थोडं गोड, थोडं आणखी गोड

godत्यादिवशी संध्याकाळी मी ऑफिसातून जरा तावातावानेच आलो. दिवसभर प्रामाणिकपणे काम करून साला! साहेबाला त्याचं काहीच नाही म्हणजे काय? काल न सांगता रजा घेतली म्हणून टकल्याने अगदी रामादेखत माझी बिनपाण्याने केली. काल एका महत्वाच्या शोधमंडळात आमची नियुक्ती झाली होती हे त्याला सांगून काय उपयोग? घरी येऊन डबा स्टॅन्डवर आदळल्यावर जरा मोकळे मोकळे वाटले. इतक्यात ही म्हणाली‚ “काय झालं‚ बरं नाही का वाटत?”
“बरं न वाटायला काय रोग लागलाय मला?”
“अहो‚ काहीतरीच काय बोलताय अभद्रासारखं?”
आमच्या बिल्डींगमधल्या बर्व्याची कारटी काल कुणाबरोबर तरी पळून गेली होती आणि तिचा आम्ही शोध करत होतो हे त्या थेरडयाला काय माहित? पंधरा वर्षात शेकडो रजा मी कंपनीला कर्णासारखा उदार होऊन दान केल्या आहेत आणि म्हणतो कसा “तुम्ही तुमच्या रजा अशा न सांगताच घेता!” आणि हा बर्वे तर एक नंबरचा ठोंब्या आहे नुसता! फक्त कंपनीचे दौरे करत असतो. वर ह्याच्या मुली आमच्याच असल्याप्रमाणे हक्काने “जरा लक्ष ठेवा मुलींच्यावर!” म्हणून सांगतो. कारटया तर अशा आहेत‚ कुणाचं ऐकतील तर शपथ! या सुमीमुळे काल रजा पडली आणि रात्री निर्लज्जासारखी हसत आमच्याच घरी डोसे द्यायला आली. कुठल्या मैत्रीणीचा वाढदिवस होता म्हणे तिच्या! तिकडे टळली होती. मैत्रीणीचा कुठला असतोय? रात्री ते डोसे खाल्ले आणि दुसर्‍या दिवशी ऑफिसमध्ये साहेबांचे डोस!
“तुम्ही न सांगता रजा घेतल्यामुळे कंपनीचे केवढे नुकसान झाले माहित आहे का?”
मी न सांगता रजा घेतो त्यादिवशी कंपनीचे केवढे तरी नुकसान होते आणि रोज येतो त्याचे काही नाही. “ऑफिसमधले सगळेजण दगड आहेत नुसते. खायला कार आणि ऑफिसला भार!” असे हा साहेब नेहमी ऐकवतो.
“पण तुम्हांला रजा घेतोय म्हणून सांगायला काय झालं होतं?”
आता ही कारटी कुणाबरोबर तरी पळून जाणार आहे हे माहित असतं‚ तर पळून जाण्याआधी त्या पुरूषाचा मी सत्कार नसता काय केला? डोक्यावरचे एक टेन्शन कमी केलं म्हणून!
नको तेव्हा लाईट जाणे‚ वेळीअवेळी पंखे बंद पडणे हे आमच्याच घराचे वैशिष्ठय. रात्री झोपताना लाईट बंद करावी तर पंखा बंद होऊन उकाडयाने जीव हैराण होतो आणि दिवसा पंखा चालू करावा तर घरातल्या हॉलमधल्या दोन टयुबा एखाद्या तरूणीने पापण्यांची नाजूक फडफड करावी तशा करू लागतात. पंखा आणि लाईटच्या बटनांची अशा प्रकारची व्यवस्था फक्त आमच्याच घरी असते. लाईट गेल्यामुळे फारच उकडतंय म्हणून उघडा होऊन दारासमोर उभा राहिलो‚ इतक्यात एक लठ्ठ गृहस्थ “साले भिकारीसुध्दा आता बिल्डींगमध्ये घुसू लागलेत!” म्हणून माझ्या हातावर आठ आण्याचे नाणे टेकवून गेले.
“अहोऽ तुम्ही मला काय भिकारी समजता काय? छया! काय वैताग आहे‚ स्वत:च्या घरापुढं उभं रहायचीसुध्दा चोरी झाली आहे आजकाल!”
“अहोऽ एक उघडाबंब वेडा घुसलाय बघा या बिल्डींगमध्ये—” असे ओरडत तो म्हातारा धाडधाड करत खालच्या मजल्याकडे गेला.
“हं! ऑफिसमध्ये ती बोंब आणि आत गरम होतंय म्हणून जरा बाहेर आलो तर ही बोंब. सगळे म्हातारे म्हणजे एका माळेचे मनी आहेत नुसते!” एवढयात तिचा आवाज कानावर आला.
“अहो ऐकलं का?”
हिचं आपलं मी घरात असलो की नेहमीच हे चालू असतं. “अहो ऐकलं का?” हे विचारण्याआधी ती काही ऐकवते असंही नाही. “बाजारात चांगली मटार आली आहे‚ पोरांच्या फिया भरायच्या आहेत शाळेत‚ मामा मेंटेनंस मागायला आज आले होते!” हे तिचे उद्गार आमच्या वैतागलेल्या “काय आहे?” नंतर असतात. मला ऐकूच आले नाही अशी तिची समजूत झाली.
“अहो ऐकलं का?”
“आता तुझं आणखी काय आहे?”
“पोयरेकरांच्या सूनीताला आज एक स्थळ आलं होतं. नवरा बँकेत मॅनेजर आहे म्हणे!”
“हो! मॅनेजर हा बँकेचा कोण असतो हे ठाऊक आहे का तुला?”
“हो‚ हो. ठाऊकाय!”
“आणि सूनीची शाळा कितवी झाली आहे? दहावी फेल. आणि नवरा म्हणे बँक मॅनेजर!”
“नशीब असतं हो एकेकांचं. आणि आमचं पण आहेच की!” ही रूसल्यामुळे आम्हांला पडती बाजू घ्यावी लागली.
“अगं‚ तो बँकेत असेल. पण मॅनेजर कुठला असतोय? दहावी फेल पोरीला पास करणारा माणूस बँकेत मॅनेजर असतो काय? शिपाई बिपाई असेल एखादा -”
“पण पोयरेकर म्हणत होते बँकेत मॅनेजर आहे म्हणून!”
“काय करायचंय त्यांच्याशी आपल्याला? जरा माझ्याकडे बघ‚ ह्या पोरांकडे बघ. भूक लागली आहे आम्हांला. जरा काही खायला देशील तर बरं होईल!”
“अगंबाई! विसरलेच की मी. आत्ताच शिरा करून ठेवलाय. मनेऽ ह्यांना आणि बंडयाला शिरा दे बघूऽ आणि तु पण घे गं—”
बर्‍याच पक्वान्नांपैकी शिरा हे एक माझे आवडते पक्वान्न आहे. त्यामुळे बर्‍याचवेळा असंही घडतं की मी ऑफिस सुटल्यावर गरम गरम शिर्‍याची प्लेट संपवतानाची स्वप्ने बघत घरी येतो आणि नेमका त्याचदिवशी शिरा तयार नसतो.
“करू का आता?” ही विचारते.
“नको काही. तयार करून ठेवायला काय झालं होतं? माहित आहे ना माझी घरी यायची वेळ काय आहे ती?”
हल्ली मी वेळेवर घरी येतो. पूर्वी कामाचा भार जास्त असल्यामुळे घरी यायला आठ वाजायचे. त्यावेळी ही मला टोमणे मारायची.
“ऑफिस पाचला सुटतं म्हटलं!” ही माझ्याशी प्रत्यक्षात बोलत नाही. फक्त आम्हांला ऐकू येईल असं स्वत:शीच मोठमोठयाने बडबडत असते. तरीही मी गप्प बसायचो आणि ही जास्तच चिडायची.
“कारटयांची शाळा पण पाचलाच सुटते. त्यांनाही आणायला आम्हीच जायचं!” शिपाई शाळा सुटल्यावर जसा घंटेचा टोल देतो तसा पातेल्याचा एक टोल आमच्या स्टॅन्डवर बसतो.
“जरा हळू. पातेलं फुटेल!”
दोन्हीही पोरं एवढी मोठी झालेत तरीही त्यांना सोडायला आणि आणायला शाळेत जावे लागते. ते काम मात्र रोज हिच करते. उगीच खोटं का बोला? वर्षातून क्वचितच मी त्यांच्या शाळेचं तोंड बघायला जातो. शाळा सुटण्याआधी बाहेरच्या आवारात पालकांची एवढी गर्दी असते‚ की शाळा मुलांची आहे की पालकांची आहे ते कळता कळत नाही. शाळा सुटल्यावर मुलांत पालक – पालकांत मुले असा जो काही हल्लकल्लोळ नावाचा प्रकार होतो तसा हल्लकल्लोळ पानिपतच्या रणसंग्रामातसुध्दा जाहला नसेल. एकदा मी तर त्या गोंधळात बंडयाच म्हणून दुसर्‍याच एकाचा हात धरला आणि ओढतोय आपला त्याला! कारटं मागं का ओढ काढतंय ते मला कळत नव्हतं. नशीब! त्याच्या पालकिणीने बघितले नाही. नाहीतर मला पोलिसांनी चौकीवर तसाच ओढत नेला असता. शाळा सुटल्यावर मैदानातल्या एका बाजूला उभा राहून निरनिराळी वाक्ये ऐकावीत.
“तो बघ आला आपला सोन्या!”
“ती गुलाबी काडयांच्या फ्रॉकमधली कारटी आहे ना, तीच ती. आमचा विकी दोनवेळा एसेस्सीत गेला होऽ”
“पिंटू, तुला चॉकलेट हवं का?”
“मम्मी, आपल्या घरी प्रणिताच्या घरी आणलंय तसलं कुत्रं केव्हा आणायचं?”
“आणायच्य हंऽ शोन्या!”
तसल्यात एखादा सरकारी आवाजही येतो‚ “मुलांचे दफ्तर अजून कमी करायला पाहिजे. पण रूल्स आणि रेग्युलेशन्स आहेत ना -”
“मला किनईऽ ब्युटी पार्लरमध्ये जायचं होतं. पण आमच्या बंटीला बाई माझा लळाच फार. मी घ्यायला आल्याशिवाय घरी येतच नाही!”
“बाऽय आशूऽ”
आणि आमची वाक्ये –
“चल कारटे‚ तुला घरात गेल्यावर सांगतो. तू आणि ह्या बंडयानं उच्छाद मांडलाय नुसता घरात. जरा कुठे दुर्लक्ष झालं की साखरेची नाहीतर शेंगदाण्याची बरणी फुटलीच!”
घरातले भविष्य डोळयांसमोर आल्यामुळे की काय दोघंही बिचारी अपराध्यासारखी गप्प बसतात. आणि मलाही आपण ह्यांना उगीचच असे बोललो याची जाणीव होते. त्यादिवशी दोघांबरोबर गाडयावर मीही आईस्क्रिम खातो. कितीजरी केलं तरी आमचीच मुलं आहेत ती!
मी अजूनही काही बोलत नाही हे बघून स्टॅन्डवर अजून दोनतीन भांडी आदळतात.
“हो‚ हो. ऐकू येतंय. ऑफिसमध्ये काम करतो आम्ही!”
“शेजार्‍यांची पण ऑफिसं आहेत. त्यांची पाचलाच सुटतात. ह्यांचंच ऑफिस एक जगावेगळं झालंय मेलं!”
आधी असे प्रकार असायचे. आता वेळेवर येऊन शिरा तयार नसला की आमची बाजू वरचढ असते.
“अहो, बंडया आणि मनीला शाळेतून आणायला गेले होते ना, म्हणून उशिर झाला थोडा!” कधी कधी असेही स्पष्टीकरण मिळते.
“एवढ्यात पेंडसेबाई आल्या, त्यांच्याशी थोडं बोलले. मग कुठल्या काकू गाठ पडल्या, त्यांच्याशी थोड्या गप्पा मारल्या. नंतर शांताबाई आल्या, त्यांच्याशी बाजारभावाची चर्चा केली. असंच ना? मग घरची वेळ कशी लक्षात राहील?”
मी न थांबता एवढे सगळे बोलल्यामुळे हिला मूड बदलावा लागला.
“इश्श! रागावलात तुम्ही माझ्यावर?”
“नाही. तुझ्यावर कशाला रागवेन गं? शेजार्‍यांवर रागवायची हूक्की आलेय जरा!”
“थांबा. मी पाचच मिनीटांत गरमागरम शिरा करून आणते!”
“काही नको मला शिरा अन् फिरा!”
माझ्या या सुचनेकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष करून एव्हाना ती किचनमध्ये घुसतेही. एवढंच नाही, तर पाचच मिनीटांत स्वप्नातली वाफाळणारी शिर्‍याची प्लेट पुढ्यात येते. एवढ्या झटपट जर ही स्वयंपाक करत असेल, तर इतरवेळी तीन तीन तास किचनमध्ये वेगवेगळे साऊंड इफेक्ट काढत ही काय गोंधळ घालत असते देव जाणे!

©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

आमच्या ईशाच्या लग्नाला यायचं हं!

ishache lagna

माझ्या एका पारशी मित्राने स्वत: पत्रिका देऊन त्याच्या मुलाच्या नवज्योत समारंभासाठी येण्याचे अगत्याचे निमंत्रण दिल्यावर तिथे न जाण्याचा प्रश्नच नव्हता. पण खरा घोटाळा झाला तो आमच्या ईशाच्या अचानक ठरलेल्या लग्नाने. आज ना उद्या लग्न ठरणार ठाऊक होते पण असे अचानक लग्न ठरून तेरा जानेवारीच तारीख पकडतील असे वाटले नव्हते.
शिवाय सरंजामेवर प्रचंड चिडून बसलेले निमकरकाका नेमक्या मी न पाहिलेल्या एकाच भागात ईशाचे लग्न लावून द्यायला कसे काय तयार झाले तेही पुन्हा पहाता आले नाही. असो तयार झाले ते बरे, नाहीतर अलीकडे त्यांचा राग यायला लागला होता. तो बिचारा करोडपती सरंजामे बाबांच्या परवानगीशिवाय लग्न नाही करायचे म्हटला म्हणून एवढा भाव खायचा काय? हाताशी झेंडेसारखा माणूस असताना ईशाला पळवून नेऊन लग्न करणे त्यांना फारसे अवघड गेले नसते पण तेही पडले चांगल्या संस्कारातले. आईबाबांच्या परवानगीशिवाय लग्न कसे करायचे, त्यांना त्यांचा वेळ घेऊ दे वगैरे वगैरे. इकडे सिरीयलचे दिवस वाढले तरी चालतील. प्रेक्षकांवरचा जुलूम चालेल पण लग्नासाठी आईबाबांची परवानगी हवी!
एकदिवस मला घरी यायला उशिर झाला आणि त्यादिवशीचा एपिसोड चुकला. दुसर्‍या दिवशी पहातोय तर काय, निमकरकाका लग्नाला तयार! ईशा आणि ईशाची आई आधीच तयार होत्या. चला, होणार एकदाचे लग्न म्हणून आम्ही खुश तेवढयात ईशाची पिंकीमावशी टपकली. आता ही पिंकीमावशी म्हणजे साधारणपणे फटकळ आणि आपण कुठे काय बोलतोय याचे जराही भान नसलेली मावशी. असुदे, ती पहिल्यापासून तशीच आहे हे आम्हांला ईशाच्या आईने सांगितलेले आहे पण असे कुठे अडून बसतात काय? पाच साड्यांच्या वेगवेगळ्या फिचर एका साडीत टाकायच्या म्हणजे हाईटच झाली. याआधी बायकोकडून दोन साड्यांच्या डिझाईन एकत्र करण्याविषयी ऐकले होते. शेवटी सेल्समनने टाकलेल्या त्या ढीगातली एकही साडी तिच्या पसंतीस उतरलीच नाही हे जाणकारांस सांगायला नकोच.
एकतर आपली मुलीकडची बाजू. सरंजामे कुटुंबाकडून व्याही जेवणाचे आमंत्रण आल्यावर निमकर मंडळी या पिंकीमावशीला घेऊन कर्जतच्या सरंजामेच्या बंगल्यावर गेले. तिथेही त्या बिचार्‍या सॉन्या वहिनीने बनवलेल्या अस्स्ल मुंबय्या स्टाईल वडापाव, पावभाजी वगैरे तोंडात पाण्याच्या चिळकांडया उडवणार्‍या पदार्थांनाही पिंकी मावशीने नाक मुरडले. काय वाटले असेल त्या बिचार्‍या सॉन्या वहिनीला. ते सारे पदार्थ टेबलावरून उचलायला बॉबी नव्हता नाहीतर “दीदी, फेकून देऊ का हे?” विचारायला त्याला कसलाही संकोच वाटला नसता.
एक गोष्ट मात्र बरी झाली, पिंकीमावशीला संरजामेच्याकडे हेलिकॉप्टर आहे हे ईशाने सांगितलेले नसावे नाहीतर एक राऊंड मारून आणा असे तिने फर्मान सोडले असते. तशी ती घाबरतच नाही कुणाला!
सरंजामेनीही नाती जपायचा स्टॅन्डर्ड एवढा वाढवला आहे की काही विचारू नका. पिंकीमावशीला हव्या असलेल्या अद्वितीय साडीसाठी त्यांनी साडीची कंपनीच विकत घेतली. आमच्या घरी बायको कारणाशिवाय मंगळसुत्र बदलायचे म्हणत होती. नाही म्हणून सांगितल्यावर “ते सरंजामे कसे आहेत पहा…ईशाला त्यानी किती क्युट हार दिलाय. मला खूपच आवडला तो.” म्हणाली. आजकालच्या सिरीयल्स पाहून कोणत्यावेळी काय ऐकायला लागेल याचा नेम नाही.
“आता माझे मंगळसुत्र कुठे तुटून पडले तर विचारू नका!” वर ही धमकी!
“अगं पण खराब कुठे झालंय? आणि दोन वर्षापूर्वीच तर नवीन डिझाईन म्हणून बदलले आहे.”
“हे डिझाईन आता आऊटडेटेड झाले आहे.”
“म्हणून बदलायचं?”
“हो.”
कधी कधी मला आपण स्वत: तर आऊटडेटेड मटेरियल नाही ना, असा प्रश्न पडतो.
निमकरकाका आणि ईशाची आई स्वत: दीड लाखाची पत्रिका, सोन्याचा गणपती, दागिने, लग्नात वेगवेगळ्या प्रसंगी घालायचे वेगवेगळे कपडे, मिठाई इ. इ. सामग्री घेऊन एखाद्या राजाला भेट पेश करतात तसे आले होते. अहो आमच्या भांडुपच्या जुन्या चाळीतले शेजारी! विसरतील कसे आम्हांला?
पण मध्येच या मित्राने अजून एक पत्रिका देऊन पेचात टाकले आहे. दोन्हीही कुटुंबे तेवढीच महत्वाची असल्याने कुणीतरी गेलेच पाहिजे अशी अवस्था आहे. पण ईशाच्या लग्नात जाऊन तिथल्या श्रीमंतीत गुदमरण्यापेक्षा मी आपला मित्राच्या मुलाच्या मुंजीलाच जावे म्हणतोय. हिला पाठवेन ईशाच्या लग्नाला!
तरीही मी मुलीकडच्या बाजूचा असल्याने पत्रिका दिलेल्या सर्वांना अगत्याचे निमंत्रण! कारण ज्यांना पत्रिका दिलेल्या आहेत त्यांचीच सोय करण्यात आली आहे. तरीही कोण आगंतुक घुसलाच तर झेंडे आहेतच. सगळी व्यवस्था मायरा मॅडमनी केलेली असल्याने चुकीला वाव नाही. त्यांचे काम तुम्हाला माहितच आहे. ज्यांना पत्रिका दिलेल्या नाहीत त्यांना लग्नाची मजा लुटता यावी म्हणून सरंजामेनी पूर्ण दिवस चॅनलच भाड्याने घेतला आहे. पूर्ण लग्नाचे लाईव्ह ब्रॉडकास्ट आख्ख्या जगात होणार आहे. म्हणून पुन्हा एकदा आठवण करून देतोय, आमच्या ईशाच्या लग्नाला यायचं हं!

©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

लवणी फटका

Lavni Fatka

आजकालचे शिक्षण म्हणजे भलतीच सुधारीत आवृत्ती आहे. आताचे दुसरी तिसरीतले बाळ ज्या सफाईने इंग्लिश बोलते किंवा त्याच्या अभ्यासातल्या शंका विचारते, तशा प्रकारचे इंग्रजी आम्हांला इंटरव्युव्हला जाताना यायला लागले. आताची पिढी खूपच चुणचूणीत आहे यात वादच नाही. बर्‍याचदा त्यांनी विचारलेली शंका काय आहे हेच कळत नाही. पण आता मला जे काही थोडेफार इंग्लिश येते त्यात सर्वात मोठा वाटा आहे आम्हांला पाचवीत इंग्रजी विषय शिकवणार्‍या पाटीलसरांचा.
एकतर आताप्रमाणे पहिलीपासून आम्हांला इंग्रजी हा विषय नव्हता. त्याची ओळख पाचवीत गेल्यावर झाली. आणि तेही रीड धिस, लिसन धिस असे नाही, तर ए बी सी डी पासून. पाचवीची सहामाही परीक्षादेखील या इंग्रजीच्या मुळाक्षरांवर व्हायची. त्याला कारण म्हणजे चौथीपर्यंतचे आमचे शिक्षण जि. प. शाळेत झालेले. गावात चौथीपर्यंतच शाळा असल्याने पुढचे शिक्षण घ्यायचे असेल तर शाळा बदलायला लागायची. हायस्कुल दोन किलोमीटरवर होते. मग हायस्कुला जाणारी सिनीयर पोरं शायनिंग मारायला “आता पाचवीत आल्यावर बघा. घ्या लवणी फटके आणि लाल पावडर.” असे म्हणायची. ही लवणी फटका आणि लाल पावडरची काय भानगड आहे याची आम्हाला जरादेखील कल्पणा नव्हती. त्यासाठी पाचवीत जावे लागले.
हायस्कुलला गेल्यावर पहिल्या दिवशी प्रार्थनेला उभे राहिल्यावर शिक्षकांची फौज बघूनच गार झालो. आमच्या मराठी शाळेत पहिली ते चौथी सगळी मिळून जेवढी मुलं नव्हती तेवढे शिक्षक प्रार्थनेला स्टेजवर उभा राहिलेले. सगळ्यात महत्वाचे म्हणजे प्रत्येक विषयाला नवीन शिक्षक! आमच्या पंचवीसएक विद्यार्थ्याचा पट (पहिली ते चौथी मिळून) असणार्‍या शाळेला तशी चैन परवडण्यासारखी नव्हती. आमचे भस्मे आणि पाटील गुरुजी मराठी म्हणा, गणित म्हणा, इतिहास असो किंवा भुगोल, सगळे विषय एकट्यानेच शिकवायचे. पण इथे मामला वेगळा होता.
बाकीचे सगळे ठीक आहे, पण लहानपणापासून इंग्रजीचा आम्हांला गंधच नव्हता. त्याची ओळख करून द्यायला आम्हांला सडपातळ बांध्याचे एक पाटीलसर होते. शाळेत रुळल्यावर लवणी फटका आणि लाल पावडर म्हणून ज्या गोष्टी प्रसिध्द होत्या त्या याच सरांमुळे हे कळले.
लाल रंग त्यांचा आवडता रंग असावा कारण स्टाफरुममधून येताना फळ्यावर लिहायला ते लाल खडू घेऊन यायचे. फळ्यावर जी पण काही लिखापडी व्हायची ती लाल खडूने व्हायची. विदयार्थ्यांना इंग्रजी शब्द पाठ करायला लावणे आणि जो पाठ करत नाही त्याचा खरपूस समाचार घेणे हा त्यांचा पूर्वीपासूनचा कायदा होता. ते वर्गात आले की पाठ करायला सांगितलेल्या शब्दांची उजळणी व्हायची आणि ज्याचे शब्द पाठ नसतील त्याला ते पुढं बोलवायचे.
नंतर नंतर त्यांचे हे वेळापत्रक आमच्या अंगवळणी पडले पण सुरवातीला काहीच कल्पना नव्हती. त्यावेळी झाडून सगळ्या शाळांचा पांढरा शर्ट आणि खाकी हाफ चड्डी असा युनिफॉर्म असायचा. पालकलोक फुलपॅन्टसारखी चैन दहावीच्या पुढे करु द्यायचे. त्यामुळे गुडघाच काय, मांडीच्या खालचा भाग सतत उघडाच असायचा. बर्‍याच उपद्व्यापी नगांचे गुडघे तर हेडलाईट फुटल्यावर समोरुन कार दिसेल तसे दिसायचे.
पाटीलसरांनी पुढं बोलवले की पोरगा बिचारा आधीच गोंधळलेल्या चेहर्‍यावर ‘बोंबलायला शब्दच पाठ होत नाहीत तर माझी काय चूक?’ हा प्रश्न घेऊन सर्वांसमोर यायचा. त्याला पाटीलसर सगळ्या वर्गाकडे तोंड करून उभा रहायला सांगायचे. ऑपरेशनच्या कॉटवर पडल्यावर आता पुढे काय होणार आहे अशी जशी पेशंटला कल्पणा नसते तशी अवस्था त्या पोराची व्हायची. मग ते सर त्याला तसाच उभा ठेऊन फळ्यावर जे काही लिहीले आहे ते डस्टरने न पुसता हाताने पुसायचे आणि पुढे काय होतंय हे समजायच्या आत वर्गात चटाक असा आवाज घुमायचा. गुडघ्याच्या बरोबर मागच्या बाजूला असणार्‍या पायाच्या लवणीत फटका बसायचा आणि पोरगा एका पायावर भांगडा करायचा.
माराची ही अनोखी पध्दत शोधून काढणारे पाटीलसर नुसते मारायचेच असे नाही. कधी कधी ते शंभरएक शब्द पाठ करायला द्यायचे आणि जो कोण स्वेच्छेने हे आव्हान स्वीकारेल आणि निभावूनही नेईल त्याला पाटीलसरांनी स्वत:च्या पैशानी आणलेला बॉलपेन बक्षिस मिळायचा.
मलाही लवणी फटक्याचा मोह बरेच दिवस होता. पण लवणी फटका बसला की दिवसा चांदण्या दिसतात असे बर्‍याचजणांचे मत पडल्याने पाटीलसरांकडून तो घेण्याच्या फंदात मी कधी पडलो नाही. त्याचा एकूणच पुढच्या आयुष्यात फायदा झाला, शाळेय जीवनात आगंतूक सामोरे आलेले अगम्य इंग्रजी आणि या पाटीलसरांच्या धसक्याने इंग्रजीशी कधीही पंगा घेतला नाही.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

मोबाईलचे दुष्परिणाम : एक शालेय विरुद्ध खरा संवाद

Mobile Dushparinaam.jpg

बंडयाने परवा मला एक शालेय संवाद दाखवला. मोबाईलचे दुष्परिणाम काय असतात हे त्याला आई सांगत असते असा एकूण मजेशीर विषय होता. एकूण विषय देतानाच कर्ता, कर्म आणि क्रियापद वापरून जे काही तयार होते ते खरे असते का, हे तपासण्याची शाळेला गरज वाटली नसावी. असो, तर आपण शालेय संवादाकडे वळू.

शालेय संवाद :

मुलगा : आई मी थोडा वेळ तुझा मोबाईल घेऊ का? (एवढी आज्ञाधारक बालके असतात का? एरव्ही अगदी सहा महिन्याचे बाळ जरी रडायला लागले तरी त्याला मोबाईल दाखवून गप्प करण्याचे प्रकार सर्रास सुरू आहेत.)
आई : नको बाळा. तू आत्ताच टीव्ही पाहिलास ना? आणि आता लगेच मोबाईल मागतोस. उद्या तुझी परीक्षा आहे. जा आणि अभ्यास कर.
मुलगा : आई, माझा अभ्यास झाला आहे. म्हणून मी टीव्ही पहात बसलो होतो. आता तो बंद केलाय म्हणून तुझा मोबाईल मागतोय. मुलगा त्याला मोबाईल का हवा आहे याचे लॉजिकही सांगून टाकतो.
आई : बाळा, मोबाईल जास्त वापरु नये. जास्त वापरला तर त्याचे खूप सारे दुष्परिणाम असतात. एकतर डोळे खराब होतात आणि आता सारा अभ्यास केलाय तो विसरशील.
मुलगा : खरंच आई? (जसे ह्याला काही माहितच नाही! दुनियाभरातल्या खबरी ठेवणार्‍या या पोराने असा आव आणला की सीन पहायला मजा येतेे. लेकाचा हाच रोनाल्डोचा पीए असल्यासारखा त्याचे दिवसभराचे शेडयुल ह्याला माहित असते. तो किती वेळ प्रॅक्टिस करतो, त्याच्या गाडया किती आणि कोणकोणत्या आहेत वगैरे वगैरे. त्याला माहित असलेल्या गोष्टींचा आम्हांला ठावठिकाणा नसेल तर विचारायलाच नको. आम्हाला तो अक्षरश: वेडयातच काढतो.)

आणि आता खरा संवाद :

हा सुरु होण्याआधी बंडया गुपचूप बायकोचा मोबाईल घेऊन पसार झालेला असतो. त्याला मोबाईलसहित बसलेला पाहिला की माझ्या डोक्याची शीर उठते. म्हणूने तो माझ्या नजरेस पडू नये अशा ठिकाणी बसलेला असतो. मी हॉलमध्ये असेन तर तो बेडरुममध्ये आणि व्हाईस अ व्हर्सा. मग हिला फोनची आठवण झाली की ती फोनला न शोधता बंडयाला हाक मारते आणि “माझा मोबाईल जरा आण रे.” अशी आज्ञा सोडते. मालकाने आठवण काढल्यावर उचकी लागायचे फिचर मोबाईलमध्ये आणावे अशी माझी मोबाईल कंपन्याना कळकळीची विनंती आहे. ते आल्यास समस्त स्त्रीवर्गाला त्याचा खूप उपयोग होईल.
हिचा आवाज कानावर पडल्यावर मोबाईलचा टिक टिक असा अनेकवेळा प्रोगाम बंद करायचा आवाज आला की बंडया काय करत असेल याचा हिला बरोबर अंदाज येतो.
“काय करतोयस बंडया? पुन्हा माझ्या फोनला हात लावलास तर थोबाड फोडीन तुझं.”
“मग आता तुला फोन देऊ की नको?” बंडया दिवसेंदिवस बिघडत चालला आहे. नको त्या वेळी शब्दांत पकडतो.
“आण इकडे आधी.”
त्याच्या हाातातून मोबाईल हिसकावून घेेतला जातो.
“उद्या पेपर आहे ना तुझा?”
“झालाय माझा अभ्यास.” आजकालची मुले स्वामी विवेकानंद की कोणाच्या (एकदा पुस्तकाचे पान वाचून झाल्यावर फाडून टाकणारे) वंशातली आहेत की काय, कळत नाही. मला तर जे कोण पुस्तकाची पाने फाडून टाकणारे होते, त्याबद्दल खरोखर शंका येते. पुन्हा काय वाचलंस म्हणून कोणी विचारू नयेत म्हणून तो सगळा खटाटोप असावा.
“जा पुन्हा एकदा वाच.”
“पण झालाय ना अभ्यास, पुन्हा काय वाचू?”
“जा मग, जेवढं वाचलं असशील तेवढं लिहून काढ.” बंडयाला लिखाणाचा प्रचंड कंटाळा आहे. म्हणून त्याला शिक्षा द्यायची असेल तर त्याला टयुशन टीचरही पाचवेळा लिहायला देतात.
“नाही मम्मे. मी आता लिहीत बसणार नाही. वाटल्यास एकदा नजरेखालून घालतो. का थोडा टीव्ही बघू?”
“त्या केबलवाल्याला सांगून तोडून टाकेन केबल. दिवसभर टीव्हीसमोर चिकटून बसलेला असतोस नुसता.”
“आता बसतो का अभ्यासाला? का येऊ आत?” असा मध्येच माझा आवाज आल्यावर बंडया थोडा बिथरतो.
“जा नाहीतर पप्पांनाच सांगेन अभ्यास घ्यायला.”
उगाचच मॅटर पप्पांकडे जायला नको म्हणून मग बंडया पुस्तक घेऊन कुठल्या जन्माचे भोग भोगतोय असा विचार करत वाचत बसतो.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

नवकवीचा विळखा

पॅनकार्ड काढून बरीच वर्षे लोटली होती. मला पॅनकार्ड मिळाले त्याकाळात सरकार एका कोर्‍या पेपरवर ब्लॅक अॅन्ड व्हाईट फोटो, त्यावर आपले, आपल्या बाबांचे नाव आणि बराच मजकूर छापून तो कागद लॅमिनेट करून द्यायचे. तो जीवापेक्षाही जपून ठेवावा लागत असे. त्या कार्डावरचा माझा फोटो साधारण तस्करीच्या धंद्यात नवीनच पडलेल्या माणसासारखा दिसत होता. शिवाय सुरवातीला पांढरे असणारे ते कार्ड वापरून वापरून तपकिरी रंगाचे झाले होते. त्याच्या तुलनेत नवीन येणारे कार्ड क्रेडिट कार्डसारखे चकचकीत दिसत होते, म्हणून नवीन कार्ड काढून घ्यायचे ठरवले.
सरकारी कामे करायचे आपण फक्त ठरवतो. सरकारी दरबारात सगळी कामे व्यवस्थित पार पाडायला एजंट शोधावा लागतो. एका ओळखीच्या मित्राकडून एजंटचा नंबर घेऊन त्याला भरपूर बोलवून झाले. तो काही केल्या यायला मागत नव्हता. मग त्याच्यावर भयंकर वैतागल्यावर एकदाचा तो आला. आल्या आल्या खुर्चीवरही न बसता गडबडीने उभ्यानेच त्याने मला एक फॉर्म दिला आणि भरून दुसर्‍या दिवशी त्याच्या ऑफिसमध्ये जमा करायला सांगितला. खूप बिझी असल्याने मलाच कामाला लावून तो लागलीच सटकला. मी फॉर्म भरला आणि दुसर्‍यादिवशी सकाळसकाळी त्याच्या ऑफिसमध्ये जमा करून आलो.
दोन महिने उलटून गेले तरी एजंटचा फोन किंवा पॅनकार्ड यापैकी काहीच आले नाही. एजंटला फोन केला तर त्याचे भलतीच बातमी दिली. त्याच्या ऑफिसमध्ये जाऊन दिलेला माझा फॉर्मच त्याला सापडत नव्हता. उद्या सकाळी ऑफिसमध्ये या आणि शोधा असे सांगण्यात आले. पुन्हा दुसर्‍यादिवशी सकाळ सकाळी त्याच्या ऑफिसमध्ये गेलो. मी भेटलेल्या एजंटचा पत्ता नव्हता. बाजूलाच दोघेजण खाली मान घालून आपापले काम करत बसले होते, त्यामुळे त्यांना डिस्टर्ब करणे बरोबर नव्हते.
त्यांच्या बाजूच्या टेबलावर एक नेहरु शर्ट घातलेला माणूस फोनवर काहीतरी खाजगी बोलत बसला होता. एवढया सकाळी लोक फोनवर निवांत गप्पा कशा मारतात देव जाणे! जरा दुपारचे जेवण झाले, ऑफिसमधल्या कामाचा भार हलका झाला, काही मोठे काम हातावेगळे केले किंवा साहेब कुठेतरी बाहेर गेले की केलेला फोन कारणी तरी लागतो. फोनवर त्याचे पाल्हाळीक बोलणे चालूच होते. मी त्याचा फोन संपण्याची वाट बघतोय हे लक्षात आल्यानंतर त्याने फोनवर “तुला नंतर फोन करतो, आता थोडी कटकट आली आहे.” हे बोललेले मला स्पष्ट ऐकू आले.
“नाव काय?” फोन ठेऊन त्याने आपला मोर्चा माझ्याकडे वळवला.
मी नाव सांगताच त्याने मला पटकन ओळखले. एजंटने बहुतेक मी येणार आहे म्हणून त्याला सांगून ठेवले असावे. मी कथा वगैरे लिहीतो ही आगाऊ माहितीही एजंटने त्याला पुरवली होती. त्याने मी लिहीतो याची पुन्हा एकदा खात्री करून घेतली. समोरून असे कुणी विचारले की साहित्याला बरे दिवस आले आहेत याचे समाधान वाटते. मी हो म्हणताच त्याला कमालीचा आनंद झाला.
मग पॅनकार्डचे बाजूलाच राहिले आणि त्याने त्याची ओळख करून दिली. तो एजंटचा मित्र होता यापेक्षा नवकवी आहे हे ऐकल्यावर मी खिशातला रुमाल काढून घाम पुसला. त्याने लगेच बसायचा खुर्ची दिली. बोलता बोलता नुकत्याच झालेल्या वुमन्स डे ला त्याने कुठली कविता म्हटली इथपासून तो चालू झाला. मध्येच पॅनकार्डची आठवण होताच एजंटला फोन करून पहा वगैरे मी माझी झुंज चालू ठेवली. एकंदरीत माझा उतरलेला मूड बघून मला चिअरअप करण्यासाठी त्यांने एजंटला कॉल लावला. त्यानेही फोनवरून माझा भरलेला फॉर्म टेबलावरच्या ट्रेमध्ये आहे का ते चेक करायला सांगितले. नवकवीने तो संदेश मला पास केला आणि स्वत: एजंटच्या खुर्चीत ऐसपैस बसला. अडल्या नारायणासारखा मीच माझा फॉर्म शोधायला लागलो. पेपर ना पेपर चाळून झाला पण फॉर्म मिळाला नाही. बहुतेक त्याने तो डबा खायला वापरला असावा! (डबा खाताना टेबल खराब होऊ नये म्हणून खाली कागद ठेवला जातो हे माहित नसणार्‍यांसाठी.) उद्या पुन्हा एकदा येऊन चेक करा असे मला सांगण्यात आले आणि नवीन कवितेचे पुराण सुरु झाले. शब्दांचे बाण नको असतानाही कानात घुसू लागले. बाजूची रिकामी खुर्ची उचलून डबल्यू डबल्यू एफ मध्ये घालतात तशी त्याच्या डोक्यात घालावी असे वाटू लागले.
आजुबाजूचे त्यांच्या टॉर्चरला सरावले असावेत. ते बिचारे खाली मान घालून त्यांची कामे करत होते. कवितेचे एक कडवे झाल्यावर मी वाह वाह करतोय की नाही ते बघायला तो मध्ये मध्ये थांबत होता. त्यामुळे थोडा वेळ गेला किंवा तो थांबला की “वाह वाह, क्या बात है!” वगैरे जलसाच्या बैठकीला बसल्यावर म्हणतात तसे म्हणावे लागत होते. चेहर्‍यावरून मला लवकर निघायचे आहे याची बाजूवाल्याला चाहुल लागली असावी. तो त्या नवकवीला म्हणाला, “अरे साहेबांना काय पाहिजे ते तर बघ पहिल्यांदा.”
“पाहिजे ते मिळाले नाही म्हणून तर त्यांना थांबवून घेतलंय. काय साहेब?”
मी गप्प बसलो.
“इफ यू डोंट माइंड…” म्हणून माझ्याकडे आशाळभूत नजरेने पाहू लागल्यावर मला गलबलून आले. कवी आपल्या कवितांचे जाडे बंडल सोडण्याआधी समोरच्या माणसाकडे असे पहातात असा माझा एक अनुभव आहे. पण हे लोक कविता ऐकवण्यासाठी ओळखीचा गैरफायदा घेतात ते मला बिलकुल आवडत नाही.
त्याने अजून एक अफलातून कविता ऐकवतो म्हटल्यावर मी ऑफिसमधल्या लोकांकडे पाहिले. लगेच तो म्हणाला, “या माणसांचे काही नाही. हा केरळचा जॉनी. जाम भारी माणूस आहे. काय जॉनी?” दोघांनी काय मारायची आहे ती झक मारा अशा विचाराने जॉनी हां हां म्हणाला.
“हा जांगो साहेबही आपलाच माणूस आहे.”
जांगोही मी आयताच कवीच्या तावडीत सापडलो म्हणून खुश झाल्यासारखा दिसत होता. आजचा दिवस तरी त्याला आराम मिळणार होता याचे समाधान त्याच्या चेहर्‍यावरून ओसंडून वहात होते. रोज त्या दोघांना काय झेलावे लागत असेल या विचाराने मला त्यांची दया आली.
“मग ऐकताय ना कविता?”
मी हो हो म्हणून भानावर आलो. लगेच फटकारणे आपल्या रक्तात नाही. फॉर्म मिळाला असता तर कविता ऐकायलाही काही हरकत नव्हती. पण तो मिळाला नव्हता आणि ह्याला कविता ऐकवायला जोर आला होता, त्यामुळे अस्वस्थ वाटत होते.
“माझा एक कवितासंग्रह काढणार आहे.”
“वा! कोण प्रकाशक पाहिला का?”
“मला पैसे देऊन कविता छापायच्या नाहीत. तुकाराम, ज्ञानेश्वर यांच्यावेळी कुठे होते प्रकाशक ? पण झालेच ना त्यांचे साहित्य प्रकाशित? आणि चारशे वर्षानंतरही आहे ना अजून त्यांचे साहित्य? वाचतातच ना लोक?”
मी त्या काळात का जन्माला आलो नाही याचे मला वाईट वाटले. पण एका अर्थाने बरे झाले! त्यावेळी विनोदी साहित्य एवढे डिमांडमध्ये नव्हते. उलट रामेश्वरशास्त्रींसारख्या लोकांनी -ज्यांच्यावर काही विनोदी लिहीले की, माझ्या वह्या नदीत वगैरे बुडवून टाकल्या असत्या.
एक कविता संपली की लगेच दुसरी चालू होत होती. घडयाळाचा काटा पुढे सरकत होता. ऑफिसमध्ये कविता ऐकायला कमी आणि मी बकरा झालोय हे बघायला बरीच गर्दी झाली होती. लोक त्याच्या कवितेला हसत होते की मला ते कळायला मार्ग नव्हता.
“आपण एक मंडळ काढूया आणि स्टेज प्रोग्रॅम करूया.” म्हटल्यावर मला रहावेना. हे लोक खूप धाडसी असतात यात वादच नाही. त्यांच्या मनात कधी काय येईल ते सांगता येत नाही, झटक्यात कार्यक्रमही करून टाकतील.
“मी म्हणजे कोरडे ओढतो समाजाच्या परिस्थितीवर. काय?” मला विचारण्यात आले.
हा माणूस पॅनकार्ड एजंटच्या ऑफिसमध्ये कसा या विचाराने मी हैराण होऊन त्याच्याकडे पहात राहिलो.
“काय ओढतो?”
“कोरडे.” मी.
“कोरडे म्हणजे काय?”
एकतर माझा घसा कोरडा पडला होता. आजबाजूला पाण्याची बाटलीही दिसत नव्हती, म्हणून त्याच्या प्रश्नाकडे दुर्लक्ष करून मी तसाच बसलो.
“कोरडे म्हणजे … कोरडे! कमाल आहे, माहित नाही तुम्हांला?”
त्यालाही कोरडे म्हणजे काय ते सांगता आले नाही. आमच्या वर्गात कोरडे आडनावाचा एक मुलगा होता.
मग त्याने आई या विषयावर कविता म्हणून दाखवली. बिचार्‍या माऊलीने किती कष्ट करून त्याला शिकवला होता आणि हा लेकाचा त्या माऊलीला लांब कुठल्यातरी गावात सोडून मुंबईतल्या थंडगार एसी ऑफिसमध्ये कविता ऐकवत बसला होता. नंतर तिच्या ऋणातून उतराई होण्यासाठी हा काहीतरी करणार होता, पण ते नीटसे कळले नाही. प्लान छान होता. नंतर स्त्रीभु्रणहत्या या विषयावर तो चालू झाला. ते ऐकल्यावर सुटकेचा नि:श्वास टाकणार इतक्यात राधेच्या (कृष्णाच्या) मनाची व्यथा! हा स्त्रियांविषयीच्या कविता मला का ऐकवत होता देव जाणे!
“तुम्हांला सांगतो साहेब कवी, लेखक या लोकांना मागणी तसा पुरवठा असून चालत नाही. मनात आलं की ते लिहीलं पाहिजे. मग समाजाला घाबरून उपयोग नाही. आपल्यात ती धमक आहे. असे वास्तव लिहायला त्या माणसात घुसावे लागते.” असे म्हणत दोन खुर्च्यांमधून तो माझ्याकडे घुसला.
“मी राधेची व्यथा समजू शकतो, मी स्त्रीभु्रणहत्येच्या विरोधात दंड थोपटून उभा राहू शकतो, मी समाजावर कोरडे ओढू शकतो.” मला आमच्या शाळेतल्या कोरडेची पुन्हा आठवण झाली.
“तुम्ही कविता लिहीत नाही का?”
“नाही.”
“का?”
“मी गद्य लिहीतो.”
“मला कविता आवडते. कमीतकमी शब्दांत जास्ती जास्त अर्थ सांगण्याची किमया फक्त कवितेतच असते.”
“हो.” मी सपशेल हार पत्करली. पण तेवढयावर थांबेल तो नवकवी कसला?
“पटलं ना तुम्हांला?”
“हो हो. आमचे म्हणजे खूप स्पष्टीकरण द्यावे लागते.” चारी बाजूंनी पोलीसांनी घेरल्यावर डाकूलोक आपली हत्यारे जमिनीवर टाकतात तसे मी केले.
“अलिकडे मला लिहायला जाम मूड येतोय.”
“छान!”
“एक कवितासंग्रह काढायला किती कविता लागतात?”
काही अंदाज नसल्याने मी संभ्रमात पडलो.
“माझ्या पस्तीस लिहून झाल्या आहेत.” हे ऐकल्यावर मी खरोखर घाबरलो. त्याच्या आतापर्यंत सातआठच ऐकवून झाल्या होत्या.
“हो आरामात संग्रह निघेल.”
“बघा ना मग तुमच्या ओळखीचा कोण प्रकाशक मिळतो का ते!”
“बरं नक्की बघेन.”
“पण आपल्याला पैसे देऊन अजिबात संग्रह काढायचा नाही. नाही प्रकाशित झाला तरी चालेल. पण आपलेच पैसे देऊन पुस्तक काढलेले मला आवडणार नाही.”
मी गप्प बसलो. असा बाणेदार कवी माझ्या पहाण्यात नव्हता. पैसे न घेता पुस्तक काढणारा प्रकाशकही माझ्या ओळखीत नव्हता. मुळात एक प्रकाशक सोडला तर माझे पुस्तक छापायलाही तयार होणारा कोणी प्रकाशक नव्हता. बर्‍याचजणांच्या मागे “अहो माझे पुस्तक चांगले आहे, छापा की …” म्हणून लागत होतो पण त्याचाही काही उपयोग होत नव्हता.
“आपला स्वभावच असा आहे. आपण एकदम स्ट्रेट फॉरवर्ड आहे. लोकांना फटकळ वाटतो, पण त्याची आपल्याला पर्वा नाही.”
“अच्छा.” मी जाम बोअर होत होतो पण याचीही त्याला पर्वा नव्हती.
“सुरवासुरवातीला इथेही भांडणे झाली. पण आपण मागे हटणारे नाही. मिलीटरीतल्या सुभेदाराला नाकीनऊ आणले होते आणि इथल्यांची काय कथा!”
“मग?”
“मग काय…त्यांना कळून चुकले या माणसाच्या नादी लागून उपयोग नाही. हे रसायनच असे बनले आहे की काही विचारू नका. काय?” माझी केमेस्ट्रीही कच्ची असल्याने अजून काही विचारायच्या भानगडीत मी पडलो नाही. मिलीटरीतल्या सुभेदाराचा आणि ह्याचा संबंध कसा काय ते एकदा क्लीअर करायचे डोक्यात आले होते, पण मी माझा उत्साह आवरता घेतला.
“मी असे स्पेशल प्रोग्रॅम कुठे असतील, तिथे जातो. पहिल्यांदा थोडे भाषण करतो आणि मग आपल्या कविता काढतो.”
“अच्छा.”
“तुम्हांला सांगतो… वुमन्स डे ला हजार बाराशे बायका होत्या, ढसाढसा रडायला लागल्या कविता ऐकून.”
“ही खरी दाद…” काहीच्या काहीच! अशा बिकट परिस्थितीतून सुटका करून घ्यायला कधी कधी असे बोलावे लागते हे त्यात पडल्याशिवाय कळत नाही.
“मनातलं बोललात…” म्हणून त्याने दिलेली टाळी खूपच जोराने लागली. त्या न भेटलेल्या राधेचे मन ओळखणारा हा माणूस माझे मन का ओळखत नव्हता, काही कळत नव्हते.
विषय आवरता घ्यावा म्हणून मी निरोपाचे वाक्य बोललो, “भेटून खूप बरे वाटले.”
“मलाही खूप बरे वाटले.”
खरोखर त्याच्या चेहर्‍यावर आज आपल्याला कोणतरी खरा रसिक मिळाला हा तृप्तीचा भाव होता, केवळ ढेकर यायची तेवढी बाकी होती.
“चला तुम्हांला बाईकने सोडू का बसस्टॉपवर?”
त्याने असे विचारल्यावर मी घाबरलो, “नको. मीही बाईक घेऊन आलो आहे.” म्हणून हळूच त्याच्या ऑफिसमधून निसटलो आणि त्याचे लक्ष नाही बघून चालत बसस्टॉपच्या रस्त्याला लागलो.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

दिगंबर

“चल यार, बस कर. सकाळपासून खूप काम केलेस. जरा चहा घेऊन येऊया.”
नवीन ऑफिसमध्ये पहिल्यादिवशी हे धाडस दाखवणे कुणाला जमेल असे वाटत नाही. कमीतकमी मुकाटयाने काम करत बसलेल्या सिनियरच्या खांद्यावर तरी कोण हात टाकणार नाही. पण दिगंबरला त्याचे काही वाटले नाही. मी हैराण झालेला त्याने कधी पाहिले नव्हते.
“अरे एवढा हैराण काय होतोयस? चल ना.”
गॅरेजमध्ये आलेल्या कुठल्यातरी मोठया साहेबाने “माझ्याबरोबर चला.” म्हटल्यावर हातातले काम बंद करून तिथले कामगार ज्या आत्मीयतेने जातात तसा मी त्याच्यामागे निघालो.
“कुठे आहे पॅन्ट्री?”
मी त्याला पॅन्ट्री दाखवली. त्याने टपरीवर मागतात त्या सहजतेने “दोन चहा आण रे…” अशी शिपायाला ऑर्डर सोडली आणि शिपाईही उडाला. जनरल मॅनेजरशिवाय एवढया हक्काने त्याच्याशी कोणीच बोलत नव्हते. मी आणि दिगंबरने जवळजवळ एकत्रच कंपनी जॉईन केलेली. मी त्याला सिनीयर असलो तरी दोन महिन्याच्या सिनीअॅरिटीने तसा विषेश काही फरक पडत नाही. दिगंबर पहिल्याच दिवशी ट्रेनी म्हणून जॉईन झाला पण हा पोरगा ट्रेनी आहे यावर कुणाचा विश्वास बसला नसता. ह्याने आल्यापासून एक प्रकारचा वटच ठेवला होता.
मी मुंबईत आल्यानंतर माझे म्हणावे असे कुणीच नव्हते. नंतर जो गोतावळा झाला आणि खडतर वेळेत ज्यांच्यामुळे मी मुंबईत तग धरू शकलो त्यापैकीच हा एक मित्र. तो माझ्यापेक्षा दोन वर्षांनी मोठा आहे पण त्याच्या मोकळया स्वभावाने कधीही वयाचे अंतर जाणवू दिले नाही. हा दिगंबर नावाचा धडा माझ्या आयुष्यात आला नसता तर माझा किती तोटा झाला असता हे सांगणे अवघड आहे.
सगळयात पहिले म्हणजे दिगंबर आमच्या ऑफिसमध्ये आला आणि माझ्या होणार्‍या बायकोला पत्र पाठवायला एक परमनंट पत्ता मिळाला. त्यावेळी मी भांडुपमध्ये रायसाहेब भय्याच्या चाळीत आण्णांच्या आठ बाय दहाच्या खोलीत भाडयाने रहायचो. चाळीत वीसेक खोल्या होत्या, अतिशय सभ्य! तिचे पहिले पत्र आले ते पोष्टमननेच फाडून दिले असे मला शेजार्‍यांकडून सांगण्यात आले. पोष्टमनला असले छंद केव्हापासून लागले हे समजायला मार्ग नव्हता. चाळीत लोकांच्या खाजगी आयुष्यात डोकवायला नुसते घराचे उघडे दरवाजे पुरेसे होत नाहीत हे खोटे नाही. वास्तविक लोकांची बंद पाकिटातली कागदपत्रे आली की शेजार्‍यांचं कुतूहल जागं होतं हे मान्य आहे, त्यातूनही रंगीबेरंगी आणि जाडजूड पाकिट असेल तर कधी एकदा ते फोडून आत काय आहे ते बघायचा मोह कुणाला होणार नाही?
त्यावेळी एक अतिशय सभ्य मुलगा म्हणून चाळीत माझा लौकिक होता. ज्याच्याकडून चाळीतल्या स्फोटक वस्तूंना कसलाही धोका संभवत नाही अशा कॅटॅगरीतला मी मुलगा होतो म्हणून मोठे लोकही माझ्याशी आदराने वागायचे. कशी कोण जाणे, मला रंगीबेरंगी पाकिटातली पत्रे येतात ही बातमी चाळीत पसरली आणि आमच्या खोलीवरून येता जाता तिरका कटाक्ष टाकणार्‍या एका अत्यंत रम्य जांभळाच्या झाडाने माझ्याकडे विशिष्ठ नजरेने पहाणे सोडून दिले. जांभळया रंगाची ओढणी आणि ती घेणारी रमणी, आहाहा! ईश्वराने ते शिल्प खूप फुरसतीत बनवले होते यात वादच नव्हता. मला वाईट वाटले, पण इलाज नव्हता.
दिगंबरचा पत्ता दिल्यापासून सगळी पत्रे न उघडता मला मिळू लागली. लिहायची खोड तेव्हापासूनच लागलेली. मग दिवाळी अंक, काही साहित्यविषयी मासिके त्याच्याच घरी यायची. दिगंबर अशी छापील पुस्तके काही घेणे ना देणे अशा भावाने मला आणून द्यायचा, पण बायकोचे पत्र आले की आता काय विषेश म्हणून विचारल्याशिवाय रहायचा नाही.
या माणसाची जडणघडणच वेगळी आहे. आत्मकेंद्री पांढरपेशांसारखा याचा स्वभाव नाही. हा सार्वजनिक माणूस आहे. कुठलीही ओळख नसलेल्या माणसाला काही प्रॉब्लेम असेल आणि बोलता बोलता याच्या कानावर तो पडला की हा लगेच त्याला सांगायला जाणार! मग तो कोण, कुठला, काय करतो, आपण सांगितलेले त्याला आवडेल की नाही याच्याशी त्याचे घेणे देणे नसते. कधी ऑफिसला यायला लेट झाल्यावर फोन केला की दिगंबर स्टेशनवर हजर. पोष्टात पत्र टाकायचे आहे जाऊ या का म्हटल्यावर दिग्या गाडीच्या एका चाकावर तयार. कुठल्याही साहेबाने घरातले एखादे कपाट हलवायचे आहे म्हटल्यावर दिगंबर ते कपाट साहेबाचे मन बदलले तरी हलवल्याशिवाय सोडत नसे. आपल्या कामाच्या नावाने बोंब का असेना, दिगंबर सगळया गावाची कामे अंगावर घ्यायचा आणि ती निभावून न्यायचा. याच स्वभावामुळे त्या एरियातल्या श्रध्दा पानबिडी शॉपवाला बंडया ते समर्थ हेयर कटिंग सलूनवाला नारु ह्यांच्याशी त्याची अत्यंत खाजगी ओळख आहे.
एरियाचा निकष वगळला तर त्याच्या ओळखीचा माणूस भेटणार नाही असे कार्यक्षेत्र जगात नसेल. कुंडली बनवणार्‍या ज्योतिषापासून फक्त एकच अवयव रिपेअर करण्यात पारंगत असणारे डॉक्टरदेखील दिग्याला नावाने ओळखतात. बर्‍याच दिवसांनी तो त्यांच्याकडे फिरकला की “काय दिगंबर, खूप दिवस आला नाही आमच्याकडे?” म्हणून चहाची ऑर्डर देतात आणि दिगंबर पेशंटची “क्या दुखता है?” अशी चौकशी करत बाजूच्या खूर्चीवर बसतो. याच्यासाठी खूर्ची ही बसायचे साधन आहे. एखाद्या कंपनी डायरेक्टरच्या खुर्चीवरही दिगंबर थेटरातल्या खुर्चीवर ज्या सहजतेने बसतात तसा बसतो. तिथे छोटा किंवा मोठा हा भेदभाव नाही. दहा दहा वर्षे काम करूनही हाताखालचे लोक ज्या मॅनेजरशी बोलताना थरथर कापतात त्या मॅनेजरला हॉटेलात जेवताना हा दिगंबर “लाल कांदा खायेगा तो आखोंसे पानी आता है, सफेद कांदा खाना.” हे बिनधास्तपणे सांगतो आणि वेटरला “और कांदा लाव…” म्हणून ऑर्डर सोडतो.
आजचे आयुष्य जगणारा हा माणूस आहे. उद्याची चिंता, काळजी, फिकीर नावाचा प्रकार नाही. या माणसाने वाया जाणार्‍या पैशांकडे कधी पाहिले नाही. तीच दृष्टी येणार्‍या पैशांकडेही! पगार झाला की त्याची आठवडयात पद्धतशीर विल्हेवाट कशी लावायची हे दिग्याकडून शिकावे. एकूण नाद म्हणण्यासारखे ह्याला धंदेही नाहीत. चहा आणि कॉफीशिवाय कुठलाही उत्तेजक पदार्थ तो घेत नाही, सिगरेट पित नाही, गुटख्याचा वासही ह्याला चालत नाही. तरीही खिशात शंभर आले, टाक गाडीत पेट्रोल, जा कुठेतरी. पन्नास आले, जा हॉटेलात जेवायला. आपल्याकडे पैसे नसतील तर आपण उद्या काय करू, हा विचार त्याला खिशात पैसे असल्यावरच काय नसल्यावरदेखील शिवत नाही.
साहेब ज्यावेळी ट्रेनमधून यायचे त्यावेळी दिगंबरकडे होंडाची बाईक होती. साहेबांकडे नव्हता त्यावेळी दिग्याकडे मोबाईल होता. त्यावेळी कॉल घ्यायलाही पैसे पडायचे. पण साहेब काहीतरी बोलतील म्हणून तो त्यांच्यासमोर कधी मोबाईलवर बोलायचा नाही. सधन आणि सज्जन कुटुंबातला हा मुलगा. त्याचे एखाद्याशी जमायचे नाही (असे बहुधा व्हायचेच नाही), त्याच्याकडे हा ढुंकूनही बघायचा नाही. कुणाशी कसे वागावे याचे त्याला उपजत ज्ञान होते. दहाएक वर्षे एकत्र घालवलेल्या काळात दिग्या कुणाशीही आकस किंवा कुटील नीतीने वागला आहे हे मला तरी आठवत नाही. खरोखर हा माणूसच भारी आहे.
त्यावेळचे आमचे डिपार्टमेंट म्हणजे आमच्या साहेबांचे स्वत:चे छोटेसे राज्यच होते. न विचारता कुठेही गेलेले त्यांना अजिबात चालायचे नाही. दिगंबरला काही खायची इच्छा झाली किंवा स्पेशल चहा प्यायचा असला की हा हळूच मला विचारायचा. मी त्याच्याबरोबर जाणे लांबच, त्यालाच जाऊ नको म्हणून घाबरवायचो. साहेबांच्या नजरेतून सुटशील पण वॉचमन पकडतील वगैरे त्याला सांगायचो, पण दिगंबरला त्याचे काही नसायचे.
“साल्या, बाहेर जाताना चेहर्‍यावर एक आटिटयुड आणावा लागतो.”
“कसला?”
“एवढया कॉन्फिडन्सने बाहेर जायचे की आपणच साहेब वाटले पाहिजे. तुझ्याकडे पाहिल्या पाहिल्या वॉचमन हाक मारून अडवतील.”
“अरे पण वॉचमनने पकडले आणि त्याने साहेबांना फोन केला तर?” माझी रास कन्या आहे हे अजून नव्याने सांगायला नको!
“केला तर केला. साहेब काय बोलणार आहेत? त्यांना त्यांच्या नोकरीची काळजी नाही का? वॉचमनला ह्याला मीच पाठवला होता असे सांगतील. आपल्याला प्रायव्हेटमध्ये झापतील, नाही असे नाही. पण असे काही होणार नाही. तू न घडणार्‍या छोटया छोटया गोष्टींचा खूप विचार करतोस यार!”
त्याचे बाबा, काका आणि मामा आमच्याच कंपनीत असल्यामुळे त्याला कंपनी म्हणजे फार काहीतरी अचाट प्रकार वगैरे वाटला नाही. ऑफिसमध्येही अगदी घरच्यासारखा वागायचा. आम्ही दुसर्‍या मजल्यावर असायचो. बर्‍याचदा शॉपफ्लोअरवर त्याच्या मामाला भेटायला तो मला घेऊन गेला आहे. नंतर मामाचीही पक्की ओळख झाली.
अशा स्वभावामुळे हा निवांत असायचा आणि मी कामात. त्याचं काम करण्याचं टेक्निकच मला उमगत नव्हतं. एकदिवशी ते समजून सांगण्याचा त्याने अनुग्रह केला. त्याच्या उपदेशानंतर मी अवाक् झालो. साहेबानी काम सांगितलं की हातातलं जे काही आहे ते टाकून द्यायचं. फक्त सांगेल तेच करायचं. मग ऑफिसमधलं आधी करत होतो ते काम किती महत्वाचं आहे हे बिलकुल बघायचं नाही. दोन दिवसांनी साहेबांनी ते काम अर्धे का म्हणून झापल्यावर त्यांना “मी तुम्ही दिलेली कामेच करतो असे सुनवायला काही प्रॉब्लेम आहे का तुला?” असे मलाच विचारले. त्याची ही मेथड मी दोनचार दिवस वापरून बघितली, फार सुखाचं वाटलं पण मला ते जमण्यासारखं नव्हतं.
दिगंबरने इलेक्ट्रॉनिक्सचा दोन वर्षाचा कोर्स केला आहे. त्यामुळे कुठल्याही इलेक्ट्रॉनिक गोष्टींबद्दल तो हक्काने बोलतो. कुठल्याही ओळखीच्या मित्रांत इलेक्ट्रॉनिक वस्तंूची खरेदी करायची म्हटल्यावर दिगंबरचा सल्ला आलाच. तेही वस्तूचे कॅटलॉग घेणार नाहीत पण दिग्याच्या सल्ल्याशिवाय काहीही घ्यायच्या भानगडीत पडत नाहीत. दिग्याला नुसते तेच ठाऊक असते असे नाही तर कुठली वस्तू कुठल्या दुकानात चांगली मिळते हे सांगण्याचीही त्याला उपजत खोड असते. त्यामुळे बहुतेकदा ऑफिस सुटल्यावर दिगंबर स्वत:च्या घरी न जाता कुठल्यातरी मित्राचा मोबाईल घ्यायला स्वत:चे अर्धा लीटर पेट्रोल जाळून जातो आणि त्याचा मोबाईल घेऊन झाल्यावर नाष्टयाचेही बिल तोच देतो.
कुठल्याही दुकानात शिरल्यावर दिगंबरची बॉडी लँगवेजच बदलते. काहीही कारण नसताना तो काऊंटरवरच्या पोर्‍यांना हात करून “क्या दोस्त, कैसा चल रहा है?” असे विचारतो. तेही गोंधळून “एकदम झकास!” वगैरे म्हणून जातात. दुकानात गेल्यावर तो नेमका काय घ्यायला आलाय हे त्या पोर्‍यांनाच काय मालकांनादेखील कळत नाही, म्हणजे तो थांगपत्ताच लागू देत नाही. मोबाईल घ्यायला गेल्यावर तो कॅमेरा आणि मेमरी कार्डांच्या किंमती विचारतो, इंपोर्टेड हेडफोन स्वस्त झालेत का महाग याची चौकशी होते, मागे दुसर्‍याच दुकानातून नेलेल्या कॉम्प्युटरच्या कीबोर्डच्या क्वालिटीचा पंचनामा करून होतो. एकंदरीत आपल्या जन्मापासून आपण त्याच्याच दुकानात खरेदी करत आहे असे त्या दुकानदाराला भासवतो आणि शेवटी हवे असलेल्या मोबाईलच्या किंमतीला हात घालतो.
“बाईससौ पचास.”
“क्या सेठ, पंधरा दिन पहले तो ये मोबाईल दो हजार को लेके गया, अभी बाईससौ पचास कैसा? अपना कस्टमर के लएि भी ऐसा रेट लगाता है क्या?”
एवढया हक्काने बोलल्यावर दुकानदारही एवढया ओळखीच्या गिर्‍हाईकाला आपण कसे काय विसरलो म्हणून बुचकळयात पडतो आणि एकोणिसशे रुपयांना मोबाईलची खरेदी होते.
तसा दिगंबरही छोटासा बिझनेसमनच होता. नोकरीबरोबरच रिपेरिंगची छोटी मोठी कामे करायचा. स्ट्रगलिंगचाच काळ होता तो! सुटे स्पेअर आणून कॉम्प्युटर तयार करणे, ते खपवणे, त्याच्याकडे आपलीच वस्तू कशी चांगली आहे हे पटवून सांगण्याचे कसबही असे होते की हा सेल्समन का झाला नाही याचे कुणालाही आश्चर्य वाटावे. मग दिलेल्या वस्तूंमध्ये कधी कधी प्रॉब्लेम यायचे. नेमकी गडबड असेल अशावेळी कॉल घेताना त्याची जाम तारांबळ व्हायची. कस्टमरलाच तो “कसा काय प्रॉब्लेम आला?” म्हणून विचारायचा आणि संध्याकाळची अपॉईंटमेंट देऊन टाकायचा. प्रॉब्लेम येतील नाहीत काय होईल? ह्याचा कॉम्प्युटर त्याच्या घरात, त्याचा प्रिंटर दुसर्‍याच्या घरात. अगदीच काही नाही सापडले तर मित्राच्या (दुसरा एक बिझनेसमन, ह्याच्या लोनच्या फॉर्मवर दिगंबरने गॅरंटर म्हणून सही केलेली असल्याने दिगंबरला त्याच्या ऑफिसमध्ये काहीही करायला परवानगी असते) स्टोअर रुममध्ये जाऊन एखादी वस्तू चालू करून कुणालातरी दे, असे त्याचे उद्योग सुरू असायचे.
एकदा ऑफिसमधून बाहेर पडला की आपल्या पाठीमागे काही काम आहे हे तो साफ विसरून जायचा. कधी कधी तो त्याच्याबरोबर मलाही घेऊन जायचा. त्याच्या गाडीवर बसायला खूप भीती वाटायची. एकतर मला सायकलही नीट चालवता येत नाही आणि हा बाबा ऐंशी पंच्याऐंशीशिवाय चालवायचा नाही. त्याला चिकटून मी बसायचो आणि तो मला “साल्या माझी गर्लफ्रेंडही अशी बसत नाही, जरा नीट बस.” म्हणून फटकरायचा. त्याच्या मागे बसण्याची भीती घालवायला मला दुसर्‍या एका भन्नाट मित्राच्या गाडीवर बसावे लागले. त्याचा काटा गाडी थांबताना सोडली तर नेहमी शंभराच्यावर असतो हे अनुभवल्यानंतर दिगंबरबरोबरचा प्रवास सुरक्षित वाटू लागला.
खाण्याच्या बाबतीत दिग्या एकदम चोखंदळ आहे. कुठे काय चांगले मिळते या विषयावर त्याची मास्टरी आहे. कन्न्मवारनगरमधली मुगभजी, मग पुढच्या चौकातला चहा, कुठल्या हॉटेलमधली पावभाजी, कुर्ल्याच्या नाझमधली तंदुरी या सगळयांच्या चवी दिगंबरमुळे कळू शकल्या. उन्हाळयाच्या सुट्टीत आमची खाणावळवाली मावशी गावी गेली आणि कॅन्टीनचे खायचा कंटाळा आला की आम्ही बाहेर जायचो. मग कुठे जायचे आहे, काय खायचे आहे ते तोच ठरवायचा.
एकदा साहेब नाहीत म्हणून स्टेशनवरच्या सत्कारमध्ये पुलाव खायचं ठरलं. तिथे जाऊन बसलोही, पण दिगंबरला अचानक पावभाजी खायची कल्पना सुचली आणि तो म्हणाला, “इथं पावभाजी चांगली मिळत नाही. मोहिनी विलासमध्ये चल.” मला खरं म्हणजे उठायचं जीवावर आलं होतं कारण रणरणत्या उन्हातून आम्ही आल्याचे बघून त्या वेटरने थंड पाण्याचे ग्लास तेवढयाच थंडपणे आणून ठेवले होते.
दिगंबरने त्या वेटरच्या खांद्यावर थाप टाकली. त्याच्या हातातल्या प्लेटी पडता पडता वाचल्या. हा असा काय करतोय ते मला कळेना. अगदी हसत तो म्हणाला, “आण्णा, आज थोडा चेंज करेगा. उधर जाके पावभाजी खाता है.” तोही केविलवाणे हसत “वोके वोके.” म्हणाला.
तिथून बाहेर निघालो आणि ह्याला कोणतरी ओळखीचा दिसला.
“काय रवी इकडे कुठे?” ऑफिसमधली कामे ह्याच्या लक्षात रहात नाहीत पण असंख्य लोकांची नावे मात्र ह्याच्या बरोबर लक्षात रहातात.
त्या रवीने जाग्यावरच उभा राहून उगीचच पोटात गडगडल्यासारखा चेहरा केला.
“काय रवी इकडे कुठे?” जाऊन हातात हात दिल्यावर आणखी एकदा प्रश्न विचारायचाच असतो.
“हां इकडे मित्राच्या घरी आलो होतो.”
“मला ओळखलंस ना?”
रवी त्याच्याकडे सोडून माझ्याकडेच त्याची आणि माझी सात जन्माची ओळख असल्यासारख बघू लागला. मीही हसलो.
“चेहरा बघितल्यासारखा वाटतोय.”
मला दिगंबरची कधी कधी रस्त्यात कुणालाही उभा करून “मला ओळखलसं का?” म्हणून विचारेल अशी भीती वाटते.
“अरे विहंगबरोबर निशांत असतो बघ. त्याचा मी मित्र.”
आता या रवीचा मित्र विहंग. तो आणि निशांत आठवडयातून एकदा कधीतरी एकदा भेटतात आणि दिग्या आणि निशांत पंधरवडयातून कधीतरी. त्या बिचार्‍याला रवीला थांबवून घेऊन हा ओळखलंस काय म्हणून विचारतोय!
“हो का?”
“माझे नाव दिगंबर.” त्याला अतिशय आवडणार्‍या एका सुंदर मुलीची स्वत:हून ओळख करून घेताना तिने दोनवेळा नाव विचारल्यावर दिगंबर लाजल्याचे आठवते. एरव्ही तो बेधडक बोलतो.
“अच्छा अच्छा.”
“बाजूला चला.” त्यांचे हस्तांदोलन चालले होते तेवढयात बाजूने एक रिक्षावाला विमानासारखी त्याची रिक्षा घेऊन गेला. एकदा बोलण्यात गुंतला की दिगंबरचे आजुबाजूला लक्ष नसते, ती काळजी मी घेतो. त्यांच्यात कोणताही विषय चालला असला तरी माझी नजर ट्राफिक हवालदारासारखी बाजूने जाणार्‍या वाहनांवर असते.
“चल येतोस मोहिनी विलासमध्ये? पावभाजी खाऊया!” त्याला कॉफी प्यायला, सँडविच खायला, जेवायला अगदी ओळखीचाच माणूस पाहिजे असे काही नसते. दुरच्या मित्रांबरोबरही (म्हणजे मित्राच्या मित्राचा मित्र वगैरे) तो पटकन रंगून जातो.
“नको. मला थोडी गडबड आहे.” असे म्हणून रवी सटकला.
मोहिनी विलासमध्ये दिगंबरने कोपर्‍यातली सीट पकडली. ही त्याची नेहमीची सीट आहे. रोज संध्याकाळी तो इथे बसून चहा वगैरे घेतो. आल्या आल्या वेटरला ऑर्डर द्यायची सोडून तो डायरेक्ट किचनमध्ये घुसला आणि कुठल्यातरी माणसाला पावभाजीची ऑर्डर देऊन आला. थोडया वेळाने एका वेटरने पूर्वजन्माची ओळख असल्याप्रमाणे हसत आमच्यापुढे पाण्याचे ग्लास आणून ठेवले. मीही उगाचच त्याला ओळख दाखवण्याचा प्रयत्न केला. बाहेर ऊन रखरखत होते. पाणी प्यावे म्हणून ग्लासला हात लावला आणि मी उडालोच. बाजूची चार टेबले माझ्या हैराण आरोळीने हादरली. माझ्या पुढच्या टेबलावरचं पोरगं आल्यापासून किरकीर करत होतं ते रडायचं थांबून माझ्याकडे बघू लागलं.
दिगंबरने आश्चर्याने विचारलं, “काय झालं रे?”
“अरे गरम पाणी दिलंय प्यायला.”
“हां. आमचं पाणी.”
“काय?”
“अरे आम्ही रोज येतो ना, त्यावेळी गरम पाणीच घेतो.”
“पण बाहेर केवढं ऊन आहे. एक मका टाकला तर त्याचा पॉपकॉर्न तयार होईल. आणि त्यात हे असलं पाणी प्यायचं?” यावर तो वेटरही हसला. वास्तविक या उन्हामुळं माझ्या डोक्याचा पॉपकॉर्न झालाच होता. मी जरा घुश्श्यातच म्हणालो, “ठंडा पाणी लाव.”
“काय आहे, गरम पाणी पिल्यावर तुझे सगळे विकार जातात.” दिगंबर सुरु झाला.
“पण मला कुठे विकार आहेत?”
“तुझे म्हणजे सगळयांचे.”
“हं. मग ठीक आहे.” काहीही कारण नसताना मला कसल्याही विकारांचा बळी द्यायला लागल्यावर मी घाबरलो.
अशा कितीतरी ठिकाणी आम्ही खाल्ले आहे. मुंबईवरून पुण्याला बाईकने गेलो आहे. लोणावळ्यात जांभळे खाल्ली आहेत. एकत्र नाटके पाहिली आहेत. माथेरानला दोस्तांबरोबर अंधारातून ट्रेकिंग केले आहे. पण कंपनी बदलल्यावर हा माझा मित्र खूपच बिझी झाला. इतका की रविवारीदेखील वेगवेगळ्या साईटसवर त्याचे काम सुरु असायचे. मग भेटण्याबरोबर फोनही कमी झाला आणि आम्ही दोघेही आपापल्या आयुष्यात व्यस्त झालो. मध्यंतरी काहीतरी एका किरकोळ कारणाने तो माझ्यावर रुसला होता. त्याचा रुसवा जायला तीन वर्षे लागली. पण रुसवा निघाला हे महत्वाचे. माझ्या आयुष्यात जी काही मोजकी आणि खूप जवळची माणसे आहेत, त्यात दिग्याचे स्थान खूप वरचे आहे.
चरित्रनायकाचे लग्न होऊन दहा वर्षे झाली आहेत. नशिबाने बायको चांगली आहे. एक गोंडस मुलगा आहे. मध्यंतरी चांगल्या नोकरीची संधी आल्यावर त्याने कंपनी बदलली. भरगच्च पगारावर प्रोजेक्ट मॅनेजर म्हणून काम पहातोय. मुंबईत स्वत:चे घर, हौस म्हणून कार, नेहमी फिरायला बाईक असे लाईफ आहे. कितीतरी फॉरेन टुर झाल्या. फेसबुकवर त्याचे फोटो पहायचो. एकदिवशी त्याचा मला फोन आला.
“काय दिग्या, खूप दिवसांनी आठवण आली?”
“फोनवर नाही सांगत. स्टेशनला ये ना, मुलुंडला एक नवीन चायनीज चालू झाले आहे. मस्त आहे. आपण जेवायला तिकडेच जाऊया.”
मी बायकोला कॉल करून दिगंबरबरोबर जेवायला जाणार आहे म्हणून सांगितले. लगेच सँक्शन मिळाली. त्याच्याबरोबर मसणात जरी चाललो तर बायको नाही म्हणणार नाही एवढा दिग्यावर तिचा विश्वास आहे. निवांत वेळेला कुणाबरोबरही बोलता येणार नाहीत अशा नाजुक गोष्टी तो माझ्याशी शेअर करतो. मग जुन्या आठवणी निघतात. कधी आनंद वाटतो, कधी हुरहुर. गप्पांच्या ओघात किती वेळ गेला ते समजत नाही. घडयाळाचे काटे जाग्यावरच थिजतात, किंबहुना मागे जातात. अशावेळी हॉटेलमधले वेटर वेळेची जाणीव करून देतात.
आमच्या गप्पा संपवून आम्ही उठलो त्यावेळी रात्रीचे साडेदहा वाजले होते. मी घडयाळात पाहिल्यावर दिग्या म्हणाला, “चल मी तुला घरी सोडतो.”
“नको यार. खूप उशिर होईल. मी ट्रेनने जाईन.”
पण ऐकेल तो दिगंबर कसला? त्याने गाडीला किक मारली, मला मागच्या सीटवर बसवले आणि माझ्या बिल्डींगच्या खाली आणून सोडले. वर चौथ्या मजल्यावर न येताच तो पुन्हा जायला निघाला. जास्त काही नाही, फक्त पाणी तरी पिऊन जा म्हटल्यावर “खूप उशिर होतोय, तुझ्या बायकोच्या हातचे पोहे खायला पुन्हा कधीतरी येतो.” म्हणून तो गेलादेखील!
खरोखर खूप उशिर झाला होता नाहीतर दिग्या तसा गेलाच नसता. कारण कांदेपोहे हा त्याचा वीक पॉईंट आहे. ऐन जेवणावेळी येऊन पक्वान्नांऐवजी हिला पोहे करून मागणारा आणि पोट भरल्यावर “मजा आली यार…” म्हणून तृप्त भावाने निघणारा हा माणूस कुणाच्याही समजण्यापलीकडचा आहे.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

दिवटे मास्तरांची फजिती

Gairsamjacha Fayda

आडगेवाडीत वीस वर्षे तळ देऊन बसलेल्या माळी मास्तरांची बदली झाली आणि त्यांच्याजागी दिवटे मास्तर आले. पहिल्या दिवशीच ते आल्या आल्या एका कारटयाने तक्रार केली, “गुर्जी, आज मुक्या आला नाही.”
“काय रे, मुक्या कितवीत आहे?”
“तिसरीत.” तिसरी सोडून पहिली ते चौथीपर्यंतचे सगळे वर्ग ओरडले.
“गुर्जी, घेऊन येऊ का त्याला?”
“हो जा. घेऊन या.”
मग तिसरीच्या वर्गातली दोन आणि चौथीच्या वर्गातली तीन मिळून पाचजण बाहेर पळाली. कोण शाळेत आला नसला की त्याची उचलबांगडी करून आणायचे कंत्राट ह्यांच्याकडे असायचे. हे पाचजण मिळून जो कोण शाळेला आला नसेल त्याची वरातच काढत आणायचे. शाळा चुकवणारा स्वत:च्या पायाने शाळेत यायला तयार असला तरीही हे त्याला आडवा पाडायचे आणि झोपाळयासारखे झुलवत त्याला उचलायचे. त्याचा हात आणि पाय असा प्रत्येकी एकेक अवयव आणि एकजण त्याचे दफ्तर घेऊन घोषणा देतच ही मिरवणूक शाळेकडे निघायची.
पण मुक्याच्या बाबतीत ते शक्य नव्हते. तो चांगलाच बेरका होता. थोडया वेळाने मुक्याच पाचजणांना घेऊन शाळेत आला. वय वर्षे आठ. पण बालशिवाजीच्या तोर्‍यात तो मास्तरांपुढे उभा राहिला, “कशाला बोलवलं वो मास्तर?”
मुक्याच्या या सडेतोड प्रश्नाने मास्तर हैराण झाले. मुक्या हा खरोखरचा मुका असावा अशी त्यांची कल्पणा होती. पण हे चित्र वेगळे होते. साक्षात विद्यार्थीच गुरुला शाळेत का बोलवले म्हणून विचारत होता.
“शाळा सोडून कुठे गेला होतास?”
“शेतात.”
“कशाला?”
“शाळू काढायला लागलेत.”
“मग तू शाळू काढतोस काय?” मास्तरांना पोरगा काम करतोय म्हणून बरे वाटले.
“न्हाय. पेंढया मोजतोय.”
“मोजल्यास?”
“होय…”
“किती भरल्या?”
“आतापरेंत कुठला सुक्काळीचा ध्येनात ठेवतोय?”
“मग काय लक्षात रहातं तुझ्या?” मास्तरांनी पाठीत एक धपाटा दिला.
“मास्तर, मारलं एवढं मारलं. पुन्यांदा अंगाला हात लावायचा न्हाय.”
“का?” म्हणून मास्तरांनी पुन्हा एक गुद्दा ठेऊन दिला.
“मास्तर, आपल्याला आपला बाप पण कधी मारत न्हाय.”
“का? नवसाचा आहेस काय?”
“न्हाय.”
“मग?”
“बापाजवळ रहायला नसतोय. मामाच्यात शिकायला आलोय.”
थोडयाच दिवसात दिवटे मास्तर चांगलेच फेमस झाले. मास्तरांनी डोक्याला टोपी, अंगात नेहरु शर्ट आणि कमरेला धोतर अडकवले की दिसायला गरीब गायच वाटायचे. पण स्वभाव खूपच मारकुटा होता. कुठल्याही कारणांवरून पोरांना झोडपून काढायचे. एखादं पोरगं प्रार्थना म्हणायला जरी चुकलं तरी त्यांच्या बरोबर लक्षात यायचं. मग प्रार्थना संपल्यावर ते त्या पोराची मानगुट पकडून विचारायचे, “काय म्हणत होतास रे आत्ता?”
“पार्थना.” स्वच्छ शब्दांत पोरगा सांगायचा.
“तुज्या बापानं तर म्हंटली होती का अशी प्रार्थना? अन् प्रतिज्ञा म्हणताना हात कुठं आभाळात घालतोस का? बाप सगळया गावाची घरं बांधतोय की ओळंब्याने लेवल बघून.”
“गुर्जी, लेवल पातळीनं बगत्यात. वळुंब्यानं लाईन बगत्यात, लाईन.” वाडीतला प्रत्येक पोरगा गुर्जीचं बारसं जेवलेलाच निघायचा.
“मला शानपणा शिकवतोस?”
मग त्या पोराला एकतर्फी मार खायला लागायचा आणि सगळी शाळा गुपचूप बसायची. दिवटे मास्तर आल्यापासून माराच्या भीतीनं पोरं शाळा चुकवायला लागली. पण मास्तर कुणाला सोडत नव्हते. चोप चोप चोपायचे. काही जणांनी तर नव्या मास्तरांचा एवढा धसका घेतला होता की पोरं घरातनं शाळेला म्हणून बाहेर पडायची आणि गावाबाहेर असणार्‍या ओढयावर जाऊन मासे पकडत बसायची.
असंच शाळा चुकवून पोरांचा एक घोळका मासे पकडत होता. बामणाच्या गण्याचा बाप ओरडतो म्हणून कुणीच गण्याला मासे पकडायला घेत नव्हते. त्याचा सूड म्हणून गण्या चिडून मधेच पाण्याच्या धारेत जाऊन माशांना हुसकून लावत होता. सकाळपासून बंधार्‍याखाली आठदहाजण बसले होते पण म्हणावे एवढे मासे सापडले नव्हते. बराचवेळ झाला, डबक्यात चांगलेच मासे जमले असतील म्हणून सगळेजण मासे पकडायला उठले. एवढयात गण्या माशांना हुसकून लावायला पुढं सरकला. आणि त्याला बघून दिवसभर उन्हाने तापून निघालेला घोळक्यातला संपा ओरडला, “धरा रं त्याला…”
दिवटे मास्तरांचा डोळा चुकवून हा सगळा कंपू ओढयावर आला होता. कुणीतरी मास्तरांना चुगली केली आणि ते सगळयांचा माग काढत लपतछपत इथे आले. एकतर दिवटे मास्तराचं आणि या टोळक्याचं वाकडं असल्यामुळं मास्तरांना कारणच पाहिजे होतं. आयतीच संधी सापडली म्हणून ते खुश होते, पण त्यांच्या कानावर जसं “धरा रं त्याला…” हा आवाज पडला, तसे ते दचकले. वाडीतली पोरं म्हणजे वेचीव पोरं होती. एकटयाला गाठून काय करतील याचा नेम नव्हता. त्यांनी आमावस्येच्या रात्री एका आगाऊ मास्तराला पोत्यात बांधून पाटलाच्या मळयातल्या चिंचेच्या झाडावर रात्रभर अडकवला होता. जी काही मास्तरगिरी करायची आहे ती शाळेत केलेली बरी, बाहेर नको असा विचार ते करतच होते, तेवढयात पोरांचा घोळका त्यांच्याकडे पळत येताना त्यांना दिसला.
आपल्या हातून मोठी चूक झाली आहेे त्यांना कळून चुकलं. जशी पोरं “धरा धरा.” म्हणून त्यांच्या दिशेने पळायला लागली, तसं मास्तरांनी धोतराचा सोगा हातात घेऊन धूम ठोकली. आडवळणाला गाठून हे बहाद्दर आपल्याला नक्कीच चोपल्याशिवाय सोडणार नाहीत ही मास्तरांची खात्रीच झाली. धोतराचा सोगा हातात घेऊन सुसाट सुटलेले मास्तर दिसल्यावर काहीतरी घोटाळा झाला हे संपाच्या ध्यानात आलं. आता पुन्हा शाळेत गेल्यावर आपलं काही खरं नाही म्हणून तो, “ओ गुर्जी, तुम्हाला न्हाय. तुम्हाला न्हाय” म्हणून त्यांच्यामागं लागला आणि अजूनच पंचाईत झाली.
चिंचेचे ओले फोक घेऊन आपल्यामागे आठदहाजण पळताहेत हे बघितल्यावर मास्तरांना उभ्या उभ्याच घाम फुटला. त्यांनी पायातलं पायतान हातात घेऊन वाडीच्या दिशेने पळायला सुरवात केली. डोक्यावरची टोपी केव्हाच वार्‍यावर उडून गेली होती. कमरेला धोतर टिकून होते हेच नशीब होते. पुढे मास्तर आणि मागं पोरं ही वरात तशीच देवळापर्यंत आली. पारावर चारपाच म्हातारी माणसं बोलत बसली होती. मास्तरांना पळून पळून धाप लागलेली. मास्तर आले तसे काही न बोलता जीव गेल्यासारखे त्यांच्यासमोर मटकन खाली बसले. त्यांच्या तोंडातून शब्दच निघेना. ते नुसतेच हिव भरल्यासारखे करायला लागले.
मास्तरांची अवस्था बघून एका म्हातार्‍याला त्यांची दया आली आणि तो पोरांवर उखडला, “लेकांनो, कोण पोरं हायसा का हैवान हायसा? मारून टाकतासा का त्या मास्तराला? जरा तर अक्कल असल्यासारखं वागा की. का गावाचं नाव मातीत मिळीवतासा? गेलं पटाक्कन मरून तर कोण यईल का मास्तर म्हणून आपल्या गावात? शानं व्हा की जरा. आणि मास्तर, तुमीबी शीआयडी असल्यासारखं त्यांच्या मागं लागत जाऊ नका. न्हायतर गळयात हातपाय घेऊन बसायला लागंल. येडया डोक्याची पोरं आहेत ही.”
खाली मान घालून पोरं काही न बोलता निघून गेली आणि म्हातार्‍यांमुळे जीव वाचला म्हणून मास्तरांनी सुटकेचा नि:श्वास टाकला.

पूर्वप्रकाशित : सकाळ पुणे
चित्र : खलील आफताब


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

काय म्हणतंय तुमचं ड्रायव्हिंग?

Driving

“मग काय म्हणतंय तुमचं ड्रायव्हिंग?” हा प्रश्न विचारून लोक नवशिक्या ड्रायव्हरच्या जखमांवर का मीठ चोळतात कळत नाही. म्हणजे अशा प्रश्नांना काय उत्तर द्यायचे हा एक प्रश्नच असतो. बर्‍याचदा हा प्रश्न निर्मळ मनाने विचारला जातो की उगाचच डिवचायला हे समजणे अवघड असते. बरं ड्रायव्हर लोकांना नवीन गाडी शिकणार्‍याची व्यथा तरी समजते पण ज्याला ड्रायव्हिंगचे ओ का ठो कळत नाही, अशा लोकांचे सल्ले म्हणजे खरा उच्छाद असतो.
चित्रकला, लेखन, वक्तृत्व किंवा पोहणे या कलांप्रमाणेच ड्रायव्हिंग ही देखील एक अद्भूत कला आहे असा एक आपल्याकडे गैरसमज आहे. पण गाडी चालवणे ही कला नसून एक महाअवघड कसरत आहे हे माझे प्रामाणिक मत आहे. स्वत:च्या खिशातले पैसे देऊन विकतचे दुखणे घ्यायचे असेल तर नवीन कार घेण्यासारखा दुसरा अनुभव नाही.
गाडीबद्दल काही गोष्टींमध्ये तथ्यं मात्र नक्की आहेत. फोर व्हीलर शिकण्याचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे सायकल शिकताना जसा बॅलन्स बिघडून आपण पडतो आणि हातपाय मोडून घेतो, तसा धोका अजिबात नाही. चार चाके असल्याने कारचा बॅलन्स बिघडून कार पडायची भानगड नसते. शिवाय रणरणत्या उन्हाळ्यात थंड एसीमध्ये बसून ड्रायव्हिंग करणे जाम भारी असते, अशी उगाचच बाहेरच्यांची समजूत असते. पण काही नतदृष्ट लोक नवशिक्या ड्रायव्हरच्या पदरी ते सुख मात्र पडू देत नाहीत, त्याला चान्स मिळेल तिथे इरिटेट करून सोडतात.
तोटे मात्र अनेक आहेत. त्यापैकी सर्वात मोठा म्हणजे पेट्रोलचे दिवसेंदिवस वाढणारे दर. लोकांनी तर पेट्रोलवाढीचा एवढा धसका घेतला आहे की पंपावर लांब लाईन लागली असेल तर ओरडून “लवकर भर रे बाबा.” म्हणतात. न जाणो आपला नंबर यायच्या आत वाढलेल्या दराचे सर्क्युलर यायचे आणि आधिक भुर्दंड पडायचा. आजकाल फुल टाकी भरणाराकडे तर लोक आदराने पाहू लागले आहेत. जागतिक बाजारपेठेत तेलाच्या किंमती घसरत असतानाही आपल्याकडच्याच किंमतीत वाढ कशी होते याचे उत्तर हे बारावीच्या डबल इंटीग्रेशनचे उदाहरण सोडवल्यावर प्रत्येक वेळी नवीन उत्तर कसे येते, हे जाणणाराच देऊ शकेल.
नवीन गाडी घेतल्यावर सुरवातीचे काही दिवस तर गाडी काढायची या नुसत्या विचाराने माझ्या अंगाचा थरकाप व्हायचा. गाडीची चावी हातात घेतली की पोटात भीतीने गोळा यायचा. केवळ एकट्याच्या जबाबदारीवर गाडी रस्त्यावर चालवायची ही कल्पनाच पचनी पडत नव्हती. नंतर नंतर तर ऑफिसला जायला आपली झुकूझुकू रेल्वेच बरी होती असे वाटायला लागले. त्याला अनेक कारणे होती.
त्यापैकी एक म्हणजे मी गाडी काढतोय याचा बाकीच्या लोकांना कसा सुगावा लागायचा कोण जाणे! मोर्चा असल्यासारखे लोक रस्त्यावर यायचे! मग सकाळ, दुपार किंवा संध्याकाळ काहीही असो. ते कमी की काय म्हणून बाईकवाले रोडरॅश खेळायला आमच्याच पुढे! रिक्षावाल्यांचा सुळसुळाट बाय डिफॉल्ट आलाच! आणि केवळ आपल्या गाड्या फिरवण्यासाठीच रस्ते बनविण्यात आलेले आहेत अशी धारणा झालेले टीएमटी आणि बेस्टचे ड्रायव्हरकाका यांनी हैराण करून सोडले होते. कधीकधी बाहुबलीतल्या भल्लाळदेवासारखा हेलिकॉप्टरच्या पंख्याचा रथ घेऊन बाहेर पडावे असे वाटायचे. एवढी संकटे होती पण मी हार मानली नाही. रस्त्यावरचा हा सगळा अन्याय सहन करत चिकाटीने ड्रायव्हिंग शिकलो.
घरचे लोकही काही कमी नाहीत. नवीन ड्रायव्हरला मानसिक आधाराची खूप गरज असते हे त्यांना समजतच नाही. गाडी शिकताना रात्री साडेदहाला “चला एक राऊंड मारून येऊया.” म्हटले तरी गाडीत बसायचे नाहीत. “तुम्हीच जाऊन या.” म्हणायचे. कुठेतरी गाडी ठोकून हा बाबा ह्याच्याबरोबर आपल्यालाही मारायचा ही भीती असावी. गाडी गेली तर गेली आपला जीव तर वाचेल म्हणून ते येत नसावेत.
पुढे महिनाभराने मी बर्‍यापैकी गाडी चालवायला लागल्यापासून ते मागे बसायला लागले. तेही गप्प नाही. थोडा मोकळा रस्ता दिसला की मी मायकेल शुमाकर असल्यासारखा “काय हळू चालवताय, पळवा की.” म्हणायचे. इथे दुसर्‍या गिअरवर पळणारी गाडी आवरता आवरता तसल्या थंडीत घाम फुटायचा. पायातला बे्रक लावू की हँडबे्रक खेचू असे होऊन जायचे. त्यात मध्येच कुठल्यातरी इंडिकेशनची लाईट लागून पिप पिप असा बझरचा आवाज यायला लागला की अजून गोंधळायला व्हायचे.
गाडीच्या ड्रायव्हर सीटवर ही अवस्था तर विमानाच्या कॉकपिटमध्ये बसून पायलट असंख्य बटने, गिअर्स, लाईटी कसा काय सांभाळत असेल याचे मला अजूनही कोडे आहे. वास्तविक गाडी चालवताना मला माझे काही वाटायचे नाही पण रस्त्यावर चालणार्‍या बिचार्‍यांची काळजी वाटायची. शिवाय आपल्या ड्रायव्हिंगची कल्पना नसलेले काही भाबडे लोक आपल्यावरच्या अतूट विश्वासाने गाडीत आपल्या बाजूलाच बिनदिक्कतपणे बसतात त्यांची एक कीव वाटायची. हे असे लोक आणि स्वत:हून खाटकासोबत मजेत चाललेला बकरा या दोन्हींत मला कमालीचे साम्य वाटते.
बर्‍याचजणांनी नवीन कार घेतल्यावर “तुला बॉनेट उघडून आतल्या ऑईल वगैरे बेसिक गोष्टी चेक करायच्या माहित आहेत का?” अशासारख्या प्रश्नांनी भंडावून सोडले होते. मुळात बॉनेट उघडायचे बटन खेचूनही नेमका कुठे हात घातल्यावर ते उघडते याचा मला पत्ता नव्हता. इमर्जन्सीला माहित असावे म्हणून खूप प्रयत्नांती त्या छोट्या पट्टीची ओळख करून घ्यावी लागली.
बेसिकात बेसिक सिग्नल वगैरे भानगड कॉमन अंडरस्टँडिंगवर निभावून नेत होतो. लाल दिवा लागला की थांबणे, हिरवा असेल तर कशाचीही (अगदी हवालदारमामाचीही) पर्वा न करणे आणि हिरव्याचा पिवळा झाला की जीव काढून हॉर्न वगैरे दाबत गाडी पळवणे या गोष्टींचे ज्ञान मला बर्‍यापैकी होते. पण एकाने पिवळ्या सिग्नलबद्दल भलतेच सांगून त्या ज्ञानाला छेद द्यायचा प्रयत्न केला. पिवळा सिग्नल लागल्यावर वेग कमी करून थांबायचे असते असे त्याचे मत होते. सिग्नलवर हवालदार असतील तर ते मात्र अजूनही पाळावे लागते.
अरुंद आणि अवघड रस्त्यावर समोरून येणारी वाहने आपल्याकडे डोळे मिचकावून का पहातात (अप्पर डिप्परचा लाईट मारून) हे मला गाडी घेतल्यावरही बरेच दिवस कोडे होते. असाच एकदा अडचणीच्या रस्त्यावरून चाललो होतो. वाट बिकट होती आणि समोरच्या ट्रक ड्रायव्हरला मस्करीची हुक्की आली. मिचकावले डोळे! मग नाईलाजाने मीही त्याला डोळे मिचकावले आणि तसाच पुढे घुसलो. क्षणापूर्वी मस्करीच्या मूडमध्ये असलेला ड्रायव्हर माझ्याकडे पाहून तोंडातल्या तोंडात काय पुटपुटत होता ते समजून घ्यायला वेळ नव्हता कारण वीस फुट खोल नदीच्या पुलावर गाडी घासता घासता वाचली होती. शिवाय कशाला उगाच एवढ्या छोट्या पुलावर बॅरीकेड म्हणून सरकारने तोही खर्च वाचवला होता. यावेळी मला नाही, तर बाजूला बसलेल्या मित्राला घाम फुटलेला मी स्वत: पाहिला. मग न रहावून मीच विचारले, “का रे काय झाले? एवढा का घाबरला आहेस?”
“अरे बाबा, का घुसलास पुलावर?”
“का म्हणजे?”
“पुढच्याने सिग्नल दिला की आपण बाजूला थांबून आधी त्याला जाऊ द्यायचे असते.”
तेव्हा माझ्या डोक्यात प्रकाश पडला. नाहीतर दोन ओळखीचे लोक ज्याप्रमाणे हाय हॅलो करतात तसा काहीसा प्रकार असावा अशी माझी समजूत होती. इतके दिवस समोरच्याने सिग्नल दिला की मी ही तशाच सिग्नलने हाय हॅलो करून पुढे निघायचो.
क्लास लावून गाडी शिकलो की शंभर टक्के आपण गाडी चालवूच हा फाजील आत्मविश्वास बाळगणे किती चूकीचे आहे हे आपली स्वत:ची गाडी घेतल्यावर समजते. एकतर गाडी शिकवणारा बाजूला बसलेला नसतो. समोर माणसं आल्यावर गाडी का थांबत नाही हे आपल्यालाच कळत नाही. शिकत असताना मात्र माणूस समोर दिसला रे दिसला की गाडी थांबणार. बे्रक नाही मारला तरी! शिकवणार्‍याच्या पायात अजून एक बे्रक असतो हे माहित असूनदेखील त्याची कल्पणा यायची नाही. “गाडी चालवणे समजता तेवढे सोपे नाही आणि अगदीच काही अवघडही नाही. सगळा क्लच आणि बे्रकचा खेळ आहे.” हे वारंवार शिकवणीत सांगूनही डोक्यात जाते पण त्या क्लच आणि बे्रकबरोबर खेळण्यार्‍या पायाला कळत नाही. ऐनवेळी घोटाळा करून लेकाचा गाडी बंद पाडतो.
कुठल्याही चढावर समोरून कोण येत असेल, अगदी सायकलवाला असेल तरीही माझी गाडी बंद पडणारच. बंद पडून जागच्या जागी उभी राहील ती गाडी कसली? ती मागे सरकलीच पाहिजे हा नियम आहे. साध्या चढाची ही अवस्था, घाटाचे तर नावच घेऊ नका. हे म्हणजे पहिलीतल्या बाळाला चल गंमत आहे म्हणून शाळेत न्यायचे आणि तिथे गेल्यावर दहावीचा पेपर सोडवायला द्यायचा असा प्रकार आहे. नुकत्याच संघात घेतलेल्या तेराव्या खेळाडूने विराट किंवा धोनीकडे जेवढ्या कौतुकाने पहावे तशाच भावनेने मी घाट चढून सुखरुप वर गेलेल्या ड्रायव्हरकडे पहातो. नागमोडी वळणांचा अवघड घाट व कंटेनरसारख्या अजस्र गाड्या असूनही माझ्याप्रमाणे त्या मागे का सरकत नाहीत हा मला छळत आलेला प्रश्न आहे. बरं गाडी मागे सरकू नये म्हणून फास्ट फास्ट चालवतात असेही नाही. निवांत घाटाच्या सौंदर्याचा आस्वाद घेत ड्रायव्हिंग चाललेले असते. मला घाट सुरू झाल्यावर जो नर्व्हसनेस येतो तो कधी एकदाचा संपतोय असे होऊन जाते आणि शेवटचे वळण घेऊन संपला एकदाचा घाट की हुश्श!
गाडी शिकवणारा माणूस क्लच आणि ब्रेकबरोबर अॅक्सलवर किती प्रमाणात पाय ठेवायचा हे आम्हांला जीव तोडून सांगायचा पण माझ्याबरोबर गाडी शिकायला असलेल्या एका काकांना ते जमतच नव्हते. समोर माणूस आला की काका जोरजोरात रेस करायचे. गाडीला हॉर्नदेखील आहे हे ते विसरूनच जायचे. मग आमचा सांदिपनी त्यांना सांगायचा, “काका, कोण पुढं आला की बे्रकवर पाय द्या. अॅक्सलवर नको. रस्त्यावरच्या लोकांना बॉनेटवर घेऊन जाल अशाने!”
पण गर्दीत किंवा सिग्नलला अॅक्सलवर पाय देण्याचे फायदे मी स्वत: अनुभवले आहेत. उगाचच गरज नसताना अॅक्सलवर पाय देऊन आवाज घुमवला की लोक ह्याला गाडी चालवता येत नाही म्हणून पटकन रस्ता देतात. त्यात गाडीच्या पुढच्या मागच्या पार्किंग लायटींचा पिवळा झगमगाट चालू केला की रिक्षावालाही आजुबाजूला फिरकत नाही. अजून कचकन बे्रक मारून टायरांचा आवाज काढल्यास पादचारीही जीवाच्या भीतीने फुटपाथ सोडत नाहीत. ह्या सगळ्या युक्त्या मला खूप उशिरा समजल्या.
या सगळ्या दिव्यपरीक्षा पास करून मी गाडी शिकलो आहे. पटकन गाडी काढ म्हणणार्‍यांना काय, त्यांना या यातना कधीच समजायच्या नाहीत. म्हणून नवीन गाडी शिकणारा दिसला रे दिसला की मी त्याला थम्सअप करून बेस्ट ऑफ लक देतो. त्यावेळी त्याच्या चेहर्‍यावरची खुशी पहाण्याचा आनंद काही औरच असतो.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

पासपोर्ट : एक सुखद अनुभव

Passport

माझा पासपोर्ट अप्लाय केल्यापासून तिसर्‍या दिवशी तो घरात आला आणि माझ्या डोक्यातल्या सरकारी यंत्रणेला छेद बसला. थोडक्यात म्हणजे गोगलगायच्या गतीने काम करणार्‍या गवरमेंटवरचा विश्वास उडाला. लोकांच्या कामाच्या बाबतीत अतिदक्ष असणारे आपले सरकार एवढे कार्यक्षम झाले असेल ही स्वप्नातदेखील कल्पना नव्हती. मी साध्या पासपोर्टबद्दल बोलतोय. तात्काल नव्हे. जिथे तात्काल पासपोर्ट यायला आठ दिवस लागतात तिथे साधारण पासपोर्ट तिसर्‍या दिवशी घरात? आणि ते ही जुन्या आणि नव्या पासपोर्टवरचा पत्ता वेगवेगळा असताना! निदान पासपोर्ट या सरकारी सेवेची टर उडवण्याचे दिवस आता इतिहासजमा झाले असे म्हणायला हरकत नाही.
मला दहा वर्षापूर्वीची अवस्था आठवली. पहिल्यांदा एजंट पकडायला लागायचा. तो लेकाचा माझी सगळी ओरिजिनल कागदपत्रे घेउुन गायब झाल्यावर एखाद्या डिटेक्टिवसारखा त्याला हुडकून काढायला पंधरा दिवसात ज्या यातना झाल्या होत्या त्या विचारू नका. नंतर पासपोर्ट गेला खड्ड्यात माझी ओरिजीनल्स तरी परत मिळू देत म्हणून मी देवाकडे प्रार्थना केली आणि देव पावला. किती कागदपत्रे आणि किती फोटो लागायचे!
आता पासपोर्ट काहीच्या काहीच सुधारले आहे असे बर्‍याचजणांकडून ऐकले होते मात्र मागचा अनुभव पाठीशी असल्यामुळे आयत्यावेळी घोटाळा नको म्हणून मी दहावीपासून आतापर्यंतच्या जेवढ्या म्हणून परीक्षा पास केल्या होत्या त्या सगळ्यांची सर्टिफिकेट्स घेउुन गेलो होतो. तेवढेच नाही तर माझ्या नावावर येणारे लाईटबिल, आम आदमी का आधिकार आधार, पॅनकार्ड, ड्रायविंग लायसेन्स, इलेक्शनचे वोटिंग कार्ड, जुना पासपोर्ट असा सगळा बाडबिस्ताराच घेउुन गेलो होतो. शिवाय अमक्याची झेरॉक्स द्या आणि तमक्याचे ओरिजिनल दाखवा ही भानगड नको म्हणून दोन बंडल झेरॉक्स घेउुन गेलो होतो. काही जरी झाले तरी तिथे कुणाच्याही कचाट्यात सापडायचे नाही हे ठरवले होते. त्यातला एखादा कागद जरी हरवला असता तर तो पुन्हा मिळवणे महामुश्किल होते याची जाणीव मलादेखील होती.
पहिला पासपोर्ट संपून एक वर्ष उलटून गेले होते. तो रिन्यु करायला टाईम जुळून येत नव्हता. आज उद्या करत एकदाची अपॉईंटमेंट बूक केली. अपॉईंटमेंटदिवशी तिथे गेल्यावर आश्चर्याचा धक्काच बसला कारण काम भलतेच सिस्टेमॅटिक होते. गेटवरच्या वाचमनपासून त्याची सुरवात. आत जाणार्‍या लोकांना वेळेनुसार रांगा करून तो आत सोडत होता. एकदा आत गेले की कोणत्याही नॉर्मल (सिनीयर सिटीझन आणि अतिलहान बालके यांची रांग वेगळी असते) लाईनमध्ये उभे राहून टोकन घ्यायचे. टोकन घेताना तिथले लोक अमाप कार्यक्षम आहेत हे लगेच कळते. पटापट आपल्याकडचे पेपर घेउुन चेक करतात आणि टोकन देतात.
मग ते टोकन घेउुन पुढल्या ‘ए’ या सेक्शनमध्ये जायचे. हा सेक्शन सर्वात महत्वाचा. कारण तुमचे पेपर, तुमच्याबद्दलची माहिती आणि फोटो ही सगळी कार्यवाही या ठिकाणी पार पडते. पासपोर्टसाठी आता तर पहिल्याप्रमाणे फोटो घेउुन जायचीही गरज नाही. तिथल्या प्रत्येक टेबलावर असणार्‍या डीएसएलआरच्या कॅमेराने फोटो काढले जातात. आपल्याशी गप्पा मारत आपली माहिती सर्व्हरवर अपलोड केलेली कळतदेखील नाही. तिथेच आपला पासपोर्ट कुठपर्यंत पोहोचलाय याची खुशाली मेसेजद्वारे पाहिजे असल्यास केवळ पंचेचाळीस रुपये भरून ती सुविधा घ्यायची सोय आहे शिवाय पासपोर्टसाठी कव्हर हवे असल्यास इथे पैसे भरायचे आणि रिसीट घ्यायची. मग ते पोष्टाने घरी येते.
पण आॅनलाईन फॉर्म भरताना मी एक छोटासा घोटाळा केलाच होता. जन्मठिकाण आणि जिल्हा या रकान्यात जन्मभूमी आणि जन्मभूमीचा जिल्हा म्हणून सांगलीऐवजी ठाणे अशी चूक माझ्याकडून झाली होती. मी भरलेली माहिती पासपोर्टवर प्रिंट होणार नसल्याने मी बिनधास्त होतो. पण आत गेल्यागेल्या सुरवातीलाच त्या मुलीने माझे नाव, पूर्ण पत्ता आणि शिक्षण विचारल्यानंतर ती माझ्या जन्मगावाकडे वळली. मी ते सांगितल्यावर “हे कोणत्या जिल्ह्यात येते?” अशी विचारणा झाली.
“सांगली.”
“मग तुम्ही ठाणे लिहून आणले आहे.”
मी स्वत:ची अक्कल लावून सांगलीतल्या जागेवर ठाण्याची जागा म्हणून कब्जा केल्यामुळे गप्प बसलो. मग बहुधा माझी दया येउुन तिने दोन जिल्ह्यांमधला प्रादेशिक तिडा सोडवून नीट केला. वास्तविक चूक लक्षात आल्यावर मीही तो सोडवायचा प्रयत्न केला होता पण मला ती माहिती बदलता आली नव्हती. तिने त्या सगळ्या कागदपत्रांपमधून लाईटबिल, आधारकार्ड, पॅनकार्ड आणि पासपोर्टच्या झेरॉक्स घउुन बाकीचे काही नको म्हणून सांगितले आणि केवळ तीच कागदपत्रे पुढच्याही सेक्शनमध्ये दाखवा म्हणून बजावले.
टोकन नंबर दिसण्यासाठी जागोजागी डिस्प्ले लावलेले आहेत. त्याही आकड्यांनी लोक बावरून जाउु नयेत म्हणून मदत करायला स्वयंसेवकही आहेत. कोणत्या टोकनचा नंबर आलाय हे ते मोठ्याने सांगतात. त्यामुळे शक्यतो चुकायला होत नाही. पुढे ‘बी’ आणि ‘सी’ सेक्शनमध्ये जाउुन तिथल्या साहेबांना तीच कागदपत्रे दाखवली. कागदपत्रे वेगवेगळ्या रंगाच्या पेनने चेक करून पुन्हा ती आपल्याच हातात देण्यात येतात. शेवटच्या सेक्शनमध्ये माझ्या जुन्या पासपोर्टवर पंचने छिदे्र मारून साहेबाने तो खराब केला आणि “झाले आता, निघा.” म्हणून त्यांनी मला बाहेरचा रस्ता दाखवला.
ती चेक केलेली कागदपत्रे माझ्याच हातात होती. हा बाबा तर “झाले. बाहेर जा.” म्हणतोय. पुन्हा विचारावे म्हटले तर तो उत्तर सांगायच्या मूडमध्ये दिसत नव्हता म्हणून सगळी लोक जाताहेत तिकडे गेलो. एक्झिट दरवाजावर उभ्या असलेल्या वॉचमनला विचारल्यावर त्यानेही बाहेरचाच रस्ता दाखवला.
त्या सर्वांनी चेक केलेला माझी ओळख, शिक्षण आणि कुठे रहातोय या पुराव्यांच्या झेरॉक्सचा गठ्ठा माझ्याकडेच होता आणि वॉचमनही तेवढ्याच निष्काळजीने बाहेर जा म्हणाल्यावर मी त्याला हातातले पेपर कुठे द्यायचे म्हणून विचारले.
“तुमच्याकडेच ठेवा.” असे उत्तर आले.
म्हणजे त्या सगळ्यांकडून पेपर तपासून घ्यायचे आणि तो बंडल घेउुन आपण घरी यायचे. पुढे पासपोर्टचे काय होईल माहित नाही, हे मला पटण्यासारखे नव्हते.
“पासपोर्ट नक्की घरी येईल ना?” म्हणून विचारल्यावर तो माझ्याकडे “काय येडा माणूस आहे, एवढ्यांदा सांगितले तरी कळत नाही.” अशा नजरेने पहात होता. डोक्यात डाउुट घेउुन बाहेर रिक्षात बसतो की नाही एवढ्यात पासपोर्ट सेवा केंद्राचा “तुमचा पासपोर्ट प्रिंटींगसाठी पाठवण्यात येत आहे.” असा मेसेज आला. मी ट्राफिकजाममधून घरी पोहोचतो की नाही तोपर्यंत “तुमचा पासपोर्ट प्रिंट झाला.” म्हणून मेसेज. पुन्हा थोडा वेळ गेल्यानंतर पोलीस व्हेरिफिकेशनचा मेसेज आणि संध्याकाळी साक्षात पोलिसांचा फोन! “तुमचा पासपोर्ट व्हेरिफिकेशनसाठी आला आहे. तुमची सगळी कागदपत्रे घेउुन उद्या सकाळी अकरा वाजता पोलीस स्टेशनला या.”
या सर्व गोष्टी काही तासांत घडल्या हे पचवणे माझ्यासारख्याला खूप जड जात होते. मग मी पोलीस स्टेशमध्ये देण्यासाठीची सोसायटीची एनओसी तेवढी घेतली. बाकीच्या झेरॉक्स होत्याच. मला कुठल्याही सरकारी आॅफिसमध्ये जाताना काहीही कारण नसताना उगाचच भीती वाटते. म्हणजे एकेक अनुभवच तसे आहेत. कुठलीही कागदपत्रे घेउुन जा, जो नसतो नेमका तोच कागद विचारला जातो. बरं पराभव मान्य केला तरी पुरेसे नाही. हे लोक त्यांच्या आॅफिसमधून आपल्याला आउुटच करतात.
बरोबर अकरा वाजता आमच्या एरियात झालेल्या चकचकीत पोलीसस्टेशनमध्ये वेळेआधीच गेलो. उगाच लफडी नकोत. खिडकीत बसलेल्या एका हवालदारमामांना “पासपोर्ट व्हेरीफिकेशन?” म्हणून विचारल्यावर त्यांनी दुसर्‍याबाजूने आत जा म्हणून सांगितले. दुसर्‍या बाजूने आत गेल्यावर मी कुठल्यातरी भलत्याच आॅफिसमध्ये प्रकटलो आणि तिथले सगळेजण माझ्याकडे “आता हा आणि कोण आला?” अशा नजरेने पाहू लागले. काहीतरी घोटाळा होता म्हणून तसाच बाहेर आलो पुन्हा “दुसर्‍या बाजूने आत..” असे दोनदा स्वत:शीच पुटपुटत ज्या गुप्तमार्गाने घुसलो ते समोर मुद्देमाल कक्ष लिहीलेल्या दरवाजाजवळ निघालो. समोरून एक हवालदार “अहो, तुम्ही इकडे काय करताय?” म्हणून ओरडल्यावर आपण नको त्या ठिकाणी अतिक्रमण केले आहे याची मला कल्पना आली. त्यांना काहीही उत्तर न देता अक्षरश: तिथून बाहेरच पळालो. मग तिथे उभा असणार्‍या एका जाणकार माणसाला विचारून खात्री करून घेतल्यावरच पुढल्या आॅफिसच्या दिशेने पाउुल उचलले.
दहा मिनीटांत पोलीस व्हेरीफिकेशन झाले. दोनतीन ठिकाणी माझ्या सह्या घेउुन व्हेरीफिकेशन फॉर्मवर फोटो चिकटवण्यात आले. पोलीसमामांच्या टॅबने माझा फोटो घेण्यात आला आणि त्याचदिवशी संध्याकाळी “तुमचा पासपोर्ट डिस्पॅच झाला.” असा मेसेज आला आणि माझा सरकारी यंत्रणेवरचा विश्वासच उडाला.
आॅफिसमध्ये असताना दुसर्‍यादिवशी बाराच्या आसपास बायकोचा फोन आला, “वॉट्सअप चा मेसेज बघून लगेच कॉल करा.” अशी आॅर्डर होती.
बायकोला स्मार्टफोन घेउुन दिल्यापासून अमेझॉन, फ्लिपकार्टवरच्या लेटेस्ट आॅफर्स, नको असलेली फर्निचर युनिट्स वगैरे पहावे लागते. अगदीच काही नसलं तरी ही फेसबुकवरच्या हजारो फोटोंपैकी कुठलेतरी इंटेरियरचे फोटो पाठवते आणि “आपण आपल्या घरी तसे करून घ्यायचे.” असे टुमणे मागे लावते. आता काय पाठवले आहे म्हणून मी मेसेज उघडला तर परवा जो पासपोर्ट रिन्यू करायला मी अपॉईंटमेंट घेतली होती त्या पासपोर्टचा खराखुरा फोटो होता. अवघ्या अठ्ठेचाळीस तासात पासपोर्ट घरी पोहोचवून एका सरकारी आॅफिसने सरकारी यंत्रणा किती कार्यक्षम असू शकते याचा प्रत्यय दिला होता.
“विनात्रासाचा एवढ्या लवकर निघतो तर आमचाही पासपोर्ट काढून घ्या ना.”
आता ‘सरकारी काम आणि सहा महिने थांब,’ ही सबबही उरली नव्हती कारण झालेल्या घटनांची साक्षीदारही तीच होती.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

पिशव्या बघायची खोड

Pishvya Baghaychi Khod picture

लंडनच्या बीबीसीत नसतील एवढया सनसनाटी बातम्या आडगेवाडीच्या देवानंद हेअर कटींग सलूनमध्ये चर्चेत असायच्या. गावातली कुठलीही खबर या ठिकाणी लागली नाही असे कधीच व्हायचे नाही. बारा तास इथे लोकांचा राबता असायचा. इलेक्शनची सभा, चावडीची मिटींग, बुडीत सोसायटीची चर्चा चार लोकांच्यात इथेच व्हायची. सलूनमध्ये येउुन बसायला कुणालाही मज्जाव नव्हता. उलट कोण आला की नारु हातातल्या धारदार शस्त्रासह नमस्कार घालून त्याचे स्वागतच करायचा.
गावात एकुलतं एक सलून असल्यामुळे नारुला बराच भाव होता. हा माणूस आधी रस्त्यावर बसून दाढया करायचा. दुसर्‍यांची डोकी कातरायचा. हे करून त्यानं पैसा मिळवला आणि मोठंच्या मोठं दुकान टाकलं. गिर्‍हाईकाला बसायला खुर्च्या आणल्या. कंगवे, स्नो, पावडर, आरसे कशाची कमी ठेवली नाही. तालुक्याला जाणारं गिर्‍हाईक नारुशेट म्हणत दुकानात यायला लागलं. सगळं व्यवस्थित होतं पण त्याला एक वाईट खोड होती. गिर्‍हाईकाच्या पिशव्या उघडून बघायची! गिर्‍हाईक खुर्चीत बसल्यावर त्याने ठेवलेल्या पिशवीत डोकावून बघणे हा त्याला छंदच जडला होता. माणूस पिशवीतलं काय घेणार नाही, पण पिशवी बघितल्याशिवाय सोडणार नाही. पहिल्यापासून त्याच्या हाताला वळणच पडलं होतं. त्यात त्याला काय आनंद मिळायचा देव जाणे! सगळेजण सांगून कंटाळले होते पण हा कुणाचेच ऐकत नव्हता.
एकदिवशी नारु दुकान बंद करायच्या घाईत होता तेवढयात “पटदिशी दाढी कर बाबा.” म्हणून गजा दुकानात घुसला. गिर्‍हाईकाला नाराज करणं नारुच्या नियमात बसत नव्हतं. गजानं गळयातली शबनम बॅग काढून कपाटाच्या दांडयाला अडकवली आणि दाढीसाठी तो खुर्चीत बसला. नारुनेही खुर्ची नीट करून गजाच्या गळयाभोवती नॅपकिन गुंडाळला. ब्रशवर क्रीम टाकली आणि नवीन पाण्याची वाटी भरून घेतली तेवढयात पंख्याच्या वार्‍याने पिशवी उगाच जराशी हलल्यासारखी झाली. नारुचे डोेळे चकाकले. आपण ह्याची पिशवी तपासायला कसे काय विसरलो याचे त्याला आश्चर्य वाटले. तो लगेच त्या पिशवीकडे सरकला. गजाला त्याची खोड माहित होतीच.
“नारबा, लेका लोकांच्या पिशव्या बघू नयेत.”
“एवढं काय सोनं असतं का त्यात?”
“सोनं असल्यावर तुझ्या दुकानात कशाला येईन मी? आणि काय असतं रे माझ्या पिशवीत? मागच्या वेळेलाही सगळयांच्या सोडून माझ्याच पिशवीमागे लागला होतास. लवकर सटकलो म्हणून बरं. नाहीतर…”
“मला एक कळत नाही, तुझ्या पिशवीकडं चालल्यावर तू का म्हणून घाबरतोस? काय गांजाबिंजाचे स्मगलिंग करतोस का काय तू?माझी उत्सुकता चाळवते ना अशामुळं!”
“उगंच पाल्हाळ लावत बसू नकोस. आधीच उशिर झालाय मला. दाढी कर लवकर.”
गजा खवळल्यावर नारु गुपचूप दाढीच्या मागे लागला. पिशवी तपासायला ही वेळ योग्य नाही हे त्याने बरोबर ओळखले. मग चांगला दम लागेपर्यंत गजाच्या दाढीला फेस काढला. बाजूला ठेवलेल्या पाकिटातलं ब्लेड मोडून वस्तर्‍यात घातलं. गडबडीनं एका बाजूनं दाढी ओढली आणि वस्तरा बाजूला ठेउुन तो गालातल्या गालात हसू लागला.
“आता आणि काय?”
“आता पिशवी बघतो की!”
“का?”
“आता आणून ठेवलीया एवढी तर बघायला नको?”
“नको.”
“वा वा! असं कधी होईल का?”
गजा काही बोलायच्या आत नारुनं ती बॅग हातात घेतली आणि जशी त्या झोळण्यासारख्या पिशवीची चेन ओढली तशी आतनं नागाची फडी बाहेर आली. तो भीतीनं ततपप करायला लागला. फणा उघडलेला नागोबा पुंगी वाजवल्यासारखा पिशवीतनंच डुलायला लागल्यावर नारु त्याच्यापुढं गारुडयासारखा घुमायला लागला. पिशवी टाकून द्यावी तर ही नसती बलामत दुकानात कुठल्यातरी अडचणीत घुसून बसेल ही भीती होती. बराचवेळ नागोबा आणि त्याची जुगलबंदी झाल्यावर मग गजाच अर्ध्या दाढीवरून उठला. त्यानं त्या खर्‍याखुर्‍या नागाची गुंडाळी केली, त्याच्यावर टॉवेल टाकला, बॅगेची चेन बंद करून ती पुन्हा होती तशी कपाटाच्या दांडयाला अडकवली आणि जणू काही झालेच नाही अशा अविर्भावात तो पुन्हा येउुन खुर्चीवर बसला. नारु थंडी भरल्यासारखा कापत होता.
“माझ्या पिशवीला हात लावू नको म्हणून का सांगत होतो कळलं का? आणि आता नीट दाढी कर नाहीतर कापचील माझं मुंडकं!”
थरथरत्या हातानेच नारुने पटापट दाढी आवरली आणि गजाला कोपरापासून रामराम केला, “आता या राजं.”
“अन् काखेतले केस?”
टारकन काखेतनं वस्तरा फिरला.
“अरे बाबा, जरा बेतानं घे की. का करतोस इथंच आप्रेशन?”
“चल उठ उठ. झालं सगळं. आवर लवकर. निघ आता.”
“हो हो जातो. तुझे पैसे किती झालेत ते तर सांग.”
“पैसे नकोत बाबा तुझं. पण पुन्हा या नागोबाला घेउुन माज्या दुकानात येउु नकोस.”
“बरं झालं अद्दल तर घडली तुला. उगीच कुणाच्याही पिशव्या उचकटत बसायचास.”
“नाही बाबा बघत आता. तू निघ लवकर!” गजाला त्याच्या हलणार्‍या पिशवीसकट कधी एकदा दुकानाबाहेर काढतोय असे त्याला झाले होते.
गजा गेल्यावर तिथंच हे सगळं बघत बसलेला दामा म्हणाला, “नार्‍या लेका, गजा काय शहाणा माणूस आहे का? सगळया घरात साप खेळवतोय आणि तू त्याच्या नादाला लागलायस होय?”
“पण त्याला काय अक्कल बिक्कल आहे का नाही? पिशवीतून कासरा नेल्यासारखा साप नेतोय ते. नेतोय ते नेईना का, दुसर्‍याच्या घरात तर ही पीडा सुटली तर काशी होईल का नाही सगळ्यांची?”
“सर्पमित्र का काहीतरी आहे म्हणे. सगळया घरात सापच साप आहेत. लोकं त्याच्या आजुबाजूला फिरकत नाहीत. सरपंच आणि पाटीलही या सापावरून त्याला टरकून असतात आणि तू चांगलं बाजारातनं कांदाभजी आणल्यासारखी त्याची पिशवी बघायला लागलायस.”
“मला काय माहित हा माणूस पिशवीतनं साप घेउुन हिंडतोय ते! आता कानाला खडा. आजपासून कुणाची पिशवी चुकूनही बघायची नाही बाबा. अद्दलच घडली म्हणायची आज!”
“शाबास भाद्दरा! यासाठी होउुन जाउुदे एक स्पेशल चहा.” असे म्हणत दामाने स्वत:च्या पैशाने चहाची आॅर्डर सोडली.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने