्ट बनवायचे हे मार्केटिंग टीमला सांगत असत. मग मार्केटिंग टीम मागणीनुसार पुढे काय करायचे ठरवत असे. प्रॉडक्ट बनवायचे असेल तर मार्केटिंग आणि आमच्या वरचेवर मिंटींग होऊन त्यातून नवीन प्रॉडक्ट जन्मास येई. एकदा ते प्रॉडक्ट तयार झाले की एखाद्या मोठ्या कार्यक्रमात त्याचे लाँच होई. मग ऑर्डरप्रमाणे ते पाठवले जाई. आमच्या चॅनल पार्टनरना प्रॉडक्टचे ट्रेनिंग द्यायला मात्र आम्हांला जावे लागत असे. कुठल्याही प्रॉडक्टचा जन्म ते कस्टमरपर्यंतचा प्रवास साधारणपणे हा असा असतो.

कंपनी जॉईन केल्यावर सुरवातीचा आठवडा ट्रेनिंगचा होता. त्यात खूप सार्‍या गोष्टी होत्या. अगदी कस्टमरशी कसे वागावे इथपासून कंपनीच्या शॉपफ्लोअरवर काम करणार्‍या कामगाराची मानसिकता समजून घेऊन त्याच्याकडून हवे तसे प्रॉडक्शन काढून घेणे वगैरे. स्वत:ची कॉलनी नसल्याने कंपनीने आम्हा नवीन जॉईन झालेल्या लोकांसाठी दोन आठवड्यांसाठी हॉटेल बुक केले होते. त्यानंतर प्रत्येकाने रहायची व्यवस्था स्वत: पहायची होती. माझा कुणीही मित्र किंवा नातेवाईक मुंबईत नव्हता. त्यामुळे माझ्यासाठी रहायची व्यवस्था पहाणे हे थोडे अवघड काम होते. तरीही ट्रेनिंगच्या काळात दिल्लीवरून आलेल्या तिघांशी माझी ओळख झाली आणि अगदीच कुठे जागा मिळाली नाही तर आपण चौघेजण अॅडजस्ट करून राहू असे ते म्हणाले होते.
डोक्यातल्या ‘रहायच्या व्यवस्थेचा प्रश्न’ हा एक विषय सोडला तर एकंदरीत ट्रेनिंग चांगले होते. ट्रेनर्सनी इलाविया कोणकोणत्या बिझनेसमध्ये आहे इथपासून सुरवात करून, कंपनीची समाजाशी बांधिलकी, निसर्गासाठी करत असलेले अनोखे प्रोजेक्ट्स, कंपनीचे नियम, कंपनीच्या आवारात कोणत्या गोष्टी कराव्यात, कोणत्या गोष्टी टाळाव्यात या सगळ्या गोष्टींचे ट्रेनिंग दिले. नैतिकतेच्या बाबतीत कंपनीचे काटेकोर नियम होते. ते तोडलेले अजिबात चालत नसे. काहीही झाले तरी कोणत्याही प्रकारे सरकारचा टॅक्स बुडता कामा नये अशी थेट डायरेक्टर साहेबांची सर्वांना सूचना होती. एकुणएक व्यव्हार पारदर्शक असला पाहिजे अशी सर्वांना सक्त ताकीद होती. त्यात कसलाही बेजबाबदारपणा खपवून घेतला जाणार नाही हे ट्रेनिंगमध्येच सर्वांच्या मनात कोरले गेले पाहिजे असा त्यांचा आग्रह होता.
वेगवेगळ्या बिझनेसनुसार प्रत्येक डिवीजनसाठी कॉर्पोरेटच्या काही गाईडलाईन्स होत्या. त्या व्यवस्थित पाळल्या जाताहेत की नाही हे तपासायला स्वतंत्र ऑडिट टीम होत्या. रोजच्या व्यव्हारात नियम डावलून कोणतेही शॉर्टकट्स घेतले जात नाहीत हे वरचेवर तपासले जाई.
माझ्यासाठी म्हणाल तर हे ट्रेनिंग दुसर्‍या एका खास कारणासाठी फायदेशीर ठरले. स्विचगिअर डिव्हीजनमध्ये सिलेक्ट झालेल्या एका अप्रतिम सौंदर्याला एक आठवडा रोजच्या रोज पहाता आले. आमच्या बरोबर इलावियामध्ये सिलेक्ट झालेली ती एकुलती एक इंजिनिअर मुलगी होती. नेहमी पहिल्या रांगेत बसायची. आम्ही सर्वजण तिच्याकडेच पहात रहायचो. दोनतीन पुस्तकी किडे सोडले तर आम्ही तो आठवडा ट्रेनिंगबरोबर तिच्याकडे पहाण्यात घालवला. पुस्तकी किडे तर तिच्या बाजूला बसूनही समोर पहायचे. वास्तविक ते नॉर्मल लोक नव्हतेच. कोणत्याही सुंदर मुलीकडे लक्ष जाणे ही गोष्ट नॉर्मल या प्रकारात मोडते. ती मुलगी बाजूला बसलेली असताना समोर लक्ष न लागणे ही तर त्याहूनही नॉर्मल गोष्ट! पण हे लेकाचे असे, काय बोलणार! असे बावळे लोक तर मुलींनाही आवडत नाहीत.
ट्रेनिंगसाठी आलेल्या वीसजणांना मी चांगलाच लक्षात राहिलो होतो. त्याला माझा बावळटपणा कारणीभूत होता. ट्रेनिंगच्या पहिल्याचदिवशी आम्हाला एका ट्रेनिंगरुममध्ये बसायला सांगितले. ट्रेनर मुंबईच्या ट्राफिकमध्ये अडकल्याने आम्हाला अर्धा तास वाट पहावी लागेल असे सांगण्यात आले. तोपर्यंत वेळ घालवण्यासाठी आम्हांला चहा बिस्किटे देण्यात आली. दरम्यान आम्ही एकमेकांची ओळख करून घेतली. अर्धा तास उलटला तरी ट्रेनर येण्याचे चिन्ह दिसेना. आम्ही पुन्हा ट्रेनिंगरुममध्ये आमच्या जागेवर येऊन बसलो. पाऊणतास झाला असेल, खाडकन दरवाजा उघडला आणि गडबडीत रुमालाने कपाळावरचा घाम टिपत ट्रेनर आत आले.
जसे अचानक ते आत आले तसे पटकन आम्ही उठून उभा राहिलो आणि सर्वांनी त्यांना गुडमॉर्निंगने ग्रीट केले.
“वेरी गुडमॉर्निंग गाईज…” हातातले एक कसलेतरी पुस्तक टेबलावर ठेऊन स्मितहास्य करत त्यांनी आमच्याकडे नजर टाकली आणि पहिल्या रांगेतल्या मुलीवर नजर पडताच, “अॅन्ड ब्युटीफुल लेडी.” असे म्हणून त्यांनी आपले वाक्य पूर्ण केले. तिचा चेहरा समोरून दिसत नसला तरी तिच्या एकटीसाठी ‘ब्युटीफुल लेडी’ असा उल्लेख केल्याने लाजेने गोर्‍यामोर्‍या झालेल्या तिच्या चेहर्‍यावरची लाली माझ्या नजरेतून सुटली नाही. पोरी खरंच लाजल्या की जाम क्युट दिसतात.
ट्रेनरनी लेट आल्याबद्दल पहिल्यांदा सर्वांची माफी मागितली आणि सर्वांना बसून घ्या असा हातानेच सिग्नल दिला. माझ्याशिवाय सगळेजण खुर्चीत बसले आणि मी कसा कोण जाणे, अचानक धडपडून पडलो. पडलो ते ठीक होते पण मोठा आवाज झाला. खाली बसताना माझे लक्ष खुर्चीवर नव्हते. पहिल्या रांगेतल्या तिच्याकडे पहातच खाली बसत होतो. बसायला पिक्चर थियेटरमध्ये असतात तशा आरामखुर्च्या होत्या. उठून उभा राहिल्यावर त्या आपोआप फोल्ड व्हायच्या. मी उठल्यावर ती तशीच फोल्ड झालेली. तिचा बेस नीट करून बसायचे होते पण बसण्यावर लक्ष नसल्याने मी तसाच बसलो आणि माझी फजिती झाली. मी धांदरटासारखा अशा अवस्थेत पडलो होतो की सर्वजण हसायला लागले.
मला खूप लाजल्यासारखे झाले. सर्वांसमोर अशा प्रकारचा अपमान झाल्यावर काय होते, ते अनुभवल्याशिवाय कळत नाही. मला धड उठताही येईना. अजिबात वेळ न घालवता लगेच तिथून बाहेर पडावे असे मन म्हणू लागले. निदान इथे जमलेल्या वीसजणांना तरी आपला चेहरा दाखवू नये असे वाटत होते. पण काहीतरी गडबड झाल्याचे ट्रेनरच्या लक्षात आल्यावर ते धावतच माझ्याकडे आले. मला हात देऊन त्यांनी उठवले, खुर्चीचा बेस नीट करून त्यात मला बसवले आणि पाणी प्यायला दिले. सगळ्यांना शांत रहा असे सांगून त्यांनी इलावियामध्ये त्यांच्याबरोबर घडलेला किस्सा सांगितला. शिवाय असा काही संकटाचा प्रसंग कुणावर आलाच तर त्याच्यावर न हसता समोरच्याला पटकन मदत करायला हवी असा संदेश त्यांनी सर्वांना दिला.
पहिल्याच दिवशी वॉशरुमच्या पारदर्शक काचेला डोके आपटून त्यांच्या कपाळावर तीन टाके पडले होते. वॉशरुमच्या दरवाजाची काच एवढी पारदर्शक होती की मुळात तिथे काच आहे हे लक्षात न आल्याने त्यांच्यावर तो प्रसंग ओढवला होता. त्यावर खूप वर्षे लोटली होती. इलावियाचे ते परमनंट ट्रेनर होते पण कपाळावरच्या तीन टाक्यांची खूण तशीच होती, ती त्यांनी सर्वांना दाखवली. त्यांची गोष्ट ऐकल्यावर जरा बरे वाटले. अशा प्रसंगात एकटाच असेल तर आपणच आपल्याला बावळट वाटायला लागतो पण तसे नव्हते. त्यानंतर सर्वांचे इंट्रोडक्शन झाले. त्यावेळी मी सांगितलेले माझे नाव कुणीही विसरणार नाही याची मला खात्री होती. तशी चोख व्यवस्था मी करूनच ठेवली होती. या सगळ्या घोळात पहिल्या रांगेत बसलेलीचे नाव आर्या आहे हे समजले. हे नाव माझे पुढचे सगळे आयुष्य बदलून टाकणार आहे याची त्यावेळी मला पुसटशीही कल्पणा नव्हती.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

तुझ्याविना # १

t

टाईमऑफिस समोरच्या रिकाम्या बेंंचवर बसून मी घड्याळात नऊ वाजायची वाट पहात बसलो होतो. कंपनी जॉईन केल्यानंतर एका आठवड्याच्या इंडक्शन प्रोग्रामनंतर मी माझ्या नेहमीच्या शिफ्ट टायमिंगला सकाळी सात वाजता आलो होतो. टाईमऑफिसमध्ये इंडक्शन संपल्याचे सांगितले. त्यानंतर त्यांनी खूप सार्‍या फॉर्मवर सह्या घेतल्या, मला नवीन आयकार्ड दिले आणि मला ‘रिसर्च अॅन्ड डेव्हलपमेंट’ या डिपार्टमेंटमध्ये जायचे आहे ही माहिती दिली. वास्तविक आमचा प्लांट पहिल्या शिफ्टला सकाळी सातलाच सुरू होतो पण ज्या डिपार्टमेंटमध्ये मी जाणार होतो ते जनरल शिफ्टमध्ये असल्याने मला नऊ वाजेपर्यंत वाट पहावी लागणार होती. शिवाय दुसर्‍या दिवशीपासून मला सातला न येता नऊ वाजता यायचे होते हे समजले.
वास्तविक मला त्यांनी टाईमऑफिसमध्येच थांबायला सांगितले होते पण तिथल्या सोफ्यावर बसल्यावर जो आत येईल तो माझ्याकडे मी बावळट असल्यासारखा पहात होता. त्यांच्या तशा पहाण्याने मला अवघडल्यासारखे झाले होते. म्हणून मी टाईमऑफिसच्या बाहेर असलेल्या रिकाम्या बाकांवर बसून अवतीभोवती पहात होतो.
नुकतेच मिळालेले आयकार्ड मी टाईममशीनवर फ्लॅश केले, मशिनवरचा हिरवा दिवा लागला आणि डिस्प्लेवर माझा नंबर चमकला. असे कार्ड मिळावे म्हणून कॉलेजमध्ये असताना जीवाचा आटापिटा केलेला आठवला. परीक्षेच्या काळात तर अभ्यासाच्या टेन्शनने खोलीत कोंडून घेतले होते. एकतर कॅम्पस सिलेक्शन झालेले. परीक्षेत फेल झालो तर त्या सिलेक्शनचा काहीही उपयोग नव्हता. म्हणून आलेली एक्झाम फर्स्ट क्लासनेच पास व्हायला हवी हे प्रेशर होते. पण ते मी यशस्वीरित्या पार केले.
आजुबाजूला मोठमोठया मशिन्स आवाज करत होत्या. सामान वाहून नेणार्‍या पिवळ्या रंगाच्या फोर्कलिफ्ट मधूनच धावत होत्या. निळा ड्रेस आणि हेल्मेट घालून काम करणारे कामगार प्रोग्राम केल्याप्रमाणे शांतपणे काम करत होते. धातुच्या प्लेट्स कापणारी मशीन ठराविक वेळाने प्लेट पंचिंगचा आवाज करत होती. ठिकठिकाणी सेफ्टी, आगीपासून संरक्षण, सुरक्षित काम करण्याच्या पद्धती यासारखे अनेक तक्ते पिलर्सवर लटकवलेले दिसत होते.
तयार झालेले मटेरियल घेऊन फोर्कलिफ्ट स्टोअर्सकडे जात होत्या. तिथे बॉक्सपॅक केलेले सामान डिस्पॅचसाठी व्यवस्थित रचून तयार होते. वातावरणात नेलपॉलिशसारखा गंध भरून राहिला होता. ओव्हरहेड क्रेन्स आपोआप इकडेतिकडे सरकल्यासारखे वाटत होते. त्याला कोण ऑपरेट करत आहे हे समजत नव्हते. आजुबाजुला वॉशरुमला जाणारे लोक माझ्या कुतुहलमिश्रित चेहर्‍याकडे पहात होते. इंजिनिअरिंगनंतर हा माझा पहिलाच जॉब असल्याने एवढ्या मोठ्या कंपनीचा माहोल माझ्यासाठी एकदमच नवीन होता.

घड्याळात नऊला पाच मिनीटे कमी असताना एका विचित्र माणसाने टाईममशिनवर त्याचे आयकार्ड फ्लॅश केले. माझी नजर आपोआपच त्याच्याकडे गेली. कुणाचीही नजर जाईल असाच तो वाटत होता. थोडासा बुटका, अंगाने जाड, दाट भुवया असलेला हा माणूस टिपीकल सरकारी ऑफिसमधल्या कामचोर आधिकार्‍यासारखा वाटत होता. रंग काळा आणि डोक्यावर पडलेले टक्कल इंडस्ट्रिचा अनुभव दाखवित होते.
त्याने क्रीम कलरचा सुमार डगळा शर्ट घातला होता. इनशर्ट करण्याची नवीन पद्धतही अशी होती, पुढच्या डाव्या बाजूचा शर्ट इन होता तर मागच्या बाजुचा तसाच ओपन सोडला होता. पॅन्टचा रंग कोणे एके काळी तपकिरी असावा. पॅन्टची उंची पायात घातलेले सॉक्स व्यवस्थित दिसतील अशा बेताने ठेवली होती. त्यात भर म्हणून की काय, पॅन्टचे तुटलेले एक बक्कल चालताना प्रत्येक पावलागणिक वर खाली होत होते. त्या माणसाला कशाचीही तमा नव्हती. तो निवांतपणे जड बॅग पाठीवर घेऊन चालला होता.
एवढ्या मोठ्या कंपनीत काम करणारा हा माणूस असा कसा रहात असेल या विचाराने मला विषेश वाटले. नऊ वाजले आणि मला टाईमऑफिसमधून तुमच्या डिपार्टमेंटमध्ये जा असे सांगण्यात आल्यावर मी माझ्या ऑफिसच्या शोधाला लागलो. ते तिसर्‍या मजल्यावर होते.
लिफ्टने तिसर्‍या मजल्यावर आलो. काचेचा दरवाजा उघडून कॉरिडॉरमध्ये आत घुसताच थंड एसीची हवा जाणवली. कॉरिडॉरमध्ये वेगवेगळ्या डिपार्टमेंटची नावे लटकवली होती. मी माझ्या ‘रिसर्च अॅन्ड डेव्हलपमेंट’ या बोर्डजवळ आलो. दरवाजाला पुन्हा तसाच स्मार्टकार्ड रीडर लावला होता. हळूच दरवाजा ढकलून पाहिला पण तो बंद होता. काचेच्या दरवाजातून आत पाहिले तर कोणतरी बसलेले दिसत होते.
मी दरवाजा वाजवला तर आतून “कोण आहे रे तिकडे? जरा बघ कोण दरवाजा वाजवतोय ते?” असा आवाज आला. मी सावरून उभा राहिलो. दुसर्‍या क्षणाला एका स्मार्ट दिसणार्‍या माणसाने दरवाजा उघडला आणि मी उडालोच. मघाशी टाईमऑफिसजवळ मी जो माणूस पाहिला होता तो समोरच्या खुर्चीवर इडली सांबारावर ताव मारत बसला होता. प्लास्टिकच्या कपात ओतलेले सांबार खाली ठेवलेल्या पेपरावर सांडले होते. एकूण टेबलच खूप सार्‍या पेपरांनी भरलेले होते.
मी डिपार्टमेंटच्या आत गेल्यावर त्याने मला हातानेच समोरच्या खुर्चीवर बस म्हणून सांगितले. मी निमुटपणे त्याच्या समोरच्या खुर्चीवर बसलो. खाताना तोंडाचा होत असलेला आवाजाचे त्याला काही वाटत नव्हते. तो आवाज येत असताना काहीच होत नाही असे समजून मख्खासारखे बसून रहायला मला खूप कष्ट घ्यावे लागत होते. ज्याने मला आत घेतले तो माणूस आमच्या दोघांकडे दुर्लक्ष करत दुसर्‍या खुर्चीवर बसून काहीतरी लिहीण्यात मग्न होता. बॉस नाष्ता झाल्यावर मला तसेच बसायला सांगून हात धुवायला पळाला. तो परत आल्यावर मी पटकन उभा राहिलो. स्वत:च्या ओळखीवर अजिबात वेळ न दवडता त्याने त्या स्मार्ट असिस्टंची ओळख करून दिली, “हा मल्लू. आणि मल्लू, ह्याला आपले नियम सांग आणि काहीतरी काम दे. हा मोकळा बसलेला दिसता कामा नये.”
मल्लूने आज्ञेचे पालन केले व मला आतल्या बाजुस असलेल्या लॅबमध्ये चलायला सांगितले. मला बॉसचे नावही माहित नव्हते म्हणून मी विचारले, “सर तुमचे नाव?”
“बॅनर्जी. पी. के. बॅनर्जी. मी सिनीयर मॅनेजर आहे आणि या डिपार्टमेंटचा हेड.” जेम्स बॉन्ड स्टायलित बॉसने माहिती सांगितली.
“मी समीर देशमुख.” शेकहॅन्ड करावा म्हणून मी माझा हात पुढे केला पण त्याला त्यात इंटरेस्ट नव्हता. त्याऐवजी त्याने खिशात हात घालून रुमाल काढला, तोंड पुसले आणि पुन्हा खिशात ठेवला.
“मला माहित आहे. टाईम ऑफिसरने मला सांगितले आहे. बाय द वे तू इलेक्ट्रॉनिक्स आहेस ना?”
“हो सर.”
“मग लॅबमध्ये जा आणि काहीतरी कामाचे शिक. टाईमपास करु नकोस.”
“यस सर.”
आत जाऊन पहातोय तर आतले सगळेजण माझी वाटच पहात बसले होते. लॅबमध्ये व्यवस्थित टेबले मांडलेली होती आणि सगळ्या ठिकाणी कुणीतरी बसलेले होते. मला जे दोन मोकळे टेबल दिसले, त्यातल्या एकावर मी माझी बॅग ठेवली. नवीन असल्याने मला सगळ्यांनी गराडाच घातला. नाव, कॉलेज वगैरे माहिती विचारली. सर्वांनी त्यांची ओळख सांगितली. बरेचजण कॉम्प्युटरवर प्रोग्राम लिहीत बसले होते, त्यांचीही मला ओळख करून देण्यात आली. ते बिचारे कशाचातरी प्रोग्राम लिहीण्यात हरवले होते. त्यांना बॉसने बहुतेक भरपूर काम दिले असावे.
मी माझ्या टेबलवर बसल्या बसल्या लॅबमध्ये नजर टाकली. एकदम झकास होती. आम्हांला प्रॅक्टिकलला हातदेखील लावायला न मिळालेले मटेरियल इथे रोजच्या कामासाठी होते. ऑसिलोस्कोप्स, फंक्शन जनरेटर्स, पॉवर सप्लाय, काय नव्हते तिथे? डिझायनर्स त्यांची प्रॉडक्ट प्रोटोटाईप घेऊन चेक करण्यात मग्न होते. हॉस्पिटलमध्ये मॉनिटवर वेव्ज दिसतात तशा त्यांच्या टेस्टिंगमध्ये दिसत होत्या.
लॅबच्या भिंतीलाच एक कपाट बनवून घेऊन त्यात रेझिस्टर्स, ट्रान्झिटर्स, कपॅसिटर्स, आयसीज असे खूप छोटे छोटे साहित्य ठेवलेले होते. इथे बसलेला प्रत्येकजण आपापल्या कामात मग्न होता. माझी ओळख वगैरे झाल्यानंतर सर्वजण आपापल्या जागेवर बसून कामाला लागले. मी माझ्या टेबलवर बसून पाण्याचे दोन घोट घेतले.
थोड्या वेळाने ही लॅब सतत बॉसच्या नजरेखाली असते याची मला माहिती मिळाली. लॅबच्या चारी कोपर्‍यात चार कॅमेरे लावण्यात आले होते आणि त्याचा मॉनिटर बॉसच्या टेबलावर होता. लॅबमधला प्रत्येक माणूस काय करतोय याच्यावर बॅनर्जीची बारीक नजर असायची. त्याच्याशी नीट वागणाराला तो काही बोलत नसे पण त्याने सांगितलेले काम करायला कुणी अढीबाजी केली की त्याची काही खैर नसे. त्याच्या मागेच तो लागायचा अशी त्याची कीर्ती होती.
माझा पुस्तकी अभ्यास खूप होता पण प्रक्टिकलचा एवढा अनुभव नव्हता. इथले टेक्निशियन खूप अनुभवी होते. माझे जेवढे वय नव्हते तेवढा या क्षेत्रात त्यांचा अनुभव होता ते पाहून मला बरे वाटले. मला खूप काही शिकण्यासारखे होते. एकटा बॉस सोडला तर बाकीचे सगळे ठीक होते. सर्वांनी बॅनर्जी आणि त्यांचा अनुभव सांगितल्यावर एक गोष्ट मला जाणवली आणि ती म्हणजे पुढचे एक वर्ष माझ्यासाठी खूप कठीण जाणार आहे. एक म्हणजे लॅबमध्ये लावलेला तो सततचा सीसीटीव्ही आणि असला सणकी बॉस.
मी बाजूलाच उभ्या असलेल्या भाटियाला विचारले, “इथे आशिष म्हणून कोण होता का?”
“का?
“इथे आमच्या कॉलेजमधल्या एका आशिषचे कॅम्पस सिलेक्शन झाले होते.”
“डाव्या डोळ्यांवर खुण आहे त्याच्या?”
“हो.” मला आमच्या कॉलेजमधला हँडसम आशिष आठवला. एका मुलीवरून कॉलेजमध्ये राडा झाला होता त्यात आशिषचा डोळा जाता जाता वाचला होता.
“हो. तो इथेच आहे. त्याच्या ट्रेनिशिपनंतर कन्फर्म झालाय तो.”
“कुठाय मग तो?”
“तो गुवाहाटीला गेलाय. एकदोन दिवसात येईल परत.”

लंचनंतर आम्ही सगळेजण भाटियाच्या टेबलजवळ उभा राहून गप्पा मारत होतो तर बॉसचे पित्त खवळले. असे सगळेजण एकत्र आलो की हे लोक आपल्याविरुद्ध कट करतायत की काय असे त्याला वाटे. लगेच आरडाओरडा करून त्याने आम्हांला आमच्या जाग्यावर पळवले. साडेतीन वाजता टाईम संपल्यावर मी घरी जायला निघाल्यावर त्याने मला अडवले. मी घरी निघालोय म्हटल्यावर “आपले ऑफिस ऑफिशियली पाच वाजता सुटते.” ही नवीन माहिती त्याने मला पुरवली.
“पण आज मी सात वाजता आलो होतो. मला साडेतीनला निघायला सांगितलंय.”
“कुणी?”
“टाईमऑफिसमधून.”
त्याने लगेच टाईमऑफिसला फोन लावला पण पलीकडून तो उचलला गेला नसावा. त्याने मला पुन्हा लॅबमध्ये जाऊन बसायला सांगितले. माझा पहिला दिवस असल्याने मला काही बोलता येईना. निमुटपणे लॅबमध्ये गेलो व तसाच बसून राहिलो. टेक्निशियन्स त्यांच्या कामात व्यस्त होते. मी काय करतोय हे विचारायला तो आत आला नाही. पाच वाजता पहिल्यांदा मल्लू पळाला त्यानंतर सहाला बॅनर्जी गेला. त्यानंतर तिथले टेक्निशियन आणि त्यांच्यासोबत मी. कंपनीने दिलेल्या हॉटेलवर मी गेलो. मला माझी रहाण्याची व्यवस्था पहायला एका आठवडयाचा वेळ होता.

दुसर्‍याच दिवशी आशिष गुवाहाटीवरून परत आला. मला पाहताच त्याने पटकन ओळखले. शेवटी कॉलेजचा अभिमान असतोच की! जवळ येत पाठीवर हात टाकत त्याने विचारले, “अरे बाकीचे दोघे कुठायत?” त्याला इथे आमच्या तिघांचे सिलेक्शन झालेले माहित होते.
“ते इन्फोसिसमध्ये गेले.”
“आणि तू कशाला इथे आलास?”
“मला मॅन्युफॅक्चरिंग कंपनीत काम करायचे होते.”
“मग बेस्ट ऑफ लक!” हा साला सरळ काही ते सांगत नव्हता. नुसता हसून कॉमेंट्स करायचा.
मी बोलता बोलता त्याला माझा रहाण्याचा प्रॉब्लेम सांगितला त्यावेळी तर तो जाम खुश झाला.
“हे तर जाम भारी आहे मग.”
“का? मला टेन्शन आलेय आठवड्यात कुठे कुठे घर शोधू म्हणून आणि तू काय हसतोयस?”
“तुझा प्रॉब्लेम सुटला म्हणून समज पण तुला अर्धा रेंट द्यायला लागेल.”
“काय म्हणालास?”
“अरे यार मी एकटाच रहातो इथे. आजच्या आज ये माझ्या फ्लॅटवर. कुठाय तुझे सामान?”
मी आनंदाने उडालोच! माझ्याकडे एका ट्रॅव्हलिंगच्या बॅगेशिवाय काहीही सामान नव्हते. हॉटेल सोडून लगेच मी त्याच्या भाड्याच्या फ्लॅटवर शिफ्ट झालो. दोघांसाठी तो फ्लॅट खूप मोठा होता. कंपनीपासून अर्ध्या तासात घर! ठाण्याचे घोडबंदर रोड म्हणजे हाय फाय लोकांची वस्ती. घरमालक परदेशी असल्याने हा फ्लॅट आम्हांला भाड्याने मिळाला होता. फुल फर्निश्ड. शिवाय आशिषने फ्रिज आणि ओव्हनही घेतलेला. या दोन वस्तू बॅचलर लोकांना किती महत्वाच्या असतात हे दुसर्‍यांना समजणार नाही.
फ्लॅटमध्ये गेल्यावर मी त्याच्याजवळ डाव्या डोळ्यावरच्या खुणेचा विषय काढला. त्यावर हळूवार हात फिरवत तो बोलला, “काय करणार, आपल्या स्वीटीने हा मार्क दिलाय!”
“कुठाय ती आता?”
“पुण्यात एमबीए करतीये.”
“ब्रेकअप वगैरे झालं की काय तुमचं?”
“कम ऑन यार! या सगळ्या राड्यानंतर तर आमचे जमले.”
“काय सांगतोस?”
“मग काय, या पोरींचे कळत नाही यार. एवढी वर्षे मागे लागलो तर मला जुमानले नाही. शेवटी भावाला मला वॉर्निंग देण्याबद्दल सांगितले. त्याने वॉर्निंग द्यायची सोडून अजून अर्धा डझन पोरांना घेऊन कॉलेजमध्ये येऊन मला चांगलाच चोपला.”
“मग?”
“मग काय, पुढचा एक महिना घरीच होतो. एक पाय प्लास्टरमध्ये आणि काखेत कुबड्या घेऊन.”
“आयला! एवढा मार लागलेला?”
“काही विचारु नकोस.”
“मग?”
“एकदिवशी तीच मला शोधत आली आमच्या घरी. सॉरी बोलली. मी दादाला फक्त वॉर्न कर बोलले होते, तो मारेल असं वाटलं नव्हतं म्हणाली. मग एकदोन दिवस सोडून नारळपाणी वगैरे घेऊन घरी यायला लागली. पुढच्या महिन्याभराने तिने मला प्रपोज केलं.”
“तिने?”
“हो तिनेच. काय माहित काय वाटले तिला. नाऊ, आम्ही हॅपी कपल आहोत.”
“ लग्नही केले तुम्ही?”
“नाही अजून. पण तिने सांगितलेय, आईबाबा तयार आहेत पण अजून सिक्सपॅकवाला भाऊ नाही. त्याने ऐकले नाही तर मी पळून येईन तुझ्याबरोबर म्हणाली आहे.”

आम्ही जरी एका डिपार्टमेंटमध्ये आलो असलो तरी आशिष तिथे फार काळ टिकला नाही. सेल्सची एक चांगली संधी आल्यावर त्याने स्वीचगिअर डिव्हीजनला अप्लाय केले आणि तिकडे सिलेक्ट झाला. सेल्स हा त्याचा आवडीचा विषय होता. मग तो इथे रिसर्च आणि डेव्हलपमेंटला कशाला थांबेल?
त्याच्याकडून स्वत: बॅनर्जीने हॅन्डओव्हर घेतला आणि नंतर ते सारे काम त्याने माझ्यावर टाकले. ही त्याची जुनी सवय होती. आशिष दोन गोष्टींमुळे खूप आनंदी झाला होता. एक म्हणजे बॅनर्जीच्या तावडीतून त्याची सुटका आणि दुसरे म्हणजे त्याला ट्रॅव्हलिंग खूप आवडायचे. शिवाय नवीन पोस्ट वेस्टझोन रिजनल सेल्स मॅनेजर! त्याला पूर्ण पश्चिम भारत फिरायचा होता. त्याने पहिल्या आठवड्यापासूनच सुरवात केली. आम्ही ऑफिसमध्ये भेटत नसलो तरी एका फ्लॅटमध्ये रहात होतो. त्यामुळे दिवसभराच्या घडामोडी घरी आल्यावर बोलायचो.
त्याच्या नव्या रोलमध्ये तो लगेचच रुळला. महिन्यातून एखादा आठवडा तो फ्लॅटवर असायचा नाहीतर सततची आऊटस्टेशन टूर. इतरवेळी मी एकटाच भूतासारखा घरात असायचो. शेवटी एकदाचा मुंबईत सेटल झालो. मुंबईत रहायची सोय करणे मला वाटले तितके अवघड नव्हते. कंपनी जॉईन केल्यानंतर इंडक्शन प्रोग्रामचा पहिला आठवडा मी नुसत्या ‘आता रहायचे काय करायचे?’ या विचारात घालवला होता.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.