बंड्या आणि शिक्षणमंत्री

Bandya AaNi Shikshanmantri

“शाळेचा शोध कुणी लावला?” हा प्रश्न माझ्या सहावीत जाणार्‍या बंड्याला सिनीयर केजीत गेल्यापासून भेडसावतो आहे. खेळणी, कार्टुन आणि छोट्या भीमच्या जगात सुखी असता असता इवल्याशा लहान जीवाच्या मागे हा शाळा नावाचा प्रकार कशासाठी असतो हा त्याचा रास्त प्रश्न आहे. शाळा एकवेळ परवडली पण ट्युशन? ह्या ट्युशनचा शोध ज्याने कुणी लावला असेल त्याला कुठेही गाठून चोपायला (शक्यतो गनिमी काव्याने) बंड्याबरोबरची गँग मागे पुढे पहाणार नाही. खरे म्हणजे ही चिमुकली मुले शाळा, ट्युशन आणि अभ्यास या विषयांवर जाम फ्रस्ट्रेट आहेत. त्यांना थोडे बोलते केले की लगेच सांगून टाकतात.
बरं, बंड्याच्या दिवसाची सुरवातही पहा, सकाळी सहाला बस हलणार. त्याआधी हा बसमध्ये बसला पाहिजे. या बाळगोपाळांना सकाळसकाळी झोपेतून उठवून तयार करणे म्हणजे एक चॅलेंज असते. अंघोळ करून कपडे घालून जाता जाता केसांवरून कंगवा फिरवतानाही त्यांची मान कलंडत असते एवढे ते झोपेच्या अधीन असतात. बंड्या तर बसमध्ये बसल्या बसल्याच पेंगायला लागतो.
याउलट शाळा सुटल्यावर तो जेव्हा परत येतो, तो शाळेतून आलाय की कुस्तीच्या आखाड्यातून अशी शंका येण्याइतपत त्याचा अवतार असतो. रोजच्यारोज कपडे मळवलेच पाहिजेत हा त्याचा नियम आहे. दोन मुलांची मारामारी झाल्यावर होतात तसे केस, पाठीवर विस्कटलेले दफ्तर आणि एका हाताने गोफण फिरवल्यासारखे शाळेचे आयकार्ड फिरवत घामाघुम होऊन आला की तो नॉर्मल आहे हे समजावे.
पहिलीची परीक्षा झाल्यावर बंड्या घरी आल्या आल्या म्हणाला होता “आता स्कुल बस झाले.” का म्हणून विचारल्यावर “आता एबीसीडी आणि इंग्लिश शिकलो की. वाचायला येते, लिहायलाही येते, मॅथ्सही माहित आहे, आता आणि अजून काय शिकायचे आहे?” हा त्याचा भाबडा प्रश्न होता.
लिहीण्याचा त्याला प्रचंड कंटाळा आहे. म्हणजे शाळेत शिक्षक लिहून देतात त्यावेळी हा लेकाचा काय करत असतो कुणास ठाऊक! घरी येऊन अमक्या क्लासचे मी नाही लिहीले म्हणून सांगतो. मग बायकोची धावपळ सुरु होते. वॉट्सअॅप इथे चांगल्या कामाला येते. आज शाळेत काय झाले असे त्या पालकांच्या गु्रपवर टाकले की कोणतरी पालक त्या तासाला शाळेत काय लिहून दिले आहे त्याचा फोटो घेऊन टाकतो आणि वेताळासारखी मागे लागून ही त्याला लिहायला लावते. त्याचा अभ्यास म्हणाल तर हाच. म्हणजे शाळेत झालेले सगळे पूर्ण आहे आणि स्वत:हून तो कधी पुस्तक घेऊन वाचत बसलाय हे मला त्याच्या बालपणापासून आठवत नाही.
अगदी परीक्षेतही जेवढ्यास तेवढेच लिहीतो. एखाद्या प्रश्नात कोणतीही दोन उत्तरे लिहा म्हणून सांगितले की हा दोन म्हणजे दोनच लिहील. एखादे चुकले तर बॅकअपला असावे म्हणून तिसरे लिहावे ही भानगड नाही. दोनच का लिहीलीस म्हणून ओरडले की तो ‘फक्त दोन’ असे लिहीलेला कंस दाखवतो.
हा अभ्यास सोडून मात्र बाकीच्या सगळ्या विषयात त्याला गती आहे. पोकेमॉनची नावे सांगा म्हणाले की लगेच चालू होईल. कबड्डी, फुटबॉल किंवा आयपीएल मधले विचारा लगेच सांगेल. कॅरम काढा, एकदा खेळायला बसल्यावर रात्री झोपायलादेखील तो उठू देणार नाही. तेच तुझे पाढे पाठ आहेत का म्हटल्यावर त्याला झोप येते. काहीतरी जबरदस्तीने वाचायला किंवा लिहायला दिल्यावर शास्त्रज्ञ जसे अतिश्रमामुळे सगळया शोधांचे पेपर आजुबाजूला पडलेले असतानाही त्यात झोपतात, तशी त्याची अवस्था होते.
प्रसंग पहिला : मी आपल्या शिक्षणमंत्र्याना ट्वीटरवर फॉलो करतो. म्हणजे मी अतिशय टेकसॅव्ही आहे अशातला प्रकार नाही. खूप पाऊस वगैरे पडल्यावर ते लगेच महाराष्ट्रातल्या सगळ्या शाळांना सुट्टी वगैरे देतात म्हणून. एकदा बाहेर धो धो पाऊस पडत असताना ट्वीटर पहात बसलो होतो. अगदी घरात बसलो असतानाही होडीत बसलो असल्याचा फील येत होता. बंड्या आता हमखास उद्या शाळेला सुट्टी असणार म्हणून खुश होता पण मंत्रीसाहेब काही सुट्टी देत नव्हते.
बाहेर पावसाचा धुमाकुळ चालू असताना मी मोबाईलमध्ये एवढा घुसून काय पहातोय याचे त्याला आश्चर्य वाटले. मी त्याला मोबाईल दाखवला. मी मंत्रीसाहेबांचे ट्वीट चेक करत होतो.
“कोण आहेत ते काका?” बंड्याचा अजून एक भाबडा प्रश्न.
“माहित नाहीत तुला?”
“नाही.”
मग मी त्याला सांगितले, “या काकांकडे एवढी पॉवर आहे की आज यांनी सांगितले की उद्या शाळेला सुट्टी, तर महाराष्ट्रातल्या सगळ्या शाळा उदया बंद!”
बंड्याच्या चेहर्‍यावर साहेबांबद्दल आदराची भावना आली.
“काय रे? भारी आहेत ना हे काका?”
“मग! एक नंबरच! माझ्याकडे जर अशी पॉवर असती तर पहिल्यांदा सगळ्या शाळा बंद करून मुलांना खेळायला सोडा अशी ऑर्डर सोडली असती.”

प्रसंग दुसरा : परवा एक संप होता. आजकाल संप एवढे झालेत की कारण लक्षात ठेवणे मुश्किल झाले आहे. सगळ्या मुंबई आणि ठाण्यातल्या शाळांना सुट्टया जाहीर झाल्या होत्या पण बंड्याच्या शाळेचा काही मेसेज येईना. बंड्या उद्या शाळेला जावे लागणार की काय म्हणून हवालदिल झालेला!
“पप्पा, त्या काकांनी तरी सुट्टी दिली आहे का ते बघा.”
ते काका म्हणजे ट्वीटरवाले शिक्षणमंत्री!
मी चेक केले तर तिथेही सुट्टी नव्हती. बंड्या अजून निराश झाला.
शेवटी झोपता झोपता मेसेज आला आणि तो सांगितल्यावर खुश होऊन बंड्याने हातातली वही भिरकावून दिली, “याला म्हणतात पॉवर. मी खूप शिकून शिक्षणमंत्री होणार. आणि एकदा का शिक्षणमंत्री झालो की सगळ्या शाळा पहिल्यांदा बंद करणार!”
“शाळा बंद करून काय करणार मग?”
“त्याठिकाणी फुटबॉल, क्रिकेटची आणि कबड्डीची प्रॅक्टिस सेंटर्स चालू करणार. सगळ्या मुलांना नुसते खेळा म्हणून सांगणार. खेळून भुक लागली की जेवायचे आणि पुन्हा ग्राऊंडवर पळायचे. काय मज्जा येईल. सगळी पोरं खुश होतील.”
कल्पनाशक्तीचा एक अचाट नमुना माझ्यासमोर दिवास्वप्न बघण्यात रंगला होता. मला त्याच्या कल्पनाशक्तीची मौजही वाटली आणि कारण काहीही असो, आमच्या बालपणासारखे त्यांना मनोसक्त खेळता येत नाही याची खंतही!


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

मोबाईलचे दुष्परिणाम : एक शालेय विरुद्ध खरा संवाद

Mobile Dushparinaam.jpg

बंडयाने परवा मला एक शालेय संवाद दाखवला. मोबाईलचे दुष्परिणाम काय असतात हे त्याला आई सांगत असते असा एकूण मजेशीर विषय होता. एकूण विषय देतानाच कर्ता, कर्म आणि क्रियापद वापरून जे काही तयार होते ते खरे असते का, हे तपासण्याची शाळेला गरज वाटली नसावी. असो, तर आपण शालेय संवादाकडे वळू.

शालेय संवाद :

मुलगा : आई मी थोडा वेळ तुझा मोबाईल घेऊ का? (एवढी आज्ञाधारक बालके असतात का? एरव्ही अगदी सहा महिन्याचे बाळ जरी रडायला लागले तरी त्याला मोबाईल दाखवून गप्प करण्याचे प्रकार सर्रास सुरू आहेत.)
आई : नको बाळा. तू आत्ताच टीव्ही पाहिलास ना? आणि आता लगेच मोबाईल मागतोस. उद्या तुझी परीक्षा आहे. जा आणि अभ्यास कर.
मुलगा : आई, माझा अभ्यास झाला आहे. म्हणून मी टीव्ही पहात बसलो होतो. आता तो बंद केलाय म्हणून तुझा मोबाईल मागतोय. मुलगा त्याला मोबाईल का हवा आहे याचे लॉजिकही सांगून टाकतो.
आई : बाळा, मोबाईल जास्त वापरु नये. जास्त वापरला तर त्याचे खूप सारे दुष्परिणाम असतात. एकतर डोळे खराब होतात आणि आता सारा अभ्यास केलाय तो विसरशील.
मुलगा : खरंच आई? (जसे ह्याला काही माहितच नाही! दुनियाभरातल्या खबरी ठेवणार्‍या या पोराने असा आव आणला की सीन पहायला मजा येतेे. लेकाचा हाच रोनाल्डोचा पीए असल्यासारखा त्याचे दिवसभराचे शेडयुल ह्याला माहित असते. तो किती वेळ प्रॅक्टिस करतो, त्याच्या गाडया किती आणि कोणकोणत्या आहेत वगैरे वगैरे. त्याला माहित असलेल्या गोष्टींचा आम्हांला ठावठिकाणा नसेल तर विचारायलाच नको. आम्हाला तो अक्षरश: वेडयातच काढतो.)

आणि आता खरा संवाद :

हा सुरु होण्याआधी बंडया गुपचूप बायकोचा मोबाईल घेऊन पसार झालेला असतो. त्याला मोबाईलसहित बसलेला पाहिला की माझ्या डोक्याची शीर उठते. म्हणूने तो माझ्या नजरेस पडू नये अशा ठिकाणी बसलेला असतो. मी हॉलमध्ये असेन तर तो बेडरुममध्ये आणि व्हाईस अ व्हर्सा. मग हिला फोनची आठवण झाली की ती फोनला न शोधता बंडयाला हाक मारते आणि “माझा मोबाईल जरा आण रे.” अशी आज्ञा सोडते. मालकाने आठवण काढल्यावर उचकी लागायचे फिचर मोबाईलमध्ये आणावे अशी माझी मोबाईल कंपन्याना कळकळीची विनंती आहे. ते आल्यास समस्त स्त्रीवर्गाला त्याचा खूप उपयोग होईल.
हिचा आवाज कानावर पडल्यावर मोबाईलचा टिक टिक असा अनेकवेळा प्रोगाम बंद करायचा आवाज आला की बंडया काय करत असेल याचा हिला बरोबर अंदाज येतो.
“काय करतोयस बंडया? पुन्हा माझ्या फोनला हात लावलास तर थोबाड फोडीन तुझं.”
“मग आता तुला फोन देऊ की नको?” बंडया दिवसेंदिवस बिघडत चालला आहे. नको त्या वेळी शब्दांत पकडतो.
“आण इकडे आधी.”
त्याच्या हाातातून मोबाईल हिसकावून घेेतला जातो.
“उद्या पेपर आहे ना तुझा?”
“झालाय माझा अभ्यास.” आजकालची मुले स्वामी विवेकानंद की कोणाच्या (एकदा पुस्तकाचे पान वाचून झाल्यावर फाडून टाकणारे) वंशातली आहेत की काय, कळत नाही. मला तर जे कोण पुस्तकाची पाने फाडून टाकणारे होते, त्याबद्दल खरोखर शंका येते. पुन्हा काय वाचलंस म्हणून कोणी विचारू नयेत म्हणून तो सगळा खटाटोप असावा.
“जा पुन्हा एकदा वाच.”
“पण झालाय ना अभ्यास, पुन्हा काय वाचू?”
“जा मग, जेवढं वाचलं असशील तेवढं लिहून काढ.” बंडयाला लिखाणाचा प्रचंड कंटाळा आहे. म्हणून त्याला शिक्षा द्यायची असेल तर त्याला टयुशन टीचरही पाचवेळा लिहायला देतात.
“नाही मम्मे. मी आता लिहीत बसणार नाही. वाटल्यास एकदा नजरेखालून घालतो. का थोडा टीव्ही बघू?”
“त्या केबलवाल्याला सांगून तोडून टाकेन केबल. दिवसभर टीव्हीसमोर चिकटून बसलेला असतोस नुसता.”
“आता बसतो का अभ्यासाला? का येऊ आत?” असा मध्येच माझा आवाज आल्यावर बंडया थोडा बिथरतो.
“जा नाहीतर पप्पांनाच सांगेन अभ्यास घ्यायला.”
उगाचच मॅटर पप्पांकडे जायला नको म्हणून मग बंडया पुस्तक घेऊन कुठल्या जन्माचे भोग भोगतोय असा विचार करत वाचत बसतो.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

नवकवीचा विळखा

पॅनकार्ड काढून बरीच वर्षे लोटली होती. मला पॅनकार्ड मिळाले त्याकाळात सरकार एका कोर्‍या पेपरवर ब्लॅक अॅन्ड व्हाईट फोटो, त्यावर आपले, आपल्या बाबांचे नाव आणि बराच मजकूर छापून तो कागद लॅमिनेट करून द्यायचे. तो जीवापेक्षाही जपून ठेवावा लागत असे. त्या कार्डावरचा माझा फोटो साधारण तस्करीच्या धंद्यात नवीनच पडलेल्या माणसासारखा दिसत होता. शिवाय सुरवातीला पांढरे असणारे ते कार्ड वापरून वापरून तपकिरी रंगाचे झाले होते. त्याच्या तुलनेत नवीन येणारे कार्ड क्रेडिट कार्डसारखे चकचकीत दिसत होते, म्हणून नवीन कार्ड काढून घ्यायचे ठरवले.
सरकारी कामे करायचे आपण फक्त ठरवतो. सरकारी दरबारात सगळी कामे व्यवस्थित पार पाडायला एजंट शोधावा लागतो. एका ओळखीच्या मित्राकडून एजंटचा नंबर घेऊन त्याला भरपूर बोलवून झाले. तो काही केल्या यायला मागत नव्हता. मग त्याच्यावर भयंकर वैतागल्यावर एकदाचा तो आला. आल्या आल्या खुर्चीवरही न बसता गडबडीने उभ्यानेच त्याने मला एक फॉर्म दिला आणि भरून दुसर्‍या दिवशी त्याच्या ऑफिसमध्ये जमा करायला सांगितला. खूप बिझी असल्याने मलाच कामाला लावून तो लागलीच सटकला. मी फॉर्म भरला आणि दुसर्‍यादिवशी सकाळसकाळी त्याच्या ऑफिसमध्ये जमा करून आलो.
दोन महिने उलटून गेले तरी एजंटचा फोन किंवा पॅनकार्ड यापैकी काहीच आले नाही. एजंटला फोन केला तर त्याचे भलतीच बातमी दिली. त्याच्या ऑफिसमध्ये जाऊन दिलेला माझा फॉर्मच त्याला सापडत नव्हता. उद्या सकाळी ऑफिसमध्ये या आणि शोधा असे सांगण्यात आले. पुन्हा दुसर्‍यादिवशी सकाळ सकाळी त्याच्या ऑफिसमध्ये गेलो. मी भेटलेल्या एजंटचा पत्ता नव्हता. बाजूलाच दोघेजण खाली मान घालून आपापले काम करत बसले होते, त्यामुळे त्यांना डिस्टर्ब करणे बरोबर नव्हते.
त्यांच्या बाजूच्या टेबलावर एक नेहरु शर्ट घातलेला माणूस फोनवर काहीतरी खाजगी बोलत बसला होता. एवढया सकाळी लोक फोनवर निवांत गप्पा कशा मारतात देव जाणे! जरा दुपारचे जेवण झाले, ऑफिसमधल्या कामाचा भार हलका झाला, काही मोठे काम हातावेगळे केले किंवा साहेब कुठेतरी बाहेर गेले की केलेला फोन कारणी तरी लागतो. फोनवर त्याचे पाल्हाळीक बोलणे चालूच होते. मी त्याचा फोन संपण्याची वाट बघतोय हे लक्षात आल्यानंतर त्याने फोनवर “तुला नंतर फोन करतो, आता थोडी कटकट आली आहे.” हे बोललेले मला स्पष्ट ऐकू आले.
“नाव काय?” फोन ठेऊन त्याने आपला मोर्चा माझ्याकडे वळवला.
मी नाव सांगताच त्याने मला पटकन ओळखले. एजंटने बहुतेक मी येणार आहे म्हणून त्याला सांगून ठेवले असावे. मी कथा वगैरे लिहीतो ही आगाऊ माहितीही एजंटने त्याला पुरवली होती. त्याने मी लिहीतो याची पुन्हा एकदा खात्री करून घेतली. समोरून असे कुणी विचारले की साहित्याला बरे दिवस आले आहेत याचे समाधान वाटते. मी हो म्हणताच त्याला कमालीचा आनंद झाला.
मग पॅनकार्डचे बाजूलाच राहिले आणि त्याने त्याची ओळख करून दिली. तो एजंटचा मित्र होता यापेक्षा नवकवी आहे हे ऐकल्यावर मी खिशातला रुमाल काढून घाम पुसला. त्याने लगेच बसायचा खुर्ची दिली. बोलता बोलता नुकत्याच झालेल्या वुमन्स डे ला त्याने कुठली कविता म्हटली इथपासून तो चालू झाला. मध्येच पॅनकार्डची आठवण होताच एजंटला फोन करून पहा वगैरे मी माझी झुंज चालू ठेवली. एकंदरीत माझा उतरलेला मूड बघून मला चिअरअप करण्यासाठी त्यांने एजंटला कॉल लावला. त्यानेही फोनवरून माझा भरलेला फॉर्म टेबलावरच्या ट्रेमध्ये आहे का ते चेक करायला सांगितले. नवकवीने तो संदेश मला पास केला आणि स्वत: एजंटच्या खुर्चीत ऐसपैस बसला. अडल्या नारायणासारखा मीच माझा फॉर्म शोधायला लागलो. पेपर ना पेपर चाळून झाला पण फॉर्म मिळाला नाही. बहुतेक त्याने तो डबा खायला वापरला असावा! (डबा खाताना टेबल खराब होऊ नये म्हणून खाली कागद ठेवला जातो हे माहित नसणार्‍यांसाठी.) उद्या पुन्हा एकदा येऊन चेक करा असे मला सांगण्यात आले आणि नवीन कवितेचे पुराण सुरु झाले. शब्दांचे बाण नको असतानाही कानात घुसू लागले. बाजूची रिकामी खुर्ची उचलून डबल्यू डबल्यू एफ मध्ये घालतात तशी त्याच्या डोक्यात घालावी असे वाटू लागले.
आजुबाजूचे त्यांच्या टॉर्चरला सरावले असावेत. ते बिचारे खाली मान घालून त्यांची कामे करत होते. कवितेचे एक कडवे झाल्यावर मी वाह वाह करतोय की नाही ते बघायला तो मध्ये मध्ये थांबत होता. त्यामुळे थोडा वेळ गेला किंवा तो थांबला की “वाह वाह, क्या बात है!” वगैरे जलसाच्या बैठकीला बसल्यावर म्हणतात तसे म्हणावे लागत होते. चेहर्‍यावरून मला लवकर निघायचे आहे याची बाजूवाल्याला चाहुल लागली असावी. तो त्या नवकवीला म्हणाला, “अरे साहेबांना काय पाहिजे ते तर बघ पहिल्यांदा.”
“पाहिजे ते मिळाले नाही म्हणून तर त्यांना थांबवून घेतलंय. काय साहेब?”
मी गप्प बसलो.
“इफ यू डोंट माइंड…” म्हणून माझ्याकडे आशाळभूत नजरेने पाहू लागल्यावर मला गलबलून आले. कवी आपल्या कवितांचे जाडे बंडल सोडण्याआधी समोरच्या माणसाकडे असे पहातात असा माझा एक अनुभव आहे. पण हे लोक कविता ऐकवण्यासाठी ओळखीचा गैरफायदा घेतात ते मला बिलकुल आवडत नाही.
त्याने अजून एक अफलातून कविता ऐकवतो म्हटल्यावर मी ऑफिसमधल्या लोकांकडे पाहिले. लगेच तो म्हणाला, “या माणसांचे काही नाही. हा केरळचा जॉनी. जाम भारी माणूस आहे. काय जॉनी?” दोघांनी काय मारायची आहे ती झक मारा अशा विचाराने जॉनी हां हां म्हणाला.
“हा जांगो साहेबही आपलाच माणूस आहे.”
जांगोही मी आयताच कवीच्या तावडीत सापडलो म्हणून खुश झाल्यासारखा दिसत होता. आजचा दिवस तरी त्याला आराम मिळणार होता याचे समाधान त्याच्या चेहर्‍यावरून ओसंडून वहात होते. रोज त्या दोघांना काय झेलावे लागत असेल या विचाराने मला त्यांची दया आली.
“मग ऐकताय ना कविता?”
मी हो हो म्हणून भानावर आलो. लगेच फटकारणे आपल्या रक्तात नाही. फॉर्म मिळाला असता तर कविता ऐकायलाही काही हरकत नव्हती. पण तो मिळाला नव्हता आणि ह्याला कविता ऐकवायला जोर आला होता, त्यामुळे अस्वस्थ वाटत होते.
“माझा एक कवितासंग्रह काढणार आहे.”
“वा! कोण प्रकाशक पाहिला का?”
“मला पैसे देऊन कविता छापायच्या नाहीत. तुकाराम, ज्ञानेश्वर यांच्यावेळी कुठे होते प्रकाशक ? पण झालेच ना त्यांचे साहित्य प्रकाशित? आणि चारशे वर्षानंतरही आहे ना अजून त्यांचे साहित्य? वाचतातच ना लोक?”
मी त्या काळात का जन्माला आलो नाही याचे मला वाईट वाटले. पण एका अर्थाने बरे झाले! त्यावेळी विनोदी साहित्य एवढे डिमांडमध्ये नव्हते. उलट रामेश्वरशास्त्रींसारख्या लोकांनी -ज्यांच्यावर काही विनोदी लिहीले की, माझ्या वह्या नदीत वगैरे बुडवून टाकल्या असत्या.
एक कविता संपली की लगेच दुसरी चालू होत होती. घडयाळाचा काटा पुढे सरकत होता. ऑफिसमध्ये कविता ऐकायला कमी आणि मी बकरा झालोय हे बघायला बरीच गर्दी झाली होती. लोक त्याच्या कवितेला हसत होते की मला ते कळायला मार्ग नव्हता.
“आपण एक मंडळ काढूया आणि स्टेज प्रोग्रॅम करूया.” म्हटल्यावर मला रहावेना. हे लोक खूप धाडसी असतात यात वादच नाही. त्यांच्या मनात कधी काय येईल ते सांगता येत नाही, झटक्यात कार्यक्रमही करून टाकतील.
“मी म्हणजे कोरडे ओढतो समाजाच्या परिस्थितीवर. काय?” मला विचारण्यात आले.
हा माणूस पॅनकार्ड एजंटच्या ऑफिसमध्ये कसा या विचाराने मी हैराण होऊन त्याच्याकडे पहात राहिलो.
“काय ओढतो?”
“कोरडे.” मी.
“कोरडे म्हणजे काय?”
एकतर माझा घसा कोरडा पडला होता. आजबाजूला पाण्याची बाटलीही दिसत नव्हती, म्हणून त्याच्या प्रश्नाकडे दुर्लक्ष करून मी तसाच बसलो.
“कोरडे म्हणजे … कोरडे! कमाल आहे, माहित नाही तुम्हांला?”
त्यालाही कोरडे म्हणजे काय ते सांगता आले नाही. आमच्या वर्गात कोरडे आडनावाचा एक मुलगा होता.
मग त्याने आई या विषयावर कविता म्हणून दाखवली. बिचार्‍या माऊलीने किती कष्ट करून त्याला शिकवला होता आणि हा लेकाचा त्या माऊलीला लांब कुठल्यातरी गावात सोडून मुंबईतल्या थंडगार एसी ऑफिसमध्ये कविता ऐकवत बसला होता. नंतर तिच्या ऋणातून उतराई होण्यासाठी हा काहीतरी करणार होता, पण ते नीटसे कळले नाही. प्लान छान होता. नंतर स्त्रीभु्रणहत्या या विषयावर तो चालू झाला. ते ऐकल्यावर सुटकेचा नि:श्वास टाकणार इतक्यात राधेच्या (कृष्णाच्या) मनाची व्यथा! हा स्त्रियांविषयीच्या कविता मला का ऐकवत होता देव जाणे!
“तुम्हांला सांगतो साहेब कवी, लेखक या लोकांना मागणी तसा पुरवठा असून चालत नाही. मनात आलं की ते लिहीलं पाहिजे. मग समाजाला घाबरून उपयोग नाही. आपल्यात ती धमक आहे. असे वास्तव लिहायला त्या माणसात घुसावे लागते.” असे म्हणत दोन खुर्च्यांमधून तो माझ्याकडे घुसला.
“मी राधेची व्यथा समजू शकतो, मी स्त्रीभु्रणहत्येच्या विरोधात दंड थोपटून उभा राहू शकतो, मी समाजावर कोरडे ओढू शकतो.” मला आमच्या शाळेतल्या कोरडेची पुन्हा आठवण झाली.
“तुम्ही कविता लिहीत नाही का?”
“नाही.”
“का?”
“मी गद्य लिहीतो.”
“मला कविता आवडते. कमीतकमी शब्दांत जास्ती जास्त अर्थ सांगण्याची किमया फक्त कवितेतच असते.”
“हो.” मी सपशेल हार पत्करली. पण तेवढयावर थांबेल तो नवकवी कसला?
“पटलं ना तुम्हांला?”
“हो हो. आमचे म्हणजे खूप स्पष्टीकरण द्यावे लागते.” चारी बाजूंनी पोलीसांनी घेरल्यावर डाकूलोक आपली हत्यारे जमिनीवर टाकतात तसे मी केले.
“अलिकडे मला लिहायला जाम मूड येतोय.”
“छान!”
“एक कवितासंग्रह काढायला किती कविता लागतात?”
काही अंदाज नसल्याने मी संभ्रमात पडलो.
“माझ्या पस्तीस लिहून झाल्या आहेत.” हे ऐकल्यावर मी खरोखर घाबरलो. त्याच्या आतापर्यंत सातआठच ऐकवून झाल्या होत्या.
“हो आरामात संग्रह निघेल.”
“बघा ना मग तुमच्या ओळखीचा कोण प्रकाशक मिळतो का ते!”
“बरं नक्की बघेन.”
“पण आपल्याला पैसे देऊन अजिबात संग्रह काढायचा नाही. नाही प्रकाशित झाला तरी चालेल. पण आपलेच पैसे देऊन पुस्तक काढलेले मला आवडणार नाही.”
मी गप्प बसलो. असा बाणेदार कवी माझ्या पहाण्यात नव्हता. पैसे न घेता पुस्तक काढणारा प्रकाशकही माझ्या ओळखीत नव्हता. मुळात एक प्रकाशक सोडला तर माझे पुस्तक छापायलाही तयार होणारा कोणी प्रकाशक नव्हता. बर्‍याचजणांच्या मागे “अहो माझे पुस्तक चांगले आहे, छापा की …” म्हणून लागत होतो पण त्याचाही काही उपयोग होत नव्हता.
“आपला स्वभावच असा आहे. आपण एकदम स्ट्रेट फॉरवर्ड आहे. लोकांना फटकळ वाटतो, पण त्याची आपल्याला पर्वा नाही.”
“अच्छा.” मी जाम बोअर होत होतो पण याचीही त्याला पर्वा नव्हती.
“सुरवासुरवातीला इथेही भांडणे झाली. पण आपण मागे हटणारे नाही. मिलीटरीतल्या सुभेदाराला नाकीनऊ आणले होते आणि इथल्यांची काय कथा!”
“मग?”
“मग काय…त्यांना कळून चुकले या माणसाच्या नादी लागून उपयोग नाही. हे रसायनच असे बनले आहे की काही विचारू नका. काय?” माझी केमेस्ट्रीही कच्ची असल्याने अजून काही विचारायच्या भानगडीत मी पडलो नाही. मिलीटरीतल्या सुभेदाराचा आणि ह्याचा संबंध कसा काय ते एकदा क्लीअर करायचे डोक्यात आले होते, पण मी माझा उत्साह आवरता घेतला.
“मी असे स्पेशल प्रोग्रॅम कुठे असतील, तिथे जातो. पहिल्यांदा थोडे भाषण करतो आणि मग आपल्या कविता काढतो.”
“अच्छा.”
“तुम्हांला सांगतो… वुमन्स डे ला हजार बाराशे बायका होत्या, ढसाढसा रडायला लागल्या कविता ऐकून.”
“ही खरी दाद…” काहीच्या काहीच! अशा बिकट परिस्थितीतून सुटका करून घ्यायला कधी कधी असे बोलावे लागते हे त्यात पडल्याशिवाय कळत नाही.
“मनातलं बोललात…” म्हणून त्याने दिलेली टाळी खूपच जोराने लागली. त्या न भेटलेल्या राधेचे मन ओळखणारा हा माणूस माझे मन का ओळखत नव्हता, काही कळत नव्हते.
विषय आवरता घ्यावा म्हणून मी निरोपाचे वाक्य बोललो, “भेटून खूप बरे वाटले.”
“मलाही खूप बरे वाटले.”
खरोखर त्याच्या चेहर्‍यावर आज आपल्याला कोणतरी खरा रसिक मिळाला हा तृप्तीचा भाव होता, केवळ ढेकर यायची तेवढी बाकी होती.
“चला तुम्हांला बाईकने सोडू का बसस्टॉपवर?”
त्याने असे विचारल्यावर मी घाबरलो, “नको. मीही बाईक घेऊन आलो आहे.” म्हणून हळूच त्याच्या ऑफिसमधून निसटलो आणि त्याचे लक्ष नाही बघून चालत बसस्टॉपच्या रस्त्याला लागलो.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

दिगंबर

“चल यार, बस कर. सकाळपासून खूप काम केलेस. जरा चहा घेऊन येऊया.”
नवीन ऑफिसमध्ये पहिल्यादिवशी हे धाडस दाखवणे कुणाला जमेल असे वाटत नाही. कमीतकमी मुकाटयाने काम करत बसलेल्या सिनियरच्या खांद्यावर तरी कोण हात टाकणार नाही. पण दिगंबरला त्याचे काही वाटले नाही. मी हैराण झालेला त्याने कधी पाहिले नव्हते.
“अरे एवढा हैराण काय होतोयस? चल ना.”
गॅरेजमध्ये आलेल्या कुठल्यातरी मोठया साहेबाने “माझ्याबरोबर चला.” म्हटल्यावर हातातले काम बंद करून तिथले कामगार ज्या आत्मीयतेने जातात तसा मी त्याच्यामागे निघालो.
“कुठे आहे पॅन्ट्री?”
मी त्याला पॅन्ट्री दाखवली. त्याने टपरीवर मागतात त्या सहजतेने “दोन चहा आण रे…” अशी शिपायाला ऑर्डर सोडली आणि शिपाईही उडाला. जनरल मॅनेजरशिवाय एवढया हक्काने त्याच्याशी कोणीच बोलत नव्हते. मी आणि दिगंबरने जवळजवळ एकत्रच कंपनी जॉईन केलेली. मी त्याला सिनीयर असलो तरी दोन महिन्याच्या सिनीअॅरिटीने तसा विषेश काही फरक पडत नाही. दिगंबर पहिल्याच दिवशी ट्रेनी म्हणून जॉईन झाला पण हा पोरगा ट्रेनी आहे यावर कुणाचा विश्वास बसला नसता. ह्याने आल्यापासून एक प्रकारचा वटच ठेवला होता.
मी मुंबईत आल्यानंतर माझे म्हणावे असे कुणीच नव्हते. नंतर जो गोतावळा झाला आणि खडतर वेळेत ज्यांच्यामुळे मी मुंबईत तग धरू शकलो त्यापैकीच हा एक मित्र. तो माझ्यापेक्षा दोन वर्षांनी मोठा आहे पण त्याच्या मोकळया स्वभावाने कधीही वयाचे अंतर जाणवू दिले नाही. हा दिगंबर नावाचा धडा माझ्या आयुष्यात आला नसता तर माझा किती तोटा झाला असता हे सांगणे अवघड आहे.
सगळयात पहिले म्हणजे दिगंबर आमच्या ऑफिसमध्ये आला आणि माझ्या होणार्‍या बायकोला पत्र पाठवायला एक परमनंट पत्ता मिळाला. त्यावेळी मी भांडुपमध्ये रायसाहेब भय्याच्या चाळीत आण्णांच्या आठ बाय दहाच्या खोलीत भाडयाने रहायचो. चाळीत वीसेक खोल्या होत्या, अतिशय सभ्य! तिचे पहिले पत्र आले ते पोष्टमननेच फाडून दिले असे मला शेजार्‍यांकडून सांगण्यात आले. पोष्टमनला असले छंद केव्हापासून लागले हे समजायला मार्ग नव्हता. चाळीत लोकांच्या खाजगी आयुष्यात डोकवायला नुसते घराचे उघडे दरवाजे पुरेसे होत नाहीत हे खोटे नाही. वास्तविक लोकांची बंद पाकिटातली कागदपत्रे आली की शेजार्‍यांचं कुतूहल जागं होतं हे मान्य आहे, त्यातूनही रंगीबेरंगी आणि जाडजूड पाकिट असेल तर कधी एकदा ते फोडून आत काय आहे ते बघायचा मोह कुणाला होणार नाही?
त्यावेळी एक अतिशय सभ्य मुलगा म्हणून चाळीत माझा लौकिक होता. ज्याच्याकडून चाळीतल्या स्फोटक वस्तूंना कसलाही धोका संभवत नाही अशा कॅटॅगरीतला मी मुलगा होतो म्हणून मोठे लोकही माझ्याशी आदराने वागायचे. कशी कोण जाणे, मला रंगीबेरंगी पाकिटातली पत्रे येतात ही बातमी चाळीत पसरली आणि आमच्या खोलीवरून येता जाता तिरका कटाक्ष टाकणार्‍या एका अत्यंत रम्य जांभळाच्या झाडाने माझ्याकडे विशिष्ठ नजरेने पहाणे सोडून दिले. जांभळया रंगाची ओढणी आणि ती घेणारी रमणी, आहाहा! ईश्वराने ते शिल्प खूप फुरसतीत बनवले होते यात वादच नव्हता. मला वाईट वाटले, पण इलाज नव्हता.
दिगंबरचा पत्ता दिल्यापासून सगळी पत्रे न उघडता मला मिळू लागली. लिहायची खोड तेव्हापासूनच लागलेली. मग दिवाळी अंक, काही साहित्यविषयी मासिके त्याच्याच घरी यायची. दिगंबर अशी छापील पुस्तके काही घेणे ना देणे अशा भावाने मला आणून द्यायचा, पण बायकोचे पत्र आले की आता काय विषेश म्हणून विचारल्याशिवाय रहायचा नाही.
या माणसाची जडणघडणच वेगळी आहे. आत्मकेंद्री पांढरपेशांसारखा याचा स्वभाव नाही. हा सार्वजनिक माणूस आहे. कुठलीही ओळख नसलेल्या माणसाला काही प्रॉब्लेम असेल आणि बोलता बोलता याच्या कानावर तो पडला की हा लगेच त्याला सांगायला जाणार! मग तो कोण, कुठला, काय करतो, आपण सांगितलेले त्याला आवडेल की नाही याच्याशी त्याचे घेणे देणे नसते. कधी ऑफिसला यायला लेट झाल्यावर फोन केला की दिगंबर स्टेशनवर हजर. पोष्टात पत्र टाकायचे आहे जाऊ या का म्हटल्यावर दिग्या गाडीच्या एका चाकावर तयार. कुठल्याही साहेबाने घरातले एखादे कपाट हलवायचे आहे म्हटल्यावर दिगंबर ते कपाट साहेबाचे मन बदलले तरी हलवल्याशिवाय सोडत नसे. आपल्या कामाच्या नावाने बोंब का असेना, दिगंबर सगळया गावाची कामे अंगावर घ्यायचा आणि ती निभावून न्यायचा. याच स्वभावामुळे त्या एरियातल्या श्रध्दा पानबिडी शॉपवाला बंडया ते समर्थ हेयर कटिंग सलूनवाला नारु ह्यांच्याशी त्याची अत्यंत खाजगी ओळख आहे.
एरियाचा निकष वगळला तर त्याच्या ओळखीचा माणूस भेटणार नाही असे कार्यक्षेत्र जगात नसेल. कुंडली बनवणार्‍या ज्योतिषापासून फक्त एकच अवयव रिपेअर करण्यात पारंगत असणारे डॉक्टरदेखील दिग्याला नावाने ओळखतात. बर्‍याच दिवसांनी तो त्यांच्याकडे फिरकला की “काय दिगंबर, खूप दिवस आला नाही आमच्याकडे?” म्हणून चहाची ऑर्डर देतात आणि दिगंबर पेशंटची “क्या दुखता है?” अशी चौकशी करत बाजूच्या खूर्चीवर बसतो. याच्यासाठी खूर्ची ही बसायचे साधन आहे. एखाद्या कंपनी डायरेक्टरच्या खुर्चीवरही दिगंबर थेटरातल्या खुर्चीवर ज्या सहजतेने बसतात तसा बसतो. तिथे छोटा किंवा मोठा हा भेदभाव नाही. दहा दहा वर्षे काम करूनही हाताखालचे लोक ज्या मॅनेजरशी बोलताना थरथर कापतात त्या मॅनेजरला हॉटेलात जेवताना हा दिगंबर “लाल कांदा खायेगा तो आखोंसे पानी आता है, सफेद कांदा खाना.” हे बिनधास्तपणे सांगतो आणि वेटरला “और कांदा लाव…” म्हणून ऑर्डर सोडतो.
आजचे आयुष्य जगणारा हा माणूस आहे. उद्याची चिंता, काळजी, फिकीर नावाचा प्रकार नाही. या माणसाने वाया जाणार्‍या पैशांकडे कधी पाहिले नाही. तीच दृष्टी येणार्‍या पैशांकडेही! पगार झाला की त्याची आठवडयात पद्धतशीर विल्हेवाट कशी लावायची हे दिग्याकडून शिकावे. एकूण नाद म्हणण्यासारखे ह्याला धंदेही नाहीत. चहा आणि कॉफीशिवाय कुठलाही उत्तेजक पदार्थ तो घेत नाही, सिगरेट पित नाही, गुटख्याचा वासही ह्याला चालत नाही. तरीही खिशात शंभर आले, टाक गाडीत पेट्रोल, जा कुठेतरी. पन्नास आले, जा हॉटेलात जेवायला. आपल्याकडे पैसे नसतील तर आपण उद्या काय करू, हा विचार त्याला खिशात पैसे असल्यावरच काय नसल्यावरदेखील शिवत नाही.
साहेब ज्यावेळी ट्रेनमधून यायचे त्यावेळी दिगंबरकडे होंडाची बाईक होती. साहेबांकडे नव्हता त्यावेळी दिग्याकडे मोबाईल होता. त्यावेळी कॉल घ्यायलाही पैसे पडायचे. पण साहेब काहीतरी बोलतील म्हणून तो त्यांच्यासमोर कधी मोबाईलवर बोलायचा नाही. सधन आणि सज्जन कुटुंबातला हा मुलगा. त्याचे एखाद्याशी जमायचे नाही (असे बहुधा व्हायचेच नाही), त्याच्याकडे हा ढुंकूनही बघायचा नाही. कुणाशी कसे वागावे याचे त्याला उपजत ज्ञान होते. दहाएक वर्षे एकत्र घालवलेल्या काळात दिग्या कुणाशीही आकस किंवा कुटील नीतीने वागला आहे हे मला तरी आठवत नाही. खरोखर हा माणूसच भारी आहे.
त्यावेळचे आमचे डिपार्टमेंट म्हणजे आमच्या साहेबांचे स्वत:चे छोटेसे राज्यच होते. न विचारता कुठेही गेलेले त्यांना अजिबात चालायचे नाही. दिगंबरला काही खायची इच्छा झाली किंवा स्पेशल चहा प्यायचा असला की हा हळूच मला विचारायचा. मी त्याच्याबरोबर जाणे लांबच, त्यालाच जाऊ नको म्हणून घाबरवायचो. साहेबांच्या नजरेतून सुटशील पण वॉचमन पकडतील वगैरे त्याला सांगायचो, पण दिगंबरला त्याचे काही नसायचे.
“साल्या, बाहेर जाताना चेहर्‍यावर एक आटिटयुड आणावा लागतो.”
“कसला?”
“एवढया कॉन्फिडन्सने बाहेर जायचे की आपणच साहेब वाटले पाहिजे. तुझ्याकडे पाहिल्या पाहिल्या वॉचमन हाक मारून अडवतील.”
“अरे पण वॉचमनने पकडले आणि त्याने साहेबांना फोन केला तर?” माझी रास कन्या आहे हे अजून नव्याने सांगायला नको!
“केला तर केला. साहेब काय बोलणार आहेत? त्यांना त्यांच्या नोकरीची काळजी नाही का? वॉचमनला ह्याला मीच पाठवला होता असे सांगतील. आपल्याला प्रायव्हेटमध्ये झापतील, नाही असे नाही. पण असे काही होणार नाही. तू न घडणार्‍या छोटया छोटया गोष्टींचा खूप विचार करतोस यार!”
त्याचे बाबा, काका आणि मामा आमच्याच कंपनीत असल्यामुळे त्याला कंपनी म्हणजे फार काहीतरी अचाट प्रकार वगैरे वाटला नाही. ऑफिसमध्येही अगदी घरच्यासारखा वागायचा. आम्ही दुसर्‍या मजल्यावर असायचो. बर्‍याचदा शॉपफ्लोअरवर त्याच्या मामाला भेटायला तो मला घेऊन गेला आहे. नंतर मामाचीही पक्की ओळख झाली.
अशा स्वभावामुळे हा निवांत असायचा आणि मी कामात. त्याचं काम करण्याचं टेक्निकच मला उमगत नव्हतं. एकदिवशी ते समजून सांगण्याचा त्याने अनुग्रह केला. त्याच्या उपदेशानंतर मी अवाक् झालो. साहेबानी काम सांगितलं की हातातलं जे काही आहे ते टाकून द्यायचं. फक्त सांगेल तेच करायचं. मग ऑफिसमधलं आधी करत होतो ते काम किती महत्वाचं आहे हे बिलकुल बघायचं नाही. दोन दिवसांनी साहेबांनी ते काम अर्धे का म्हणून झापल्यावर त्यांना “मी तुम्ही दिलेली कामेच करतो असे सुनवायला काही प्रॉब्लेम आहे का तुला?” असे मलाच विचारले. त्याची ही मेथड मी दोनचार दिवस वापरून बघितली, फार सुखाचं वाटलं पण मला ते जमण्यासारखं नव्हतं.
दिगंबरने इलेक्ट्रॉनिक्सचा दोन वर्षाचा कोर्स केला आहे. त्यामुळे कुठल्याही इलेक्ट्रॉनिक गोष्टींबद्दल तो हक्काने बोलतो. कुठल्याही ओळखीच्या मित्रांत इलेक्ट्रॉनिक वस्तंूची खरेदी करायची म्हटल्यावर दिगंबरचा सल्ला आलाच. तेही वस्तूचे कॅटलॉग घेणार नाहीत पण दिग्याच्या सल्ल्याशिवाय काहीही घ्यायच्या भानगडीत पडत नाहीत. दिग्याला नुसते तेच ठाऊक असते असे नाही तर कुठली वस्तू कुठल्या दुकानात चांगली मिळते हे सांगण्याचीही त्याला उपजत खोड असते. त्यामुळे बहुतेकदा ऑफिस सुटल्यावर दिगंबर स्वत:च्या घरी न जाता कुठल्यातरी मित्राचा मोबाईल घ्यायला स्वत:चे अर्धा लीटर पेट्रोल जाळून जातो आणि त्याचा मोबाईल घेऊन झाल्यावर नाष्टयाचेही बिल तोच देतो.
कुठल्याही दुकानात शिरल्यावर दिगंबरची बॉडी लँगवेजच बदलते. काहीही कारण नसताना तो काऊंटरवरच्या पोर्‍यांना हात करून “क्या दोस्त, कैसा चल रहा है?” असे विचारतो. तेही गोंधळून “एकदम झकास!” वगैरे म्हणून जातात. दुकानात गेल्यावर तो नेमका काय घ्यायला आलाय हे त्या पोर्‍यांनाच काय मालकांनादेखील कळत नाही, म्हणजे तो थांगपत्ताच लागू देत नाही. मोबाईल घ्यायला गेल्यावर तो कॅमेरा आणि मेमरी कार्डांच्या किंमती विचारतो, इंपोर्टेड हेडफोन स्वस्त झालेत का महाग याची चौकशी होते, मागे दुसर्‍याच दुकानातून नेलेल्या कॉम्प्युटरच्या कीबोर्डच्या क्वालिटीचा पंचनामा करून होतो. एकंदरीत आपल्या जन्मापासून आपण त्याच्याच दुकानात खरेदी करत आहे असे त्या दुकानदाराला भासवतो आणि शेवटी हवे असलेल्या मोबाईलच्या किंमतीला हात घालतो.
“बाईससौ पचास.”
“क्या सेठ, पंधरा दिन पहले तो ये मोबाईल दो हजार को लेके गया, अभी बाईससौ पचास कैसा? अपना कस्टमर के लएि भी ऐसा रेट लगाता है क्या?”
एवढया हक्काने बोलल्यावर दुकानदारही एवढया ओळखीच्या गिर्‍हाईकाला आपण कसे काय विसरलो म्हणून बुचकळयात पडतो आणि एकोणिसशे रुपयांना मोबाईलची खरेदी होते.
तसा दिगंबरही छोटासा बिझनेसमनच होता. नोकरीबरोबरच रिपेरिंगची छोटी मोठी कामे करायचा. स्ट्रगलिंगचाच काळ होता तो! सुटे स्पेअर आणून कॉम्प्युटर तयार करणे, ते खपवणे, त्याच्याकडे आपलीच वस्तू कशी चांगली आहे हे पटवून सांगण्याचे कसबही असे होते की हा सेल्समन का झाला नाही याचे कुणालाही आश्चर्य वाटावे. मग दिलेल्या वस्तूंमध्ये कधी कधी प्रॉब्लेम यायचे. नेमकी गडबड असेल अशावेळी कॉल घेताना त्याची जाम तारांबळ व्हायची. कस्टमरलाच तो “कसा काय प्रॉब्लेम आला?” म्हणून विचारायचा आणि संध्याकाळची अपॉईंटमेंट देऊन टाकायचा. प्रॉब्लेम येतील नाहीत काय होईल? ह्याचा कॉम्प्युटर त्याच्या घरात, त्याचा प्रिंटर दुसर्‍याच्या घरात. अगदीच काही नाही सापडले तर मित्राच्या (दुसरा एक बिझनेसमन, ह्याच्या लोनच्या फॉर्मवर दिगंबरने गॅरंटर म्हणून सही केलेली असल्याने दिगंबरला त्याच्या ऑफिसमध्ये काहीही करायला परवानगी असते) स्टोअर रुममध्ये जाऊन एखादी वस्तू चालू करून कुणालातरी दे, असे त्याचे उद्योग सुरू असायचे.
एकदा ऑफिसमधून बाहेर पडला की आपल्या पाठीमागे काही काम आहे हे तो साफ विसरून जायचा. कधी कधी तो त्याच्याबरोबर मलाही घेऊन जायचा. त्याच्या गाडीवर बसायला खूप भीती वाटायची. एकतर मला सायकलही नीट चालवता येत नाही आणि हा बाबा ऐंशी पंच्याऐंशीशिवाय चालवायचा नाही. त्याला चिकटून मी बसायचो आणि तो मला “साल्या माझी गर्लफ्रेंडही अशी बसत नाही, जरा नीट बस.” म्हणून फटकरायचा. त्याच्या मागे बसण्याची भीती घालवायला मला दुसर्‍या एका भन्नाट मित्राच्या गाडीवर बसावे लागले. त्याचा काटा गाडी थांबताना सोडली तर नेहमी शंभराच्यावर असतो हे अनुभवल्यानंतर दिगंबरबरोबरचा प्रवास सुरक्षित वाटू लागला.
खाण्याच्या बाबतीत दिग्या एकदम चोखंदळ आहे. कुठे काय चांगले मिळते या विषयावर त्याची मास्टरी आहे. कन्न्मवारनगरमधली मुगभजी, मग पुढच्या चौकातला चहा, कुठल्या हॉटेलमधली पावभाजी, कुर्ल्याच्या नाझमधली तंदुरी या सगळयांच्या चवी दिगंबरमुळे कळू शकल्या. उन्हाळयाच्या सुट्टीत आमची खाणावळवाली मावशी गावी गेली आणि कॅन्टीनचे खायचा कंटाळा आला की आम्ही बाहेर जायचो. मग कुठे जायचे आहे, काय खायचे आहे ते तोच ठरवायचा.
एकदा साहेब नाहीत म्हणून स्टेशनवरच्या सत्कारमध्ये पुलाव खायचं ठरलं. तिथे जाऊन बसलोही, पण दिगंबरला अचानक पावभाजी खायची कल्पना सुचली आणि तो म्हणाला, “इथं पावभाजी चांगली मिळत नाही. मोहिनी विलासमध्ये चल.” मला खरं म्हणजे उठायचं जीवावर आलं होतं कारण रणरणत्या उन्हातून आम्ही आल्याचे बघून त्या वेटरने थंड पाण्याचे ग्लास तेवढयाच थंडपणे आणून ठेवले होते.
दिगंबरने त्या वेटरच्या खांद्यावर थाप टाकली. त्याच्या हातातल्या प्लेटी पडता पडता वाचल्या. हा असा काय करतोय ते मला कळेना. अगदी हसत तो म्हणाला, “आण्णा, आज थोडा चेंज करेगा. उधर जाके पावभाजी खाता है.” तोही केविलवाणे हसत “वोके वोके.” म्हणाला.
तिथून बाहेर निघालो आणि ह्याला कोणतरी ओळखीचा दिसला.
“काय रवी इकडे कुठे?” ऑफिसमधली कामे ह्याच्या लक्षात रहात नाहीत पण असंख्य लोकांची नावे मात्र ह्याच्या बरोबर लक्षात रहातात.
त्या रवीने जाग्यावरच उभा राहून उगीचच पोटात गडगडल्यासारखा चेहरा केला.
“काय रवी इकडे कुठे?” जाऊन हातात हात दिल्यावर आणखी एकदा प्रश्न विचारायचाच असतो.
“हां इकडे मित्राच्या घरी आलो होतो.”
“मला ओळखलंस ना?”
रवी त्याच्याकडे सोडून माझ्याकडेच त्याची आणि माझी सात जन्माची ओळख असल्यासारख बघू लागला. मीही हसलो.
“चेहरा बघितल्यासारखा वाटतोय.”
मला दिगंबरची कधी कधी रस्त्यात कुणालाही उभा करून “मला ओळखलसं का?” म्हणून विचारेल अशी भीती वाटते.
“अरे विहंगबरोबर निशांत असतो बघ. त्याचा मी मित्र.”
आता या रवीचा मित्र विहंग. तो आणि निशांत आठवडयातून एकदा कधीतरी एकदा भेटतात आणि दिग्या आणि निशांत पंधरवडयातून कधीतरी. त्या बिचार्‍याला रवीला थांबवून घेऊन हा ओळखलंस काय म्हणून विचारतोय!
“हो का?”
“माझे नाव दिगंबर.” त्याला अतिशय आवडणार्‍या एका सुंदर मुलीची स्वत:हून ओळख करून घेताना तिने दोनवेळा नाव विचारल्यावर दिगंबर लाजल्याचे आठवते. एरव्ही तो बेधडक बोलतो.
“अच्छा अच्छा.”
“बाजूला चला.” त्यांचे हस्तांदोलन चालले होते तेवढयात बाजूने एक रिक्षावाला विमानासारखी त्याची रिक्षा घेऊन गेला. एकदा बोलण्यात गुंतला की दिगंबरचे आजुबाजूला लक्ष नसते, ती काळजी मी घेतो. त्यांच्यात कोणताही विषय चालला असला तरी माझी नजर ट्राफिक हवालदारासारखी बाजूने जाणार्‍या वाहनांवर असते.
“चल येतोस मोहिनी विलासमध्ये? पावभाजी खाऊया!” त्याला कॉफी प्यायला, सँडविच खायला, जेवायला अगदी ओळखीचाच माणूस पाहिजे असे काही नसते. दुरच्या मित्रांबरोबरही (म्हणजे मित्राच्या मित्राचा मित्र वगैरे) तो पटकन रंगून जातो.
“नको. मला थोडी गडबड आहे.” असे म्हणून रवी सटकला.
मोहिनी विलासमध्ये दिगंबरने कोपर्‍यातली सीट पकडली. ही त्याची नेहमीची सीट आहे. रोज संध्याकाळी तो इथे बसून चहा वगैरे घेतो. आल्या आल्या वेटरला ऑर्डर द्यायची सोडून तो डायरेक्ट किचनमध्ये घुसला आणि कुठल्यातरी माणसाला पावभाजीची ऑर्डर देऊन आला. थोडया वेळाने एका वेटरने पूर्वजन्माची ओळख असल्याप्रमाणे हसत आमच्यापुढे पाण्याचे ग्लास आणून ठेवले. मीही उगाचच त्याला ओळख दाखवण्याचा प्रयत्न केला. बाहेर ऊन रखरखत होते. पाणी प्यावे म्हणून ग्लासला हात लावला आणि मी उडालोच. बाजूची चार टेबले माझ्या हैराण आरोळीने हादरली. माझ्या पुढच्या टेबलावरचं पोरगं आल्यापासून किरकीर करत होतं ते रडायचं थांबून माझ्याकडे बघू लागलं.
दिगंबरने आश्चर्याने विचारलं, “काय झालं रे?”
“अरे गरम पाणी दिलंय प्यायला.”
“हां. आमचं पाणी.”
“काय?”
“अरे आम्ही रोज येतो ना, त्यावेळी गरम पाणीच घेतो.”
“पण बाहेर केवढं ऊन आहे. एक मका टाकला तर त्याचा पॉपकॉर्न तयार होईल. आणि त्यात हे असलं पाणी प्यायचं?” यावर तो वेटरही हसला. वास्तविक या उन्हामुळं माझ्या डोक्याचा पॉपकॉर्न झालाच होता. मी जरा घुश्श्यातच म्हणालो, “ठंडा पाणी लाव.”
“काय आहे, गरम पाणी पिल्यावर तुझे सगळे विकार जातात.” दिगंबर सुरु झाला.
“पण मला कुठे विकार आहेत?”
“तुझे म्हणजे सगळयांचे.”
“हं. मग ठीक आहे.” काहीही कारण नसताना मला कसल्याही विकारांचा बळी द्यायला लागल्यावर मी घाबरलो.
अशा कितीतरी ठिकाणी आम्ही खाल्ले आहे. मुंबईवरून पुण्याला बाईकने गेलो आहे. लोणावळ्यात जांभळे खाल्ली आहेत. एकत्र नाटके पाहिली आहेत. माथेरानला दोस्तांबरोबर अंधारातून ट्रेकिंग केले आहे. पण कंपनी बदलल्यावर हा माझा मित्र खूपच बिझी झाला. इतका की रविवारीदेखील वेगवेगळ्या साईटसवर त्याचे काम सुरु असायचे. मग भेटण्याबरोबर फोनही कमी झाला आणि आम्ही दोघेही आपापल्या आयुष्यात व्यस्त झालो. मध्यंतरी काहीतरी एका किरकोळ कारणाने तो माझ्यावर रुसला होता. त्याचा रुसवा जायला तीन वर्षे लागली. पण रुसवा निघाला हे महत्वाचे. माझ्या आयुष्यात जी काही मोजकी आणि खूप जवळची माणसे आहेत, त्यात दिग्याचे स्थान खूप वरचे आहे.
चरित्रनायकाचे लग्न होऊन दहा वर्षे झाली आहेत. नशिबाने बायको चांगली आहे. एक गोंडस मुलगा आहे. मध्यंतरी चांगल्या नोकरीची संधी आल्यावर त्याने कंपनी बदलली. भरगच्च पगारावर प्रोजेक्ट मॅनेजर म्हणून काम पहातोय. मुंबईत स्वत:चे घर, हौस म्हणून कार, नेहमी फिरायला बाईक असे लाईफ आहे. कितीतरी फॉरेन टुर झाल्या. फेसबुकवर त्याचे फोटो पहायचो. एकदिवशी त्याचा मला फोन आला.
“काय दिग्या, खूप दिवसांनी आठवण आली?”
“फोनवर नाही सांगत. स्टेशनला ये ना, मुलुंडला एक नवीन चायनीज चालू झाले आहे. मस्त आहे. आपण जेवायला तिकडेच जाऊया.”
मी बायकोला कॉल करून दिगंबरबरोबर जेवायला जाणार आहे म्हणून सांगितले. लगेच सँक्शन मिळाली. त्याच्याबरोबर मसणात जरी चाललो तर बायको नाही म्हणणार नाही एवढा दिग्यावर तिचा विश्वास आहे. निवांत वेळेला कुणाबरोबरही बोलता येणार नाहीत अशा नाजुक गोष्टी तो माझ्याशी शेअर करतो. मग जुन्या आठवणी निघतात. कधी आनंद वाटतो, कधी हुरहुर. गप्पांच्या ओघात किती वेळ गेला ते समजत नाही. घडयाळाचे काटे जाग्यावरच थिजतात, किंबहुना मागे जातात. अशावेळी हॉटेलमधले वेटर वेळेची जाणीव करून देतात.
आमच्या गप्पा संपवून आम्ही उठलो त्यावेळी रात्रीचे साडेदहा वाजले होते. मी घडयाळात पाहिल्यावर दिग्या म्हणाला, “चल मी तुला घरी सोडतो.”
“नको यार. खूप उशिर होईल. मी ट्रेनने जाईन.”
पण ऐकेल तो दिगंबर कसला? त्याने गाडीला किक मारली, मला मागच्या सीटवर बसवले आणि माझ्या बिल्डींगच्या खाली आणून सोडले. वर चौथ्या मजल्यावर न येताच तो पुन्हा जायला निघाला. जास्त काही नाही, फक्त पाणी तरी पिऊन जा म्हटल्यावर “खूप उशिर होतोय, तुझ्या बायकोच्या हातचे पोहे खायला पुन्हा कधीतरी येतो.” म्हणून तो गेलादेखील!
खरोखर खूप उशिर झाला होता नाहीतर दिग्या तसा गेलाच नसता. कारण कांदेपोहे हा त्याचा वीक पॉईंट आहे. ऐन जेवणावेळी येऊन पक्वान्नांऐवजी हिला पोहे करून मागणारा आणि पोट भरल्यावर “मजा आली यार…” म्हणून तृप्त भावाने निघणारा हा माणूस कुणाच्याही समजण्यापलीकडचा आहे.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

दिवटे मास्तरांची फजिती

Gairsamjacha Fayda

आडगेवाडीत वीस वर्षे तळ देऊन बसलेल्या माळी मास्तरांची बदली झाली आणि त्यांच्याजागी दिवटे मास्तर आले. पहिल्या दिवशीच ते आल्या आल्या एका कारटयाने तक्रार केली, “गुर्जी, आज मुक्या आला नाही.”
“काय रे, मुक्या कितवीत आहे?”
“तिसरीत.” तिसरी सोडून पहिली ते चौथीपर्यंतचे सगळे वर्ग ओरडले.
“गुर्जी, घेऊन येऊ का त्याला?”
“हो जा. घेऊन या.”
मग तिसरीच्या वर्गातली दोन आणि चौथीच्या वर्गातली तीन मिळून पाचजण बाहेर पळाली. कोण शाळेत आला नसला की त्याची उचलबांगडी करून आणायचे कंत्राट ह्यांच्याकडे असायचे. हे पाचजण मिळून जो कोण शाळेला आला नसेल त्याची वरातच काढत आणायचे. शाळा चुकवणारा स्वत:च्या पायाने शाळेत यायला तयार असला तरीही हे त्याला आडवा पाडायचे आणि झोपाळयासारखे झुलवत त्याला उचलायचे. त्याचा हात आणि पाय असा प्रत्येकी एकेक अवयव आणि एकजण त्याचे दफ्तर घेऊन घोषणा देतच ही मिरवणूक शाळेकडे निघायची.
पण मुक्याच्या बाबतीत ते शक्य नव्हते. तो चांगलाच बेरका होता. थोडया वेळाने मुक्याच पाचजणांना घेऊन शाळेत आला. वय वर्षे आठ. पण बालशिवाजीच्या तोर्‍यात तो मास्तरांपुढे उभा राहिला, “कशाला बोलवलं वो मास्तर?”
मुक्याच्या या सडेतोड प्रश्नाने मास्तर हैराण झाले. मुक्या हा खरोखरचा मुका असावा अशी त्यांची कल्पणा होती. पण हे चित्र वेगळे होते. साक्षात विद्यार्थीच गुरुला शाळेत का बोलवले म्हणून विचारत होता.
“शाळा सोडून कुठे गेला होतास?”
“शेतात.”
“कशाला?”
“शाळू काढायला लागलेत.”
“मग तू शाळू काढतोस काय?” मास्तरांना पोरगा काम करतोय म्हणून बरे वाटले.
“न्हाय. पेंढया मोजतोय.”
“मोजल्यास?”
“होय…”
“किती भरल्या?”
“आतापरेंत कुठला सुक्काळीचा ध्येनात ठेवतोय?”
“मग काय लक्षात रहातं तुझ्या?” मास्तरांनी पाठीत एक धपाटा दिला.
“मास्तर, मारलं एवढं मारलं. पुन्यांदा अंगाला हात लावायचा न्हाय.”
“का?” म्हणून मास्तरांनी पुन्हा एक गुद्दा ठेऊन दिला.
“मास्तर, आपल्याला आपला बाप पण कधी मारत न्हाय.”
“का? नवसाचा आहेस काय?”
“न्हाय.”
“मग?”
“बापाजवळ रहायला नसतोय. मामाच्यात शिकायला आलोय.”
थोडयाच दिवसात दिवटे मास्तर चांगलेच फेमस झाले. मास्तरांनी डोक्याला टोपी, अंगात नेहरु शर्ट आणि कमरेला धोतर अडकवले की दिसायला गरीब गायच वाटायचे. पण स्वभाव खूपच मारकुटा होता. कुठल्याही कारणांवरून पोरांना झोडपून काढायचे. एखादं पोरगं प्रार्थना म्हणायला जरी चुकलं तरी त्यांच्या बरोबर लक्षात यायचं. मग प्रार्थना संपल्यावर ते त्या पोराची मानगुट पकडून विचारायचे, “काय म्हणत होतास रे आत्ता?”
“पार्थना.” स्वच्छ शब्दांत पोरगा सांगायचा.
“तुज्या बापानं तर म्हंटली होती का अशी प्रार्थना? अन् प्रतिज्ञा म्हणताना हात कुठं आभाळात घालतोस का? बाप सगळया गावाची घरं बांधतोय की ओळंब्याने लेवल बघून.”
“गुर्जी, लेवल पातळीनं बगत्यात. वळुंब्यानं लाईन बगत्यात, लाईन.” वाडीतला प्रत्येक पोरगा गुर्जीचं बारसं जेवलेलाच निघायचा.
“मला शानपणा शिकवतोस?”
मग त्या पोराला एकतर्फी मार खायला लागायचा आणि सगळी शाळा गुपचूप बसायची. दिवटे मास्तर आल्यापासून माराच्या भीतीनं पोरं शाळा चुकवायला लागली. पण मास्तर कुणाला सोडत नव्हते. चोप चोप चोपायचे. काही जणांनी तर नव्या मास्तरांचा एवढा धसका घेतला होता की पोरं घरातनं शाळेला म्हणून बाहेर पडायची आणि गावाबाहेर असणार्‍या ओढयावर जाऊन मासे पकडत बसायची.
असंच शाळा चुकवून पोरांचा एक घोळका मासे पकडत होता. बामणाच्या गण्याचा बाप ओरडतो म्हणून कुणीच गण्याला मासे पकडायला घेत नव्हते. त्याचा सूड म्हणून गण्या चिडून मधेच पाण्याच्या धारेत जाऊन माशांना हुसकून लावत होता. सकाळपासून बंधार्‍याखाली आठदहाजण बसले होते पण म्हणावे एवढे मासे सापडले नव्हते. बराचवेळ झाला, डबक्यात चांगलेच मासे जमले असतील म्हणून सगळेजण मासे पकडायला उठले. एवढयात गण्या माशांना हुसकून लावायला पुढं सरकला. आणि त्याला बघून दिवसभर उन्हाने तापून निघालेला घोळक्यातला संपा ओरडला, “धरा रं त्याला…”
दिवटे मास्तरांचा डोळा चुकवून हा सगळा कंपू ओढयावर आला होता. कुणीतरी मास्तरांना चुगली केली आणि ते सगळयांचा माग काढत लपतछपत इथे आले. एकतर दिवटे मास्तराचं आणि या टोळक्याचं वाकडं असल्यामुळं मास्तरांना कारणच पाहिजे होतं. आयतीच संधी सापडली म्हणून ते खुश होते, पण त्यांच्या कानावर जसं “धरा रं त्याला…” हा आवाज पडला, तसे ते दचकले. वाडीतली पोरं म्हणजे वेचीव पोरं होती. एकटयाला गाठून काय करतील याचा नेम नव्हता. त्यांनी आमावस्येच्या रात्री एका आगाऊ मास्तराला पोत्यात बांधून पाटलाच्या मळयातल्या चिंचेच्या झाडावर रात्रभर अडकवला होता. जी काही मास्तरगिरी करायची आहे ती शाळेत केलेली बरी, बाहेर नको असा विचार ते करतच होते, तेवढयात पोरांचा घोळका त्यांच्याकडे पळत येताना त्यांना दिसला.
आपल्या हातून मोठी चूक झाली आहेे त्यांना कळून चुकलं. जशी पोरं “धरा धरा.” म्हणून त्यांच्या दिशेने पळायला लागली, तसं मास्तरांनी धोतराचा सोगा हातात घेऊन धूम ठोकली. आडवळणाला गाठून हे बहाद्दर आपल्याला नक्कीच चोपल्याशिवाय सोडणार नाहीत ही मास्तरांची खात्रीच झाली. धोतराचा सोगा हातात घेऊन सुसाट सुटलेले मास्तर दिसल्यावर काहीतरी घोटाळा झाला हे संपाच्या ध्यानात आलं. आता पुन्हा शाळेत गेल्यावर आपलं काही खरं नाही म्हणून तो, “ओ गुर्जी, तुम्हाला न्हाय. तुम्हाला न्हाय” म्हणून त्यांच्यामागं लागला आणि अजूनच पंचाईत झाली.
चिंचेचे ओले फोक घेऊन आपल्यामागे आठदहाजण पळताहेत हे बघितल्यावर मास्तरांना उभ्या उभ्याच घाम फुटला. त्यांनी पायातलं पायतान हातात घेऊन वाडीच्या दिशेने पळायला सुरवात केली. डोक्यावरची टोपी केव्हाच वार्‍यावर उडून गेली होती. कमरेला धोतर टिकून होते हेच नशीब होते. पुढे मास्तर आणि मागं पोरं ही वरात तशीच देवळापर्यंत आली. पारावर चारपाच म्हातारी माणसं बोलत बसली होती. मास्तरांना पळून पळून धाप लागलेली. मास्तर आले तसे काही न बोलता जीव गेल्यासारखे त्यांच्यासमोर मटकन खाली बसले. त्यांच्या तोंडातून शब्दच निघेना. ते नुसतेच हिव भरल्यासारखे करायला लागले.
मास्तरांची अवस्था बघून एका म्हातार्‍याला त्यांची दया आली आणि तो पोरांवर उखडला, “लेकांनो, कोण पोरं हायसा का हैवान हायसा? मारून टाकतासा का त्या मास्तराला? जरा तर अक्कल असल्यासारखं वागा की. का गावाचं नाव मातीत मिळीवतासा? गेलं पटाक्कन मरून तर कोण यईल का मास्तर म्हणून आपल्या गावात? शानं व्हा की जरा. आणि मास्तर, तुमीबी शीआयडी असल्यासारखं त्यांच्या मागं लागत जाऊ नका. न्हायतर गळयात हातपाय घेऊन बसायला लागंल. येडया डोक्याची पोरं आहेत ही.”
खाली मान घालून पोरं काही न बोलता निघून गेली आणि म्हातार्‍यांमुळे जीव वाचला म्हणून मास्तरांनी सुटकेचा नि:श्वास टाकला.

पूर्वप्रकाशित : सकाळ पुणे
चित्र : खलील आफताब


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

पासपोर्ट : एक सुखद अनुभव

Passport

माझा पासपोर्ट अप्लाय केल्यापासून तिसर्‍या दिवशी तो घरात आला आणि माझ्या डोक्यातल्या सरकारी यंत्रणेला छेद बसला. थोडक्यात म्हणजे गोगलगायच्या गतीने काम करणार्‍या गवरमेंटवरचा विश्वास उडाला. लोकांच्या कामाच्या बाबतीत अतिदक्ष असणारे आपले सरकार एवढे कार्यक्षम झाले असेल ही स्वप्नातदेखील कल्पना नव्हती. मी साध्या पासपोर्टबद्दल बोलतोय. तात्काल नव्हे. जिथे तात्काल पासपोर्ट यायला आठ दिवस लागतात तिथे साधारण पासपोर्ट तिसर्‍या दिवशी घरात? आणि ते ही जुन्या आणि नव्या पासपोर्टवरचा पत्ता वेगवेगळा असताना! निदान पासपोर्ट या सरकारी सेवेची टर उडवण्याचे दिवस आता इतिहासजमा झाले असे म्हणायला हरकत नाही.
मला दहा वर्षापूर्वीची अवस्था आठवली. पहिल्यांदा एजंट पकडायला लागायचा. तो लेकाचा माझी सगळी ओरिजिनल कागदपत्रे घेउुन गायब झाल्यावर एखाद्या डिटेक्टिवसारखा त्याला हुडकून काढायला पंधरा दिवसात ज्या यातना झाल्या होत्या त्या विचारू नका. नंतर पासपोर्ट गेला खड्ड्यात माझी ओरिजीनल्स तरी परत मिळू देत म्हणून मी देवाकडे प्रार्थना केली आणि देव पावला. किती कागदपत्रे आणि किती फोटो लागायचे!
आता पासपोर्ट काहीच्या काहीच सुधारले आहे असे बर्‍याचजणांकडून ऐकले होते मात्र मागचा अनुभव पाठीशी असल्यामुळे आयत्यावेळी घोटाळा नको म्हणून मी दहावीपासून आतापर्यंतच्या जेवढ्या म्हणून परीक्षा पास केल्या होत्या त्या सगळ्यांची सर्टिफिकेट्स घेउुन गेलो होतो. तेवढेच नाही तर माझ्या नावावर येणारे लाईटबिल, आम आदमी का आधिकार आधार, पॅनकार्ड, ड्रायविंग लायसेन्स, इलेक्शनचे वोटिंग कार्ड, जुना पासपोर्ट असा सगळा बाडबिस्ताराच घेउुन गेलो होतो. शिवाय अमक्याची झेरॉक्स द्या आणि तमक्याचे ओरिजिनल दाखवा ही भानगड नको म्हणून दोन बंडल झेरॉक्स घेउुन गेलो होतो. काही जरी झाले तरी तिथे कुणाच्याही कचाट्यात सापडायचे नाही हे ठरवले होते. त्यातला एखादा कागद जरी हरवला असता तर तो पुन्हा मिळवणे महामुश्किल होते याची जाणीव मलादेखील होती.
पहिला पासपोर्ट संपून एक वर्ष उलटून गेले होते. तो रिन्यु करायला टाईम जुळून येत नव्हता. आज उद्या करत एकदाची अपॉईंटमेंट बूक केली. अपॉईंटमेंटदिवशी तिथे गेल्यावर आश्चर्याचा धक्काच बसला कारण काम भलतेच सिस्टेमॅटिक होते. गेटवरच्या वाचमनपासून त्याची सुरवात. आत जाणार्‍या लोकांना वेळेनुसार रांगा करून तो आत सोडत होता. एकदा आत गेले की कोणत्याही नॉर्मल (सिनीयर सिटीझन आणि अतिलहान बालके यांची रांग वेगळी असते) लाईनमध्ये उभे राहून टोकन घ्यायचे. टोकन घेताना तिथले लोक अमाप कार्यक्षम आहेत हे लगेच कळते. पटापट आपल्याकडचे पेपर घेउुन चेक करतात आणि टोकन देतात.
मग ते टोकन घेउुन पुढल्या ‘ए’ या सेक्शनमध्ये जायचे. हा सेक्शन सर्वात महत्वाचा. कारण तुमचे पेपर, तुमच्याबद्दलची माहिती आणि फोटो ही सगळी कार्यवाही या ठिकाणी पार पडते. पासपोर्टसाठी आता तर पहिल्याप्रमाणे फोटो घेउुन जायचीही गरज नाही. तिथल्या प्रत्येक टेबलावर असणार्‍या डीएसएलआरच्या कॅमेराने फोटो काढले जातात. आपल्याशी गप्पा मारत आपली माहिती सर्व्हरवर अपलोड केलेली कळतदेखील नाही. तिथेच आपला पासपोर्ट कुठपर्यंत पोहोचलाय याची खुशाली मेसेजद्वारे पाहिजे असल्यास केवळ पंचेचाळीस रुपये भरून ती सुविधा घ्यायची सोय आहे शिवाय पासपोर्टसाठी कव्हर हवे असल्यास इथे पैसे भरायचे आणि रिसीट घ्यायची. मग ते पोष्टाने घरी येते.
पण आॅनलाईन फॉर्म भरताना मी एक छोटासा घोटाळा केलाच होता. जन्मठिकाण आणि जिल्हा या रकान्यात जन्मभूमी आणि जन्मभूमीचा जिल्हा म्हणून सांगलीऐवजी ठाणे अशी चूक माझ्याकडून झाली होती. मी भरलेली माहिती पासपोर्टवर प्रिंट होणार नसल्याने मी बिनधास्त होतो. पण आत गेल्यागेल्या सुरवातीलाच त्या मुलीने माझे नाव, पूर्ण पत्ता आणि शिक्षण विचारल्यानंतर ती माझ्या जन्मगावाकडे वळली. मी ते सांगितल्यावर “हे कोणत्या जिल्ह्यात येते?” अशी विचारणा झाली.
“सांगली.”
“मग तुम्ही ठाणे लिहून आणले आहे.”
मी स्वत:ची अक्कल लावून सांगलीतल्या जागेवर ठाण्याची जागा म्हणून कब्जा केल्यामुळे गप्प बसलो. मग बहुधा माझी दया येउुन तिने दोन जिल्ह्यांमधला प्रादेशिक तिडा सोडवून नीट केला. वास्तविक चूक लक्षात आल्यावर मीही तो सोडवायचा प्रयत्न केला होता पण मला ती माहिती बदलता आली नव्हती. तिने त्या सगळ्या कागदपत्रांपमधून लाईटबिल, आधारकार्ड, पॅनकार्ड आणि पासपोर्टच्या झेरॉक्स घउुन बाकीचे काही नको म्हणून सांगितले आणि केवळ तीच कागदपत्रे पुढच्याही सेक्शनमध्ये दाखवा म्हणून बजावले.
टोकन नंबर दिसण्यासाठी जागोजागी डिस्प्ले लावलेले आहेत. त्याही आकड्यांनी लोक बावरून जाउु नयेत म्हणून मदत करायला स्वयंसेवकही आहेत. कोणत्या टोकनचा नंबर आलाय हे ते मोठ्याने सांगतात. त्यामुळे शक्यतो चुकायला होत नाही. पुढे ‘बी’ आणि ‘सी’ सेक्शनमध्ये जाउुन तिथल्या साहेबांना तीच कागदपत्रे दाखवली. कागदपत्रे वेगवेगळ्या रंगाच्या पेनने चेक करून पुन्हा ती आपल्याच हातात देण्यात येतात. शेवटच्या सेक्शनमध्ये माझ्या जुन्या पासपोर्टवर पंचने छिदे्र मारून साहेबाने तो खराब केला आणि “झाले आता, निघा.” म्हणून त्यांनी मला बाहेरचा रस्ता दाखवला.
ती चेक केलेली कागदपत्रे माझ्याच हातात होती. हा बाबा तर “झाले. बाहेर जा.” म्हणतोय. पुन्हा विचारावे म्हटले तर तो उत्तर सांगायच्या मूडमध्ये दिसत नव्हता म्हणून सगळी लोक जाताहेत तिकडे गेलो. एक्झिट दरवाजावर उभ्या असलेल्या वॉचमनला विचारल्यावर त्यानेही बाहेरचाच रस्ता दाखवला.
त्या सर्वांनी चेक केलेला माझी ओळख, शिक्षण आणि कुठे रहातोय या पुराव्यांच्या झेरॉक्सचा गठ्ठा माझ्याकडेच होता आणि वॉचमनही तेवढ्याच निष्काळजीने बाहेर जा म्हणाल्यावर मी त्याला हातातले पेपर कुठे द्यायचे म्हणून विचारले.
“तुमच्याकडेच ठेवा.” असे उत्तर आले.
म्हणजे त्या सगळ्यांकडून पेपर तपासून घ्यायचे आणि तो बंडल घेउुन आपण घरी यायचे. पुढे पासपोर्टचे काय होईल माहित नाही, हे मला पटण्यासारखे नव्हते.
“पासपोर्ट नक्की घरी येईल ना?” म्हणून विचारल्यावर तो माझ्याकडे “काय येडा माणूस आहे, एवढ्यांदा सांगितले तरी कळत नाही.” अशा नजरेने पहात होता. डोक्यात डाउुट घेउुन बाहेर रिक्षात बसतो की नाही एवढ्यात पासपोर्ट सेवा केंद्राचा “तुमचा पासपोर्ट प्रिंटींगसाठी पाठवण्यात येत आहे.” असा मेसेज आला. मी ट्राफिकजाममधून घरी पोहोचतो की नाही तोपर्यंत “तुमचा पासपोर्ट प्रिंट झाला.” म्हणून मेसेज. पुन्हा थोडा वेळ गेल्यानंतर पोलीस व्हेरिफिकेशनचा मेसेज आणि संध्याकाळी साक्षात पोलिसांचा फोन! “तुमचा पासपोर्ट व्हेरिफिकेशनसाठी आला आहे. तुमची सगळी कागदपत्रे घेउुन उद्या सकाळी अकरा वाजता पोलीस स्टेशनला या.”
या सर्व गोष्टी काही तासांत घडल्या हे पचवणे माझ्यासारख्याला खूप जड जात होते. मग मी पोलीस स्टेशमध्ये देण्यासाठीची सोसायटीची एनओसी तेवढी घेतली. बाकीच्या झेरॉक्स होत्याच. मला कुठल्याही सरकारी आॅफिसमध्ये जाताना काहीही कारण नसताना उगाचच भीती वाटते. म्हणजे एकेक अनुभवच तसे आहेत. कुठलीही कागदपत्रे घेउुन जा, जो नसतो नेमका तोच कागद विचारला जातो. बरं पराभव मान्य केला तरी पुरेसे नाही. हे लोक त्यांच्या आॅफिसमधून आपल्याला आउुटच करतात.
बरोबर अकरा वाजता आमच्या एरियात झालेल्या चकचकीत पोलीसस्टेशनमध्ये वेळेआधीच गेलो. उगाच लफडी नकोत. खिडकीत बसलेल्या एका हवालदारमामांना “पासपोर्ट व्हेरीफिकेशन?” म्हणून विचारल्यावर त्यांनी दुसर्‍याबाजूने आत जा म्हणून सांगितले. दुसर्‍या बाजूने आत गेल्यावर मी कुठल्यातरी भलत्याच आॅफिसमध्ये प्रकटलो आणि तिथले सगळेजण माझ्याकडे “आता हा आणि कोण आला?” अशा नजरेने पाहू लागले. काहीतरी घोटाळा होता म्हणून तसाच बाहेर आलो पुन्हा “दुसर्‍या बाजूने आत..” असे दोनदा स्वत:शीच पुटपुटत ज्या गुप्तमार्गाने घुसलो ते समोर मुद्देमाल कक्ष लिहीलेल्या दरवाजाजवळ निघालो. समोरून एक हवालदार “अहो, तुम्ही इकडे काय करताय?” म्हणून ओरडल्यावर आपण नको त्या ठिकाणी अतिक्रमण केले आहे याची मला कल्पना आली. त्यांना काहीही उत्तर न देता अक्षरश: तिथून बाहेरच पळालो. मग तिथे उभा असणार्‍या एका जाणकार माणसाला विचारून खात्री करून घेतल्यावरच पुढल्या आॅफिसच्या दिशेने पाउुल उचलले.
दहा मिनीटांत पोलीस व्हेरीफिकेशन झाले. दोनतीन ठिकाणी माझ्या सह्या घेउुन व्हेरीफिकेशन फॉर्मवर फोटो चिकटवण्यात आले. पोलीसमामांच्या टॅबने माझा फोटो घेण्यात आला आणि त्याचदिवशी संध्याकाळी “तुमचा पासपोर्ट डिस्पॅच झाला.” असा मेसेज आला आणि माझा सरकारी यंत्रणेवरचा विश्वासच उडाला.
आॅफिसमध्ये असताना दुसर्‍यादिवशी बाराच्या आसपास बायकोचा फोन आला, “वॉट्सअप चा मेसेज बघून लगेच कॉल करा.” अशी आॅर्डर होती.
बायकोला स्मार्टफोन घेउुन दिल्यापासून अमेझॉन, फ्लिपकार्टवरच्या लेटेस्ट आॅफर्स, नको असलेली फर्निचर युनिट्स वगैरे पहावे लागते. अगदीच काही नसलं तरी ही फेसबुकवरच्या हजारो फोटोंपैकी कुठलेतरी इंटेरियरचे फोटो पाठवते आणि “आपण आपल्या घरी तसे करून घ्यायचे.” असे टुमणे मागे लावते. आता काय पाठवले आहे म्हणून मी मेसेज उघडला तर परवा जो पासपोर्ट रिन्यू करायला मी अपॉईंटमेंट घेतली होती त्या पासपोर्टचा खराखुरा फोटो होता. अवघ्या अठ्ठेचाळीस तासात पासपोर्ट घरी पोहोचवून एका सरकारी आॅफिसने सरकारी यंत्रणा किती कार्यक्षम असू शकते याचा प्रत्यय दिला होता.
“विनात्रासाचा एवढ्या लवकर निघतो तर आमचाही पासपोर्ट काढून घ्या ना.”
आता ‘सरकारी काम आणि सहा महिने थांब,’ ही सबबही उरली नव्हती कारण झालेल्या घटनांची साक्षीदारही तीच होती.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

पिशव्या बघायची खोड

Pishvya Baghaychi Khod picture

लंडनच्या बीबीसीत नसतील एवढया सनसनाटी बातम्या आडगेवाडीच्या देवानंद हेअर कटींग सलूनमध्ये चर्चेत असायच्या. गावातली कुठलीही खबर या ठिकाणी लागली नाही असे कधीच व्हायचे नाही. बारा तास इथे लोकांचा राबता असायचा. इलेक्शनची सभा, चावडीची मिटींग, बुडीत सोसायटीची चर्चा चार लोकांच्यात इथेच व्हायची. सलूनमध्ये येउुन बसायला कुणालाही मज्जाव नव्हता. उलट कोण आला की नारु हातातल्या धारदार शस्त्रासह नमस्कार घालून त्याचे स्वागतच करायचा.
गावात एकुलतं एक सलून असल्यामुळे नारुला बराच भाव होता. हा माणूस आधी रस्त्यावर बसून दाढया करायचा. दुसर्‍यांची डोकी कातरायचा. हे करून त्यानं पैसा मिळवला आणि मोठंच्या मोठं दुकान टाकलं. गिर्‍हाईकाला बसायला खुर्च्या आणल्या. कंगवे, स्नो, पावडर, आरसे कशाची कमी ठेवली नाही. तालुक्याला जाणारं गिर्‍हाईक नारुशेट म्हणत दुकानात यायला लागलं. सगळं व्यवस्थित होतं पण त्याला एक वाईट खोड होती. गिर्‍हाईकाच्या पिशव्या उघडून बघायची! गिर्‍हाईक खुर्चीत बसल्यावर त्याने ठेवलेल्या पिशवीत डोकावून बघणे हा त्याला छंदच जडला होता. माणूस पिशवीतलं काय घेणार नाही, पण पिशवी बघितल्याशिवाय सोडणार नाही. पहिल्यापासून त्याच्या हाताला वळणच पडलं होतं. त्यात त्याला काय आनंद मिळायचा देव जाणे! सगळेजण सांगून कंटाळले होते पण हा कुणाचेच ऐकत नव्हता.
एकदिवशी नारु दुकान बंद करायच्या घाईत होता तेवढयात “पटदिशी दाढी कर बाबा.” म्हणून गजा दुकानात घुसला. गिर्‍हाईकाला नाराज करणं नारुच्या नियमात बसत नव्हतं. गजानं गळयातली शबनम बॅग काढून कपाटाच्या दांडयाला अडकवली आणि दाढीसाठी तो खुर्चीत बसला. नारुनेही खुर्ची नीट करून गजाच्या गळयाभोवती नॅपकिन गुंडाळला. ब्रशवर क्रीम टाकली आणि नवीन पाण्याची वाटी भरून घेतली तेवढयात पंख्याच्या वार्‍याने पिशवी उगाच जराशी हलल्यासारखी झाली. नारुचे डोेळे चकाकले. आपण ह्याची पिशवी तपासायला कसे काय विसरलो याचे त्याला आश्चर्य वाटले. तो लगेच त्या पिशवीकडे सरकला. गजाला त्याची खोड माहित होतीच.
“नारबा, लेका लोकांच्या पिशव्या बघू नयेत.”
“एवढं काय सोनं असतं का त्यात?”
“सोनं असल्यावर तुझ्या दुकानात कशाला येईन मी? आणि काय असतं रे माझ्या पिशवीत? मागच्या वेळेलाही सगळयांच्या सोडून माझ्याच पिशवीमागे लागला होतास. लवकर सटकलो म्हणून बरं. नाहीतर…”
“मला एक कळत नाही, तुझ्या पिशवीकडं चालल्यावर तू का म्हणून घाबरतोस? काय गांजाबिंजाचे स्मगलिंग करतोस का काय तू?माझी उत्सुकता चाळवते ना अशामुळं!”
“उगंच पाल्हाळ लावत बसू नकोस. आधीच उशिर झालाय मला. दाढी कर लवकर.”
गजा खवळल्यावर नारु गुपचूप दाढीच्या मागे लागला. पिशवी तपासायला ही वेळ योग्य नाही हे त्याने बरोबर ओळखले. मग चांगला दम लागेपर्यंत गजाच्या दाढीला फेस काढला. बाजूला ठेवलेल्या पाकिटातलं ब्लेड मोडून वस्तर्‍यात घातलं. गडबडीनं एका बाजूनं दाढी ओढली आणि वस्तरा बाजूला ठेउुन तो गालातल्या गालात हसू लागला.
“आता आणि काय?”
“आता पिशवी बघतो की!”
“का?”
“आता आणून ठेवलीया एवढी तर बघायला नको?”
“नको.”
“वा वा! असं कधी होईल का?”
गजा काही बोलायच्या आत नारुनं ती बॅग हातात घेतली आणि जशी त्या झोळण्यासारख्या पिशवीची चेन ओढली तशी आतनं नागाची फडी बाहेर आली. तो भीतीनं ततपप करायला लागला. फणा उघडलेला नागोबा पुंगी वाजवल्यासारखा पिशवीतनंच डुलायला लागल्यावर नारु त्याच्यापुढं गारुडयासारखा घुमायला लागला. पिशवी टाकून द्यावी तर ही नसती बलामत दुकानात कुठल्यातरी अडचणीत घुसून बसेल ही भीती होती. बराचवेळ नागोबा आणि त्याची जुगलबंदी झाल्यावर मग गजाच अर्ध्या दाढीवरून उठला. त्यानं त्या खर्‍याखुर्‍या नागाची गुंडाळी केली, त्याच्यावर टॉवेल टाकला, बॅगेची चेन बंद करून ती पुन्हा होती तशी कपाटाच्या दांडयाला अडकवली आणि जणू काही झालेच नाही अशा अविर्भावात तो पुन्हा येउुन खुर्चीवर बसला. नारु थंडी भरल्यासारखा कापत होता.
“माझ्या पिशवीला हात लावू नको म्हणून का सांगत होतो कळलं का? आणि आता नीट दाढी कर नाहीतर कापचील माझं मुंडकं!”
थरथरत्या हातानेच नारुने पटापट दाढी आवरली आणि गजाला कोपरापासून रामराम केला, “आता या राजं.”
“अन् काखेतले केस?”
टारकन काखेतनं वस्तरा फिरला.
“अरे बाबा, जरा बेतानं घे की. का करतोस इथंच आप्रेशन?”
“चल उठ उठ. झालं सगळं. आवर लवकर. निघ आता.”
“हो हो जातो. तुझे पैसे किती झालेत ते तर सांग.”
“पैसे नकोत बाबा तुझं. पण पुन्हा या नागोबाला घेउुन माज्या दुकानात येउु नकोस.”
“बरं झालं अद्दल तर घडली तुला. उगीच कुणाच्याही पिशव्या उचकटत बसायचास.”
“नाही बाबा बघत आता. तू निघ लवकर!” गजाला त्याच्या हलणार्‍या पिशवीसकट कधी एकदा दुकानाबाहेर काढतोय असे त्याला झाले होते.
गजा गेल्यावर तिथंच हे सगळं बघत बसलेला दामा म्हणाला, “नार्‍या लेका, गजा काय शहाणा माणूस आहे का? सगळया घरात साप खेळवतोय आणि तू त्याच्या नादाला लागलायस होय?”
“पण त्याला काय अक्कल बिक्कल आहे का नाही? पिशवीतून कासरा नेल्यासारखा साप नेतोय ते. नेतोय ते नेईना का, दुसर्‍याच्या घरात तर ही पीडा सुटली तर काशी होईल का नाही सगळ्यांची?”
“सर्पमित्र का काहीतरी आहे म्हणे. सगळया घरात सापच साप आहेत. लोकं त्याच्या आजुबाजूला फिरकत नाहीत. सरपंच आणि पाटीलही या सापावरून त्याला टरकून असतात आणि तू चांगलं बाजारातनं कांदाभजी आणल्यासारखी त्याची पिशवी बघायला लागलायस.”
“मला काय माहित हा माणूस पिशवीतनं साप घेउुन हिंडतोय ते! आता कानाला खडा. आजपासून कुणाची पिशवी चुकूनही बघायची नाही बाबा. अद्दलच घडली म्हणायची आज!”
“शाबास भाद्दरा! यासाठी होउुन जाउुदे एक स्पेशल चहा.” असे म्हणत दामाने स्वत:च्या पैशाने चहाची आॅर्डर सोडली.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

बायको आणि तिचा मोबाईल

BATM

परवा पेपरात बायकोने नवर्‍याला मारायची सुपारी दिल्याची बातमी वाचल्यावर माझे होश उडाले. कारण होते नवरा सतत वॉट्सअॅप आणि फेसबुकवर असायचा. मलाही वॉट्सअॅप आणि फेसबुकचा वापर जरा कमी करायला हवे याची प्रकर्षाने जाणीव झाली. हल्ली लोकांची सहनशीलता खूपच कमी झालेली आहे! कशावरून काय करतील याचा नेम नाही!
तसे सांगायचे म्हटले तर माझा फोन हा सार्वजनिक फोन आहे, म्हणजे घरात गेल्यावर बायकोपासून लपवणे वगैरे भानगड नाही. तिला माझा पासवर्ड माहित असतानाही फोन ज्यावेळी तिला पासवर्ड विचारतो त्यावेळी तिला तो अपमान वाटतो आणि ती उगाचच माझ्यावर चिडते. मग फोन उघडायला बंड्या तिला मदत करतो आणि ते दोघे मिळून माझे फेसबुक, वॉट्सअॅपचे चॅट बघत बसतात. त्यात काहीही संशयास्पद आढळल्यास सेन्सॉरप्रमाणे स्पष्टीकरणही मागतात. शेवटी मोबाईल कंपन्यानी लॉकिंग पॅटर्न किंवा पासवर्ड हे नेमके कुणासाठी काढलेत याचा आता संभ्रम होउु लागला आहे. आता बायकोशीच पासवर्ड शेअर केल्यावर त्या फिचरचा तसा फारसा उपयोग रहात नाही हे ज्याला समजले त्याला काय नाही उमगले?
व्यक्तिस्वातंत्र्य जपायला हवे म्हणून मी कधीही तिचा फोन बघत नाही पण तिला माझा फोन पाहू नकोस म्हटले की डाउुट येतो. “असे काय आहे की मी पाहिले तर चालणार नाही?” हे जेव्हा ती विचारते त्यावेळी माझ्याकडून काय उत्तराची अपेक्षा असते हे समजण्यापलीकडचे आहे. त्यात मला वस्तू जपून वापरायची सवय आहे. म्हणजे लहान मुलगी बाहुली पडली तर तिला उचलून “तुला लागलं तल नाही ना?” अशी विचारते, तसे माझा फोन पडला तर मी त्याला पटकन उचलून बाजूला ठेउुन देत नाही. त्याला कुठे लागले ते पहातो आणि तो व्यवस्थित आहे याची खात्री झाल्यावरच हळूच बाजूला ठेवतो.
हिचे मात्र फोनबद्दलचे निकष एकदम वेगळे आहेत. म्हणजे हातातून पडला तरी फोनला काहीही होता कामा नये हा पहिला. शिवाय भांडी घासत असताना हाताचे पाणी पुसूनही फोन उचलता येतो यावर तिचा विश्वास नाही. हात पुसेपर्यंत फोन कट झाला तर? हा तिचा सवाल असतो. बरं हिला येणारे फोनही काही हिलरी क्लिंटन किंवा सुषमा स्वराज असल्या मंडळींचे असायचे कारणच नाही. एवढ्या मोठया व्हीआयपीने फोन केल्यावर नाही उचलला तर पुन्हा त्या काही फोन करणार नाहीत वगैरे. फोन बाजूच्याच कुठल्यातरी बिल्डींगमधला असतो. तो ही “केक किती वेळ ओव्हनमध्ये फिरवत ठेवायचा?” किंवा “अहो, काल मला यायला जमलं नाही, यावेळची भिशी कुणाला लागली?” हे विचारायला!
एकदा चुकून मी वात्रटपणा केला होता. “तुम्हांला जोपर्यंत जळका वास येत नाही तोपर्यंत फिरवा.” असे मी तोंडातल्या तोंडात बोललेले असतानाही समोरच्या पक्षकारास कसे ऐकू गेले देव जाणे! तेव्हापासून तिच्या फोनला हात लावायचा नाही असा माझ्यावर निर्बंध आहे. वास्तविक माझी अवस्था उत्तर कोरियाप्रमाणे आहे. माझ्यावर खूप सारे निर्बंध आहेत. त्याची यादी किचनमध्ये एंट्री घेण्यापासून सुरु होते.
“माझ्या फोनला अजिबात हात लावायचा नाही,” असे ती एका बाजूने सांगते आणि फोन मिळेना झाला की “माझा फोन शोधून द्या ना हो!” असे टुमणे मागे लावते. ऐनवेळी हिचा फोन कुठे ठेवलाय ते सापडत नाही. हिच्या फोन ठेवण्याच्या जागाही अगदी विवक्षित असतात. देव्हार्‍यात देवाकडे डिस्प्लचे तोंड करून लोक वायरलेस चार्जिंग करतात की कुठल्या पौराणिक सिरीयलचा एपिसोड डाउुनलोड करतात हे मला तरी अजून समजलेले नाही. आपल्याला कुणीतरी “अमके कुठाय, तमके कुठाय?” असे विचारायला लागल्यावर आपण जसे “गळयात घालून फिर!” म्हणतो तशाही सुचना देउुन पाहिल्या पण काहीही उपयोग होत नाही. गुगलवाल्याने बहुतेक बायकांचे फोन शोधायलाच ‘फाईंड माय फोन’ नावाची कन्सेप्ट शोधून काढली असावी. कुणाचा फोन घरच्या घरी हरवला असल्यास लॅपटॉप किंवा कॉम्प्युटर चालू करून तो लगेचच्या लगेच शोधता येतो. (गुगलवर याची सविस्तर माहिती दिलेली आहे. कसा म्हणून विचारायला फोन करू नये. आणि हो, मी पुण्याचा नाही! (पुणेकरांचा मान ठेउुन – ठाण्याचा आहे!)
ऐनवेळी तिच्या फोनच्या चार्जिंगचे बारा वाजलेच पाहिजेत हा दुसरा एक नियम आहे. कोंबडीचे पिल्लू आई हरवल्यावर जसे ‘चिऽव चिऽव’ करून ज्या आर्ततेने ओरडते, त्याप्रमाणे फोनमधून तसा आवाज आल्यावरच ही त्याला चार्जर लावते. त्याच्या आधी फोन चार्ज केला तर तो फुटेल अशी तिची समजूत आहे. चार्जिंगला लावलेल्या फोनला ती कधीही डायरेक्ट स्पर्श करत नाही. नाही नाही, गैरसमज करून घेउु नका. सेफ्टी प्रिकॉशन म्हणून नाही तर खाली वाकून तो उचलायचा कंटाळा म्हणून! पूर्वीच्याकाळी विहीरीतून किंवा आडातून लोक जसे पाणी शेंदायचे तसे त्या चार्जरच्या वायरला धरून ती चार्ज होत असलेला मोबाईल वर खेचते आणि तो हातात आला की आतापर्यंत मोबाईलला चार्ज करत असलेल्या बिचार्‍या पिनला काढून टाकते.
मी फोन केला की ती कधीही उचलत नाही. मग त्यानंतर तिला वेळ मिळाला, हातात फोन घेतल्यावर माझा मिसकॉल दिसला, तिचा मूड असला आणि तिला अगदीच बोअर होत असेल असे साडेतीन मुहुर्त जुळून आले तरच मला तिचा परत फोन येतो. तिने मात्र फोन केला की मी उचललाच पाहिजे अशी तिची इच्छा असते. नाही उचलला तर मिटींग असो किंवा काहीही, ही फोन करणे चालूच ठेवते. तिला “आय वुईल कॉल यू लॅटर ” वगैरे केलेल्या मेसेजवर अजिबात विश्वास नसतो.
आजकाल समोरासमोर भेटूनही तोंडातून चकार शब्द न काढणारे समाजसुधारणा, व्यक्तिमत्व विकास, अमक्यापासून सावध रहा आणि तमक्यापासून सांभाळा वगैरे मेसेज पाठवून भंडावून सोडत असतात. तसे काही मेसेज आल्यावर त्याचा आडोसा घेउुन “उजव्या कानाला मोबाईल लावून सतत बोलल्याने कॅन्सर होण्याचा जास्त धोका असतो. मेंदूला त्याने इजा व्हायची शक्यता असते, जरा डाव्या कानानेही बोलत जा.” असे सांगितले तरी त्याच्यावर विश्वास बसणार नाही. का तर मी सांगतोय म्हणून! विजा चमकत असताना खिडकीत जाउुन फोनवर बोलू नको म्हटलं तरी ऐकणार नाही. आता वीज सगळं सोडून माझ्यावर पडेल काय? या प्रश्नाला तुमच्याकडे काय उत्तर आहे?
चार्जिंगला फोन लावून गेम खेळत बसणे हा तर तिचा आणि पोरांचा छंद झाला होता. खूप सांगून झाले पण उपयोग नव्हता. असे केल्यास फोन फुटतो त्याचे व्हिडीओ इंटरनेटवरून शोधून काढून दाखवावे लागले. फोनचा स्फोट होउुन घरे जळतात ह्यासारख्या बातम्या दाखवल्यावर त्यांना पटलं की नाही माहित नाही, पण मी उगाच कटकट करतो म्हणून आता माझ्यासमोर तरी ते खेळत नाहीत.
सगळी जेवणे वगैरे झाल्यावर दिवसभर थकल्या भागल्या जीवाला आराम म्हणून डोके अंथरुणाला लावतोय की नाही तो पर्यंत ही फोन घेउुन बेडरुममध्ये येते. त्यानंतरचा साधारण अर्धा ते पाउुणतास हा वेळ केवळ तिचा आणि त्या मोबाईलचा असतो. मध्ये डिस्टर्ब केलेले तिला अजिबात आवडत नाही. कुणाला छंदही काय असतील ते सांगणे कठीण आहे. लोकांच्या वॉट्सअॅपची स्टेटस बघणे हा तिला छंद आहे. आजकाल तर स्टेटस म्हणून ते गाणे ठेवणारेही लोक आहेत. ही माझ्या एका मित्राचे स्टेटस वरचेवर चेक करत असते. आणि तो ही लेकाचा लग्न झाले आहे तरी “दिल दिवाना बिन सजना के माने ना…” अशी क्युट कार्टुन्सवाली स्टेटस ठेवतो. आमचे स्टेटस पहाल तर एक स्मायली चेहरा. हल्ली हल्ली तो तरी येतोय. पूर्वी तर “कान्ट टॉक, अर्जन्ट कॉल्स ओन्ली,” अशी असायची!
हिचा फोन हँग व्हायला लागला की ही माझ्यामागे “अहो हा बघा कसा करतोय,” म्हणून टुमणे लावते. म्हणजे फोननेही आमच्यासारखे वागायला पाहिजे अशी तिची अपेक्षा असते. बरं त्याची बिचार्‍याची काय चूक? तो ही मुद्दाम तसे करत नाही. त्याच्या वापराच्या ज्या काही कमाल आणि किमान अशा मर्यादा असतात त्या मर्यादेपर्यंत तो फोन खरोखर चालतो की नाही हे पाहिले जाते. म्हणजे त्याचे काम करण्याचे कमाल तापमान पंचावन्न अंश सेल्सिअस असले तर तो फोन कँडी क्रश किंवा तसलाच कुठलातरी खेळ खेळून एवढा गरम करायचा की बिघडलेले पोट किंवा पाठ शेकायला त्याचा वापर आरामात करता यावा. ड्रॉप टेस्टला तर हिशेबच नाही! एवढे सगळे अत्याचार होउुनही तो बिचारा येईल त्यांचे कॉल वाजवत असतो.
परवा ती “मला नवीन फोन हवा.” म्हणून संप करायच्या मूडमध्ये दिसली. मी लगेच “माझा नवीन (म्हणजे मागच्या वर्षी घेतलेला!) तू घे आणि तुझा मला दे. वापरतो मी.” म्हणालो. मला माहित आहे, एकदा फोनची सवय झाली की मग दुसरा नवीन आलेला फोनही सुरवातीचे काही दिवस वैताग वाटतो. अशावेळी बॅक बटन दाबले की नवीन मेनू उघडतो आणि काहीतरी चुकले म्हणून अनडू करायला सर्वात डाव्या बाजूचे बटन दाबले की भरपूर सार्‍या खिडक्या उघडतात. सेटींगमध्ये घुसल्यावर तर आपला अभिमन्यूच होतो.
अचानक माझा असा बदललेला पवित्रा बघून तिने नवीन फोन घ्यायचा बेत तात्काळ रद्द केला त्यावेळी तिच्या फोनच्या स्क्रीनवर मला डोळा मारत असलेली मोठी स्मायली दिसल्यासारखी झाली.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

गावगुंड

Gaavgund

आमच्या गावी एक सार्वजनिक कुत्रा होता. आम्ही सगळेजण त्याला गावगुंड म्हणत असू. तपकिरी रंग आणि काळसर तोंड असलेला हा गावगुंड गावातल्या सगळया मोकाट कुत्र्यांचा बादशहा होता. वैयक्तिक पाळलेली कुत्रीही याच्यासमोर अंगापिंडाने किडमिडीत वाटायची. शहाणी कुत्री तर याच्या सावलीलाही यायची नाहीत. रात्री जेवणाचा टाईम झाला की तो चौकटीत येउुन उभा रहायचा. मग त्याला भाकरी टाकावी लागायची. सिध्या बोलाने भाकरी नाही टाकली तर भाकरीचे टोपले पळवणारा गावगुंडासारखा धाडसी कुत्रा मी आजवर बघितला नाही.
भल्या भल्या कुत्र्यांना फक्त दगड खाली घेण्यासाठी वाकण्याचा अवकाश की पळण्यासाठी रस्ते दिसायचे नाहीत. पण शत्रुपक्षाला शेपुट दाखवणे गावगुंडाच्या रक्तात नव्हते. दगड घ्यायला खाली वाकले हा गुरगुरायचा. हातात दगड घेतला की उठून उभा रहायचा आणि दगड मारण्यासाठी हात उगारला की हा थेट अंगावर धावून यायचा. माझ्या एका मित्राने गावगुंड झोपला असताना पाय वाजवून “भॉ..” करायचा गाढवपणा करून पोटात चौदा इंजेक्शने घेतली होती. म्हणून आम्ही गावगुंडाला गाठायचेच असेल तर गँगनेच गाठायचो. भरपूर लोक दिसले की तो परिस्थिती ओळखून मग पोबारा करायचा.
वास्तविक गावगुंड हा अतिशय बुद्धिमान प्रकारातला श्वानावतार होता. भटक्या प्रकारातली खूप कमी कुत्री एवढी हुशार असतात. तो चपात्यांच्या टोपल्यांपासून शिजवलेल्या भाजीपर्यंत ज्या ज्या वस्तू तोंडात येतील त्या त्या तत्सम वस्तू पळवायचा. दुसर्‍याला तोंडातला घास पळवण्यात त्याला कसला आसूरी आनंद वाटायचा ते तो खंडोबाच जाणे! गावातल्या कितीतरी लोकांना त्याने देवळापासून घरापर्यंत एका चपलेवर परतवले आहे. नेमकी एक चप्प्ल गायब करण्यात त्याचा दातखंडा होता.
एकदिवशी तर त्याने कहरच केला. चार दारुडयांची गँग पार्टी करायची म्हणून सकाळपासून गावात झुलत होती. खालच्या आळीतला आंदा त्यांचा म्होरक्या होता. बाकीच्यांनी “काय सरदार, किती दिवस झाले, काय पार्टीच न्हाय. आज होउुन जाउु द्या मटनाची पार्टी…” म्हटल्यावर सरदार हरभर्‍याच्या झाडावरच चढला. बायको रानात गेल्याची संधी साधून त्याने छपरात बांधलेले बोकडच कापायला काढले. चौघेही आधीच नशेत होते. चांगल्या कामात उगाच कुणाचा व्यत्यय नको म्हणून कुणाला सुगावा लागण्याआधी हे काम तेवढे आटपू या म्हणून आपापली कामे वाटून घेउुन लागलीच कामाला लागले.
बिचार्‍या बोकडाचा बळी गेला. उलटे टांगलेले बोकड कापून वाटे बनवण्याचे काम चालले होते. बाजूलाच बोकडाची मुंडी ठेवली होती. मालक म्हणून तिच्यावर आंदाचा हक्क होता. टांगलेले बोकड संपल्यावर त्यांचे लक्ष मुंडी ठेवलेल्या रिकाम्या जागेकडे गेले आणि त्याची उतरलीच. सगळे मेंबर पिउुन तर्र असल्याची संधी साधून गावगुंडाने बोकडाची मुंडी लांबवली होती. शिवाय लपतछपत न जाता तोंडात मुंडी घेउुन विजयोत्सव साजरा करत लोक मशाल घेउुन धावतात तशा धुंदीत तो गावभर धावत होता.
आंदा बाजीराव सिंघमच्या कॅरेक्टरमध्ये गेला. त्याची सटकली की त्याला खूप राग येतो, म्हणून कोणीही त्याचे डोके खायला जायचे नाही. बाजूलाच पडलेली कुर्‍हाड घेउुन तो गावगुंडाच्या मागे लागला. सगळ्या गावात तासभर हे थरारनाट्य चालू होते. सगळी गल्ली बोळं धुंडाळून झाली पण गावगुंड मिळाला नाही. आंदा हार मानायला तयार नव्हता. अंगातला शर्ट फाटला, अंगभर ओरखडे निघाले तरी सगळया काटयांकुटयातून तो गावगुंडाला हुडकतच होता. समोरून कुर्‍हाड घेउुन धावत येणार्‍या आंदाला बघितल्यावर लोक आल्या वाटेनं परत पळायला लागले. काहीही दुश्मनी नसताना या असल्या दारुड्याच्या हातून उगाचच जीव जायचा म्हणून लोक घरातून बाहेर यायला घाबरू लागले. दिवसा ढवळ्या सगळं गाव चिडीचूप झालं तरीही त्या सगळ्या गडबडीत कुणीतरी जीवावर उदार होउुन शेताला गेला आणि आंदाच्या डोक्यावर परिणाम झालाय म्हणून त्याच्या बायकोला रानातून घरी घेउुन आल्यावर पुढचा घोळ मिटला.
दावणीचे बोकड कापल्याचे समजल्यावर त्याच्या बायकोने गळा काढून जो गहिवर सुरु केला त्याने गावगुंडाचा पाठलाग तर बाजुलाच राहिला पण गावातल्या लोकांना “मी जिवंत आहे.” हे सांगून सांगून आंदाची पुरती दमछाक झाली आणि त्याने बायकोला शेतातून कुणी बोलवले याची चौकशी सुरु केली.
आणि गावगुंड पुन्हा एकदा विजयी झाला.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

 

मला भेटलेला स्पायडरमॅन

Spiderman

स्पायडरमॅन पिक्चर पाहिल्यानंतर आपल्या अंगी अचाट करामती करता येण्यासारखी स्पायडरमॅन, ही मॅन, शक्तीमॅन किंवा हनुमॅन यांच्याप्रमाणे कुठलीही शक्ती नाही या विचाराने थोडा न्युनगंड आला होता. पण जवळ काहीही आॅप्शन नसल्याने तो ही थोडया दिवसांनी गेला आणि मी पुन्हा नॉर्मल झालो.
नंतर काही दिवसांनी कंपनीच्या कामानिमित्त बिहारची राजधानी पटन्याला गेलो होतो. हॉटेलवर चेक इन केले आणि चावी घेउुन रुमचा दरवाजा उघडला. एकूण पटन्याला साजेशी रुम होती. दरवाजा व्यवस्थित लागतो की नाही, नळाला पाणी येते की नाही आणि बाहेरच्या मरणाच्या उकाडयापासून बचाव करण्यासाठी एसी व्यवस्थित चालू आहे की नाही एवढे चेक केले. या सगळया गोष्टी बरोबर असतील तर जास्त त्रास होणार नव्हता. नशीबाने सर्व ठीकठाक होते.
बूट काढून बाथरुममध्ये जाउुन शॉवर चालूच केला होता की अचानक कोणतरी जोरजोरात दरवाजा वाजवू लागले. हा काय डोक्याला ताप म्हणून पटापट आवरून बाहेर येउुन दरवाजा उघडला तर वेटर घामाघुम झालेला.
“साहब अंदर आंउु?”
मी आत असताना हा आणि कशाला आत येतोय ते मला समजेना.
“क्यूं?”
“जरा बाजु के रुम मे जाना है.”
“तो जाओ ना.”
“आपके रुमसे जाना है.”
हा वेडा वगैरे आहे की काय असा मला डाउुट आला. नीट बाजुच्या रुमची बेल दाबून आतल्या माणसाला बोलवायचे सोडून हा माणूस माझ्या रुममध्ये का घुसखोरी करायच्या प्रयत्नात आहे ते समजत नव्हते.
“मेरे रुमसे ही क्यूं?”
मग मला पूर्ण प्रसंग समजला तो असा –
बाजुच्या रुममधून अर्ध्या तासापूर्वी जेवणाची आॅर्डर देण्यात आली होती. वेटर जेवण घेउुन आला आणि बेल दाबली तर आतून काहीही आवाज आला नाही. मग त्याने रिसेप्शनवर जाउुन रुमची चावी आणली आणि ती लावून पाहिली पण कस्टमरने आतून कडी लावली असावी. दरवाजा उघडत नव्हता. मग दरवाजाला कान लावून ऐकल्यावर त्याला कन्हण्याचा आवाज आला. कस्टमरचे वय साठाच्या आसपासचे होते त्यामुळे अजून काही इमर्जन्सी होण्याची वाट न पहाता तो वेटर माझ्या रुममधून बाजुच्या रुममध्ये घुसण्याच्या प्रयत्नात होता. पण तो मार्ग एवढा सोपा नव्हता.
एकतर मी चौथ्या माळयावर होतो आणि माझ्या रुमच्या खिडकीतून बाहेरच्या गॅलरीत उतरुन तानाजी मालुसरेंच्या यशवंतीसारखे भिंतीला चिकटून हाताला लागेल त्याचा आधार घेत बाजुच्या रुममध्ये घुसणे मोठे चॅलेंज होते. मी दरवाजा का तोडत नाही हे विचारल्यावर “बाद में बनवाने को बहुत खर्चा आयेगा.” असे हॉटेलवाल्याचे मत पडले. नवीन दरवाजा बनविण्यापेक्षा एका रुममधून दुसर्‍या रुममध्ये जाण्याचे काम हा जानू नावाचा वेटर चुटकीसरशी करेल अशी हॉटेल मालकाला खात्री होती.
पण हा जानू लेकाचा स्वत:च्या जीवावर एवढा उदार का झाला होता ते कळत नव्हते. तिथल्या एवढया सगळया लोकांमधून जानूच मी कस्टमरला वाचवणार म्हणून पुढे आलेला! मी त्याला सेफ्टी बेल्ट किंवा कमरेला बांधायला दोरी वगैरे काय आणले आहेस का म्हणून विचारल्यावर तो हसायला लागला.
“साहब, जल्दी से जाने दो मुझे नही तो कस्टमर को अॅडमिट करना पडेगा.”
मी चटकन बाजूला होउुन त्याला खिडकी उघडून दिली. हा बाबा इकडून पडला तर पटन्याचे पोलीस पंचनामा करताना पहिल्यांदा माझी जबानी घेतील याची मला भीती होती. पण कुणाचातरी जीव वाचवायला तो प्राणाची बाजी लावत होता.
लगेच तो खिडकीबाहेरच्या गॅलरीत उतरून बाथरुमच्या पाईपांचा आधार घेउुन बाजूच्या रुममध्ये गेला आणि त्याने बाथरुममध्ये कन्हत पडलेल्या आजोबांना बाहेर काढले. पाय घसरुन पडल्याने आजोबांना मुळात उठताच आले नाही मग आतून रुमचा दरवाजा उघडायचा प्रश्नच येत नव्हता. पण या उपद्व्यापी जानूमुळे पडलेला कस्टमर आणि तुटणारा दरवाजा या दोन्ही गोष्टींना वाचवता आल्यामुळे मालक भलताच खुशीत होता.
त्यादिवशी स्पायडरमॅन होण्यासाठी मनगटातून दोर्‍या निघायची आवश्यकता नसते हे जानूने सर्वांना दाखवून दिले. अगदी जानूसारखा जीव धोक्यात घालायची गरज नाही पण आपल्या अवतीभोवती कितीतरी लोक असतात ज्यांना आपण जाता जाता सहज मदत करू शकतो. आपल्या दृष्टीने ते कदाचित खूप छोटे काम असेल पण तेवढ्याने दुसर्‍यांच्या आयुष्यातले एक कठिण काम सोपे होईल. दुसर्‍याचा हा आनंद शोधून छोटी छोटी मदत करायला शिकला की तुम्हीही स्पायडरमॅन झाला म्हणून समजा.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने