तुझ्याविना # २

2

इलाविया कॉर्प ही ट्रान्सफॉर्मर उद्योगातली चाळीस वर्षाची ख्यातनाम कंपनी होती. इलेक्ट्रिकल कॉईल्स आणि पॉवर सप्लाईज असा उल्लेख आला की पहिले नाव इलावियाचे यायचे. कंपनीचे पूर्ण भारतात जाळे होते. जवळजवळ सर्व राज्यांच्या राजधानीच्या शहरात कंपनीच्या शाखा होत्या. तिथे सेल्स आणि सर्व्हिसचे काम चालायचे. मुंबईत मटेरियल तयार व्हायचे आणि ते ऑर्डरनुसार मग सगळीकडे पाठवले जायचे. एकंदरीत कंपनी खूप छान होती. एकतर मला ‘रिसर्च अॅन्ड डेव्हलपमेंट’ मध्ये काम करायला मिळणार होते शिवाय इतर कंपन्यांच्या तुलनेत इथे सॅलरीही चांगली होती. म्हणून जेव्हा माझे कॅम्पस सिलेक्शन झाले त्यावेळी सगळ्या मुलांनी माझे अभिनंदन केले. सगळेजण इथे सिलेक्ट व्हायला आसूसले होते.
कंपनीने फक्त स्वत:च्या फायद्याचाच विचार करत नव्हती. त्यांच्या पॉलिसीमध्ये समाजासाठी खूप बांधिलक्या घालून घेतल्या होत्या. त्यापैकी एक म्हणजे कॅम्पस सिलेक्शन करून थेट कॉलेजमधूनच नवीन इंजिनियर्स घ्यायचे. नवीन विचारांच्या टॅलेंटला संधी देऊन कंपनी आणि इंजिनिअर या दोघांनाही फायदा होईल असा समन्वय साधायचा असे साधे सुत्र होते. त्यासाठी फायनल एक्झामआधी कंपनीचे एचआर आणि ट्रेनिंग सेंटरवाले आधिकारी वेगवेगळ्या कॉलेजमध्ये जाऊन तिथे एक्झाम आणि इंटरव्युव्ह घ्यायचे आणि मुलांचे सिलेक्शन व्हायचे. सिलेक्ट झालेल्या फायनल परिक्षेत मुलांना फर्स्ट क्लास मिळवण्याची सक्ती असयाची. फर्स्ट क्लास नाही मिळाला तर झालेले सिलेक्शन रद्द व्हायचे. सिलेक्ट झालेल्या मुलांना कंपनीकडून एक वर्षाची ट्रेनी इंजिनियर ही पोस्ट मिळायची. वर्षभर त्याचा परफॉर्मन्स पाहून जर तो खरोखर होतकरु असेल आणि त्याला घेण्याने कंपनीचा फायदा होण्यासारखे असेल तर ट्रेनीशिपचा अवधी संपल्याबरोबर लगेच त्याला परमनंट करत असत. म्हणून एकदा इथे सिलेक्ट झाले की नोकरीचा प्रश्न जवळजवळ सुटल्यासारखा असायचा. म्हणून सगळ्या मुलांना ही कंपनी हवी असायची.
एकदिवशी सकाळसकाळीच हे आधिकारी कोणतीही पूर्वसुचना न देता आमच्या पुण्याच्या कॉलेजमध्ये दाखल झाले. एका अर्थाने ते बरे झाले. मला सरप्राईज टेस्ट्स नेहमीच आवडत आलेल्या आहेत. जे काही व्हायचे असेल ते लगेच होऊन जाते. पण तेच आधी सांगितले की काही विचारायला नको. तोच तोच अभ्यास, त्याची पुन्हा पुन्हा तयारी करून मी तर बोअर होऊन जातो. त्या टेंशनमध्ये आपण ज्या परिक्षेत विचारल्या जाणार नाहीत अशा बर्‍याच गोष्टींचा अभ्यास करण्यात वेळ घालवतो. मी कितीतरी पेपर आदल्या दिवशी अभ्यास करून सोडवले आहेत. वास्तविक त्याचे एक साइंटिफिक सिक्रेट आहे, आज वाचलेल्या माहितीचा जवळजवळ ऐंशी टक्के भाग चोवीस तास आपल्या मेमरीत तसाच उपलब्ध असतो. त्यानंतर खूप गतीने तो आपण विसरत जातो. हे साइंटिफिक सिक्रेट जवळजवळ सगळ्या इंजिनियर लोकांना माहित आहे त्यामुळे ते जास्तीजास्त अभ्यास पेपराच्या आदल्या दिवशी करतात.
वर्षभर अभ्यास नसला केला तरी आदल्या दिवशी मात्र मी करायचोच. हा ताजा अभ्यास मला पेपर सोडवायला खूप मदत करायचा. एकदा पेपर हातात आला की मग तो भराभर उतरून काढायचो की डोक्यातली जड झालेली माहिती विसरायला मोकळा! एकदा ती माहिती पेपरावर उतरली की बात खतम. मग दुसर्‍या पेपरचे टेंशन घ्यायचे. पुन्हा झालेल्यावर चर्चा करायची नाही, हा नियम मी मला घालून घेतला होता. आमच्या वर्गात इमाने इतबारे वर्षभर अभ्यास करणारेही होते पण पेपराच्या आधी पुरेसा अभ्यास न केल्यामुळे त्यांना केटी लागलेल्या होत्या. त्यामुळे साधारण इंजिनियरला पेपराच्या आधीचा दिवस टाईमपास करणे अजिबात परवडत नाही. तो दिवस त्याच्या आयुष्यातला एक अतिशय महत्वाचा दिवस असतो.
सुरवातीला आम्हांला लेखी परिक्षा द्यायची होती. सोपी गणिते होती, चार पर्यायातून एक पर्याय निवडायचा होता. पण ती सोडवायला वेळ खूप कमी होता. शिवाय निगेटीव्ह मार्कींग सिस्टीम होती. म्हणजे एखादे उत्तर चुकीचे असेल तर तेवढे मार्क्स कमी व्हायचे. त्यामुळे थापा मारून उपयोग नव्हता. सगळ्यात महत्वाची गोष्ट म्हणजे तिथे इंटिग्रेशन वगैरे नाही हे पाहिल्यावर जीव भांड्यात पडला. इंटिग्रेशनने या प्रकाराने आमच्या सर्वांचा जीव काढला होता. त्यामानाने त्याचा सावत्र भाऊ डेरिवेटीव बरा होता. पण इंटिग्रेशन हे डेरिवेटीवच्या एकदम उलट असल्याने ते शिकताना माझे डेरिवेटीव ही विसरायला लागले. या इंटिग्रेशनने एवढा वैताग आणला होता की मी ते सोडवायला घेतले आणि पान भरून ते सोडवले की येणारे उत्तर हे विचारलेले मुळ उदाहरणच असायचे. शेवटी शेवटी त्या सापासारख्या दिसणार्‍या इंटिग्रेशनच्या चिन्हाची भीती वाटायला लागली. अभ्यासही असा होता, एक इंटिग्रेशन सोडवता सोडवता नाकी नऊ यायचे आणि आम्हांला डबल आणि ट्रिपल इंटिग्रेशन होते. पण चांगल्या मार्कांनी पास झाल्यावर त्याच्या तावडीतून एकदाचे सुटलो.
हा गणिताचा पेपर सोडवून झाल्यावर आम्हांला ‘ई-कॉमर्स’ या विषयावर एक निबंध लिहायला सांगण्यात आला. आम्ही त्याचे प्रकार, फायदे व उदाहरणे देऊन तो चांगल्यापैकी लिहीला. त्यानंतर आम्हांला लंचसाठी सुट्टी देण्यात आली आणि लंचनंतर एका क्लासरुममध्ये जमायला सांगितले. लंच करून आम्ही परत आलो तर तिथे परीक्षा दिलेले सर्वजण जमले होते. कंपनीचे आधिकारी निकाल जाहीर करायला तयार होते.
आमच्या कॉलेजमधल्या आठ मुलांनी ही टेस्ट क्लीअर केली होती आणि मी त्यातला एकजण होतो. आम्हा आठजणांना पुढची टेक्निकल टेस्ट द्यायची होती. माझी इलेक्ट्रॉनिक्स विषयांवर चांगलीच पकड असल्याने या टेक्निकल टेस्टचा काही प्रॉब्लेम नव्हता. पॉवर इलेक्ट्रॉनिक्स, मायक्रोकंट्रोलर किंवा इंटिग्रेटेड सर्किट्स काहीही विचारु देत, तो माझा प्रांत होता. त्यामुळे कसलीही चिंता नव्हती. आठमधून आम्ही पाचजण पुढे गेलो आणि इंटरव्युव्हनंतर तीनच उरले. विषेश म्हणजे मी ही त्यात होतो!
ही सगळी प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावर मागच्याच वर्षी आमचा एक सिनियर आशिष इलावियासाठीच सिलेक्ट झाला होता हे मला समजले. मी त्याला पर्सनली ओळखत नसलो तरी चेहर्‍यावरून ओळखले असते. पण राहून राहून हे नाव कुठेतरी ऐकले आहे असे सतत वाटत होते. त्यावेळी आयटी सेक्टर बूममध्ये होता आणि माझ्याबरोबर इलावियामध्ये जे दोघे सिलेक्ट झाले होते, ते इलावियानंतर आलेल्या इन्फोसिसच्या टेस्टला बसून तिकडेही सिलेक्ट झाले. त्यांना आयटीमध्ये जायचे होते म्हणून त्यांनी इन्फोसिसला पसंती दिली आणि इलावियासाठी मी एकटाच उरलो. मला मॅन्युफॅक्चरिंग कंपनीत काम करायचे होते आणि इलावियापेक्षा दुसरी चांगली संधी मिळाली नसती म्हणून माझा निर्णय पक्का होता.
इलावियाचा इंडियन मार्केटमध्ये चांगला शेअर होता एवढेच नाही तर त्यांच्या प्रॉडक्टसाठी लोक मागेल तेवढे पैसे देत होते. कंपनी प्रॉडक्ट क्वालिटीबाबत एवढी जागरुक होती की त्याच्याशी संबंधित काहीही प्रॉब्लेम येऊन प्रॉडक्टमध्ये बिघाड आला तर कस्टमरला काहीही प्रश्न न विचारता फ्री रिप्लेसमेंट द्यायची पॉलिसी होती. कस्टमर काय म्हणतोय तो मुद्दा पहिला आणि बाकीचे नंतर असे असल्याने कंपनीने सर्वत्र विश्वास संपादन केला होता.
ठाण्याजवळच असलेल्या मुलुंडमध्ये कंपनीचे हेड ऑफिस आणि चार डिव्हीजन होते. ट्रान्सफॉर्मर, स्विचगिअर, वॉटरपंप्स आणि कॉर्पोरेट. माझे सिलेक्शन ट्रान्सफॉर्मर डिवीजनसाठी झाले होते. खूप उच्च प्रतीचे ट्रान्सफॉर्मर आणि पॉवर सप्लाय हे आमचे मुख्य प्रॉडक्ट होते. त्यात माझा रोल असिस्टंट प्रॉडक्ट डिझाईनर म्हणून होता. पॉवर सप्लायमध्ये लागणारे सर्किट डिझाईन करून त्याचे प्रॉडक्टमध्ये फायनल टेस्टिंग करेपर्यंत आमचे काम होते. तसे संपूर्ण प्रॉडक्ट डिझाईन करायला स्वतंत्र डिझाईन टीम होती. ते प्रॉडक्ट कसे दिसायला हवे, कोणता पार्ट कोणत्या ठिकाणी जोडायला हवा, वर लावलेले स्टीकर कसे आकर्षक आणि माहितीयुक्त हवे या सर्व गोष्टींचा विचार करून ते डिझाईनिंग करत असत. आम्ही डिझाईन केलेले पार्ट्स हे बाहेरून न दिसता प्रॉडक्टच्या आत बसवलेले असत.
प्रॉडक्ट कसे हवे याचा सर्व्हे करायला एक टीम होती. ते ठिकठिकाणी जाऊन सर्व्हे करत आणि प्रॉडक्टमध्ये कशाप्रकारे सुधारणा करता येईल किंवा कोणते नवीन प्रॉडक्ट बनवायचे हे मार्केटिंग टीमला सांगत असत. मग मार्केटिंग टीम मागणीनुसार पुढे काय करायचे ठरवत असे. प्रॉडक्ट बनवायचे असेल तर मार्केटिंग आणि आमच्या वरचेवर मिंटींग होऊन त्यातून नवीन प्रॉडक्ट जन्मास येई. एकदा ते प्रॉडक्ट तयार झाले की एखाद्या मोठ्या कार्यक्रमात त्याचे लाँच होई. मग ऑर्डरप्रमाणे ते पाठवले जाई. आमच्या चॅनल पार्टनरना प्रॉडक्टचे ट्रेनिंग द्यायला मात्र आम्हांला जावे लागत असे. कुठल्याही प्रॉडक्टचा जन्म ते कस्टमरपर्यंतचा प्रवास साधारणपणे हा असा असतो.

कंपनी जॉईन केल्यावर सुरवातीचा आठवडा ट्रेनिंगचा होता. त्यात खूप सार्‍या गोष्टी होत्या. अगदी कस्टमरशी कसे वागावे इथपासून कंपनीच्या शॉपफ्लोअरवर काम करणार्‍या कामगाराची मानसिकता समजून घेऊन त्याच्याकडून हवे तसे प्रॉडक्शन काढून घेणे वगैरे. स्वत:ची कॉलनी नसल्याने कंपनीने आम्हा नवीन जॉईन झालेल्या लोकांसाठी दोन आठवड्यांसाठी हॉटेल बुक केले होते. त्यानंतर प्रत्येकाने रहायची व्यवस्था स्वत: पहायची होती. माझा कुणीही मित्र किंवा नातेवाईक मुंबईत नव्हता. त्यामुळे माझ्यासाठी रहायची व्यवस्था पहाणे हे थोडे अवघड काम होते. तरीही ट्रेनिंगच्या काळात दिल्लीवरून आलेल्या तिघांशी माझी ओळख झाली आणि अगदीच कुठे जागा मिळाली नाही तर आपण चौघेजण अॅडजस्ट करून राहू असे ते म्हणाले होते.
डोक्यातल्या ‘रहायच्या व्यवस्थेचा प्रश्न’ हा एक विषय सोडला तर एकंदरीत ट्रेनिंग चांगले होते. ट्रेनर्सनी इलाविया कोणकोणत्या बिझनेसमध्ये आहे इथपासून सुरवात करून, कंपनीची समाजाशी बांधिलकी, निसर्गासाठी करत असलेले अनोखे प्रोजेक्ट्स, कंपनीचे नियम, कंपनीच्या आवारात कोणत्या गोष्टी कराव्यात, कोणत्या गोष्टी टाळाव्यात या सगळ्या गोष्टींचे ट्रेनिंग दिले. नैतिकतेच्या बाबतीत कंपनीचे काटेकोर नियम होते. ते तोडलेले अजिबात चालत नसे. काहीही झाले तरी कोणत्याही प्रकारे सरकारचा टॅक्स बुडता कामा नये अशी थेट डायरेक्टर साहेबांची सर्वांना सूचना होती. एकुणएक व्यव्हार पारदर्शक असला पाहिजे अशी सर्वांना सक्त ताकीद होती. त्यात कसलाही बेजबाबदारपणा खपवून घेतला जाणार नाही हे ट्रेनिंगमध्येच सर्वांच्या मनात कोरले गेले पाहिजे असा त्यांचा आग्रह होता.
वेगवेगळ्या बिझनेसनुसार प्रत्येक डिवीजनसाठी कॉर्पोरेटच्या काही गाईडलाईन्स होत्या. त्या व्यवस्थित पाळल्या जाताहेत की नाही हे तपासायला स्वतंत्र ऑडिट टीम होत्या. रोजच्या व्यव्हारात नियम डावलून कोणतेही शॉर्टकट्स घेतले जात नाहीत हे वरचेवर तपासले जाई.
माझ्यासाठी म्हणाल तर हे ट्रेनिंग दुसर्‍या एका खास कारणासाठी फायदेशीर ठरले. स्विचगिअर डिव्हीजनमध्ये सिलेक्ट झालेल्या एका अप्रतिम सौंदर्याला एक आठवडा रोजच्या रोज पहाता आले. आमच्या बरोबर इलावियामध्ये सिलेक्ट झालेली ती एकुलती एक इंजिनिअर मुलगी होती. नेहमी पहिल्या रांगेत बसायची. आम्ही सर्वजण तिच्याकडेच पहात रहायचो. दोनतीन पुस्तकी किडे सोडले तर आम्ही तो आठवडा ट्रेनिंगबरोबर तिच्याकडे पहाण्यात घालवला. पुस्तकी किडे तर तिच्या बाजूला बसूनही समोर पहायचे. वास्तविक ते नॉर्मल लोक नव्हतेच. कोणत्याही सुंदर मुलीकडे लक्ष जाणे ही गोष्ट नॉर्मल या प्रकारात मोडते. ती मुलगी बाजूला बसलेली असताना समोर लक्ष न लागणे ही तर त्याहूनही नॉर्मल गोष्ट! पण हे लेकाचे असे, काय बोलणार! असे बावळे लोक तर मुलींनाही आवडत नाहीत.
ट्रेनिंगसाठी आलेल्या वीसजणांना मी चांगलाच लक्षात राहिलो होतो. त्याला माझा बावळटपणा कारणीभूत होता. ट्रेनिंगच्या पहिल्याचदिवशी आम्हाला एका ट्रेनिंगरुममध्ये बसायला सांगितले. ट्रेनर मुंबईच्या ट्राफिकमध्ये अडकल्याने आम्हाला अर्धा तास वाट पहावी लागेल असे सांगण्यात आले. तोपर्यंत वेळ घालवण्यासाठी आम्हांला चहा बिस्किटे देण्यात आली. दरम्यान आम्ही एकमेकांची ओळख करून घेतली. अर्धा तास उलटला तरी ट्रेनर येण्याचे चिन्ह दिसेना. आम्ही पुन्हा ट्रेनिंगरुममध्ये आमच्या जागेवर येऊन बसलो. पाऊणतास झाला असेल, खाडकन दरवाजा उघडला आणि गडबडीत रुमालाने कपाळावरचा घाम टिपत ट्रेनर आत आले.
जसे अचानक ते आत आले तसे पटकन आम्ही उठून उभा राहिलो आणि सर्वांनी त्यांना गुडमॉर्निंगने ग्रीट केले.
“वेरी गुडमॉर्निंग गाईज…” हातातले एक कसलेतरी पुस्तक टेबलावर ठेऊन स्मितहास्य करत त्यांनी आमच्याकडे नजर टाकली आणि पहिल्या रांगेतल्या मुलीवर नजर पडताच, “अॅन्ड ब्युटीफुल लेडी.” असे म्हणून त्यांनी आपले वाक्य पूर्ण केले. तिचा चेहरा समोरून दिसत नसला तरी तिच्या एकटीसाठी ‘ब्युटीफुल लेडी’ असा उल्लेख केल्याने लाजेने गोर्‍यामोर्‍या झालेल्या तिच्या चेहर्‍यावरची लाली माझ्या नजरेतून सुटली नाही. पोरी खरंच लाजल्या की जाम क्युट दिसतात.
ट्रेनरनी लेट आल्याबद्दल पहिल्यांदा सर्वांची माफी मागितली आणि सर्वांना बसून घ्या असा हातानेच सिग्नल दिला. माझ्याशिवाय सगळेजण खुर्चीत बसले आणि मी कसा कोण जाणे, अचानक धडपडून पडलो. पडलो ते ठीक होते पण मोठा आवाज झाला. खाली बसताना माझे लक्ष खुर्चीवर नव्हते. पहिल्या रांगेतल्या तिच्याकडे पहातच खाली बसत होतो. बसायला पिक्चर थियेटरमध्ये असतात तशा आरामखुर्च्या होत्या. उठून उभा राहिल्यावर त्या आपोआप फोल्ड व्हायच्या. मी उठल्यावर ती तशीच फोल्ड झालेली. तिचा बेस नीट करून बसायचे होते पण बसण्यावर लक्ष नसल्याने मी तसाच बसलो आणि माझी फजिती झाली. मी धांदरटासारखा अशा अवस्थेत पडलो होतो की सर्वजण हसायला लागले.
मला खूप लाजल्यासारखे झाले. सर्वांसमोर अशा प्रकारचा अपमान झाल्यावर काय होते, ते अनुभवल्याशिवाय कळत नाही. मला धड उठताही येईना. अजिबात वेळ न घालवता लगेच तिथून बाहेर पडावे असे मन म्हणू लागले. निदान इथे जमलेल्या वीसजणांना तरी आपला चेहरा दाखवू नये असे वाटत होते. पण काहीतरी गडबड झाल्याचे ट्रेनरच्या लक्षात आल्यावर ते धावतच माझ्याकडे आले. मला हात देऊन त्यांनी उठवले, खुर्चीचा बेस नीट करून त्यात मला बसवले आणि पाणी प्यायला दिले. सगळ्यांना शांत रहा असे सांगून त्यांनी इलावियामध्ये त्यांच्याबरोबर घडलेला किस्सा सांगितला. शिवाय असा काही संकटाचा प्रसंग कुणावर आलाच तर त्याच्यावर न हसता समोरच्याला पटकन मदत करायला हवी असा संदेश त्यांनी सर्वांना दिला.
पहिल्याच दिवशी वॉशरुमच्या पारदर्शक काचेला डोके आपटून त्यांच्या कपाळावर तीन टाके पडले होते. वॉशरुमच्या दरवाजाची काच एवढी पारदर्शक होती की मुळात तिथे काच आहे हे लक्षात न आल्याने त्यांच्यावर तो प्रसंग ओढवला होता. त्यावर खूप वर्षे लोटली होती. इलावियाचे ते परमनंट ट्रेनर होते पण कपाळावरच्या तीन टाक्यांची खूण तशीच होती, ती त्यांनी सर्वांना दाखवली. त्यांची गोष्ट ऐकल्यावर जरा बरे वाटले. अशा प्रसंगात एकटाच असेल तर आपणच आपल्याला बावळट वाटायला लागतो पण तसे नव्हते. त्यानंतर सर्वांचे इंट्रोडक्शन झाले. त्यावेळी मी सांगितलेले माझे नाव कुणीही विसरणार नाही याची मला खात्री होती. तशी चोख व्यवस्था मी करूनच ठेवली होती. या सगळ्या घोळात पहिल्या रांगेत बसलेलीचे नाव आर्या आहे हे समजले. हे नाव माझे पुढचे सगळे आयुष्य बदलून टाकणार आहे याची त्यावेळी मला पुसटशीही कल्पणा नव्हती.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

तुझ्याविना # १

t

टाईमऑफिस समोरच्या रिकाम्या बेंंचवर बसून मी घड्याळात नऊ वाजायची वाट पहात बसलो होतो. कंपनी जॉईन केल्यानंतर एका आठवड्याच्या इंडक्शन प्रोग्रामनंतर मी माझ्या नेहमीच्या शिफ्ट टायमिंगला सकाळी सात वाजता आलो होतो. टाईमऑफिसमध्ये इंडक्शन संपल्याचे सांगितले. त्यानंतर त्यांनी खूप सार्‍या फॉर्मवर सह्या घेतल्या, मला नवीन आयकार्ड दिले आणि मला ‘रिसर्च अॅन्ड डेव्हलपमेंट’ या डिपार्टमेंटमध्ये जायचे आहे ही माहिती दिली. वास्तविक आमचा प्लांट पहिल्या शिफ्टला सकाळी सातलाच सुरू होतो पण ज्या डिपार्टमेंटमध्ये मी जाणार होतो ते जनरल शिफ्टमध्ये असल्याने मला नऊ वाजेपर्यंत वाट पहावी लागणार होती. शिवाय दुसर्‍या दिवशीपासून मला सातला न येता नऊ वाजता यायचे होते हे समजले.
वास्तविक मला त्यांनी टाईमऑफिसमध्येच थांबायला सांगितले होते पण तिथल्या सोफ्यावर बसल्यावर जो आत येईल तो माझ्याकडे मी बावळट असल्यासारखा पहात होता. त्यांच्या तशा पहाण्याने मला अवघडल्यासारखे झाले होते. म्हणून मी टाईमऑफिसच्या बाहेर असलेल्या रिकाम्या बाकांवर बसून अवतीभोवती पहात होतो.
नुकतेच मिळालेले आयकार्ड मी टाईममशीनवर फ्लॅश केले, मशिनवरचा हिरवा दिवा लागला आणि डिस्प्लेवर माझा नंबर चमकला. असे कार्ड मिळावे म्हणून कॉलेजमध्ये असताना जीवाचा आटापिटा केलेला आठवला. परीक्षेच्या काळात तर अभ्यासाच्या टेन्शनने खोलीत कोंडून घेतले होते. एकतर कॅम्पस सिलेक्शन झालेले. परीक्षेत फेल झालो तर त्या सिलेक्शनचा काहीही उपयोग नव्हता. म्हणून आलेली एक्झाम फर्स्ट क्लासनेच पास व्हायला हवी हे प्रेशर होते. पण ते मी यशस्वीरित्या पार केले.
आजुबाजूला मोठमोठया मशिन्स आवाज करत होत्या. सामान वाहून नेणार्‍या पिवळ्या रंगाच्या फोर्कलिफ्ट मधूनच धावत होत्या. निळा ड्रेस आणि हेल्मेट घालून काम करणारे कामगार प्रोग्राम केल्याप्रमाणे शांतपणे काम करत होते. धातुच्या प्लेट्स कापणारी मशीन ठराविक वेळाने प्लेट पंचिंगचा आवाज करत होती. ठिकठिकाणी सेफ्टी, आगीपासून संरक्षण, सुरक्षित काम करण्याच्या पद्धती यासारखे अनेक तक्ते पिलर्सवर लटकवलेले दिसत होते.
तयार झालेले मटेरियल घेऊन फोर्कलिफ्ट स्टोअर्सकडे जात होत्या. तिथे बॉक्सपॅक केलेले सामान डिस्पॅचसाठी व्यवस्थित रचून तयार होते. वातावरणात नेलपॉलिशसारखा गंध भरून राहिला होता. ओव्हरहेड क्रेन्स आपोआप इकडेतिकडे सरकल्यासारखे वाटत होते. त्याला कोण ऑपरेट करत आहे हे समजत नव्हते. आजुबाजुला वॉशरुमला जाणारे लोक माझ्या कुतुहलमिश्रित चेहर्‍याकडे पहात होते. इंजिनिअरिंगनंतर हा माझा पहिलाच जॉब असल्याने एवढ्या मोठ्या कंपनीचा माहोल माझ्यासाठी एकदमच नवीन होता.

घड्याळात नऊला पाच मिनीटे कमी असताना एका विचित्र माणसाने टाईममशिनवर त्याचे आयकार्ड फ्लॅश केले. माझी नजर आपोआपच त्याच्याकडे गेली. कुणाचीही नजर जाईल असाच तो वाटत होता. थोडासा बुटका, अंगाने जाड, दाट भुवया असलेला हा माणूस टिपीकल सरकारी ऑफिसमधल्या कामचोर आधिकार्‍यासारखा वाटत होता. रंग काळा आणि डोक्यावर पडलेले टक्कल इंडस्ट्रिचा अनुभव दाखवित होते.
त्याने क्रीम कलरचा सुमार डगळा शर्ट घातला होता. इनशर्ट करण्याची नवीन पद्धतही अशी होती, पुढच्या डाव्या बाजूचा शर्ट इन होता तर मागच्या बाजुचा तसाच ओपन सोडला होता. पॅन्टचा रंग कोणे एके काळी तपकिरी असावा. पॅन्टची उंची पायात घातलेले सॉक्स व्यवस्थित दिसतील अशा बेताने ठेवली होती. त्यात भर म्हणून की काय, पॅन्टचे तुटलेले एक बक्कल चालताना प्रत्येक पावलागणिक वर खाली होत होते. त्या माणसाला कशाचीही तमा नव्हती. तो निवांतपणे जड बॅग पाठीवर घेऊन चालला होता.
एवढ्या मोठ्या कंपनीत काम करणारा हा माणूस असा कसा रहात असेल या विचाराने मला विषेश वाटले. नऊ वाजले आणि मला टाईमऑफिसमधून तुमच्या डिपार्टमेंटमध्ये जा असे सांगण्यात आल्यावर मी माझ्या ऑफिसच्या शोधाला लागलो. ते तिसर्‍या मजल्यावर होते.
लिफ्टने तिसर्‍या मजल्यावर आलो. काचेचा दरवाजा उघडून कॉरिडॉरमध्ये आत घुसताच थंड एसीची हवा जाणवली. कॉरिडॉरमध्ये वेगवेगळ्या डिपार्टमेंटची नावे लटकवली होती. मी माझ्या ‘रिसर्च अॅन्ड डेव्हलपमेंट’ या बोर्डजवळ आलो. दरवाजाला पुन्हा तसाच स्मार्टकार्ड रीडर लावला होता. हळूच दरवाजा ढकलून पाहिला पण तो बंद होता. काचेच्या दरवाजातून आत पाहिले तर कोणतरी बसलेले दिसत होते.
मी दरवाजा वाजवला तर आतून “कोण आहे रे तिकडे? जरा बघ कोण दरवाजा वाजवतोय ते?” असा आवाज आला. मी सावरून उभा राहिलो. दुसर्‍या क्षणाला एका स्मार्ट दिसणार्‍या माणसाने दरवाजा उघडला आणि मी उडालोच. मघाशी टाईमऑफिसजवळ मी जो माणूस पाहिला होता तो समोरच्या खुर्चीवर इडली सांबारावर ताव मारत बसला होता. प्लास्टिकच्या कपात ओतलेले सांबार खाली ठेवलेल्या पेपरावर सांडले होते. एकूण टेबलच खूप सार्‍या पेपरांनी भरलेले होते.
मी डिपार्टमेंटच्या आत गेल्यावर त्याने मला हातानेच समोरच्या खुर्चीवर बस म्हणून सांगितले. मी निमुटपणे त्याच्या समोरच्या खुर्चीवर बसलो. खाताना तोंडाचा होत असलेला आवाजाचे त्याला काही वाटत नव्हते. तो आवाज येत असताना काहीच होत नाही असे समजून मख्खासारखे बसून रहायला मला खूप कष्ट घ्यावे लागत होते. ज्याने मला आत घेतले तो माणूस आमच्या दोघांकडे दुर्लक्ष करत दुसर्‍या खुर्चीवर बसून काहीतरी लिहीण्यात मग्न होता. बॉस नाष्ता झाल्यावर मला तसेच बसायला सांगून हात धुवायला पळाला. तो परत आल्यावर मी पटकन उभा राहिलो. स्वत:च्या ओळखीवर अजिबात वेळ न दवडता त्याने त्या स्मार्ट असिस्टंची ओळख करून दिली, “हा मल्लू. आणि मल्लू, ह्याला आपले नियम सांग आणि काहीतरी काम दे. हा मोकळा बसलेला दिसता कामा नये.”
मल्लूने आज्ञेचे पालन केले व मला आतल्या बाजुस असलेल्या लॅबमध्ये चलायला सांगितले. मला बॉसचे नावही माहित नव्हते म्हणून मी विचारले, “सर तुमचे नाव?”
“बॅनर्जी. पी. के. बॅनर्जी. मी सिनीयर मॅनेजर आहे आणि या डिपार्टमेंटचा हेड.” जेम्स बॉन्ड स्टायलित बॉसने माहिती सांगितली.
“मी समीर देशमुख.” शेकहॅन्ड करावा म्हणून मी माझा हात पुढे केला पण त्याला त्यात इंटरेस्ट नव्हता. त्याऐवजी त्याने खिशात हात घालून रुमाल काढला, तोंड पुसले आणि पुन्हा खिशात ठेवला.
“मला माहित आहे. टाईम ऑफिसरने मला सांगितले आहे. बाय द वे तू इलेक्ट्रॉनिक्स आहेस ना?”
“हो सर.”
“मग लॅबमध्ये जा आणि काहीतरी कामाचे शिक. टाईमपास करु नकोस.”
“यस सर.”
आत जाऊन पहातोय तर आतले सगळेजण माझी वाटच पहात बसले होते. लॅबमध्ये व्यवस्थित टेबले मांडलेली होती आणि सगळ्या ठिकाणी कुणीतरी बसलेले होते. मला जे दोन मोकळे टेबल दिसले, त्यातल्या एकावर मी माझी बॅग ठेवली. नवीन असल्याने मला सगळ्यांनी गराडाच घातला. नाव, कॉलेज वगैरे माहिती विचारली. सर्वांनी त्यांची ओळख सांगितली. बरेचजण कॉम्प्युटरवर प्रोग्राम लिहीत बसले होते, त्यांचीही मला ओळख करून देण्यात आली. ते बिचारे कशाचातरी प्रोग्राम लिहीण्यात हरवले होते. त्यांना बॉसने बहुतेक भरपूर काम दिले असावे.
मी माझ्या टेबलवर बसल्या बसल्या लॅबमध्ये नजर टाकली. एकदम झकास होती. आम्हांला प्रॅक्टिकलला हातदेखील लावायला न मिळालेले मटेरियल इथे रोजच्या कामासाठी होते. ऑसिलोस्कोप्स, फंक्शन जनरेटर्स, पॉवर सप्लाय, काय नव्हते तिथे? डिझायनर्स त्यांची प्रॉडक्ट प्रोटोटाईप घेऊन चेक करण्यात मग्न होते. हॉस्पिटलमध्ये मॉनिटवर वेव्ज दिसतात तशा त्यांच्या टेस्टिंगमध्ये दिसत होत्या.
लॅबच्या भिंतीलाच एक कपाट बनवून घेऊन त्यात रेझिस्टर्स, ट्रान्झिटर्स, कपॅसिटर्स, आयसीज असे खूप छोटे छोटे साहित्य ठेवलेले होते. इथे बसलेला प्रत्येकजण आपापल्या कामात मग्न होता. माझी ओळख वगैरे झाल्यानंतर सर्वजण आपापल्या जागेवर बसून कामाला लागले. मी माझ्या टेबलवर बसून पाण्याचे दोन घोट घेतले.
थोड्या वेळाने ही लॅब सतत बॉसच्या नजरेखाली असते याची मला माहिती मिळाली. लॅबच्या चारी कोपर्‍यात चार कॅमेरे लावण्यात आले होते आणि त्याचा मॉनिटर बॉसच्या टेबलावर होता. लॅबमधला प्रत्येक माणूस काय करतोय याच्यावर बॅनर्जीची बारीक नजर असायची. त्याच्याशी नीट वागणाराला तो काही बोलत नसे पण त्याने सांगितलेले काम करायला कुणी अढीबाजी केली की त्याची काही खैर नसे. त्याच्या मागेच तो लागायचा अशी त्याची कीर्ती होती.
माझा पुस्तकी अभ्यास खूप होता पण प्रक्टिकलचा एवढा अनुभव नव्हता. इथले टेक्निशियन खूप अनुभवी होते. माझे जेवढे वय नव्हते तेवढा या क्षेत्रात त्यांचा अनुभव होता ते पाहून मला बरे वाटले. मला खूप काही शिकण्यासारखे होते. एकटा बॉस सोडला तर बाकीचे सगळे ठीक होते. सर्वांनी बॅनर्जी आणि त्यांचा अनुभव सांगितल्यावर एक गोष्ट मला जाणवली आणि ती म्हणजे पुढचे एक वर्ष माझ्यासाठी खूप कठीण जाणार आहे. एक म्हणजे लॅबमध्ये लावलेला तो सततचा सीसीटीव्ही आणि असला सणकी बॉस.
मी बाजूलाच उभ्या असलेल्या भाटियाला विचारले, “इथे आशिष म्हणून कोण होता का?”
“का?
“इथे आमच्या कॉलेजमधल्या एका आशिषचे कॅम्पस सिलेक्शन झाले होते.”
“डाव्या डोळ्यांवर खुण आहे त्याच्या?”
“हो.” मला आमच्या कॉलेजमधला हँडसम आशिष आठवला. एका मुलीवरून कॉलेजमध्ये राडा झाला होता त्यात आशिषचा डोळा जाता जाता वाचला होता.
“हो. तो इथेच आहे. त्याच्या ट्रेनिशिपनंतर कन्फर्म झालाय तो.”
“कुठाय मग तो?”
“तो गुवाहाटीला गेलाय. एकदोन दिवसात येईल परत.”

लंचनंतर आम्ही सगळेजण भाटियाच्या टेबलजवळ उभा राहून गप्पा मारत होतो तर बॉसचे पित्त खवळले. असे सगळेजण एकत्र आलो की हे लोक आपल्याविरुद्ध कट करतायत की काय असे त्याला वाटे. लगेच आरडाओरडा करून त्याने आम्हांला आमच्या जाग्यावर पळवले. साडेतीन वाजता टाईम संपल्यावर मी घरी जायला निघाल्यावर त्याने मला अडवले. मी घरी निघालोय म्हटल्यावर “आपले ऑफिस ऑफिशियली पाच वाजता सुटते.” ही नवीन माहिती त्याने मला पुरवली.
“पण आज मी सात वाजता आलो होतो. मला साडेतीनला निघायला सांगितलंय.”
“कुणी?”
“टाईमऑफिसमधून.”
त्याने लगेच टाईमऑफिसला फोन लावला पण पलीकडून तो उचलला गेला नसावा. त्याने मला पुन्हा लॅबमध्ये जाऊन बसायला सांगितले. माझा पहिला दिवस असल्याने मला काही बोलता येईना. निमुटपणे लॅबमध्ये गेलो व तसाच बसून राहिलो. टेक्निशियन्स त्यांच्या कामात व्यस्त होते. मी काय करतोय हे विचारायला तो आत आला नाही. पाच वाजता पहिल्यांदा मल्लू पळाला त्यानंतर सहाला बॅनर्जी गेला. त्यानंतर तिथले टेक्निशियन आणि त्यांच्यासोबत मी. कंपनीने दिलेल्या हॉटेलवर मी गेलो. मला माझी रहाण्याची व्यवस्था पहायला एका आठवडयाचा वेळ होता.

दुसर्‍याच दिवशी आशिष गुवाहाटीवरून परत आला. मला पाहताच त्याने पटकन ओळखले. शेवटी कॉलेजचा अभिमान असतोच की! जवळ येत पाठीवर हात टाकत त्याने विचारले, “अरे बाकीचे दोघे कुठायत?” त्याला इथे आमच्या तिघांचे सिलेक्शन झालेले माहित होते.
“ते इन्फोसिसमध्ये गेले.”
“आणि तू कशाला इथे आलास?”
“मला मॅन्युफॅक्चरिंग कंपनीत काम करायचे होते.”
“मग बेस्ट ऑफ लक!” हा साला सरळ काही ते सांगत नव्हता. नुसता हसून कॉमेंट्स करायचा.
मी बोलता बोलता त्याला माझा रहाण्याचा प्रॉब्लेम सांगितला त्यावेळी तर तो जाम खुश झाला.
“हे तर जाम भारी आहे मग.”
“का? मला टेन्शन आलेय आठवड्यात कुठे कुठे घर शोधू म्हणून आणि तू काय हसतोयस?”
“तुझा प्रॉब्लेम सुटला म्हणून समज पण तुला अर्धा रेंट द्यायला लागेल.”
“काय म्हणालास?”
“अरे यार मी एकटाच रहातो इथे. आजच्या आज ये माझ्या फ्लॅटवर. कुठाय तुझे सामान?”
मी आनंदाने उडालोच! माझ्याकडे एका ट्रॅव्हलिंगच्या बॅगेशिवाय काहीही सामान नव्हते. हॉटेल सोडून लगेच मी त्याच्या भाड्याच्या फ्लॅटवर शिफ्ट झालो. दोघांसाठी तो फ्लॅट खूप मोठा होता. कंपनीपासून अर्ध्या तासात घर! ठाण्याचे घोडबंदर रोड म्हणजे हाय फाय लोकांची वस्ती. घरमालक परदेशी असल्याने हा फ्लॅट आम्हांला भाड्याने मिळाला होता. फुल फर्निश्ड. शिवाय आशिषने फ्रिज आणि ओव्हनही घेतलेला. या दोन वस्तू बॅचलर लोकांना किती महत्वाच्या असतात हे दुसर्‍यांना समजणार नाही.
फ्लॅटमध्ये गेल्यावर मी त्याच्याजवळ डाव्या डोळ्यावरच्या खुणेचा विषय काढला. त्यावर हळूवार हात फिरवत तो बोलला, “काय करणार, आपल्या स्वीटीने हा मार्क दिलाय!”
“कुठाय ती आता?”
“पुण्यात एमबीए करतीये.”
“ब्रेकअप वगैरे झालं की काय तुमचं?”
“कम ऑन यार! या सगळ्या राड्यानंतर तर आमचे जमले.”
“काय सांगतोस?”
“मग काय, या पोरींचे कळत नाही यार. एवढी वर्षे मागे लागलो तर मला जुमानले नाही. शेवटी भावाला मला वॉर्निंग देण्याबद्दल सांगितले. त्याने वॉर्निंग द्यायची सोडून अजून अर्धा डझन पोरांना घेऊन कॉलेजमध्ये येऊन मला चांगलाच चोपला.”
“मग?”
“मग काय, पुढचा एक महिना घरीच होतो. एक पाय प्लास्टरमध्ये आणि काखेत कुबड्या घेऊन.”
“आयला! एवढा मार लागलेला?”
“काही विचारु नकोस.”
“मग?”
“एकदिवशी तीच मला शोधत आली आमच्या घरी. सॉरी बोलली. मी दादाला फक्त वॉर्न कर बोलले होते, तो मारेल असं वाटलं नव्हतं म्हणाली. मग एकदोन दिवस सोडून नारळपाणी वगैरे घेऊन घरी यायला लागली. पुढच्या महिन्याभराने तिने मला प्रपोज केलं.”
“तिने?”
“हो तिनेच. काय माहित काय वाटले तिला. नाऊ, आम्ही हॅपी कपल आहोत.”
“ लग्नही केले तुम्ही?”
“नाही अजून. पण तिने सांगितलेय, आईबाबा तयार आहेत पण अजून सिक्सपॅकवाला भाऊ नाही. त्याने ऐकले नाही तर मी पळून येईन तुझ्याबरोबर म्हणाली आहे.”

आम्ही जरी एका डिपार्टमेंटमध्ये आलो असलो तरी आशिष तिथे फार काळ टिकला नाही. सेल्सची एक चांगली संधी आल्यावर त्याने स्वीचगिअर डिव्हीजनला अप्लाय केले आणि तिकडे सिलेक्ट झाला. सेल्स हा त्याचा आवडीचा विषय होता. मग तो इथे रिसर्च आणि डेव्हलपमेंटला कशाला थांबेल?
त्याच्याकडून स्वत: बॅनर्जीने हॅन्डओव्हर घेतला आणि नंतर ते सारे काम त्याने माझ्यावर टाकले. ही त्याची जुनी सवय होती. आशिष दोन गोष्टींमुळे खूप आनंदी झाला होता. एक म्हणजे बॅनर्जीच्या तावडीतून त्याची सुटका आणि दुसरे म्हणजे त्याला ट्रॅव्हलिंग खूप आवडायचे. शिवाय नवीन पोस्ट वेस्टझोन रिजनल सेल्स मॅनेजर! त्याला पूर्ण पश्चिम भारत फिरायचा होता. त्याने पहिल्या आठवड्यापासूनच सुरवात केली. आम्ही ऑफिसमध्ये भेटत नसलो तरी एका फ्लॅटमध्ये रहात होतो. त्यामुळे दिवसभराच्या घडामोडी घरी आल्यावर बोलायचो.
त्याच्या नव्या रोलमध्ये तो लगेचच रुळला. महिन्यातून एखादा आठवडा तो फ्लॅटवर असायचा नाहीतर सततची आऊटस्टेशन टूर. इतरवेळी मी एकटाच भूतासारखा घरात असायचो. शेवटी एकदाचा मुंबईत सेटल झालो. मुंबईत रहायची सोय करणे मला वाटले तितके अवघड नव्हते. कंपनी जॉईन केल्यानंतर इंडक्शन प्रोग्रामचा पहिला आठवडा मी नुसत्या ‘आता रहायचे काय करायचे?’ या विचारात घालवला होता.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

एक रात, MSEB के साथ!

MSEB

लोकांच्या शनिवारच्या रात्री कशा असतात? आहाहा…एकतर उद्या सुट्टी आहे या विचारानेच धुंदी चढलेली असते. त्या फिलींगची सुरवात ऑफिसमधून निघाल्या निघाल्याच होते. वास्तविक शनिवारचा सेकंड हाफदेखील तसा वाईट नसतो. काही सुखी लोकांना तर शनिवारीच सुट्टी असते. हे यांचे पूर्वजन्मीचे पुण्यच होय. त्यांना शनिवार रात्रीचा काही फरक पडत नाही. त्यांच्यासाठी शुक्रवार वीकेंड.
मग कधी नव्हे तो एखादा पेग घेतला, टीव्ही बघत बसला, जेवण वगैरे आटोपल्यावर थंडगार एसीत …जाऊदे कशाला उगाच लोकांच्या खाजगी तपशिलात शिरा, पण एकंदरीत शनिवारची संध्याकाळ आणि रात्र मदहोश असते. आमचीही कधीकाळी असायची. पण एमएसईबीच्या कारनाम्यांनी हल्ली ती खराब व्हायला लागली आहे.
पोरांच्या शाळेला उन्हाळ्याची सुट्टी असल्याने बायको माहेरी होती. खूप दिवसांनी एक चांगले पुस्तक हातात आले होते. एका कथेच्या महत्वाच्या वळणावर आलो होतो आणि अचानक लाईट गेली. मोबाईममध्ये पाहिले, रात्रीचे साडेबारा वाजले होते. शनिवारी रात्री साडेबाराचे टाईम म्हणजे मुंबईकरांसाठी नॉर्मल असते.
दरवाजा उघडून पाहिले तर जिन्यातली लाईट होती. आमच्याबरोबर बाजूचीही लाईट गेलेली म्हणून ते ही लोक बाहेर जमले होते. खालच्या मजल्यावरची लाईट जशीच्या तशी चालू होती. म्हणजे ऐनवेळी जाणार्‍या लाईटची अशी व्यवस्था आमच्याच वाट्याला आली होती. पहिल्यांदा वॉचमनला फोन केला आणि आमच्या मीटरच्या जागी दिवाळी वगैरे चालू आहे काय ते विचारले. गेल्या पंधरा दिवसांत तिथे तीनवेळा फटाके फुटले होते. फक्त आमच्याच मजल्यावरची लाईट जात होती. शेवटी थोड्याशा कारणावरून पेट घेणारा ज्वालाग्रही पार्ट बदलण्यात आला होता असे मला समजले होते.
वॉचमनने मीटरजवळ काहीही झालेले नसून सोसायटीच्या आवारात असलेल्या ट्रान्सफॉर्मरकडे केबल जळत असल्याचे सांगितले. तो भाग एमएसईबीच्या अखत्यारीत येत असल्याने तिथे अतिशहाणपणा करून उपयोग नव्हता. एमएसईबीला फोन केला. बिझी आला. सतत अर्धा तास व्यर्थ फोन करत होतो. तो लेकाचा वायरमन एवढ्या रात्री अर्धा तास कुणाशी बोलत होता कळायला मार्ग नव्हता. एकदाचा फोन लागला पण तो उचलला जाईना. लगेच उचलेल तर एमएसईबी कसली? रात्रपाळीत शटडाऊनवर काम करायला त्यांच्या ऑफिसमध्ये तिघेचौघे असतात, ही आगाऊ माहिती आमच्याकडे होती. चौथ्या मजल्यावरून खाली आलो तर शेवटच्या मजल्यावरची जी एक फेज गेली होती, त्या घरातले बहुतेकजण खाली उतरलेले. नुसता खाली उतरून उपयोग नव्हता तर त्यांच्या ऑफिसमध्ये जाऊन कुणालातरी घेऊन येऊया म्हणून मी आणि माझा एक मित्र गाडीवरून निघालो.
ऑफिसमध्ये गेलो तर ऑफिस बंद! बाजूलाच उभा असणार्‍या एका वॉचमनला विचारले तर, “ऑफिस इधरसे शिफ्ट हो गया है.” ही नवीन माहिती मिळाली.
“किधर?”
मग त्यानेही नवीन जागेच्या खाणाखुणा सांगितल्या आणि आम्ही कधीही न पाहिलेले नवीन ऑफिस आणि त्यात बसलेल्या वायरमनच्या शोधात निघालो. त्याने सांगितलेल्या ठिकाणी गेलो, सुनसान जागा होती. भरपूर सगळी कुत्री मेल्यासारखी पडली होती. आम्ही पत्ता विचारायला कोण माणूस दिसतोय का ते शोधू लागलो. इतक्यात एक रिक्षा आली आणि त्यातून एकजण उतरला. त्याला पत्ता विचारल्यावर त्याने अजून थोड्या जास्त सुनसान जागेवर जा म्हणून सांगितले. तिथेही जाऊन पाहिले पण एमएसईबीचा काहीही मागमूस नव्हता. खाली उतरून कुठे बोर्ड वगैरे दिसतोय का ते पहात होतो. एकतर घरातून चित्रविचित्र बरमुड्यावरच बाहेर पडल्याने तिथल्या कुत्र्यांना आमच्यात हळुहळू इंटरेस्ट यायला लागला होता. मघापासून निपचित पडून असणारी कुत्री आळोखेपिळोखे देत अंगातला आळस झटकून आमच्याकडे सरकताहेत हे लक्षात आल्यावर आम्ही तिथून लागलीच काढता पाय घेतला.
परत येत असताना गेटच्या सावलीत काळ्या रंगाचा ड्रेस घालून बसलेला एक वॉचमन दिसला. त्याला विचारल्यावर हेच एमएसईबीचे ऑफिस म्हणून त्याने आम्हांला आनंदाचा धक्का दिला. विद्युत बोर्डाने कर्मचार्‍यांबरोबर ह्यालाही चांगलाच ट्रेन केला होता. कोण माणसे येतील म्हणून बाहेरचा मोठा बल्ब बंद करून काळ्या ड्रेसात लेकाचा सावलीत बसला होता!
“ऑफिस में अभी कोई है की नही?”
त्याने उत्तर देण्याऐवजी आम्हांला वरपासून खालीपर्यंत न्ह्याळले आणि जीवावर आल्यासारखे उत्तर दिले, “सबलोग साईट पे गया है.”
“कौनसे साईट पे?”
“पता नही.” फुल ट्रेनिंग झालेला हा माणूस असावा.
“नंबर है क्या उनका?”
मग त्याने अतिकष्टाने खिशातले एक व्हिजीटींग कार्ड काढले आणि “इसके उपर एक नंबर दिया है वो देखो.” म्हणून सांगितले. नंबर तोच होता ज्याला मी कॉल करून थकलो होतो आणि अर्धा तास तो उचलला गेला नव्हता.
“दुसरा कोई नंबर नही है?”
“पिछे एक लिखा है, वो रिक्षावाले का है.”
“रिक्षावाले का नंबर लेके क्या करें?”
“वो वायरमन लोग यही रिक्षा से घुमते है.”
मग तो वायरमन सोडून रिक्षावाल्याचा नंबर लावायच्या नादाला लागलो. लागल्यावर चुकून त्याने उचललाही. मग त्याला आमच्या सोसायटीचे नाव सांगून सगळीच्या सगळी लाईट बंद आहे आणि ताबडतोब तिथे या असे सांगितले. तो ही लगेचच निघतो म्हणाल्यावर आम्हांला शंका आली. शेवटी तुम्ही कुठे आहे, आम्ही तुम्हाला घ्यायला येतो इथपर्यंत सौदा झाला पण तो नेमका कुठे आहे ते सांगायला तयार नव्हता.
आजुबाजूच्या ओसाड ट्रान्सफॉर्मरच्या जागा पहात परत येतच होतो इतक्यात आमच्या वॉचमनचाच फोन आला. वायरमन इथे पोहोचलेत आणि तुम्ही अजून कुठाय याचा जाब तो विचारत होता. त्याकडे दुर्लक्ष करून वायरमन आमच्या सोसायटीत पोहोचलेत या आनंदात गाडी पळवत परत आलो.
वायरमननी येऊन एव्हाना काम सुरु केले होते. त्यांचा एक सुपरवायझर बाजूला निवांत बसून त्यांना सुचना देत होता आणि ते त्या पाळत होते. त्यांच्याबरोबर बरेच अनोळखी लोक दिसत होते म्हणून कोण आहेत याची चौकशी केल्यावर समजले की त्यांचे जिथे काम होते ते अर्धेच सोडून आल्याने तिथले लोकही यांच्या सोबतच आले होते. ते आमच्याशी राडा करायच्या मूडमध्ये दिसत होते पण आधीच लाईटने हैराण झाल्याने त्यांच्याशी वादावादी करण्यात आम्हांला रस नव्हता.
“ह्यांना आपल्या कामाची काही पडलेली नाही. आपले काम अर्धेच ठेऊन इथे येऊन काम करताहेत. चला त्यांच्या ऑफिससमोर जाऊन निदर्शने करुया.” असे म्हणून त्याने तिथेच “एमएसईबी हाय हाय.” अशी घोषणाबाजी सुरु केली. हातातले अर्धे काम टाकून माझ्या फोनवर हे लोक आमच्याकडे कसे काय आले याचे मला आश्चर्य! नंतर मला खरी बातमी समजली. आम्ही त्यांना आणायला गेल्यावर आमच्या सोसायटीतल्या एका चांगल्या हुद्दयावर असणार्‍या आधिकार्‍याने एमएसईबीच्या आधिकार्‍याना फोन केला होता आणि जे सुपरवायझर आणि वायरमन आले होते ते त्यांनी पाठवले होते.
त्यांच्या घोषणेबाजीने काम करत असलेले वायरमन काम बंद करून बाहेर येऊन बसले.
“आता तुम्हांला काय हवं?” त्यांची बडदाश्त ठेवावी लागते नाहीतर ते नाराज होतात. आणि ते नाराज झाले की लाईट येत नसते.
“थंड पाणी आणा जरा.”
लगेच वॉचमन थंड पाण्याच्या शोधात हरवला. सुपरवायझरने घोषणा देणार्‍यांना समजवले आणि हे काम आटपून लगेच तुमचाकडे येतो असे सांगितले पण लोकांचा विश्वास नसल्याने ते तिथून हटले नाहीत. थंड पाणी पिऊन झाले. मग कुठलेतरी कनेक्शन करायचे असल्याने त्यांनी सगळ्या सोसायटीची लाईट बंद केली. अर्धा तास कसलीतरी जोडाजोडी चालली होती. डासांच्या प्रदेशात आम्ही अतिक्रमण केल्यामुळे ते चवताळून उठले होते. हात, कान, नाक, तोंड दिसेल तिथे चावत सुटल्याने त्यांना हुसकवून लावायला अधुनमधून स्वत:ला मारून घ्यावे लागत होते.
या सगळ्या लवाजाम्यात दोन तास उलटून गेलेले. ज्यांच्या घरी इनव्हर्टर होते, त्याचीही लाईट संपून पंखे बंद पडल्याने ते ही लोक डोकी खायला खाली आले. त्यात नुकताच इलेक्ट्रॉनिक्स किंवा इलेक्ट्रिकलच्या इंजिनियरिंगला अॅडमिशन घेतलेला एक मुलगा येऊन “काय काका, ट्रान्सफॉर्मर जळालाय का?” असे म्हणाला.
हा लेकाचा त्या टॉन्सफॉर्मरच्या जीवावर का उठला होता देव जाणे, “नाही बाबा, साधा केबलचा तुकडा जळालाय ते जोडताहेत.”
“मग एवढा उशिर जोडायला?”
“आज लाईट नही आयेगा.”
डासांची झुंज देत बॅटरीच्या उजेडात काम करत असलेल्या वायरमनकडून असे उत्तर आल्यावर तिथे जमलेल्या सगळ्यांनी त्या भावी इंजिनियरला परस्पर घरीच पाठवले.
एकदाची सगळी व्यवस्था झाल्यावर वायरमन त्या खड्ड्यातून बाहेर येत म्हणाला, “आत्तापुरते कसेतरी चालू केले आहे. कुणीही एसी चालू करू नका. एसी चालू झाला की हे उडालेच म्हणून समजा. आणि पुन्हा हे उडाले की आम्ही काही करू शकत नाही. नवीन केबल सोमवारशिवाय मिळणार नाही.”
त्यांचे आभार मानून घरी गेलो. बेडवर जाऊन कलंडलो पण प्रचंड गरम होत होते. एसी लावू या असा विचार डोक्यात आल्यावर वायरमनने दिलेली वॉर्निंग आठवली. थोडावेळ एसी चालू करून नंतर बंद करुया म्हणून भीतभीतच एसीचे बटन चालू केले तसे खाली धडाऽम करून आवाज झाला. एसीच्या वार्‍याचे जाऊ द्या, गरम हवा फेकणारा बिचारा फॅनही बंद पडला. आता सोमवारपर्यंत काहीही उपयोग नाही हा विचार करून अंगाला ‘ओडोमॉस – मच्छर का बॉस’ लावून खिडक्या उघड्या ठेवून मी झोपी गेलो.


©विजय माने, ठाणे.

बायको कधी फोन करते?

BPKK

कोणत्याही विवाहित पुरुषाला वरील प्रश्न विचारा, शंभरपैकी जास्त नाही सांगणार, नव्वदवेळा तरी टाईम चुकलेला असतो. म्हणजे काय टेलिपथी आहे समजत नाही, एखादा बाका प्रसंग निभावून नेत असतानाच नेमकी तिला आपली आठवण यावी हे एक विषेशच आहे. दाखले पहा –

प्रसंग पहिला :

मित्राने रेफरन्स दिल्यामुळे एका प्रख्यात इनवेस्टमेंट कंपनीकडून फोन आला होता. ह्यात इन्वेस्ट करा त्यात इन्वेस्ट करा हे सांगून झाले. नंतर कोणत्या बँकेत अकाऊंट आहे हा प्रश्न आला. ते सांगितल्यावर कार्ड नंबर विचारला गेला, बोलण्याच्या ओघात मी तो सांगून टाकला आणि माझी चूक माझ्या लक्षात आली. असा कार्ड नंबर देणे बरोबर नव्हते. त्यावेळी आताएवढे ऑनलाईन फ्रॉड होत नसले तरी माझ्या साहेबाच्या अकाऊंटमधून चाळीस गेलेल्याला एक महिनाही उलटला नव्हता. ज्या नंबरवरून फोन आला होता त्या नंबरवर पुन्हा कॉल केला तर फोन लागत होता पण कोणीही उचलत नव्हता. बहुतेक कार्ड नंबर मिळाला म्हणून पार्टी खुश असावी.
माझी शंका बळावली. माझ्याबरोबर आणखी एका मित्रानेही त्याचा कार्ड नंबर असाच सांगितलेला. मी मित्राला माझा डाऊट सांगितल्यावर मित्राने त्याच्या अकाऊंटवरचे पैसे लगेच दुसर्‍या कुणाच्यातरी अकाऊंटमध्ये ट्रान्सफर करून टाकले. हे सगळे एवढे रामायण चालले आहे. मी माझ्या बँकेला फोन करून माझे कार्ड ब्लॉक करायला फोन करतोय आणि बायकोचा फोन आला.
“काय आहे?” हा नैसर्गिक वैताग असतो, मुद्दाम आणावा लागत नाही.
“काही नाही असाच फोन केला.”
“काही अर्जंट काम होतं का?”
“नाही. अशीच आठवण आली.”
“मी तुला पुन्हा फोन करू का?”
“हे तुमचं नेहमीचंच आहे. घरी आल्यावर तर माझ्याशी बोलायला वेळच मिळत नाही. सतत त्या टीव्हीसमोर बसलेले असता. आत्ता पोरं शाळेत गेली. सगळं आवरून ठेवलं आणि बोलावं म्हटलं तर हे तुमचं हे असं.” म्हणून बायको मोबाईलवरच मुसमुसायला लागली. काय करावं ते मला कळेना. माझी मानसिकता त्या बिचार्‍या बँकवाल्याला कळाली असती पण ही माझे काही ऐकून घ्यायच्या मूडमध्ये नव्हती.
मी बँकेचाच फोन बंद केला आणि तिच्याशी खूप प्रेमाने बोललो. आपले पैसे कसे महत्वाचे आहेत आणि पुढच्या पाच दहा मिनीटात त्या बँकेला फोन नाही केला तर सगळे पैसे कसे जातील हे तिला समजावून सािागतले तर ती म्हणाली, “तसेच पाहिजे तुम्हांला. माझ्याशी बोलायला नको.”
ही म्हणजे हद्द झाली!

प्रसंग दुसरा :

बॉस पेटलाय, त्याला हवे असलेले रिपोर्ट आत्ताच्या आत्ता आणा म्हणून सांगितले आहे. त्याची तरी काय चूक म्हणा, त्याने बाहेरच्या कुणालातरी मिटींगला बोलवले आहे, म्हणजे बोलवले होते हे तो विसरला आहे आणि ते येऊन रिसेप्शनमध्ये बसल्यावर ह्याला त्या रिपोर्टसची आठवण आली. ते रिपोट्र्सचे काम करत होतो आणि बायकोचा फोन आला.
पहिल्यांदा तर उचललाच नाही. फोन केल्या केल्या जर तो उचलला गेला नाही तर मी कुणाबरोबर पळून चाललोय की काय अशी तिला शंका येत असावी. ताबडतोब दुसरा कॉल आलाच पाहिजे असा नियम आहे आणि तो आलाही. बोलल्याशिवाय गप्प बसणार नाही म्हणून उचलला. “एका अर्जंट कामात आहे, झाल्यावर लगेच तुला कॉलबॅक करतो.” समोरून हो नाही वगैरे काहीही न बोलता फोन कट होतो. तसे बोलून मी फोन कट केला की ती मला तुसडा किंवा माणूसघाणा म्हणते. म्हणून काहीही रिसपॉन्स न देता फोन कट करून ती माझ्यावर असा सूड उगवते.

प्रसंग तिसरा :

कित्येक वर्षांनी कॉलेजच्या मैत्रिणीचा आपणहून फोन आलाय. किती खटाटोपाने कुठूनतरी तिने माझा नंबर मिळवलाय. पहिल्यांदा कोण बोलतंय हे ऐकल्यावरच माझा कानांवर विश्वास बसत नाही.
“काय आमची आठवण होते की नाही? की विसरलास आम्हांला?” समोरून असा नाजुक प्रश्न येतो. त्या प्रश्नाने कॉलेजच्या आठवणी जाग्या होतात आणि ब्लॅक अॅन्ड व्हाईट पिक्चरसारखे त्या वयातले प्रसंग डोळ्यांसमोरून तरळून जातात. तेवढ्याने आपल्या चेहर्‍यावर लाली चढते आणि फोन चालू असतानाच पिप पिप असा दुसरा कुणाचातरी फोन येतोय म्हणून मोबाईल सांगतो. नेमका त्याचवेळी बायकोचा फोन कसा काय येतो हे खरंच आजपर्यंत न उलगडलेले कोडे आहे. मोबाईलच्या स्क्रीनवर पाहिल्या पाहिल्या “काय आमची आठवण होते की नाही?” या प्रश्नानंतरच्या फिलींग्ज कुठल्या कुठे पळून जातात. मग वर्गमैत्रिणीलाच बिचारीला “थांब जरा एक अर्जंट कॉल येतोय, तुला पाचच मिनीटात फोन करतो.” म्हणून पहिल्यांदा हिच्याशी बोलावे लागते.

प्रसंग चौथा :

दीडतास कॉन्फरन्सरुममध्ये बसून जोराची लागलीये, वॉशरुमकडे चाललोय इतक्यात बायकोचा फोन येतो, कुठे आहे किंवा काय करताय वगैरे भानगड नाही, “ऐका ना, एक अर्जंट काम होते.”
“तू पाचच मिनीट थांब, तुला कॉल करतो.”
“नाही नाही, तो अमेझॉनवाला डिलीव्हरी घेऊन आला असेल, तुम्हांला कॉल करेल, त्याला सांगा मी घरी नाही म्हणून.”
“अजून काय सांगू त्याला?”
“बाजारात गेली आहे म्हणून सांगा.”
हिला उपरोधिक प्रश्न वगैरे काय भानगड असते ते कळत नाही.
“नाहीतर एक काम करता का?” तिला काहीतरी दुसरी आयडिया सुचली असावी.
“मी वॉशरुमला चाललोय. दीड तास एका मिटींगमध्ये बसून होतो. आता तिकडे तरी जाऊन देशील का दोन मिनीटे.”
“तुम्ही लॅपटॉप घेऊन वॉशरुममध्येच बसत जा.” तिला उपरोधिक प्रश्न समजत नसले तरी दुसर्‍याला उपरोधिक बोलता मात्र येते.
“बाय…”
“लगेच फोन करा. नाहीतर तो अमेझॉनवाला डिलीव्हरी न देताच परत जाईल.”
घराला कुलूप असल्याने मग त्यानंतर पंधरावीस मिनिट मी, तो अमेझॉनवाला आणि आमचे शेजारी यांचे एकत्रितपणे थ्रीपार्टी संभाषण करून ती डिलीव्हरी सोडवून घ्यावी लागते आणि बाजारातून परत आल्यावर ही शेजार्‍यांना अमेझॉनवरून गोष्टी मागवणे किती सोपे आहे ह्याचे धडे देत बसते.

प्रसंग पुढचा :

जाऊदे, कुणाचातरी फोन वाजतोय, बापरे! तिचाच आहे. बाकीचे सवडीने नंतर कधीतरी लिहीन. आत्ता तिच्याशी बोलायला हवे.


©विजय माने, ठाणे.

डायहार्ड चेन्नई फॅन

IPL1

परवा आयपीलच्या एका साखळी सामन्यात विराटने धोनीला हरवले आणि आमच्या घरात त्याचा बॉम्ब फुटला. बंड्याने वैतागून अंगात होते नव्हते तेवढे बळ एकवटून सोफ्यावरच्या लोडाला गुच्ची मारली. बरे झाले मी मध्ये आलो नाही. बरेच लोक हल्ली माझे वजन वाढले आहे असे म्हणतात, त्याचा निकाल लागला असता.
घाबरून मी त्याच्यावर ओरडलो, “काय झाल रे, वेडा झालायस का तू?”
“काय अहो, या लोकांना कसं कळत नाही? एका रनने हरले साले.”
‘साला’ हा शब्द केव्हाच सेन्सॉरच्या कक्षेतून बाहेर पडून कॉमन झाला आहे.
“जाऊ दे ना. खेळ आहे तो. कोण जिंकणार, कोण हरणार.”
“पण बेंगलोरकडून हरायचं? तळाशी असणार्‍या टीमकडून?”
अगणित फॅन्सप्रमाणे तो धोनीचा डायहार्ड फॅन आहे. त्याला धोनीची टीम गुणतक्त्याच्या तळाशी असणार्‍या बेंगलोर संघाकडून हरल्याचा सल होता.
“त्या पार्थिव पटेलच्या तर….”
“वा! तुझी टीम असली की त्यांनी रनआऊट पण करायचे नाही का?”
“पण डायरेक्ट थ्रो? पार्थिव पटेल वर्ल्डकपमध्ये आहे का?”
“हो.”
“मग जाऊ दे.”
“का?”
“नाहीतर त्याला शापच दिला असता मी. पण वर्ल्डकपमध्ये धोनीला काही झाले तर बॅकअप म्हणून तो पाहिजे ना?”
तशाही परिस्थितीत त्याची दुरदृष्टी पाहून मला मौज वाटली.
चेन्नईची मॅच असल्यावर तो त्याचा चेन्नई सुपरकिंग्जचा लकी पिवळा टीशर्ट घालूनच टीव्हीसमोर मॅच पहायला बसतो इथपर्यंत ठीक आहे. पण चेन्नई जिंकावी म्हणून टीव्हीला हळदीकुंकू लावून बसणारा हा बालफॅन माझ्या पहाण्यात दुसरा नाही. मॅच हरल्यावर धोनीला झाला नसेल एवढा पश्चाताप बंड्याला झाला. सतत तो बडबडत होता. एका रनने हरायचं म्हणजे काय?
आम्ही लहान असताना ही आयपीएल वगैरे भानगड नसल्याने भावनिक गुंतागुंत कमी होती. इथे एकाच टीममध्ये भारत, दक्षिण आफ्रिका, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज आणि राहिलेल्या जगातले खेळाडू खेळत असतात. आम्ही आपले खर्‍याखुर्‍या भारतीय संघाला सपोर्ट करायचो. तरीही आपली टीम हरली की खूप वाईट वाटायचे. जेवताना हरलेली मॅच आठवली तरी जेवण जायचे नाही. उगाच रुखरुख लागून रहायची. शहान्नवच्या वर्ल्डकपचा सेमीफायनल हरल्यावर तर जेवलो नव्हतो त्यादिवशी. सतत विनोद कांबळीचा रडलेला चेहरा डोळ्यांसमोर यायचा. मग कुठूनतरी बातमी यायची ‘कालच्या मॅचमध्ये अरविंद डिसिल्व्हाच्या बॅटमध्ये स्प्रिंगा मिळाल्या. त्यामुळे कालची मॅच पुन्हा घेणार आहेत.’ या बातम्या कुठून फुटायच्या कळायला मार्ग नव्हता. तेवढच हायसं वाटायचं आणि बातम्या पहायला टीव्हीसमोर बसले तरी कशाचाही मागमुस नसायचा.
शहान्नवच्या वर्ल्डकपमध्ये जयसुर्या जाम फेमस होता. कुठलाही बॉलर काढा, सोडतच नव्हता. चोप चोप चोपायचा. त्याच्या बॅटमध्ये स्प्रिंगा सापडल्याच्याही अशाच पुड्या सोडण्यात आल्या होत्या. आपल्या सेमीफायनलच्या आत त्याच्यावर बंदी आली तर बरे होईल असे त्यावेळी खूप वाटत होते पण तसे काही न झाल्याने आम्ही प्रचंड नाराज झालेलो.
सारे काही शांत होऊन जेवण झाल्यावर बंड्याने त्याचे आवडते ओरिओ आईस्क्रीम उडवले आणि अचानक तो पुन्हा हळवा झाला.
“एका रनने हरले…आत्ता जर डॉक्टर स्ट्रेंज असता तर मी त्याच्या मशीनमध्ये जाऊन धोनीच्या कानात सांगितले असते. किंवा मोईन अलीच्या अंगात मी घुसून नो बॉलच टाकला असता. मग इक्वल झाली असती आणि नो बॉल टाकल्यावर फ्री हीटला धोनी आहेच.”
“अरे जाऊ दे ना बाबा. अजून आईस्क्रीम पाहिजे का तुला?”
“नको.” म्हणून तो तसाच शांत बसून राहिला.
धोनीची टीम एका धावेने हरूनही त्याचा माझ्यावर काहीच परिणाम झालेला नाही हे पाहून मी बेंगलोरला सपोर्ट करत होतो अशी त्याला शंका आली. त्यानंतरच्या मॅचेस पहाताना बंड्या आधी मला “तुमची टीम कोणती?” म्हणून विचारायचा. कारण मी नेमका त्याच्या उलट्या बाजूने असायचो. त्याच्या बॅट्समनने सिक्स मारला की मी बॉलरला “काय फालतू बॉल टाकतो.” असे म्हणायचो. त्यामुळे वैतागला की तो, “तुमची टीम कोणती आहे ते लक्षात ठेवा आणि त्यांच्याच बाजूने रहा.” असे चिडून सांगायचा.
आमचेही लहानपणी असेच होते. कुठल्याही गोष्टी मनाला लावून घ्यायचो. पण मोठे झाल्यावर जबाबदार्‍यांचे ओझे एवढे वाढले की मॅच पहातानाचे ते थ्रील गेलं. कुणीही जिंकू दे तो कसा जिंकला हे पहाण्याची दृष्टी आली. पण बालमनाला त्याचे काय?
त्या बिचार्‍याची पिन तिथेच अडकून असते. दुसर्‍यादिवशी उठल्यावरही, “काय यार, हरायचेे तर जास्त रन्सनी तर हरायचे. मग काय वाटलं नसतं. पण एका रनने हरलो ते चुभतंय.” असे तो सांगत होता.
आमच्या लहानपणी विशेषत: भारत आणि पाकिस्तानची मॅच असली की आतासारखेच वातावरण तापलेले असायचे. मॅच हरली की दुसर्‍यादिवशी मॅच हरली म्हणून टीव्ही फोडणारे, चौकांचौकांत हरलेल्या कप्तानांचे पुतळे जाळणार्‍यांचे कारनामे छापून यायचे. एखादी बातमी हार्टअॅटॅकचीही असायची. म्हणजे शेवटच्या बॉलवर चेंडू आभाळात आणि मॅच पहाणारे काकाही! एवढे समरस तर आम्ही अभ्यासाशी व्हायचो नाही, दुसर्‍यादिवशी पेपर असला तरीही!
पण काहीही म्हणा, आयपीएल ने क्रिकेटची व्याख्याच बदलून टाकली आहे. इथे फोर आणि सिक्सची गणणाच नाही. कोलकात्याकडून खेळणार्‍या रसेलला तर बॉल टाकायचा की मांडवली करून रन्स द्यायच्या हा प्रश्न आहे. जागोजागी बाऊंड्रीलाईनला खेटून फिल्डर लावले तरी त्याचा उपयोग होत नाही. डोक्यावरून मागे गेलेला चेंडू त्यांना प्रेक्षकांकडून मागून घ्यावा लागतो. अगदी शेवटच्या बॉलपर्यंत मॅच खेचली जाते.
आणि योगायोगही पहा, आयपीएल फायनललाही धोनी आपल्या शर्माजींच्या मुलाकडून पुन्हा एकाच धावेने हरला. बंड्या त्याची टीम जिंकणार म्हणून जवळजवळ टीव्हीवरच बसला होता. धोनी हरल्यावर बंड्याच्या डोळयांतून घळाघळा पाणी यायला लागले. भारत पाकिस्तान मॅचसारखा टीव्ही फुटायला नको म्हणून आम्ही पटकन टीव्ही बंद केला आणि त्याला समजवायला लागलो. पण समजेल तो बंड्या कसला? मग खेळाडूंना मॅच जिंकली किंवा हरली तरी त्याचे काही पडलेले नसते, त्यांना सिझनप्रमाणे पैसे मिळालेले असतात, हे समजावताना त्या बिचार्‍या खेळाडूंच्या सॅलरीपर्यंत मला जावे लागले.
“पण धोनी नसेल पैसे घेत.”
“का? तो कशाला फुकटात खेळेल? त्याला तर सगळ्यात जास्त आहेत.”
ही माहिती ऐकूनही पुन्हा त्याचे एका रनने हरण्याचे रडगाणे सुरु झाले. शिवाय धोनी आयत्यावेळी वेगळेच काहीतरी करून घोटाळा करतो म्हणून त्याने आपण पुढच्यावर्षीपासून मुंबई इंडियन्स संघाला सपोर्ट करणार असल्याचे जाहीर करून टाकले. बरं म्हणून मी गप्प बसलो आणि पुढे बंड्याच म्हणाला, “आता बघा, पुढच्या वर्षीपासून मी मुंबईला सपोर्ट करणार म्हणजे आमची चेन्नई टीमच जिंकणार.”


©विजय माने, ठाणे.

हॅव अ नाईस फ्लाईट सर!

Have a nice flight

गुवाहाटीवरून मुंबईला परत येत होतो. आठदहा दिवस घराबाहेर आल्याने परत जायची ओढ होती. तीनचे फ्लाईट पकडायला बारालाच हॉटेलमधून निघालो. टॅक्सी घेऊन एअरपोर्टला चढलो. बॅगेज स्क्रिनिंग झाले आणि बोर्डिंगपास घ्यायला गेलो.
एअरलाईन अडेंडंटने माझे हसून स्वागत केले. मी तिला विंडो सीट मिळत असेल तर द्यायला सांगितले पण विंडो सीट नव्हती. दीड तास लवकर येऊनही माझा सिक्वेंस नंबर एकशे पंधरावा होता. शिवाय वेळेसाठी अजूनतरी इंडिगो एअरलाईन्स प्रसिद्ध आहे म्हणून सगळेजण लवकरच येतात.
पास घेऊन निघालो आणि काय विसरले आहे ते आठवायला लागलो. माझे स्वेटर बॅगेजमध्ये टाकायचे विसरले होते. आणि स्वेटर अंगात असेल तर पाकिट बोर्डिंगपास वगैरे पॅन्टच्या खिशात ठेवावे लागतात. सेक्युरिटी चेकला गेलो. तिथे माझ्यापुढे एक प्राचीन महानुभाव होता. लॅपटॉप तसाच खांद्यावर घेऊन चालला होता. सीआयएसएफच्या लोकांनी त्याला थांबवला. मग त्याने लॅपटॉप चेकिंगसाठी दिला. त्याच्या अंगातले जाकिट उतरवले ते चेकिंगसाठी बॅगेज स्कॅनरसाठी देण्यात आले. पास घेऊन त्या ऑफिसरसमोर उभा राहिला. एवढे सगळे होईपर्यंत आमचे स्कॅनर मध्ये टाकलेले सामान चेक होऊन पुढे ढीग लागून पडले होते. तिकडे लोकांची झुंबड उडाली होती. तो पुढे गेला आणि मी सेक्युरिटी चेकसाठी उभा राहिलो. चेकिंग झाले आणि माझा लॅपटॉप कुठे आहे ते शोधायला गेलो. पुढे दोन ट्रे पडले होते ते चेक केले पण त्यात नव्हता. घाबरणे साहजिकच होते कारण त्या लॅपटॉपची किंमत माझ्या पगारातून जाणार होती.
शेवटी बाजुच्या ट्रेमध्ये ठेवलेला एकदाचा तो दिसला. रिक्वेस्ट करून पाहिली पण तो बाबा देईना. त्याच्याशी भांडण काढून ते सामान घेतले आणि पुढे गेलो आणि माझ्या लक्षात आले माझ्याजवळ बोर्डिंगपास नाही आहे. त्याला (ज्याच्याशी भांडण काढून आलो होतो) विचारले. माझा पास सापडत नाही हे समजल्यावर त्याला आनंद झाला आणि त्याने एअरलाईनवाल्याला सांग म्हणून सांगितले. मी जवळच उभा असलेल्या एअरलाईन स्टाफला सांगितल्यावर तिने चारपाचवेळा वॉकीटॉकीवरून बोलवून त्यांच्या कुणाला सापडला नसल्याचे कन्फर्म केले.
मग ती मला बोर्डिंग एरियात घेऊन गेली आणि वेट करायला सांिागतले. तिथे दोघेचौघे येऊन मी माझा बोर्डिंगपास कसा हरवला याची चौकशी करायला लागले. एका हातात गुवाहाटीवरून घेतलेल्या चहाची पिशवी, पाठीवर लॅपटॉप आणि स्वेटर घातलेला मी एखादी निर्वासित माणसे त्यांच्या प्रदेश सोडून पोटासाठी दूर कुठल्यातरी प्रदेशात जातात तसा दिसत होतो. त्यांनी मला बाजूलाच थांबायला सांगितले.
माझा हवालदिल झालेला चेहरा बघून मॅडमने सांगितले, “काही काळजी करू नका. तुमचा पास नाही मिळाला तर आम्ही दुसरा देतो पण लगेच दुसरा देता येणार नाही. त्यासाठी तुम्हांला सगळयाच्या शेवटी थांबायला लागेल. मी बाजूच्या सीटवर बसून विचार करायला लागलो. चांगले पुस्तक वाचता येईल असा विचार केला होता पण आपल्याला कामाला लावून हा चांगला वाचत बसलाय असा ते विचार करतील म्हणून तसाच बसलो. एवढयात फ्लाईटसाठी बोर्डिंग अनाऊंसमेंट झाली आणि लोकांनी आत जायला सुरवात केली. सगळी लाईन संपत आली. मी हे लोक मला घेऊन जातात की इथेच ठेऊन जातात ते कळेना म्हणून मी मध्येच जाऊन त्या मॅडमला विचारले. थांबा असे उत्तर आले.
एवढयात तिथे एक मॅडम कुणाला तरी शोधत आल्यासारखी आल्यावर का कुणास ठाऊक मी तिला हात केला आणि ती माझ्याकडे आली. ती बहुतेक दुसर्‍या कुणालातरी शोधत असाावी कारण तिने येऊन नाव विचारल्यावर मी माझे नाव सांगताच ती जशी आली तशीच अचानक निघून गेली. तो बोर्डिंगपास काही केल्या मिळत नव्हता आणि पाच पाच मिनीटाला मुंबईवरून बायकोचा फोन येत होता.
रागानेच फोन उचलला, “काय आहे?”
“बसला का फ्लाईटमध्ये?”
“नाही बसणार बहुतेक.”
“का?”
बॉस आणि बायको जन्माच्या अबाधित हक्काने हा प्रश्न विचारू शकतात.
“माझा बोर्डिंग पास हरवलाय कुठेतरी. मिळत नाहीये तो.”
“मग कसे येणार?”
“आता माझ्याशी वाद घालू नको. हे लोक मला तसाच सोडतात का ते पाहतो.”
मी फोन बंद केला. तिने घाबरून गणपतीला प्रार्थना केली असावी. चांगल्या गोष्टी घडू लागल्या.
सगळे लोक आत गेल्यानंतर त्या मॅडमने चेकइन काऊंटरला वॉकीटॉकीवरून सांगितले ज्या नगाचा बोर्डिंगपास हरवला आहे त्याचा नवा काढ. मी त्याला तुझ्याकडे संजयबरोबर पाठवते. मी माझ्या बॅगा उचलल्या आणि त्या संजयमागे चालता झालो. त्या मॅडमने मला तिथेच बॅगा ठेवायला सांगितले. म्हणजे माझ्या बॅगा मी पहिल्या मजल्यावर ठेवायच्या. त्यांच्याकडे बघायला कोणीही नाही आणि मोकळा त्या संजयबरोबर तळमजल्यावर तो नवा पास घ्यायला जायचे. पण इलाज नव्हता, गेलो.
खाली गेल्यावर सेक्युरिटी चेकवरून बाहेर जाताना त्या संजयने ऑफिसरला माझा बोर्डिंगपास हरवलाय आणि तो आणायला चाललोय म्हणून सांगितल्यावर अगदी सहजतेने तो म्हणाला, “ओ पांडेजी, पास दिखाओ जरा बाजूमे रखा था वो.”
मग पांडेजीने बाजूला ठेवलेला पास हातात घेतला. त्यावर बघत टीव्हीवरच्या क्वीजशोमध्ये हातात कागद लपवून ठेवून विचारतात तसे मला नाव विचारले.
मी नाव सांगितल्यावर त्याला आनंद झाला, म्हणजे तो बोर्डिंगपास माझाच निघाला. त्याने तो संजयच्या हातात दिला. संजय तो मला देईना. मला आयकार्ड मागायला लागला. माझे आयकार्ड लॅपटॉपच्या बॅगेत पहिल्या मजल्यावर होते. निष्काळजीपणे पास हरवणारा महानुभव मीच आहे याच्यावर त्याचा विशास नव्हता. वर गेल्यावर त्याला आयकार्ड दाखवले आणि पास घेतला.
एअरलाईन स्टाफने तो तिच्या हातात घेऊन स्कॅन केला आणि ती मला म्हणाली, “हॅव अ नाईस फ्लाईट सर!”
अजून कसले नाईस फ्लाईट हवे होते देव जाणे!
तिच्या काँप्लिमेंट्स, हातातला हरवून सापडलेला चुरगळलेला बोर्डिंगपास आणि लॅपटॉपची बॅग घेऊन मी अत्यंत खुशीने विमानात चढलो. विमानात चढणारा मी शेवटचा प्रवाशी होतो.


©विजय माने, ठाणे.

एक अविस्मरणीय प्रवास

Pravas

एका अतिमहत्वाच्या कामासाठी गावी जायचे होते. मुळात गावावरून फोन आला त्यावेळी रात्रीचे साडेअकरा वाजले होते. तरीही मी ओळखीच्या ट्रॅव्हल्समध्ये “सांगली, मिरज, कोल्हापुरला जाणारी एखादी तरी गाडी आहे का?” म्हणून चौकशी केली. पण एकही नव्हती. मग या क्षणाला कशाने जायचे हा गहन प्रश्न होता.
शेवटी इकडे तिकडे खूप फोनाफोनी करून झाल्यावर द्राक्षे मुंबईत पोहोचवून मोकळी परत जाणार्‍या टेंपोवजा गाडीचा एक जुळून येण्यासारखा पर्याय समोर आला. नकार द्यायचा प्रश्नच नव्हता. मग ती गाडी आमच्या स्टॉपवर रात्रीच्या साधारण साडेबाराला येणार होती. स्टॉप आणि अंगावरच्या कपड्यांच्या खाणाखुणा सांगितल्यामुळे तसल्या अंधारातही ड्रायव्हरने मला बरोबर ओळखले. ओळख वगैरे सांगून त्याच्या बाजूला जरा आरामात बसतच होतो इतक्यात तो सुरु झाला, “आम्ही असं दुसर्‍या कुणाला घेत नाही. अगदीच ओळखीचा असेल तरच घेतो.”
ड्रायव्हरलोक तिकीटाचे पैसे डायरेक्ट मागता येत नसतील तर असे काहीसे सुरु होतात. त्याला तसा काही प्रॉब्लेम असेल म्हणून मी म्हणालो, “तुमचे जे काही तिकीट असेल ते मी देतो. किती द्यायचे?”
“तसं नाही हो. आजकाल माणसाचं काही खरं नाही. आपण मदत करायला म्हणून जावं तर तेच लुटतात.”
“काय सांगताय?”
माझा अशा गाडीतून प्रवास करण्याचा अनुभव जवळजवळ शुन्य टक्के असल्याचा अंदाज आल्यावर त्याला चेवच आला, “ड्रायविंगमध्ये पण आता राम नाही राहिला. काही खरे नाही. आपण मस्त चांगले चालवू. पण पुढचाच आपल्यावर येऊन धडकल्यावर काय करणार सांगा!” हा माणूस अपघाताच्या वार्ता का करत होता कळायला मार्ग नव्हता. मी आपला आलीया भोगासी म्हणून ऐकून घेत होतो.
“आणि एक गोष्ट आधीच सांगून ठेवतो, पुन्हा सांगितली नाही म्हणाल.”
“काय?”
“आपला जर काही अॅक्सिडेंट झाला आणि चुकून तुम्ही बचावला तर पॅसेंजर नाही म्हणून सांगा.”
“मग?”
“ओळखीचा आहे म्हणायचे. काय आहे, पॅसेंजर आहे म्हटला की विम्याची सगळी रक्कम आमच्याकडून वसूल करतात. अवघड होतं मग ते! गाडी विकून पैसे भरायला लागतात.”
हा माणूस नुसत्या मरायच्या वार्ता करून घाबरवत होता. बर सांगून गुपचुप तर बसेल की नाही, त्याच्या मित्राच्या गाडीला कसा अपघात झाला आणि त्यात तो व सोबत बसलेला कसे जाग्यावरच मेले ती खबर मिडीयासारखी पुन्हा पुन्हा सांगत होता.
ज्या कामाला चाललो होतो ते काम राहिले बाजूलाच आणि या गोष्टीचे टेंशन यायला लागले. कुठून अवदसा सुचली आणि याच्या गाडीने येतो म्हणून सांगितले असे होऊन गेले. मध्येच उतरून बायकोला फोन करून माझ्या कुठल्या कुठल्या पॉलिसी वगैरे आहेत आणि त्याचे पैसे मिळण्यासाठी कुठल्या पॉलिसी एजंटला कॉल करायचा याची माहिती द्यावी असे वाटू लागले.
त्यात त्याच्याच बाजूला बसले असल्याने झोपता येणे शक्य नव्हते. कारण ड्रायव्हरच्या बाजूचा माणूस झोपला तर ड्रायव्हरलाही झोप येते ही एक जागतिक समजूत आहे. मग झोप येत असतानाही डोळे मोठे करून जागे रहायचा प्रयत्न करत होतो. हा मात्र दर अर्ध्या एक तासाने दारुगोळ्यासारखा तंबाखुचा नवीन बार तोंडात भरत होता. त्याच्यासाठी तंबाखू खाल्ल्याने कॅन्सर होतो वगैरे या सगळ्या कल्पणा होत्या. त्याच्यासाठी जागे राहण्याचे तेच एकमेव साधन होते.
एक्सपे्रस हायवेचा रस्ता बाजूला गेल्यावर मी विचारले तर आम्ही जुन्या रस्त्याने जाणार आहेत ही नवीनच माहिती मिळाली. का म्हणून विचारल्यावर अजून तिघेजण आहेत शिवाय टोलही वाचतो! हे लेकाचे टोलचे चारशे रुपये वाचवायला खोपोली मार्गे जाणार्‍या जुन्या रस्त्याने जातात. जाऊ देत बिचारे! पण बाजूला बसलेल्या भाबड्या लोकांना याच रस्त्याने दरोडेखोर कसे लुटतात तेही सांगतात.
थोड्या अंशी ते खरेही आहे. यांच्याकडे मुंबईवरून परत जाताना कॅश असते म्हणून त्या घाटात लुटालुट होते. गाड्या नाही थांबवल्या तर तिथले दरोडेखोर टायर पेटवून गाडीवर टाकतात आणि पैसे घेऊनच्या घेऊन चांगला चोपही देतात अशी खबर पुरवून हे लोक आपल्या चेहर्‍याचा उडालेला रंग पहातात की काय कळत नाही.
मग तशा लुटालुटीचा प्रसंग आपल्यावर येऊ नये म्हणून हे चारजण मिळून तिथून जातात. पण मी म्हणतो एवढा जीवावर खेळ करण्यापेक्षा सरळ एक्सप्रेस हायवेने जावे. मी तर त्याला टोलचे पैसेही द्यायला तयार होतो. पण कशाला उगाच, जाऊया की सगळ्यांबरोबर म्हणत त्याने तशीच गाडी दामटली.
दिवसभर ऑफिसमध्ये काम केल्याने मेंदू थकून गेला होता आणि आतून झोपेच्या कमांड्स येत होत्या पण त्याला झुगारून मी सताड उघड्या डोळ्यांनी कुठून हल्ला होतो काय ते पहात बसलो होतो. मध्येच कधीतरी डुलका लागल्यासारखा व्हायचा आणि घाबरून उठल्यावर गाडी चालू आहे हे पाहून बरं वाटायचं.
हा बाबा असा गाडी चालवत होता की मी एकदा झोपलो की उठेन की नाही याची शाश्वती नव्हती. एका ठिकाणी गेल्यावर त्याने गाडी थांबवली आणि उतरा म्हणाला. दरोडेखोरांचे जाऊदे, ह्याचा मला लुटायचा प्लान आहे का ते समजायला मार्ग नव्हता. तसे लुटायला माझ्याकडे काहीच नव्हते हा भाग वेगळा.
मग त्याचे बाकीचे साथीदार येईपर्यंत आम्ही तिथेच थांबलो. ते आल्यावर पुन्हा एक तंबाखुचा राऊंड झाला आणि गाड्या सुटल्या. तो खोपोलीचा घाट पार होईपर्यंत माझ्या जीवात जीव नव्हता. कुठून पेटते टायर येईल याच्यावर माझे लक्ष होते. पण दैव आमच्या बाजूने होते. प्रवासात फक्त स्पीडब्रेकरचा त्रास सोडला तर विषेश असे काही झाले नाही. स्पीडब्रेकरवर गाडीचा वेग कमी करायचा असतो ही शिकवणी त्याने चुकवली होती. हवेत उड्डाण करून जमिनीवर आदळल्यावर तो “काय साले स्पीडब्रेकर बनवतात!” असे म्हणून एक शिवी घालायचा.
त्याने शेवटी एकदाचे मला सांगलीला पोहोचते केले. “असू देत.” म्हणून तिकीटाचे पैसे त्याच्या हातात सरकवत मी त्याच्याबरोबर हस्तांदोलन केले त्यावेळी तो सहज बोलून गेला, “पुन्हा कधीही यायचे असले की सांगा. आपली गाडी चार माहिने आहेच रोज!”
मी त्याला मनातल्या मनात कोपरापासून रामराम केला आणि पुढच्या प्रवासासाठी राज्य परिवहन महामंडळाच्या बसमध्ये चढलो.


©विजय माने, ठाणे.