लस्ट स्टोरी

erotic-girl-model-185481

सकाळी बरोबर नऊ वाजता विनीत त्याच्या डेस्कवर येऊन सेट होतोय की नाही इतक्यात त्याला एचआरचा फोन आला. “ताबडतोब एचआर ऑफिसमध्ये येऊन भेट.” टाईम ऑफिसर केरमान असे रुक्षपणे बोलल्यावर त्याला आश्चर्य वाटले. पारशी असणारा केरमान त्याचा चांगला मित्र होता. नेहमी फोन केला की काय चाललेय, सध्या कुठे टूर झाली, मार्केटमध्ये नवीन काय खबरबात, अशा एक ना अनेक बातम्या विचारणार्‍या माणसाने एवढ्या तुटकपणे का बोलावे हे त्याला समजले नाही.
तो लॅपटॉप चालू करून एचआर ऑफिसला गेला. टाईम ऑफिसमध्ये आत येताच तिथे बसलेल्या केरमानने त्याच्याकडे मुद्दाम दुर्लक्ष केल्याचे त्याच्या लक्षात आले. तो तसाच पुढे एचआर हेड नितीन बोरकरच्या केबिनमध्ये गेला. तिथे बोरकर, विनीतचा बॉस श्रीनिवासन आणि त्याच्या डिपार्टमेंटमधील दिपाली बसली होती. तिघेही एकदम स्तब्ध बसले असल्याने प्रकरण काहीतरी गंभीर आहे हे त्याने लगेच ओळखले. बोरकरने त्याच्यासमोर ठेवलेल्या एकुलत्या एका रिकाम्या खुर्चीवर विनीतला बसायला सांगितले. विनीत सेट झाल्यावर बोरकर आणि श्रीनिवासन यांनी एकमेकांकडे पाहिले आणि बोलायला सुरवात कशी करायची, हा त्यांना प्रश्न पडला. मग बोरकरनेच घसा खाकरत सुरवात केली, “विनीत, आमच्याकडे तुमच्याबद्दल एक लेखी तक्रार आली आहे, आणि तक्रार एवढी सिरीयस आहे की तुम्हांला कदाचित लीगल प्रोसेसला सामोरे जावे लागेल.”
विनीतला हे लोक कशाबद्दल बोलताहेत हे समजत नव्हते. पण या मिटींगमध्ये दिपाली कशाला आली आहे हे त्याला उमगले नाहीे. दिपाली नुकतीच रडली आहे हे तिच्या डोळ्यांवरून समजत होते. विनीतने त्याच्या बॉसकडे नजर टाकली. बॉसने समोर ठेवलेल्या इमेलची प्रिंट विनीतकडे सरकवली आणि “याबद्दल तुझे काय म्हणणे आहे हे आम्हांला ऐकून घ्यायचे आहे.” एवढेच तो बोलला.

विनीतने तो पेपर उघडला. दिपालीने एचआर हेड नितीन बोरकर यांना लिहीलेली ती मेल होती.

रिस्पेक्टेड नितीन सर,
मी दिपाली अय्यर, मार्केटिंगमध्ये सिनीयर एक्झीक्युटीव्ह म्हणून काम करत असून मी विनीत कदम यांना रिपोर्ट करते. अलीकडे मला विनीत कदम हे ऑफिस आणि ऑफिसचे काम सोडून बर्‍याच पर्सनल गोष्टी विचारत असतात. मी एखादा नवीन ड्रेस घातला की त्यावर एकटी असताना कॉम्प्लिमेंंट्स देतात. ते ऑफिसमध्ये उशिरा थांबतात आणि सर्वांना जायला सांगून मला एकटीला थांबवतात.
इथपर्यंतच ते थांबत नाहीत तर माझ्या मोबाईलवर ऑफिसच्या वेळेनंतर पर्सनल मेसेजेस करतात. मला सतत पिक्चरला येणार का म्हणून विचारतात. सुरवातीला मी त्यांना टाळले पण ते सतत माझा पिच्छा करत राहिले. शेवटी कंटाळून मी होकार दिल्यावर त्यांचे मेसेजेस थांबले. हवे तर माझ्या मोबाईलमधले त्यांचे मेसेजेस तुम्हांला दाखवू शकते.
परवा दि. १ जून २०१९ रोजी असेच संध्याकाळी ऑफिसमध्ये थांबले असताना कामाच्या निमित्ताने ते माझ्या डेस्कवर आले आणि त्यांनी माझ्या प्रायव्हेट पार्टस्ना स्पर्श करायचा प्रयत्न केला. मी त्यांना तसे न करण्याविषयी खूप विनवण्या केल्या पण त्यांनी न ऐकता माझ्यावर जबरदस्ती केली.
मला ऑफिसमध्ये काम करणे मुश्किल होऊन गेले आहे. डिपार्टमेंटमध्ये पाय ठेवताच त्यांची भीती वाटू लागते. कृपया माझी त्यांच्या मार्केटिंग डिपार्टमेंटमधून बदली करण्यात यावी आणि त्यांच्यावर योग्य ती कारवाई व्हावी म्हणजे बाकीच्या महिलांना तिथे काम करायला भीती वाटणार नाही.

आपली विश्वासू,
दिपाली अय्यर.

ती मेल वाचून विनीतचे डोके सुन्न झाले. तो बरोबर ट्रॅपमध्ये अडकला होता. दिपालीविषयी श्रीनिवासनला सांगावे असे त्याच्या मनात एकदा आले होते पण आपण हा इश्यू हॅन्डल करू शकू याची त्याला खात्री होती. दिपालीने लिहीलेल्या तक्रारीतली एकही गोष्ट खरी नाही हे विनीत आणि दिपालीलाही ठाऊक होते पण श्रीनिवासन आणि बोरकरांचा या गोष्टीवर विश्वास बसत नव्हता. विनीत असे वागणार्‍यातला नव्हता असे त्यांना वाटत होते. पण दिपाली मेसेजेसचे पुरावे दाखवायला तयार होती, त्यामुळे कुणाला काय बोलावे हे त्यांना समजत नव्हते. थोडे पुढे जाऊन विनीतने पुरावे दाखव असे म्हणायला हवे होते. पण त्याने केलेल्या एका चुकीमुळे तो गप्प बसून राहिला. ऑफिस अवर्सनंतर एका डिस्पॅचच्या अर्जंट कामात मदत केल्याबद्दल त्याने फक्त एकच मेसेज दिपालीला पाठवला होता,

थँक्यू सो मच डिअर. यू आर क्वाईट हेल्पफूल अॅज ऑलवेज…

हा मेसेज ऑफिशियल कामाबाबत असला तरी त्याची वेळ आणि त्यात लिहीलेला ‘डिअर’ हा शब्द त्याच्या विरोधात जाणारा होता. ती मेलची प्रिंट वाचल्यावर भावनाविवश न होता विनीतने त्यांना एकच प्रश्न विचारला, “माझ्याकडे काय ऑप्शन्स आहेत?”
“पहिले म्हणजे हा आरोप तुला मान्य आहे का?”
“बॉस तुम्ही मला सहा वर्षे ओळखताय.”
त्याला मध्येच थांबवत श्रीनिवासनने विचारले, “तरीही तुला हा आरोप मान्य आहे?”
“ऑफकोस नाही बॉस.”
“मग तुला काही लीगल प्रोसेसेसना सामोरे जावे लागेल आणि तोपर्यंत तुुला ऑफिसमध्ये येता येणार नाही.”
“ठीकाय बॉस.”
मिटींग संपली. बोरकरने दिपालीला डिपार्टमेंटमध्ये जायला सांगितल्यावर डोळे पुसायचे नाटक करत ती निघून गेली. विनीत उठणार इतक्यात बोरकर म्हणाले, “विनीत, तुझ्याशी अजून काही बोलायचे आहे.”
“प्लीज बोला ना.”
“माझे तुला एक पर्सनल सजेशन आहे.”
“काय?”
“आरोप मान्य कर आणि रिझाईन देऊन टाक.”
“पण ज्या गोष्टी केल्या नाहीत त्या मान्य का करायच्या?”
“माझे ऐक. हा आरोप जर मान्य केला नाहीस तर ज्या लीगल प्रोसेस असतील त्या महिन्याभरात संपणार्‍या नाहीत. महिने, कदाचित वर्षही जाईल त्यात. तोपर्यंत ऑफिसमध्ये न येऊन तुला चालेल? त्यापेक्षा आरोप मान्य कर. एनीवे तू इथून जाणार तर आहेस, कुणी काय विचार केला तर काय फरक पडणार आहे?”
बोरकरांच्याही बोलण्यात पॉईंट होता. खरोखर वस्तूस्थिती तशी असेल तर चालण्यासारखे नव्हते. महिनाभर घरी बसणेही त्याला परवडण्यासारखे नव्हते. सध्याची लाईफस्टाईल, बायको, दोन मुले, घर, कारचा हप्ता हे सगळे नोकरी न करता मॅनेज होण्यासारखे नव्हते. शेवटी त्याच्याकडे रिझाईन देण्याचा एकच पर्याय उरला.
वूमन हॅरसमेंट हा मुद्दा कंपनी पॉलिसीमध्ये घेतल्यापासून ऑफिसमधील लोकांना विषेशत: स्त्रियांशी खूप विचार करून वागावे लागत होते. त्यात जराही इकडे तिकडे झाले आणि कुणी ऑब्जेक्शन घेतले तर चौकशी होईपर्यंत त्याला कामावर येता येत नसे. पण कुणी त्याचा गैरफायदा घेऊ नये म्हणून ज्या गोष्टी पडताळायला हव्या होत्या, त्याबद्दल क्लॅरिटी नसल्याने विनीतला या गोष्टींचा फटका बसला.

दिपाली एका युनियन लीडरच्या वशिल्याने ऑफिसमध्ये आली होती आणि तिच्या खूप ओळखींमुळे ऑफिसमध्ये नेहमी तोर्‍यात वावरायची. वय पस्तीस असले तरी दिसायला छान होती. नवरा, एक सात वर्षाची गोंडस मुलगी असा तिचा संसार होता. पण स्वभावदोषामुळे ती आहे त्यात समाधानी नव्हती. नेहमी कमी काम करून जास्त फायदा कसा होईल हे तिचे ध्येय असायचे. त्यासाठी तिने नॅशनल मार्केटिंग हेड असणार्‍या विनीतला गळाला लावण्याचा प्रयत्नही केला होता. नवीन आल्यावर तर ती विनीतच्या मागे हात धुवूनच लागली होती. अगदी घरातून येताना ती विनीतसाठी डबाही करून आणायची पण विनीतने विश्वासात घेऊन तिला समजावले होते. त्यांचे एकमेकांमध्ये गुंतणे त्यांच्यासाठी आणि समाजाच्या दृष्टिकोनातूनही कसे चुकीचे आहे, हे सांगूनही तिला पटत नव्हते. पण विनीतने यापुढे हा विषय ऑफिसमध्ये डिस्कस केलेला चालणार नाही अशी कडक समज दिल्यावर मात्र तिचा नाईलाज झाला.
वर्षाच्या शेवटी अप्रेझल करतानाही कामानुसार विनीतने तिला सगळ्यात खालचे रेटिंग दिले, त्यावेळी तिने विनीतशी भांडण काढले आणि “तुला बघून घेईन.” अशी धमकीही दिली. कामाच्या बाबतीत विनीत कुणाचे काहीही खपवून घेत नसे. या त्याच्या काटेकोर स्वभावामुळे त्याचे टार्गेट्स नेहमी पूर्ण व्हायचे. कामाच्या बाबतीत त्याला कशाची चिंता वाटत नव्हती. कितीही काम दिले तरी विनीत त्याच्या हुशारीने ते वेळेत पूर्ण करायचा. कंपनीत विनीतचे हे रेप्युटेशन होते म्हणून अवघ्या चाळीस वर्षाचा असतानाही तो मार्केटिंग हेड झाला होता आणि बर्‍याच लोकांचा रोल मॉडेलही.
दोनतीन दिवस उलटल्यावर सारे काही व्यवस्थित चाललेय असे वाटले पण ती वादळापूर्वीची शांतता आहे याची त्याला कल्पना नव्हती. ऑफिसमध्ये सीसीटीव्ही लावण्याचे काम चालू होते आणि आठवड्याभरात ते ऑपरेशनल झाले असते. नेमका याचाच फायदा दिपालीने घेतला. एकदा कॅमेरे लागले की तिच्यासाठी आता सोप्या असणार्‍या गोष्टी नंतर खूप अवघड होणार होत्या.

विनीत केबिनमध्ये येऊन खुर्चीत बसला. पुढे काय करायचे त्याला कळेना. चालू केलेला लॅपटॉप पासवर्ड विचारत होता पण तो न टाकता त्याने तसाच फोल्ड करून ठेवला. त्याने दिपालीला केबिनमध्ये बोलावले, पण ती आली नाही. विनीतला एकट्याने तोंड द्यायचे धैर्य तिच्यात नव्हते. मग तोच तिच्या डेस्कवर जाऊन म्हणाला, “दिपाली, फक्त तुला आणि मलाच माहित आहे खरे काय आहे. पण तू जे केलेस ते बरोबर नाही.”
विनीतच्या नजरेला नजर देत दिपाली उत्तरली, “मला जे पाहिजे ते मी मिळवतेच आणि जो कोणी मला ते देत नाही त्याला मी माझ्या वाटेतून कायमचे बाजूला करते.”
“पण एखाद्याच्या आयुष्याचा प्रश्न असतो. त्याचा तरी विचार करायचा.”
“आय डोन्ट केअर.” म्हणून ती बाहेर निघून गेली.
ज्यावेळी विनीत ऑफिस सोडून चालला त्यावेळी तिने सगळ्या डिपार्टमेंटला गोळा केले होते. एवढेच नाही तर विनीतला ऐकू जाईल अशा आवाजात ती सगळ्यांना म्हणाली, “आता आपली मजा आहे कारण नॅशनल मार्केटिंग हेड आता बरेच दिवस घरी बसणार आहेत. आपल्याला काम द्यायला आता दुसरे कोणतरी येईल, मग त्यांच्याकडे पाहता येईल.”
तिने सकाळसकाळी एचआरला मेल करून सगळ्या ऑफिसमध्ये ही वार्ता पसरवली होती. एरव्ही विनीत सगळ्यांचा रोल मॉडेल होता पण या एका प्रसंगामुळे लोकांच्या नजरा दुषित झालेल्या विनीतला दिसल्या. सहा वर्षे काम करून शेवटी अशी नामुष्की घेऊन त्याला ऑफिसमधून निघावे लागत होते. विनीतला एक क्षणही तिथे थांबायचे नव्हते. अगदी रोज सोबत लंच करणार्‍या मित्रांनाही भेटता आले नाही. तो तडक तिथून निघाला आणि टाइमऑफिसमध्ये जाऊन त्याने रिझाईनच्या फॉर्मेलिटीज कंप्लीट केल्या.

विनीतने त्यानंतर बर्‍याच ठिकाणी प्रयत्न केले पण एवढ्या मोठ्या पगाराची नोकरी मिळणे मुश्किल झाले होते. एकतर चांगल्या नोकर्‍यांचा तुटवडा होता. आधीची नोकरी अगदी अंगवळणी पडली होती. तो त्याच्या कामात चांगलाच सेट झाला होता. तसे दुसर्‍या शहरात त्याला हवी तशी नोकरी मिळाली असती पण विनीतला मुंबई सोडायचे नव्हते. शेवटी हातात एखादा तरी जॉब हवा म्हणून त्याने आधीच्या पगारापेक्षा कमी पगार असलेली एक नोकरी निवडली आणि तिथे तो जॉईन झाला.
दिपाली फक्त विनीतला ऑफिसमधून काढूनच थांबली नाही तर तिने विनीतच्या नव्या ऑफिसपर्यंत ओळख काढून तिथल्या विनीतच्या बॉसला -केतनला फोन केला. दिपालीचे सगळे ऐकून घेऊन केतनने विनीतला केबिनमध्ये बोलवले. थोड्या पर्सनल गप्पा मारून झाल्यावर केतनने विनीतला जूनी नोकरी सोडण्याचे खरे कारण विचारले. महिन्याभराच्या वेळेत विनीतने त्याचा स्वभाव आणि कामाने ऑफिसमधल्या सर्वांना जिंकले होते. त्यात केतन आणि विनीत दोघांच्या वयातील अंतर फक्त दोन तीन वर्षे असल्याने त्यांचे पटकन जमले. केतन बॉस कमी आणि मित्र जास्त होता. त्याला विनीतची एवढी सवय झाली होती की सकाळ आणि संध्याकाळची कॉफीही तो विनीतशिवाय घेत नव्हता. अनायासे विषय निघालाच होता, म्हणून विनीतने सर्व प्रसंग त्याला सांगितला.
केतनला त्याच्या डोळ्यांतून सारे काही समजले आणि त्याने नुकताच दिपालीचा फोन येऊन गेल्याचे विनीतच्या कानावर घातले. जुन्या कंपनीतून काढण्यापर्यंत ठीक आहे, पण दिपाली इथेही मला का छळते आहे याचा तो विचार करायला लागला. यातून सुटायला त्याला एकच मार्ग दिसत होता.

शेवटी खूप विचार करून त्याने दिपालीला मेसेज ड्राफ्ट केला. ती काय म्हणेल किंवा पोलिसांत जाईल या शंका त्याला भेडसावत होत्या. पण त्याचा सिक्स्थ सेन्स काहीही अनुचित होणार नाही असे सांगत होता. मग त्याने सेंडचे बटन दाबले.

तुझे आधीच ऐकायला हवे होते. आता न ऐकल्याचा पश्चाताप होतोय.

त्याला रिप्लाय येईल की नाही याची शंकाच होती. कारण पुलाखालून बरंच पाणी गेलं होतं. शिवाय नोकरी गेल्यामुळे दिपाली रिप्लाय करेलच याची शाश्वती नव्हती. पण तिचा मेसेज आला.

आय एम सो सॉरी. तू रिझाईन देऊन जाशील असं वाटलं नव्हतं. एवढा पुढचा विचार मी केलाच नव्हता. एचआरवाले तुला समज देऊन आठवडाभर घरी बसायला सांगतील असे वाटले मला.

इट्स ओके. त्या निमित्ताने एक गोष्ट चांगली झाली, खूप वर्षे कंपनी सोडायचा विचार करत होतो पण त्याच रुटीनमध्ये अडकून पडलो होतो. तिथून बाहेर निघायला मिळाले.

यावेळी मेसेज न येता वॉट्सअॅपवर तिचा मोठा मेसेज आला –

अजूनही माझ्या मनात तुझ्याबद्दल त्याच भावना आहेत. तुला मी बर्‍याचदा विचारून पाहिले पण तुझा स्वाभिमान कमी झाला नाही. अगदी त्याच तोर्‍यात तू कंपनीही सोडून निघून गेलास. तू गेलास, पण शेवटी मलाच हरवून. मी तुझ्यावर जिंकायचे या विचाराने सगळा प्लान केला होता. माझ्याशिवाय तुझा आनंद मला पाहवत नव्हता. तुझी बायको, तुझी मुले या सर्वांसह मी तुला स्वीकारणार होते आणि तसंही मला तुझ्याशी लग्न नव्हते करायचे. पण तू मला झिडकारलंस आणि माझी जागा दाखवून दिलीस त्याचा मला राग आला होता. त्याची तुला किंमत मोजायला लागली पण आता चूक कळली आहे. सो… देर आये दुरुस्त आये…मी अजुनही तुझी वाट पहाते आहे.

त्याने रिप्लाय केला.

थँक्यू सो मच.

मग पिक्चरला कधी जायचे आपण?

तू म्हणशील तेव्हा.

मी चेक करून सांगते. पण नक्की ये बरं का, आयत्यावेळी नाही म्हणू नकोस.

ठरवून मला सांग.

त्यानंतर दिपालीने ठाण्यातल्या एका मल्टीप्लेक्समध्ये ‘अॅव्हेंजर्स एंड गेम’ ची दोन तिकीटे काढली आणि विनीतला भेटायची वेळ सांगितली. विनीत ऑफिसमधून थेट तिथे पोहोचला. पार्किंगमध्ये कार पार्क करूनही आतला माणूस खाली का उतरत नाही हे पार्किंग असिस्टंला समजले नाही. दोन मिनीटानंतर रुमाल पाठीमागच्या खिशात ठेवत विनीत गाडीतून उतरला आणि इलेव्हेटर न घेता डायरेक्ट लिफ्टने तो मल्टीप्लेक्सच्या दुसर्‍या मजल्यावर पोहोचला. तेवढ्या वेळात दिपालीचा कॉलच आला आणि तो पिक करून त्याने लिफ्टमध्ये आहे, एकाच मिनीटात पोहोचतोय असे तिला सांगितले. दिपाली भेटल्यावर तिच्या चेहर्‍यावर त्याला जिंकल्याचा आनंद होता.
दिपालीने सर्वात शेवटच्या रांगेतली एका बाजूच्या कोपर्‍यातली तिकीटे काढून विनीतचे काम सोपे केले होते. मोजके प्रेक्षक सोडले तर पूर्ण थएिटर जवळजवळ मोकळेच होते. पिक्चर चालू झाला आणि दिपालीने विनीतचे एक दीर्घ चुंबन घेतले. काही क्षणांपुरता का होईना विनीत चलबिचल झाला. तो मोहाचा क्षण त्याला पुढे काही करू देईना. शेवटी भावना बाजूला ठेऊन त्याने एका हाताने हळूच मागच्या खिशातला क्लोरोफॉर्ममध्ये भिजवलेला रुमाल काढून पटकन तिच्या नाकावर धरला आणि काय होतंय हे समजण्याआधीच दिपाली बेशुद्ध झाली.
कुणाला शंका येऊ नये म्हणून त्याने तिचे डोके आपल्या खांद्यावर ओढून घेतले आणि ती पिक्चर पहाते आहे असे दुसर्‍यांना वाटावे अशी व्यवस्था केली. एकतर थ्री डी पिक्चरमुळे सर्वांच्या डोळ्यांवर चष्मे असल्याचा त्याला दिलासा होता. त्याने दुसर्‍या खिशातून आणलेल्या लॅपटॉप लॉकची नायलॉन रोप तिच्या मानेभोवती आवळली आणि पुढच्या दहा मिनीटात दिपाली कायमची शांत झाली. तिचे शरीर थंड पडल्यावर पिक्चर मध्येच सोडून तो तिथून निघाला आणि पार्किंगमध्ये येऊन त्याने खिशातला रुमाल डॅशबोर्डच्या ड्रॉवरमध्ये टाकला.
त्याच संध्याकाळी टीव्हीवरच्या बातम्यात ठाण्यातील नामांकित मल्टीप्लेक्स थएिटरमध्ये एका स्त्रीची गळा आवळून निघृण हत्या ही बातमी झळकत होती पण ती पहाण्याच्या मनस्थितीत तो नव्हता. एक प्रकारची अपराधी भावना त्याच्या मनात राहिली होती. दिपालीला तिथेच सोडून आल्यावर आपण काही पुरावा तर मागे सोडला नाही ना अशी चुटपूट त्याच्या मनाला लागून राहिलेली पण ते चेक करण्यासाठी परत जाण्याचे धाडस त्याच्यात नव्हते.
रात्रीचे अकरा वाजले असतील, विनीत जेवण करून निवांत बसला होता. तो वरून शांत दिसत असला तरी डोक्यात विचारांचे वादळ उठले होते. कसेही करून आपण जर पकडलो गेलो तर लोकांना तोंड दाखवायला जागा रहाणार नाही, नोकरी गेली त्याचे एकवेळ ठीक होते, आपण काहीही सांगू शकलो असतो पण हा खून आपल्याकडून झालाय, आपण एका जीवाचा अंत केलाय ही गोष्ट त्याच्या जिव्हारी लागली होती. काहीही झाले तरी या थराला जाऊन आपण बदला घ्यायला नको होता असे त्याला वाटू लागले.
अस्वस्थ होऊन तो घरातून फेर्‍या मारू लागला. त्याने त्याच्या मुलांकडे पाहिले, अशा एका मुलीच्या आईला आपण मारले आहे, कोण घेईल त्या छोटीची काळजी, तिचा नवरा आता कोणत्या परिस्थितीतून जात असेल? आपली बायको नसताना राहिलेले आयुष्य तो नुसत्या आठवणींवर कसा काढेल, जुन्या कंपनीत हे सारे समजले तर लोक मला काय म्हणतील अशा असंख्य विचारांनी त्याचे डोके भरून गेले. एवढ्यात त्याचा फोन वाजला. अशावेळी कोणी फोन केला म्हणून त्याने तो भीतभीतच उचलला,

इन्स्पेक्टर भोसले बोलतोय ठाण्यावरून. विनीत कदम का?
हो. विनीतच बोलतोय.
तुम्ही दिपाली अय्यर नावाच्या महिलेला ओळखता का?
हो. ओळखतो.
कसे ओळखता?
माझ्या जुन्या ऑफिसमध्ये माझी सबॉर्डिनेट होती ती.
होती ती म्हणजे?
मी दीड महिन्यापूर्वी जूनी कंपनी सोडून दुसरीकडे जॉईन झालो आहे.
अच्छा. त्यानंतर काही कॉन्टॅक्ट त्यांच्याबरोबर?
नाही. का? काही घडलंय का?

विनीत असे बोलला आणि आपण पकडलो गेलो हे त्याच्या लक्षात आले. दिपालीच्या फोनमधील आपण पाठवलेले मेसेजेस आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे दुपारी लिफ्टमध्ये असताना रिसीव्ह केलेला तिचा कॉल हे त्याच्या डोक्यातच नव्हते.

ठीकाय. काही माहिती हवी असेल तर तर पुन्हा आम्ही फोन करू.

फोन डिस्कनेक्ट झाला पण आता फोनऐवजी त्याला न्यायला पोलिसांची गाडीच येईल याची त्याला खात्री होती. थोडं अस्वस्थ वाटतंय बाहेरून जरा फेरफटका मारून येतो म्हणून तो घराचा दरवाजा उघडायला गेला. नवव्या मजल्यावरून खाली उतरण्यापेक्षा वर टेरेसवर जाणे त्याला जास्त सोयीचे वाटले. अचानक काहीतरी त्याच्या लक्षात आले आणि पुन्हा तो परत वळला. त्याने निरागसपणे खेळत बसलेल्या दोन्ही मुलांचे पापे घेतले. किचनच्या बेसिनमध्ये जेवणानंतरची भांडी विसळण्यात बायको मग्न होती. तिला पाठीमागून जाऊन त्याने घट्ट मिठी मारली.
“तुम्हांला केव्हा काय करावं, काही कळत नाही. पोरं पहातील ना…” असे म्हणत तिने त्याला प्रेमाने लांब ढकलले.
“आलोच…” म्हणत तो तडक दरवाजा उघडून टेरेसवर गेला.
टेरेसच्या पॅरापिटवर तो अस्वस्थ होऊन उभा राहिला. लहानपणापासून आतापर्यंतचे आयुष्य एखाद्या पिक्चरच्या रिळाप्रमाणे त्याच्या डोळ्यांसमोर तरळले. टेरेसच्या दुसर्‍या बाजूने अंधारातून “कौन है वहाँ, मरना है क्या उपर चढके?” असा वॉचमनचा आवाज आला पण तो ऐकायला विनीत होताच कुठे?
बिल्डिंगच्या आवारात वरून काहीतरी पडल्याचा मोठा आवाज झाला आणि त्याचबरोबर एका सभ्य गुन्हेगाराच्या आयुष्याचा शेवटही झाला.

©विजय माने, ठाणे.

तुझ्याविना # 8

office-1209640_1280

अलिकडे बॅनर्जी मला मुर्तीसरांची भीती घालत होता. मुर्ती म्हणजे राममुर्ती, बॅनर्जीचे बॉस. मार्केटिंग डिपार्टमेंटचा हेड असणारा हा माणूस अत्यंत हुशार आणि प्रामाणिक होता. आपल्या बुद्धीच्या जोरावर त्याने कंपनीला अमाप फायदा मिळवून दिलेला. आमचे डिपार्टमेंट मार्केटिंगबरोबर काम करायचे म्हणून अप्रत्यक्षरित्या ते आमचे बॉस असल्यासारखेच होते आणि बॅनर्जीचे रिर्पोटिंगही त्यांना होते.
आमच्या डिपार्टमेंटमध्ये आम्ही घोळका करून काही बोलताना किंवा हसताना दिसलो की बॅनर्जीचे पित्त खवळायचे. आम्ही काम न करता फक्त टाईमपासच करतोय असे त्याला वाटायचे. म्हणून तो आजुबाजूला असला की आम्ही कामाव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही विषयांवरचे डिस्कशन शक्यतो टाळायचो. एकदिवशी तर तो मला तिसर्‍यांदा बोलला, “मुर्ती तुझ्याबद्दल विचारत होता. तुझा अॅक्च्युअल प्रोफाईल काय आहे आणि हल्ली तू जास्त काम करताना दिसत नाहीस असे तो बोलत होता.”
मला ते ऐकायचा कंटाळा आला, शेवटी मी चिडून बोललो, “बॉस, आत्ताच्या आत्ता मुर्तीसरांकडे जाऊन माझ्याबद्दल जे काही आहे, ते एकदाच संपवून टाकूया. मला सारखे सारखे हे ऐकायचा कंटाळा आलाय. एवढे काम करूनही त्यांना तसे वाटत असेल तर मला जॉबबद्दल सिरीयसली काहीतरी विचार करायला हवा.”
माझी सटकली आहे हे बॅनर्जीच्या लक्षात आले. वास्तविक तो एखादी गोष्ट पुढचा माणूस इरिटेट होईल इतकी ताणायचा. कधी कधी लोकांना उगाचच मुर्तीसरांची भीती घालायचा. पण का कुणास ठाऊक, राहून राहून तो मला घाबरावयला तसे बोलत होता अशी शंका येत होती, त्यामुळे आपण आता माघार घ्यायची नाही हे मी ठरवले.
“बॉस, आत्ता लगेच जाऊ या का आपण त्यांच्याकडे?”
तो लॅपटॉपवर बिझी असल्याचे नाटक करून म्हणाला, “ठीक आहे, जाऊया आपण. पण लंचनंतर.”
मी मुर्तीसरांना बॅनर्जीएवढा नसलो तरी बर्‍यापैकी ओळखत होतो. मला माहित होते, मुर्तीसर कुणाविषयी पाठीमागून बोलणार्‍यातले नव्हते. त्यांना एखाद्याविषयी काही वाटले तर त्याला केबिनमध्ये बोलवून घेऊन डायरेक्ट त्याच्याशीच बोलत. काही चुकले असेल तर समजावून सांगत. पण बॅनर्जी मुर्तीसरांच्या नावाखाली आपल्या मनाचेच काहीही सांगून मला प्रेशरमध्ये ठेवण्याचा प्रयत्न करत होता. आज बॅनर्जीची गोचीच करायची हे मी ठरवून लंचनंतर पुन्हा त्याला विचारले. त्यावेळीही बॅनर्जी बिझी होता. म्हणजे बिझी असल्याचे नाटक करत होता.
“मी आता एक महत्वाची मेल ड्राफ्ट करतोय. आपण थोड्या वेळाने जाऊया.”
मला माहित होते, या प्रकारात मुर्तीसरांना माझ्याशी काहीही देणेघेणे नव्हते. मुर्तीसर तसे बोलले असते तर बॅनर्जीने मला कोणतेही काम करू दिले नसते. दुसर्‍या क्षणाला त्याने मला मुर्तीसरांच्या केबिनमध्ये आरोपीसारखा उभा केला असता. मी ही काही झाले तरी आज त्याला चूक ठरवायचेच या हट्टाने पेटलो होतो. ऑफिस सुटायच्या वेळेस पुन्हा एकदा त्याला मुर्तीसरांकडे जायची आठवण केली पण आता मुर्ती बिझी आहे असे उत्तर मिळाले.
मी पॅन्ट्रीमध्ये कॉफी प्यायला गेल्यावर मुर्तीसर पेपर वाचण्यात बिझी असल्याचे स्वत:च्या डोळ्यांनी कन्फर्म केले. बॅनर्जी त्यादिवशी मुर्तीसरांकडे आला नाही हे सांगायला नकोच. पण त्या प्रसंगाचा एक मात्र फायदा झाला, त्यानंतर बॅनर्जीने मला त्यांची भीती घालायचे कमी केले. तसेही मला मुर्तीसरांची अजिबात भीती वाटत नव्हती. कंपनीतल्या अनेक हुशार व्यक्तिमत्वांपैकी ते एक होते आणि कोणता माणूस किती पाण्यात आहे हे त्यांना लगेच समजायचे. शिवाय माझ्यामुळे एका मोठ्या घोटाळ्यातून वाचल्यामुळे मुर्तीसरांच्या मनात माझ्याबद्दल सॉफ्ट कॉर्नर होता.
आमच्या एका कस्टमरकडून एक सिस्टिम इंटीग्रेट करायची आम्हाला ऑर्डर आली होती. या नवीन ऑर्डरनुसार तयार होणार्‍या मशिनने त्यांच्या कंपनीत वापरल्या जाणार्‍या विजेचा दर्जा समजणार होता. खूप महागड्या मशिन्ससाठी चांगल्या दर्जाची वीज वापरणे आवश्यक होते, हे त्यांना समजले होते आणि त्या इंटिग्रेशनसाठी आम्हांला स्पेशल टाईपचे सहा सेन्सर्स लागणार होते. आम्हांला हवे ते सेन्सर्स आणि बाकी गोष्टी मिळाल्यावर आमच्या डेव्हलपमेंट इंजिनियर्सनी अभ्यास करून नवीन मशिनचे प्रोटोटाईप तयार केले आणि कस्टमरला फायनल प्रॉडक्टचा डेमोही दाखविण्यात आला. कस्टमरला जसे हवे होते, अगदी तसे इंटीग्रेशन झाले होते.
आमच्यासाठी ती ऑर्डर खूपच फायद्याची ठरली. पुढच्या महिन्याभरात दुसर्‍यांसाठी इंटिग्रेशन न करता आपणच हे पूर्ण प्रॉडक्ट तयार करून विकूया, असे प्रपोजल मार्केटिंगने सिनीयर मॅनेजमेंटसमोर ठेवले आणि त्यांनीही ते अप्रुव्ह केले. आमच्या बाजूने नव्या प्रॉडक्टची कॉस्ट वर्कआऊट करणे आणि त्याचा एक वर्किंग सेटअप करायची जबाबदारी माझ्यावर सोपवण्यात आली. मी त्या प्रोजेक्टसाठी लागणारे बिल ऑफ मटेरियल बनवले, ती यादी पुन्हा पुन्हा चेक करून त्यात काही राहिले तर नाही ना याची खात्री केली आणि मग ती लिस्ट मल्लुकडे दिली. मटेरियल मागवणे हे त्याचे काम होते. दोन दिवसांनी पर्चेस डिपार्टमेंटकडून मला फोन आला. आम्हाला नवीन प्रोजेक्टसाठी लागणारे सेन्सर्स महिन्याभरापूर्वी वापरले होते तसेच हवेत, की आणखी कुठल्या नवीन प्रकारचे ही माहिती त्यांना हवी होती. मी त्यांना महिन्याभरापूर्वी वापरलेले सेन्सर्स चालतील म्हणून कन्फर्म केले.
दुसर्‍यादिवशी पर्चेस ऑफिसरने मला सप्लायरची मेल फॉरवर्ड केली. त्याच्या म्हणण्यानुसार महिन्याभरापूर्वी वापरलेले सेन्सर्स सध्या त्याच्या स्टॉकमध्ये नव्हते. त्याऐवजी तो दुसरे सेन्सर्स देणार होता ज्यामध्ये पहिल्यापेक्षाही अजून काही गोष्टी जास्त होत्या. त्याने मेलसोबत नव्या मॉडेलच्या स्पेसिफिकेशनची डेटाशीट जोडली होती. ती मी काळजीपूर्वक पाहिली. पहिल्यापेक्षा हा सेन्सर सरस होता खरा, पण त्यामध्ये ज्या जास्तीच्या गोष्टी होत्या त्याची आम्हाला आवश्यकता नव्हती.
तरीही मी त्याला नवीन मॉडेलच्या किंमतीविषयी विचारायला सांगितले. तासाभरातच नवीन किंमत मिळाली. त्रेचाळीस हजार दोनशे पन्नास रुपये आणि टॅक्स अशी किंमत होती. जुने मॉडेल चाळीस हजार रुपयांचे होते. थोड्या वेळाने माझ्या डेस्कवरचा फोन वाजला,
“समीर?”
“येस.”
“वरुण हियर फ्रॉम पर्चेस. मग ऑर्डर काढू का या रेटवर?”
“हो. निगोशएिट कर थोडे आणि ऑर्डर टाक. त्याबरोबर सेन्सर्स किती लवकर येतील ते बघ.”
“त्याची काळजी अजिबात करू नकोस. त्याच्या स्टॉकमध्ये रेडी आहेत. चार ते पाच दिवसात देतो म्हणालाय. आपण त्याच्यासाठी खूप मोठा कस्टमर आहे.”
“गुड! आपण त्याच्याकडून अजून काय घेतो?”
“काही नाही. हे दुसरेच ट्रान्झॅक्शन आहे. मागची साडेचौदा लाखाची ऑर्डर होती.”
हे ऐकून मला चक्करच यायची बाकी होती.
“काय म्हणालास? रिपीट करतोस का जरा?”
“का रे? मागची ऑर्डर साडेचौदा लाखाची होती म्हणालो.”
“काहीतरी घोटाळा वाटतोय मला. एक मिनीट थांब, मी आलोच तुझ्याकडे.”
मी धावतच त्याच्याकडे गेलो. तो चहा पिण्यात गुंतला होता. मी नको म्हणत असतानाही त्याने त्याच्या थर्मासमधून बाजूला ठेवलेल्या पेपरकपमध्ये चहा ओतून मला दिला. मी अचानक एवढा का घाबरलो आहे हा त्याला प्रश्न पडला होता. मी त्याला मागची ऑर्डर डिटेल्स काढायला सांगितले. बाजूला असणार्‍या फायलिंग कॅबिनेटमधून त्याने मागची ऑर्डर कॉपी काढून माझ्याकडे दिली. मी सगळी ऑर्डर कॉपी चेक केली. कॉपीच्या तळाशी असलेल्या साडेचौदा लाखाच्या आकड्याकडे मी हैराण होऊन पहातच राहिलो. त्याला मी असा का वागतोय ते कळेना. मग मी त्याला त्या ऑर्डरसाठी सप्लायरने दिलेले कोटेशन काढायला सांगितले. तो पुन्हा फायलिंग कॅबिनेटकडे गेला आणि कोटेशनची कॉपी घेऊन आला. तो पेपर माझ्या हातात देण्याआधी त्याने कोटेशनवर नजर टाकली आणि मग त्याच्या चेहर्‍यावरचा रंग उडाला.
मी घाबरण्याचे कारण त्याला समजले असावे. त्याने पुन्हा पुन्हा कोटेशनचा पेपर चेक केला पण काही उपयोग नव्हता. खालची रक्कम बदलली जात नव्हती. पर्चेस ऑर्डर जरी त्याने बनवली असली तरी त्याला एकट्याला दोष देण्यात अर्थ नव्हता. मी त्याच्या हातातून कोटेशनची कॉपी घेऊन चेक केली. चाळीस हजार बेसिक प्राईस होती, मी त्याला गोल करून बाजूला सही केली होती. माझ्या सहीच्या उजव्या बाजूस बॅनर्जीची सही होती. एकूण सहा सेन्सर होते. चाळीस हजाराला सहाने गुणून दोन लाख चाळीस हजार अशी रक्कम आली होती. गुणाकारही बरोबर होता पण काळजी करण्यासारखा एकच मुद्दा होता की, दोन लाख चाळीस हजाराला गोल करून मुर्तीसरांनी त्यावर ‘युनिट प्राईस ओके’ असा रिमार्क लिहीला होता.
पर्चेस ऑफिसरने चुकून मुर्तीसरांचा रिमार्क गृहीत धरून दोन लाख चाळीस हजार रुपयाला एक याप्रमाणे सहा युनिट्सची सप्लायरवर ऑर्डर काढली होती. यामुळे जे मटेरियल साधारण अडीच लाखात आले असते त्याला आम्ही जवळजवळ साडेचौदा लाख रुपये मोजले होते. बारा लाख रुपयांचा फरक लक्षात आल्यावर वरुण भीतीने थरथर कापू लागला. पेमेंट मिळाल्यावर तो सप्लायरही काही बोलला नव्हता. वरुणला काय करावे ते समजेना. झालेली सगळी हकीकत सांगायला घाबरतच तो त्याच्या बॉसकडे गेला. मी कोटेशन, ऑर्डर कॉपी या सगळ्या झेरॉक्स घेऊन मुर्तीसरांकडे गेलो.
मुर्तीसर त्यांच्या केबिनमध्ये एका व्हिजिटरबरोबर बिझी होते. मी त्यांच्या केबिनच्या दरवाजावर हलक्या हाताने टॅप केले. त्यानी मला पाहून हातानेच आत यायची खुण केली आणि त्यांचे डिस्कशन मध्येच थांबवून मला विचारले, “बोल समीर.”
“तुमच्याबरोबरच एका खूप महत्वाच्या टॉपिकवर बोलायचे आहे.”
“दहा मिनीटे वाट पाहू शकतोस का प्लीज? तोपर्यंत माझे यांच्याबरोबरचे काम होऊन जाईल.”
“यस सर. मी बाहेर थांबतो.” मी केबिनबाहेर ठेवलेल्या सोफ्यावर वेटिंग करत बसलो. ऑफिसमधल्या मुली हातात फाईल्स व वेगवेगळे पेपर्स घेऊन इकडेतिकडे बागडत होत्या. त्यांच्या सँडल्सचा होणारा टक टक असा आवाज सगळीकडे घुमत होता. दहा मिनीटे पूर्ण व्हायच्या आत मुर्तीसरांच्या केबिनमधला व्हिजिटर गेला आणि त्यांनी मला आत बोलवून घेतले.
आत गेल्यावर मी त्यांना पर्चेस ऑर्डरबद्दल घडलेले सर्व घटनाक्रम सांगितले. सोबत ती पर्चेस ऑर्डर आणि त्यांच्या सहीची कोटेशन कॉपीही दाखवली. या सगळ्या प्रकाराने त्याच्यांही चेहर्‍यावर टेंशन आले. पण त्यानी मला या सगळ्या प्रकरणात खोलवर घुसून चौकशी केल्याबद्दल अॅप्रिशएिट केले आणि मला ही गोष्ट एकदम गुप्त ठेवायची विनंती केली. अगदी बॅनर्जीलाही सांगू नकोस असे त्यांनी मला पुन्हा बजावले.
“आणि तुझी काही मदत लागली तर मी बोलवेन त्यावेळी पटकन माझ्या केबिनमध्ये ये.”
“हो सर.”
लगेच त्यानी पर्चेस डिपार्टमेंटच्या हेडबरोबर मिटींग घेऊन त्यांना सप्लायरकडून ती आगाऊ रक्कम परत मिळवण्याविषयी सूचना केल्या. तो सप्लायर त्या कंपनीचा भारतासाठीचा एकमेव डिलर असल्याने त्याच्याकडून बर्‍याच कंपन्या ते सेन्सर्स घेत होत्या त्यामुळे बारा लाखाचा हा किरकोळ घोळ त्याच्याही लक्षात आला नव्हता. हे अगदीच खरे वाटत नव्हते पण त्याच्याकडून तरी अशी माहिती मिळाली. आमच्या पर्चेस हेडच्या मिटींगनंतर सप्लायरने ताबडतोब बाकी रकमेचा चेक परत दिला. त्यानंतर वरुणच्या बॉसनेही मी एवढी महत्वाची गोष्ट वेळेवर लक्षात आणून दिल्याबद्दल माझे आभार मानले. तो चेक परत आल्यावर मुर्तीसरांनी मला त्यांच्या केबिनमध्ये बोलवून चेक मिळाल्याचे सांगितले आणि कंपनीचे बारा लाख रुपये वाचवल्याबद्दल कौतूक आणि अभिनंदन केले.
ही गोष्ट माझ्या कन्फर्मेशनसाठी नक्कीच महत्वाची ठरणार होती.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

तुझ्याविना # 7

coffee-1291576_1280

रविवारी थोडे बरे वाटत होते. सकाळी लवकर उठून ब्रेकफास्ट केला आणि पहिले कपडे धुण्याचे कंटाळवाणे काम आटोपून घेतले. दुपारच्या जेवणानंतर एक छोटी डुलकी काढली. सव्वा तीनला मोबाईलमध्ये लावलेल्या अलार्मने मी जागा झालो. आवरून तयार व्हायला पंधरा मिनीटे लागली. आदल्या दिवशी खूप प्रयासाने मिळवलेले चार्लीचे गिफ्ट घेतले आणि विवियानासाठी निघालो. मी साधारण अर्ध्या रस्त्यावर गेलो असेन, अचानक पाऊस चालू झाला. नशीब! मी गिफ्टसाठी पॉलिथीनची बॅग घेतली होती म्हणून ते भिजण्याचा प्रश्न नव्हता. थांबलो असतो तर उगाच लेट झाला असतो आणि आर्याला वाट पहात थांबवणे मला आवडत नव्हते. मी जॅकेट सोडा, हेल्मेटदेखील घेतले नव्हते त्यामुळे तसाच भिजत गेलो. तसल्या पावसात हवालदारमामांनी मला पकडायचा त्रास मात्र घेतला नाही.
आश्चर्य म्हणजे आर्या माझ्याआधीच विवियानाच्या ग्राऊंड फ्लोअरला असलेल्या स्टारबक्सच्या बाहेर पोहोचली होती. पण बाहेर कोसळणार्‍या पावसाने नखशिखांत भिजलेली. तिने मरून कलरचा स्लीव्हलेस मॅक्सी ड्रेस घातला होता. पावसात भिजून तो अजून डार्क झालेला. तिच्या ओठांवरची त्याच कलरची पण थोडीशी लाईट शेड माझ्या मनात नाना विचारांचे तरंग छेडीत होती.
ती एखाद्या अप्सरेसारखी दिसत होती. खरं म्हणजे आम्ही मुलं पावसात भिजलो तरी एवढे मोहक वगैरे दिसत नाही. तिच्या गोर्‍या अंगावर उडालेले पावसाचे थेंब अक्षरश: मोत्यांसारखे दिसत होते. मला त्या प्रत्येक मोत्याला स्पर्श करायचा होता पण खूप गोष्टी आड येत होत्या. पहिली म्हणजे तिची परवानगी, दुसरी पब्लिक प्लेस. मोकळे सोडलेले ओले केस तिच्या नैसर्गिक सौंदर्यात अजून भर घालत होते. तिच्याकडे पाहिल्यावर ती बाथरूममधून थंड पाण्याचा शॉवर घेऊन नुकतीच बाहेर आली आहे असे वाटत होते.
“हाऽय बार्बी, कशी सापडलीस पावसाच्या तावडीत?”
“जशी तुझ्या तावडीत सापडले तशीच.” आपल्या केसांतून पाणी नितळत आणि गोड हसत ती बोलून गेली.
“तू घरापासून चालत तर नाहीस ना आली? एवढी भिजलीयेस.”
“नाही रे. एकही रिक्षावाला इकडे यायला तयार नाही. शेवटी एका काकांना जास्त पैसे देते पण सोडा म्हणून सांगितल्यावर त्यांना माझी दया आली आणि त्यांनी आणून सोडले. त्यांच्या रिक्षाला पावसापासून आतला माणूस भिजू नये म्हणून साईडचे फ्लॅपदेखील नव्हते, पण कुणीतरी एवढ्या अर्जंसीमध्ये बोलवलंय म्हणून मिळेल ती रिक्षा पकडून येण्याशिवाय पर्याय नव्हता माझ्याकडे. रिक्षात असूनही एवढे भिजले.”
“बरं झालं. मस्त दिसतीयेस.”
“काय?”
“त्यांना माहित नसावे की तू माझ्याबरोबर डेटवर येणार आहेस म्हणून.” मी पटकन विषय बदलला.
“चूप बस. मला ठीक होऊ दे आधी. ”
“घरातून निघताना छत्री तर घ्यायची.”
“अरे पाऊस येईल असे वाटलेच नाही. पण तू का भिजत आलास?”
“मलाही तसंच वाटलं. बरं, कुठे जायचं सांग.”
तिचे केसांबरोबर खेळून झाले होते, “तू सर्व फायनल केले आहेस ना? तू नेशील तिकडे येईन मी.”
“असे होते तर आधी सांगायचेस मग. काहीतरी वेगळा विचार केला असता.”
माझ्या चेहर्‍यावरचे खोडकर भाव पाहून तिने माझ्या डाव्या दंडावर प्रेमाने एक चापट मारली, “हल्ली तू बिघडायला लागला आहेस.”
“तुझ्या नादाला लागलोय ना! मग अजून काय होणार?”
“आत चल आधी.”
आम्ही बाहेर उभा होतो तरी आतले लोक काचेतून आमच्याकडे बघत होते. आत गेल्यावर सगळ्यांच्या नजरा आमच्याकडे – म्हणजे भिजलेल्या आर्याकडे वळल्या. तिने मला कोपर्‍यातले एक टेबल दाखवून तिथे बसायला सांगितले. मी ही बर्‍यापैकी भिजलो असल्याने थोडा अवघडूनच बसलो. आम्ही कॅफेच्या एका टोकाला बसलो असलो तरी कॅफेमधल्या जवळजवळ सर्वांच्या नजरा आमच्यावर होत्या त्यामुळे मला अन्कम्फर्टेबल वाटत होते. आर्या मात्र सगळ्यांकडे पाठ करून माझ्यासमोरच्या खुर्चीत लगेच अॅडजस्ट झाली आिंण भिंतीवर लिहीलेल्या असंख्य पेयांच्या मेनूकार्डात हरवली.
तिथे बसलेली युगुले गरमागरम कॉफीचे मस्त घोट घेत बाहेरच्या पावसाचा आनंद लुटत होते. कॉफीचा सुवास आणि आतल्या हलक्या आवाजातल्या म्युझिकने वातावरण रोमँटिक झाले होते. आम्ही दोघांनीही चॉकलेट कॅपेचिनो सांगितले. डार्क कॅपेचिनोचा तो मोठा कप संपवायला अर्धा तास तरी जाणार यात शंकाच नव्हती. चिंब भिजल्यावर कॅपेचिनोची चव काही औरच लागत होती आणि सोबत आर्या होती मग तर काही विचारायलाच नको!
ती बोलत होती आणि मी वेडयासारखा तिच्याकडे पहात बसलो होतो. तिच्या चेहर्‍यावरून नजर हटवावीशी वाटत नव्हती. पावसात भिजून थंड एसीने कुडकुडलेली ती, मानेभोवती रुळणार्‍या ओल्या केसांच्या बटा, बोलताना ओठांची होणारी मोहक हालचाल या तिच्या सगळ्या गोष्टी मी डोळ्यांत साठवून ठेवत होतो. माझे लक्ष काही केल्या तिच्या ओठांवरून हटत नव्हते. नेहमी समोरच्या माणसाच्या नजरेत पाहून बोलायचे असते असे तिने मला एकदा सांगितले होते. मी कितीतरीवेळा तो प्रयत्न केला पण तसे होत नव्हते. दुसर्‍या कुणाबरोबरही ते ठीक होते पण माझ्यासमोर बसलेले ते आरक्त ओठ…एवढे परफेक्ट होते की त्याची प्रिंट पेपरवर घेऊन सम्मेट्री पहावी असे वाटत होते. तशी सम्मेट्री पाहिली असती तर ती एकदम परफेक्ट भरली असती. अगदी एखादा मिलीमीटरही इकडे की तिकडे व्हायचा प्रश्न नव्हता. ती बोलत होती आणि लहान मुलासमोर लॉलीपाप नाचवल्यावर ते जसे मंत्रमुग्ध होऊन जाते, तसे मी तिच्याकडे पहात बसलो होतो. माझी भारावलेली नजर कुठे आहे, ते तिच्या लक्षात येऊ नये म्हणून मी मधूनच माझ्या कॉफीच्या कपाकडे नजर टाकत होतो. तरीही मी एकटक तिच्या ओठांकडे बघतोय हे लक्षात आल्यावर तिच्या चेहर्‍यावर वेगळेच हास्य आले, “इडियट, माझ्या डोळ्यांत बघ. मघापासून कुठे लक्ष आहे तुझं?”
यावेळी चोरी पकडली गेल्याने मी लाजलो. तो तासाभराचा वेळ म्हणजे शब्दांत न सांगता येण्यासारखा अनुभव होता. तिच्याबरोबर रहायचे म्हणजे घड्याळाचा काटा पकडून ठेवावा असे वाटायचे. चक्क तासभर वेळ गेला तरी आताच भेटलोय असे वाटत होते. कॉफी पित गप्पा मारून झाल्यावर मी व्यवस्थित रॅप केलेले गिफ्ट तिला दिले.
“काय आहे?” मी सांगणार नाही हे माहित असूनही ती प्रत्येकवेळी हाच प्रश्न विचाराची.
“गिफ्ट. आणि त्याहीपेक्षा सर्वात महत्वाचा म्हणजे लेबलवरचा मेसेज.”
तिने लेबलवरचा मेसेज वाचला आणि लाजून होकारार्थी मान हलवत ती म्हणाली, “हो.”
“कशाला हो म्हणतीयेस माहित आहे ना तुला?”
“माहिताय. तुला इतके दिवस होकार हवा होता ना? त्याला.”
“मला रायटिंगमध्ये हवा होता.”
“मी रायटिंगमध्ये नाही देणार.”
“का?”
“तसे लिहून दिले आणि मी कुणाबरोबर पळून गेले तर त्याचा पुरावा म्हणून वापर करशील.”
“हो का?”
“मग काय! ओळखत नाही का मी तुला?”
“एक विचारू?”
“आता अजून काय ठेवलंयस का विचारायला? विचार.”
“तू मला मिस करतेस?”
“अज्जिबात नाही.” माझ्याशी या विषयावर खरे बोलायचेच नाही असे तिने ठरवलेे होते. ती खोटे बोलते आहे हे मला कळत होते आणि मला कळतंय हे तिला चांगलेच समजत होते. तरीही खरं न बोलून ती मला छळल्याचा आनंद घेत होती.
“पण मी तुला खूप मिस करतो.”
“माहिताय मला.”
तिने हातातले गिफ्ट वर खाली करून पाहिले आणि बरोबर अंदाजात ओळखले, “कोणती मुव्ही?”
“चार्ली चॅपलीनच्या आहेत.”
“खरंच? मी लहान होते तेव्हा चार्लीचे पिक्चर्स पाहिलेले. पण त्यानंतर नाही. खूप आवडायचे मला.”
“तुला हे दोन्हीही आवडतील.”
“कोणते आहेत?”
“सर्कस आणि सिटी लाईट्स.”
“त्यातही काही स्पेशल पहायचे?”
“दोन्ही पिक्चर्सचे विशेषत: शेवट.”
“हे सगळं कधी प्लान केलंस?”
“कालच.”
“आणि गिफ्ट कधी आणलेस?”
“काल तू हो म्हणाल्यावर. पण मुव्हीज कशा आहेत ते नक्की सांग. त्या आणण्यासाठी मी खूप कष्ट घेतले आहेत.”
अचानक तिच्या नजरेवरून ती हळवी झाल्यासारखी वाटली. तिला काय झाले माहित नाही पण हातातले गिफ्ट बाजूला ठेऊन तिने तिचा हात हळूच माझ्या मनगटावर ठेवला आणि जवळजवळ ओरडलीच, “हे काय समीर, किती ताप आहे तुझ्या अंगात?”
पुन्हा सगळ्यांच्या नजरा आमच्यावर वळल्या. मला खूप ऑकवर्ड वाटले.
“शूऽऽ हळू बोल ना. माहिताय मला.”
“मूर्ख आहेस का? एवढा ताप असताना कशाला आलो आपण इथे?”
“तुला भेटायला.”
“वेडा आहेस तू समीर. तुला बरं वाटत नाही हे समजलं असतं तर मी आलेच नसते.”
“अगं ह्यापेक्षा जास्त तापात वरून धो धो पाऊस कोसळत असताना या सीडी मिळवायला सगळे ठाणे पालथे घातलेय काल.”
“समीर, तुला स्वत:ची काळजी नाही का रे घेता येत?”
“नाही ना. म्हणून तर तू हवी आहेस मला.”
“बी सिरीयस समीर. मी प्रत्येकवेळी तुझ्याबरोबर असणार आहे का? तुला तुझी काळजी घ्यायला हवी. निदान आता माझ्यासाठी तरी.”
“हो का?”
“हो. चल आपण निघुयात आता. आणि डिस्पेन्सरीत जाऊन मेडिसीन घे न चुकता.”
“अगं मी औषध घेतलंय आधीच. आणि तसंही तू माझ्याबरोबर असलीस की कुठल्या औषधाची गरज नाही मला.”
“मला प्रॉमिस कर तू उद्या ऑफिसला येणार नाहीयेस.”
“माझा बॉस ऐकणार नाही.”
“खड्डयात गेला तुझा बॉस. आराम कर आणि बरा हो आधी.”
“कशाला?”
“माझ्याशी फ्लर्ट करायला. फाईन?”
“नो. खूप अर्जंट कामे आहेत उद्या.”
“प्लीज शोना…माझे कधीतरी ऐकत जा ना रे.”
ती एवढे बोलल्यावर तिचे ऐकणे भाग होते. बॅनर्जीची पर्वा न करता मी दुसर्‍यादिवशी सुट्टी घ्यायचे कबूल केले. तरीही सर्वांसमोर माझा हात पकडून ती मला बाहेर घेऊन गेली. बसलेले लोक पुन्हा आमच्याकडे पाहू लागले. यावेळी मला कुणाचीही फिकीर नव्हती कारण माझी पोरगी मला हो बालली होती.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

तुझ्याविना # ४

book-731199_1280

सुजोय बॅनर्जी नावाचा एखादा भलताच इसम माझ्या आयुष्यात येऊन धुडगूस घालेल असे स्वप्नातही वाटले नव्हते. इलावियात सिलेक्ट झालो आणि नवस केल्यासारखा हा माणूस बॉस म्हणून माझ्या वाट्याला आला. मी ऑफिसमध्ये थोडेसे रुळून कामात जरा जास्त इंटरेस्ट घ्यायला सुरवात केल्यावर त्याने मला कामावर काम द्यायचा सपाटाच लावला. एक काम संपण्याआधी त्याच्याकडे लगेच दुसरे तयार असायचे. माझे हातातले काम कधी संपते आहे याची तो वाटच पहात बसलेला असायचा. सोपवलेली एक कामगिरी पूर्ण झाली की लगेच दुसर्‍या कामगिरीचे पेपर हातात पडायचे.
इंडस्ट्रीत नवीन असल्याने मलाही शिकायला मजा येत होती. सुरवातीला काहीही माहित नसताना वेगवेगळी मॅन्युअल्स वाचून एखादी गोष्ट आपण समजून घ्यायची, त्याची एक प्रोसेस नोट लिहून काढायची. पुन्हा पुन्हा वाचून ती बरोबर आहे ते पडताळायचे आणि मग ती गोष्ट दोन किंवा तीन लोकांना समजावून त्यांच्याकडून ती करून घ्यायची, असे एकंदरीत काम होते. प्रॉडक्टचे डिझाईन फायनल करण्याआधी प्रोटोटाईप्सच्या थोड्या सॅम्पल साईझवर हव्या त्या टेस्टिंग करून त्याचे रिपोर्ट्स चेक करणे हे त्यापैकीच एक. ते रिपोर्ट दहा पंधरा दिवसासाठी नीट येताहेत की त्यामध्ये खूप फरक आहे हे पहावे लागायचे. रिडींगमध्ये बरेच चढउतार असतील तर ते कोणत्या कारणांनी आहेत हे शोधावे लागायचे आणि मग तसे होऊ नये म्हणून सर्किटमध्ये योग्य ती सुधारणा करायला लागायची. हे काम माझ्या चांगलेच अंगवळणी पडले होते.
ही सगळी कामगिरी चोखपणे पार पाडतोय ते पाहून बॅनर्जीने मला आणखी एक काम दिले. ते म्हणजे लॅबमध्ये काम करणार्‍या टेक्निशियन लोकांवर नजर ठेवायचे. त्यांच्यावर बॅनर्जीची काय खुन्नस होती समजायला मार्ग नव्हता. बिचारे जीव तोडून एवढी चांगली कामे करत होते तरी ते बॅनर्जीला दिसत नव्हते. शंभरातले एखादे काम जरी चुकले की तो त्याची वाटच पहात असायचा आणि उगाच त्यावरून त्यांचा जीव काढायचा. मी लॅबमधल्या चहाड्या त्याला सांगाव्यात अशी बॅनर्जीची अपेक्षा होती पण आमचे टेक्निशियन खूप चांगले होते. कुठेही तक्रार करायला जागा ठेवायचे नाहीत. चहाड्या सांगायचा तर प्रश्नच येत नव्हता. मी काही सांगत नाही हे लक्षात आल्यावर त्याला मी ही टेक्निशियन लोकांना सामील आहे की काय या शंकेचे निरसन करण्यासाठी डिटेक्टिव्ह म्हणून मल्लूची नेमणूक करावी लागली.
ऑफिसमध्ये बॅनर्जीने घालून दिलेले अनेक नियम होते, त्यापैकी पहिला म्हणजे तो ऑफिसमधून निघाल्याखेरीज कुणीही ऑफिस सोडायचे नाही. काम नाही केले तरी चालेल पण ऑफिसमधून निघायचे नाही. वास्तविक ऑफिसमध्ये रोज लेट थांबूनही हा कंपनीच्या फायद्याची कामे करायचाच नाही. त्याच्या बरोबर असणारी जी चांगली मंडळी कामे करायची त्यामुळे कंपनीला फायदा व्हायचा. ज्या कुठल्या इश्यूमध्ये बॅनर्जी असेल तिथला घोळ नेहमी ठरलेला असायचा.
घड्याळात पाच वाजले की आमचे टेक्निशियन्स काम बंद करायचे आणि घरी जाण्याच्या परवानगीची वाट पहात बसायचे. पण परवानगी देईल तो बॅनर्जी कसला? ऑफिसमध्ये पाचनंतर मान खाली घालूनच काम केले पाहिजे असा दंडक मात्र नव्हता. तो नियम पाचपर्यंत असे. पण पाच वाजून गेले की टेक्निशियन्स रिलॅक्स होऊन काम करायचे. त्यांच्या दृष्टीने महत्वाचे असेल तरच पूर्ण करायचे, नाहीतर गप्पा मारत बसायचे. टाईम झाला की बॅनर्जीसमोर जाऊन “घरी जाऊ का?” अशी विचारायची कुणाचीही हिंमत नव्हती. जो तसे विचारायचे धाडस करेल त्याचे दिवस भरले म्हणून समजायचे. बॅनर्जीकडे एक अस्त्र होते, असे कोण विचारायला जाईल त्याला तो असे एखादे काम द्यायचा की ते गेल्या वर्षभरात झाले नसेल. तो नुसते कामच देऊन गप्प बसायचा नाही तर ते जरा लगेचच्या लगेच आणून दाखव म्हणून सांगायचा. सगळ्यांना असा अनुभव आल्यावर ह्यांनाही त्याचे सिक्रेट समजले होते.
ते न समजणारे आणि कधीच न होणारे काम करण्यापेक्षा गुपचूप बसून बॅनर्जी घरी जाण्याची वाट पहात बसणे केव्हाही चांगले हे त्यांना पटले होते. एकदा बॅनर्जी ऑफिसमधून निघाला की लहान मुले शाळा सुटल्यावर जशी खुश होतात तसे सगळे खुश होऊन आनंदाने घरी पळत असत. कधी कधी पाच वाजता बॅनर्जी जागेवर नसेल तर ते मला घरी जाण्याबद्दल विचारायचे आणि मी त्यांना लगेच परवानगी देऊन टाकायचो. उगाचच त्यांना कशाला अडवून ठेवा! पण दोनतीन दिवसात हे बॅनर्जीच्या लक्षात आले. एकदिवशी त्याने मला बोलवले आणि विचारले, “जाताना हे लोक मला का विचारत नाहीत? तुला विचारतात का?”
“हो. तुम्ही जाग्यावर नसता, त्यावेळी मला विचारतात.”
“आणि तू त्यांना जा म्हणून सांगतोस?”
“हो सर.”
“का?”
माझ्याकडे उत्तर नव्हते.
“त्यांना सांग जायच्या आधी मलाच विचारावे लागेल, तुला नाही. आणि मी जागेवर नसेल तर वाट बघत थांबायचे. तसेच निघायचे नाही. डू आय मेक मायसेल्फ क्लिअर?”
“हो सर, सांगतो त्यांना.”
“तुझे काम झाले असेल तर तू जाऊ शकतोस आता.”
तो असा बोलल्यावर त्यादिवशी मी आनंदाने पळालो. तशी त्याच्याआधी ऑफिस सोडायची वेळ आमच्यावर फारच क्वचित यायची. त्यामुळे क्षणाचाही विलंब न लावता मी निघालो. निघायच्या वेळेबाबत मल्लू मात्र सर्वांना अपवाद होता. तो बॅकऑफिसचे सारे काम पहायचा. बॅनर्जीपेक्षा वयाने मोठा शिवाय थोड्याच वर्षात रिटायरही होणार होता. पाच वाजले की त्याचे कान बंद व्हायचे. अगदी डेस्कवर वाजणारा फोनही तो उचलायचा नाही मग बॅनर्जी तर लांबच राहिला. बॅनर्जीलाही त्याची जाणीव होती पण वयाचा फरक म्हणा किंवा काहीही म्हणा, बॅनर्जी मल्लूच्या बर्‍याच गोष्टी ऐकायचा. कधी कधी मल्लू तापला की बॅनर्जी थंड व्हायचा. मल्लूचे करियर आणि नोकरीची उरलेली वर्षे पहाता तो बॉसबरोबर घेत असलेली रिस्क समजण्यासारखी होती पण असले स्टंट्स आम्ही आमच्या करियरच्या सुरवातीलाच करू शकत नव्हतो.
थोड्या दिवसांत मला बॅनर्जी ऑफिसमध्ये लेट थांबायचे कारण समजले. दोन वर्षापूर्वी त्याचा घटस्फोट झाला होता आणि वेळेवर घरी जायला त्याच्यासाठी विषेश असे काही कारण नव्हते. त्याला साधारण माझ्याच वयाची अतिशय सुंदर आणि देखणी मुलगी होती. त्याने तिचा दिलखुलास हसतानाचा एक फोटो त्याच्या टेबलावर ठेवला होता. ती नक्कीच आईवर गेली असावी कारण बॅनर्जी एवढा सुंदर नव्हता. घटस्फोटानंतर जाताना त्याची बायको बॅनर्जीला एकटा सोडून तिलाही घेऊन गेली होती. तिचा फोटो एवढा सुंदर होता की फोटोकडे पाहिल्यावर सध्या ती कुठे आहे आणि काय करते हे विचारण्याचा बर्‍याचदा मोह व्हायचा पण प्रत्येकवेळी मी स्वत:ला आवरायचो.
घटस्फोटानंतर त्याचा संपूर्ण स्त्रीजातीवरचा विश्वासच उडाला. एवढा की आमच्या डिपार्टमेंटमध्ये मुलींना घ्यायचेच नाही असा त्याने कायदाच करून टाकला. कामाचे जाऊ दे, रिसेप्शनलादेखील मुलगी नको असा त्याचा आग्रह होता. इतर कामे सांभाळत रिसेप्शनचे काम मल्लूला देण्यात आले होते. त्याचे कारण फार विनोदी होते. बॅनर्जीला कुठल्याही कामाबद्दल कुरबूर करणारे लोक नको होते. म्हणजे निमुटपणे देईल ते काम करायला हवे. मग एखादा माणूस टेक्निकल काम करण्यासाठी सगळ्या भारतभर फिरणारा असेल तरी मुंबईत ऑफिसमध्ये असेल त्यावेळी त्याने रिसेप्शनचेही काम पहायचे अशी त्याची अपेक्षा होती. दुर्दैवाने रिसेप्शनिस्टना टेक्निकल शिकवत नाहीत. त्यामुळे कोणतीही मुलगी आमच्या डिपार्टमेंटचा दरवाजा ओलांडून आत आली नाही. ऑफिसच्या इतर कामाबरोबर बॅनर्जी आणि त्याचे मूड सांभाळायला मल्लू एक्सपर्ट होता.
कोण व्हिजीटर आले तर त्यांच्याशी बोलणे, त्यांची विचारपूस करणे, त्यांच्यासाठी चहा, कॉफी वगैरे मागवणे, कुणाचे फोन आले तर ते घेणे, त्याला उत्तरे देणे किंवा आमच्याकडे फॉरवर्ड करणे, आमच्यावर पाळत ठेऊन बॅनर्जीला बातम्या पुरवणे हे मल्लूचे मुख्य काम होते. आम्ही सर्वजण त्याला बॅनर्जीचा चमचा समजायचो त्यामुळे तो समोर असला की बॅनर्जीबद्दल काहीही बोलायचे नाही हा आम्हा सर्वांचा अलिखित नियम होता.

वयाची पंचावन्न वर्षे झाली असली तरी मल्लूची पर्सनॅलिटी छान होती. एकमेकांना मॅचिंग असणारे महागडे कपडे, परफेक्ट इनशर्ट, रोज पॉलिश केलेले काळे लेदरचे शूज, व्यवस्थित भांग पाडलेला, आणि स्टायलिश चष्मा घातलेला मल्लू म्हणजे साक्षात जनरल मॅनेजर वाटायचा आणि त्याच्या बाजूला बसलेला बॅनर्जी त्याचा असिस्टंट! प्रत्येक व्हिजीटर मल्लूलाच बॅनर्जी समजायचा. डिपार्टमेंटमध्ये आत येऊन अदबीने त्याला गुडमॉर्निंग वगैरे करून कामाचे बोलणे चालू करायचा. त्याला मध्येच थांबवत मग मल्लू विचारायचा, “तुम्हांला कुणाला भेटायचे आहे?”
“बॅनर्जी साहेबांना. तुम्हीच ना ते?”
“नाही मी मल्लू, त्यांचा असिस्टंट.” बाजुच्या टेबलाकडे बोट दाखवत तो सांगायचा, “ते बघा बॅनर्जी साहेब लॅपटॉपवर बसलेत त्यांच्याशी बोला.” मग तो माणूस बॅनर्जीच्या पुढ्यात जाऊन कामाची बोलणी सुरु करायचा. हे नेहमीचेच चित्र होते. बाहेरून आलेले लोक आपल्याला भावच देत नाहीत अशी धारणा झाल्याने बॅनर्जीने त्याची बसायची जागा बदलण्याचा निर्णय घेतला. बाहेरून येणारा कुणीही पहिल्यांदा माझ्याकडे यायला हवा अशा बेताने ऑफिस लेआऊट बदलून घ्या असा त्याने हुकूम सोडला आणि मल्लू लगेच त्या कामाच्या मागे लागला.
मल्लूने कुठेतरी फोन करून दुसर्‍यादिवशी कारपेंटरची फौजच बोलवली. त्यांनी एका दिवसात आख्खे ऑफिस लेआऊट बदलून टाकले. नवीन लेआऊट पाहून बॅनर्जी थोडा सुखावल्यासारखा वाटला. पण जागा बदलून घेतली आहे म्हटल्यावर टेबल आणि इतर गोष्टी पाहून नको असतील त्या गोष्टी त्याने बाजूला काढून फेकल्या नाहीत. कॉम्प्युटरवर कट पेस्ट करतात तसे काहीही बदल न करता टेबल एका जागेवरून दुसर्‍या जागेवर हलवण्यात आले होते. टेबलावर असंख्य पेपरांचे गठ्ठे असल्याशिवाय बॅनर्जीला चैन पडत नसे म्हणून त्याने टेबलाची जागा बदलली तरी ते जूने पेपर तसेच नव्या जागेवरही रचून घेतले.
बसतो त्या ठिकाणाची थोडी आवराआवरी केली तर जागा नीटनेटकी दिसेल या भीतीने तो टेबलवरचे पेपर आणि इतर वस्तू आवरायच्या भानगडीत कधीच पडायचा नाही. पण त्या सगळ्या ढिगार्‍यात कुठला पेपर कुठे ठेवलाय हे मात्र बरोबर त्याच्या लक्षात असायचे. हवा असलेला पेपर तो ढिगातून हा हा म्हणता लगेच काढायचा. त्याच्या टेबलाचा पार उकिरडा झाला होता म्हणून मी एकदा त्याचा टेबल आवरायचा निष्फळ प्रयत्न केला होता. त्यानंतर पंधरा दिवस मला रोज बोलणी खावी लागत होती. काहीही सापडत नसेल तर मला बोलवून सगळे पेपर शोधायला लावायचा. तेव्हापासून त्याच्या टेबलाला हात लावायचा नाही असा मी कानाला खडा लावला.
चहा पिण्यासाठी वापरलेले पेपरकप तसेच टेबलवर असायचे. सकाळी एकदा पेपरकप आणला की संध्याकाळापर्यंत येणारा चहा त्याच कपातून घेतला पाहिजे हा नियम त्याने स्वत:ला घालून घेतला होता. मग चहा पिल्यावर तो पेपरकप टाकून देण्याऐवजी तसाच पुढच्या चहाची वाट पहात दिवसभर टेबलावर पडलेला असायचा. शिपाई दुपारचा चहा घेऊन आला की पहिल्यांदा नवीन कप मागायचा. मग बॅनर्जी त्याला जुन्याच कपात चहा ओतायला सांगायचा. तरीही त्याने नव्या कपासाठी आग्रह धरला की बॅनर्जी त्या शिपायाची बौद्धिके घ्यायचा. हे कप तयार करायला असंख्य झाडे कशी कापावी लागतात आणि त्या झाडांची कत्तल कशी थांबली पाहिजे वगैरे ऐकताना त्या शिपायाचा अवतार पहाण्यासारखा व्हायचा. पटकन कपात चहा ओतून तो तिथून काढता पाय घ्यायचा.
बॅनर्जीच्या खुर्चीमागे एक नोटीसबोर्ड होता. त्यावर बरेच जुने फोटो लावले होते. त्यात बॅनर्जी अनेक लोकांना ट्रेनिंग देत असलेल्याचे काही फोटो होते. पहायला बरे वाटायचे, पण मी आल्यापासून बॅनर्जी कुणाला शिकवतोय हे चित्र डोळ्यांना दिसले नव्हते. त्याच्या सीटच्या डाव्या बाजूला भारताचा एक मोठा नकाशा आणि एक कॅलेंडर लटकवलेले होते. हा नकाशा आणि कॅलेंडर या दोन गोष्टी त्याला टेक्निशियनच्या टूर प्लान करायला मदत करायच्या. या दोन गोष्टी आणि बॅनर्जीमुळे कितीतरी लोकांना भारतभर पळावे लागत होते. त्याच्या टेबलाच्या बाजूला अजून एक छोटेसे टेबल होते. त्या टेबलाचा उपयोग बॅनर्जी डबे आणि इतर तत्सम वस्तू ठेवायला करायचा. एकंदरीत बॅनर्जीच्या केबिनचे उदाहरणच द्यायचे म्हटले तर केबिन कसे नसावे याचे ते एक उत्तम उदाहरण होते.
सर्वात महत्वाचे म्हणजे ऑफिसचे लेआऊट बदलूनही काही उपयोग झाला नाही. व्हिजीटर आता डायरेक्ट बॅनर्जीकडे यायचा आणि साहेब कुठे आहेत म्हणून विचारायचा. एकूणच हा लेआऊट बदलण्याचा मामला फिसकटला होता. त्याला कारणही तसेच होते. बॅनर्जी मुळात साहेब असल्यासारखा वाटायचाच नाही. एखाद्या ऑफिसमध्ये फार तर सिनीयर प्यून म्हणून खपला असता. मल्लूनेही चिकाटी न सोडता बॅनर्जीला थोडे नवीन कपडे, बेल्ट वगैरे खरेदी करताना मदत करून फॅशनेबल बनवायचा प्रयत्न करून पाहिला पण त्यातही त्याला फारसे यश आले नाही.
ढिले शर्ट वापरणे ही बॅनर्जीची आवड होती. त्याने शर्टाखाली मॅचिंग पॅन्ट घातली तर तो वर्षातल्या साडेतीन मुहुर्तांपैकी एक समजायचा. तो कलर ब्लाईंड होता की काय ते कळायला मार्ग नव्हता. कसल्याही पॅन्टवर कुठल्याही रंगाचा शर्ट घालायचा. एकंदरीत टापटीपीत रहायची त्याला अॅलर्जी असावी. कधी कधी सॉक्सशिवाय बूट घालून ऑफिसला यायचा. बर्‍याचदा पॅन्टच्या खिशातून सॉक्स आणायचा आणि ऑफिसमध्ये आल्यावर निवांत खूर्चीत बसून मिटींग चाललेली असताना ते घालायचा. कारण घरातून निघताना मला सॉक्स घालायलाही वेळ नसतो ही सबब! दोनतीनवेळा तर या माणसाने दोन पायात दोन वेगवेगळ्या रंगाचे सॉक्स घालून आलेले मी पाहिले आहे. इनशर्ट करायच्या स्टाईलचे तर पेटंटच ह्याच्या नावावर होते. आम्ही शाळेत असताना बर्‍याच मुलांचे इनशर्ट मागून निघायचे, तसे बॅनर्जीचे होते. शर्टाच्या पुढचा भाग इनशर्ट म्हणून आत असायचा तर कमरेमागचा शर्ट बाहेर. कुणी सांगितले तरी ऐकायचाही नाही, सांगेल त्यालाच लुक देऊन जायचा!
या सगळ्या अवतारात पाठीवर मोठीच्या मोठी बॅगही घेऊन यायचा. बॅग पाहिली तर वाटावे हा आठवडाभर कुठेतरी बाहेरगावी चाललाय. त्याची बॅग म्हणजे लॅपटॉप, डायजीनच्या गोळ्या, डोक्याला लावायचा बाम, बिस्किट्स, चॉकलेट्स, कंगवा, मोबाईलचा चार्जर यासारख्या असंख्य वस्तूंचा पेटाराच होता.
पटापट दिवस जात होते. मी डिपार्टमेंटमधल्या बर्‍याच गोष्टी खूप कमी काळात आत्मसात केल्या आणि स्वतंत्र पहायलाही लागलोे. त्यात मला कुणाचीही मदत लागत नव्हती. तिथे असणार्‍या टेक्निशियन लोकांचा मला शिकायला खूप फायदा झाला. केवळ पुस्तकातून शिकलेल्या गोष्टी मला स्वत:च्या हाताने करून पहायला मिळाल्या. मी बॅनर्जीची बरीच कामे करून त्याचा भार हलका करत असलो तरी त्याला तसे वाटत नव्हते. निदान तो मला तसे भासवत नव्हता किंवा माझे कौतूकही करत नव्हता. माझ्याकडून कोणती गोष्ट चूकली की तो मला माझ्याआधी थोडे दिवस आलेल्या सुब्रतोचे उदाहरण द्यायचा. सुब्रतो माझा सिनियर होता आणि वार्‍याची दिशा ओळखून वागायची त्याला सवय होती. बर्‍याचदा बॅनर्जीसमोर एकदम गुड बॉय म्हणून वागायचा आणि तो नसला की त्याला शिव्या द्यायचा.
या थोड्या महिन्यांच्या काळात मी बॅनर्जीबद्दल बर्‍याच गोष्टी शिकलो. पहिले म्हणजे कोण हसत असेल तर त्याला खूप राग यायचा. आम्ही हसताना दिसलो की तो उगाचच आमच्यावर डाफरायचा. आम्ही हसत असलो की त्याच्यावरच हसतोय असा त्याचा समज होता. अगदी पहिल्या दिवसापासून मी त्याला हसताना कधीही पाहिले नाही. त्याने लॅबमधल्या कुणाला हाक मारून बोलवले की बॅनर्जीसमोर जायच्या आधी त्याला चेहर्‍यावरचे हसू पूर्णपणे गेले आहे याची खात्री झाल्यावरच जावे लागे.
त्याला फक्त हसण्याचेच वावडे होते असे नाही तर दुसर्‍या डिपार्टमेंटमधल्या कुठल्याही माणसाशी भांडण करण्याचा चान्स तो सहसा सोडत नसे. भांडण हा आपला जन्मसिद्ध हक्क आहे असे त्याला वाटायचे. भांडखोरपणामुळे त्याने कंपनीत आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली होती. काहीही कारण नसताना तो डिपार्टमेंटमधल्या लोकांशी भांडायचा. टाईम ऑफिसरबरोबर भांडायला त्याला विषेश कारण लागत नव्हते. त्यातले नेहमीचे म्हणजे रोजच्या हजेरीवर हा मार्क करत असलेला अबसेंट असा शेरा! वास्तविक जो कुणी लेट येईल, त्याची झळ त्याला कापलेल्या पगारातून बसत होती. पण कुणीही थोडा लेट आला की बॅनर्जी त्याला दिवसभर अबसेंट म्हणून मार्क करायचा. पुन्हा महिन्याच्या शेवटी टाईम ऑफिसरने पडताळणी करायला फोन केला की तो त्या दिवशी लेट आला होता पण त्याची पूर्ण दिवसाची गैरहजेरी लाव असे टाईम ऑफिसरला सांगायचा. त्याला ते पटायचे नाही शिवाय नियमातही बसायचे नाही आणि मग दोघांचे भांडण सुरु व्हायचे. प्रत्येक महिन्याला त्या दोघांच्या वादाची ही रंगीत तालीम चालायची.
आमच्या कंपनीत असलेल्या फ्लाईट बुकिंग एजंटलासुद्धा हा सोडायचा नाही. त्याच्याशीही भांडायचा. कारण म्हणजे कुठल्याही टूरला जाताना ह्याला एका ठराविक विमान कंपनीचेच तिकीट हवे असायचे. एजंटने त्याला कमी दराचा एखादा पर्याय सुचवला की बॅनर्जीचे डोके फिरायचे. म्हणजे आपल्यासारखा कुणीही माणूस तो पर्याय निवडेल, पण बॅनर्जी नाही. भांडण हा त्याचा आवडता प्रांत होता त्यामुळे भांडणाची चालून आलेली संधी तो सहसा दवडत नसे. अगदी साधे उदाहरण म्हणजे कंपनीच्या गेटवर उभा असणार्‍या सेक्युरिटीलाही हा डिवचायचा. सेक्युरिटी प्रोफेशनल वाटत नाहीत म्हणून झगडा! कारण हे की ते सेक्युरीटी कंपनीबाहेर जाताना ह्याची बॅग कधीच चेक करायचे नाहीत. लोकांच्या उलट्या अपेक्षा असतात. सेक्युरिटीने बॅग दाखवायला सांगितले तर त्यांना तो अपमान वाटतो. बॅनर्जीचे नेमके उलटे! त्यांच्याबरोबर एकदा कडाक्याचे भांडण झाल्यावर बॅनर्जी आख्ख्या सेक्युरिटी डिपार्टमेंटमध्ये फेमस झाला. दुसर्‍या दिवशीपासून ते लोक रोज बॅनर्जीला बॅग उघडून दाखवा म्हणून विचारायला लागले. हा रोजचा त्रास टाळण्यासाठी बॅनर्जीला पुन्हा एकदा त्यांच्याशी भांडण करावे लागले.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

तुझ्याविना # ३

CCD

प्रत्येक कंपनीच्या वेबपोर्टलवर टेलिफोन डायरेक्टरी, लोकांचे मेल आयडी, हजेरी याची जशी माहिती असते तशीच आमच्या वेबपोर्टलवरही होती. त्याशिवाय एक महत्वाची माहिती आमच्या वेबपोर्टलवर दिसायची आणि ती म्हणजे इलावियामधल्या प्रत्येकाचा वाढदिवस. ‘हॅपी बर्थडे’ या सदराखाली ज्याचा वाढदिवस आहे त्या सर्वांची नावे आणि डिवीजन असा टेबल असायचा. मग त्या लिस्टमधला कोण ओळखीचा असेल तर एका क्लिकमध्ये त्याला शुभेच्छा देता येत असत.
एकदिवशी मी आर्याचे नाव त्या लिस्टमध्ये पाहिले. आर्या देशमुख! तिचे आडनावदेखील देशमुखच होते याचा मी कधी विचारच केला नव्हता. एकंदरीत शुभशकुन होता! मी ट्रेनिंगमध्ये असताना तिच्या आडनावावर फोकस केले नव्हते. समोर साक्षात ती असताना आडनावाचा कोण विचार करेल? माझे काम तर अजून सोपे झाले होते. फक्त मधले नाव बदलायला ती तयार आहे का हे समजणे महत्वाचे होते. माझा विचार करण्याचा वेग सुर्यप्रकाशाच्या वेगापेक्षाही वाढलाय हे माझ्या लक्षात येत होते पण ती नुसती मैत्रीण असणेही माझ्यासाठी खूप स्पेशल होते. आयुष्यात आपल्याला समजून घ्यायला असे कुणीतरी खूप जवळचे असावे अशापैकीच ती होती.
तिचा बर्थडे म्हणजे तिच्याशी बोलण्याची ही चांगली संधी होती. ट्रेनिंगमध्ये मी तिच्याशी बोललो नव्हतो. पण ट्रेनिंग दरम्यान उत्तरे देताना किंवा एखाद्या गोष्टीबद्दलचे आपले काही मुद्दे पटवून सांगताना ती एवढी सुंदर बोलायची की ऐकतच रहावे असे वाटायचे. शिवाय बोलताना मानेवर रुळणारे तिचे मोकळे केस आणि वारंवार लयीत होणारी त्यांची हालचाल हे दृश्य मी जसेच्या तसे डोळ्यांत साठवले होते. कितीही विसरावे म्हटले तरी ते लक्षातून जात नव्हते.
ट्रेनिंग दरम्यान तिच्याशी बोललो नसलो तरी ती तुझ्याकडे थोड्या वेगळ्या नजरेने पहाते असे मला दोघातिघांकडून समजले होते. वेगळ्या म्हणजे थोडे स्पेशल. ऐकायला खूप बरे वाटलेले. मी ही एकदोनदा लक्ष ठेवले होते आणि तसे काहीसे मला जाणवलेही होते. मी तिच्याजवळून जाताना किंवा कॉफी पित बसल्यावर ती त्या अभ्यासू मुलांना घेऊन बरोबर आमच्या समोरच्या टेबलावर मी व्यवस्थित दिसेल अशी बसायची. म्हणजे मला तर तसे वाटायचे! कितीही चोरून पाहिले की मी तिच्याकडे पहातोय हे तिला कसे समजायचे हे कळायला मार्ग नव्हता. मग दोघांची नजरानजर झाली की आम्ही दोघेही वेगवेगळ्या दिशेला पहायचो, असे आठवड्यात बर्‍याचदा झाले होते. पण आपल्याला जी व्यक्ती आवडते तिच्याबद्दलच्या सगळ्याच गोष्टी स्पेशल वाटायला लागतात. आपल्या मनात असते तसाच रिसपॉन्स समोरून येतोय असे भासही होतात. कदाचित तसा काही प्रकार असेल म्हणून मी खूप सिरीयसली विचार केला नाही.
ट्रेनिंग संपल्यावर काही अतिउत्साही लोकांनी आमच्या नवीन जॉईन झालेल्या वीसजणांचा एक वॉट्सअॅप गु्रप केला होता. रोज त्यावर गुडमॉर्निंग, गुडनाईट यासारखे मेसेज येण्याशिवाय त्या गु्रपचा महत्वाचा एकच फायदा झाला. मला आर्याचा मोबाईल नंबर मिळाला. तो मी सेव्ह करून ठेवला आणि त्यापुढे जाऊन तिला तीनवेळा मेसेजही केला होता. एकदा दसर्‍याला, एकदा दिवाळीला आणि एकदा नवीन वर्षाच्या शुभेच्छा द्यायला. तीनही वेळा तिचे एकच उत्तर आले होते “सेम टू यू…” म्हणून!
यावेळी वाढदिवसाच्या शुभेच्छांचा मेसेज न करता मेल करुया असे मी ठरवले. तिला ते आवडले नाही तर ती माझ्याबद्दल काय विचार करेल याचा मी विचार करु लागलो. लिहू की नको लिहायला म्हणून थोडा गोंधळूनही गेलो. शेवटी काय व्हायचे आहे ते होऊ दे म्हणून मी मेल लिहायचे ठरवले. वाढदिवसाच्या शुभेच्छा दिलेल्या कुणाला आवडणार नाहीत? किमान ती रागावली तरी नसती याची मला खात्री वाटत होती.
बॅनर्जीचे लक्ष नाही याची संधी साधून मी मेल ड्राफ्ट केला.

प्रिय आर्या,

दोनच शब्दानंतर बराचवेळ थांबावे लागले. ‘प्रिय’ हा शब्द मला खटकत होता. जुजबी ओळख असताना प्रिय कसे लिहायचे असे वाटत होते पण नुसतेच आर्या असे लिहूनही चालण्यासारखे नव्हते. इमेल लिहीताना शक्यतो सिनीयर लोक चिडले असतील तर प्रिय वगैरे लिहीत नाहीत, थेट नाव लिहीतात आणि मेलवरच झाप झाप झापतात.

मेनी मेनी हॅपी रिटर्न्स ऑफ द डे! मे धिस स्पेशल डे ब्रिंग यू एंडलेस जॉय अॅन्ड टन्स ऑफ प्रेशियस मोमेंट्स! विशिंग यू अ व्हेरी हॅपी बर्थडे आर्या!!
बहुतेक तू मला विसरली नसावीस. तुझ्यासारख्या सुंदर मुलीला बर्थडे कसा विश करावा याची मला खरोखर कल्पना नाहीये. वास्तविक तुझ्यासारख्या मैत्रीणी असव्यात असे मला खूपदा वाटते.

खरे तर गर्लफ्रेंड असे लिहायला हात शिवशिवत होता पण त्याला मी आवरता घेतला. तिच्या वाढदिवसाला तसा उल्लेख करुन तिचा मूड घालवणे योग्य नव्हते. मी तो शब्द भविष्यात कधीतरी वापरायचा म्हणून राखून ठेवला.

मी शाळेत मुलींशी फारसा बोलत नव्हतो त्यामुळे त्यांच्याशी कसे वागावे तो अनुभव तसा कमीच! बर्‍याचदा मुली कधी कधी स्माईल द्यायच्या पण मी बुजरा असल्याने अशा गोष्टींचा कधी सिरीयस विचार केला नव्हता. असो!
तुला पुन्हा एकदा वाढदिवसाच्या खूप खूप शुभेच्छा आणि कधी भेटलीस तर चॉकलेट देशील अशी आशा करतो.

तिचा आणि माझा भेटायचा काही प्रश्नच नव्हता पण हे केवळ नौटंकी म्हणून लिहीलेले. मेलच्या शेवटी ता. क. लिहायला विसरलो नाही.

कृपया मेल आवडला नाही तर डिलीट करून टाक पण या मेलबद्दल एचआरला सांगू नकोस. नाहीतर वूमन हॅरसमेंटच्या नावाखाली मला कंपनीतून काढून टाकायचे ते!

मी हे वाक्य मात्र प्रामाणिकपणे (त्यापेक्षा भीतीने म्हणायला हरकत नाही) लिहीले होते. एकतर मेलवर तिची प्रतिक्रिया काय असेल याची कल्पना नव्हती. असा कधी प्रसंगच आला नसल्याने ढोबळ अंदाजदेखील बांधता येत नव्हता.
मेल पाठवण्याआधी मी खूपवेळा मेलचा ड्राफ्ट चेक केला. काहीही आक्षेपार्ह नसल्याचे पुन्हा पुन्हा पडताळले. एखाद्या सज्जन व्यक्तीने दुसर्‍या सज्जन व्यक्तीला त्याच्या वाढदिवसाच्या शुभेच्छा देण्यासाठीच हा मेल लिहीला असेल असे वाटत होते. आताच तर जॉब मिळालाय आणि लगेच नको या नसत्या उचापती कशाला करतोयस, असे एक मन म्हणाले आणि मी सर्व लिहीलेले सिलेक्ट करून डिलीट केले. पण मन रहावेना. कंट्रोल झेड मारून डिलीट केलेला ड्राफ्ट पुन्हा आणला. पाठवू की नको हे द्वंद्व मनात चालूच होते. शेवटी पाहूया काय होतेय म्हणून मी सेंड बटन दाबले.
लगेच तो ड्राफ्टमधला मेल सेंट फोल्डरमध्ये ट्रान्सफर झाला. म्हणजे एव्हाना तिच्या इनबॉक्समध्ये पोहोचला असेल या विचाराने थोडे घाबरायला झाले. माझा मेल वाचल्यावर तिचे काय उत्तर येते हे पहाण्यासाठी मी उतावीळ झालो होतो आणि काय आश्चर्य, लगेच तिच्या नावाचा एक मेल मला आलाही! मी तो पटकन उघडून वाचायला सुरवात केली.

हाय,

ही सिस्टीम जनरेटेड मेल आहे. कृपया या मेलला उत्तर देऊ नका. मी आज सुट्टीवर आहे त्यामुळे मला माझ्या मेल्स पहाता येणार नाहीत. मी उद्या ऑफिसमध्ये आल्यानंतर आपल्या मेलला रिप्लाय देईन. खूपच महत्वाचे काम असल्यास आपण मला खालील नंबरवर संपर्क करु शकता

…आणि तिने मेलच्या शेवटी असलेल्या डिजीटल साईनमध्ये मोबाईल नंबर दिला होता.

आर्या देशमुख.

असा ऑटोरिप्लाय आल्यावर मी कमालीचा निराश झालो. कुणी ऑफिसमध्ये नसेल तर असा ऑटोरिप्लाय चालू करून ठेवायची सोय बहुतेक मेल प्रोव्हयडर्स देतात. कुणी सुट्टी घेतली किंवा कंपनीच्या टूरवर असेल आणि त्याला मेल पहाणे जमणार नसेल तर असा ऑटोरिप्लाय सेट करतात. हा ऑटोरिप्लाय एकदा सेट केला की मेल पाठवणार्‍या त्या माणसाला वरीलप्रमाणे पटकन रिटर्न मेल जातो आणि त्याला समोरचा माणूस ऑफिसमध्ये नसल्याचे समजते. म्हणजे ती त्यादिवशी ऑफिसला आली नव्हती. कमीतकमी मला थँक्यू लिहीले असेल या भ्रमात मी होतो.
दुसर्‍यादिवशी ऑफिसमध्ये गेल्यावर मी मेलबॉक्स उघडला तसे मेल्स डाऊनलोड व्हायला चालू झाले. सगळ्यात वर आर्या देशमुखकडून आलेली मेल पाहिल्यावर तर डोक्यात गोड झिणझिण्याच आल्या. मी कामाच्या नादात कालचे मेल प्रकरण विसरूनच गेलो होतो. दिवसाची सुरवातच अशा गोड सरप्राईजने झाल्यावर बाकीच्या सार्‍या मेल्स सोडून मी लागलीच डबलक्लीक करून आर्याची मेल उघडली.

हाय समीर,

मी तुला अजूनतरी विसरलेले नाही. ट्रेनिंगचा पहिला दिवस कसा विसरेन मी?

म्हणजे माझा पोपट झाला होता तो दिवस!

तू दिलेल्या शुभेच्छांसाठी मनापासून आभारी आहे. अॅक्च्युली मी काल सुट्टीवर होते. घरी आईबाबांसोबत बर्थडे सेलिब्रेट केला. माझी भावंडेही आली होती बाहेरुन. मस्तपैकी केक कापला आणि बाहेर जेवायला गेलो. छान गेला कालचा दिवस.
इंजिनियरिंग सोडली तर माझी सगळी सुरवातीपासूनची शाळा गर्ल्स कॉन्वेंटच होती त्यामुळे मुलांशी संपर्क तसा कमीच होता. म्हणून तुझ्यासारख्या चांगल्या मुलांशी इंटरॅक्ट करायला आवडते मला! किप इन टच.

आर्या.

गे्रट! माझ्यासारख्या चांगल्या मुलांशी इंटरॅक्ट करायला आवडते हिला! हे ऐकून मी केवढा खुश झालो. यानंतर आमचा एकदोन लाईनचा मेल एक्सचेंज झाला.

वा! मग चॉकलेट्स आणली असशील ना?

अॅक्च्युली हो. थोडीच आणली होती. मित्रांना वाटून सगळी संपली.

तुझ्या फ्रेंडलिस्टमध्ये पाहून मोजूनच आणली असशील, पण आम्ही कशाला त्या यादीत असतोय हो ना?

नाही, नाही. तसे नाही. तू देखील मित्रच आहेस पण खरं सांगू का, तू मला विश करशील हा विचार मी केलाच नव्हता.

वाऊ! किती प्रॅक्टिकल होती ती! दुसर्‍याची मर्जी राखायला उगाच खोटे बोलणे नाही की काही नाही. आपल्याला आवडले! मध्येच बॅनर्जीने एका मॅटरसाठी बोलवल्यावर मी त्याच्याकडे जाऊन आलो. तेवढ्या वेळात तिचा अजून एक मेल आला होता.

तुला खरंच चॉकलेट्स हवी आहेत का?

म्हणजे काय! हे काय विचारणं झालं ? पण मला तुझ्याकडूनच हवीत.

आमच्याकडे एका डिवीजनमधून दुसर्‍या डिवीजनमध्ये आतल्या आत काही वस्तू, सामान, किंवा इतर काही पेपर्स देण्यासाठी इंटरनल मेल नावाचा एक प्रकार होता. ही त्याने पाठवून द्यायची म्हणून ही युक्ती! चॉकलेट तर नुसता बहाणा होता, भेटायचे तर तिलाच होते. अगदी चॉकलेट नसते दिले तरीही!

मग मला आज संध्याकाळी बरोबर सहाला सीसीडीत भेटशील? पण सहा म्हणजे सहाच. तू आला नाहीस तर एक संधी जाईल तुझी!

पोरी खरोखर दुष्ट असतात. त्यांना त्या काय बोलताहेत हे पक्के माहित असते! आणि आम्ही त्यांच्याशी थोडे तसे बोलायला गेलो की फ्लर्ट करतो असे म्हणतात!

मी अशी संधी कधीही दवडत नसतो. सी यू देअर देन…

मला वाटत नाही मी तिच्या समोर असताना तिच्याशी एवढे बोलू शकलो असतो. वास्तविक मेल किंवा मेसेजिंग मुलींशी पहिल्यांदा बोलण्यासाठी अगदी परफेक्ट साधन आहे. एकतर समोरासमोर नसल्यामुळे बोलायचे धाडस असते. शिवाय आपला व्यक्तिश: अपमान होत नाही. समजा मेल किंवा चॅटवर अपमान झालाच तर तिची माफी मागून ते डिलीट करून आपल्या कामाला लागता येते. याऊलट अनोळखी मुलीला डायरेक्ट भेटणे ही थोडी रिस्क असते. आधी काहीही संभाषण झालेले नसल्याने पुढे काय होईल याचा अंदाज नसतो. पण माझे तसे नव्हते. ट्रेनिंगच्या काळात आम्ही सात दिवस एकाच ट्रेनिंगरुममध्ये होतो आणि तेवढ्या अनुभवावारून आर्या माझ्याशी कठोर वागणार नाही याची मला खात्री होती. सर्वात महत्वाचे म्हणजे मला घाबरायची काहीच गरज नव्हती कारण सीसीडीमध्ये तिनेच मला बोलवले होते. काहीही म्हणा पण सीसीडी, मॅक्डी, पिझ्झा हट या जागा प्रेमात पडणार्‍यांसाठी खरोखर वरदान आहेत.
मी माझी सगळी ठरवलेली कामे चार वाजायच्या आत उरकली. बॅनर्जीला एका मिटींगसाठी नुकत्याच एक्सपोर्ट झालेल्या ऑर्डरची रिपोर्ट फाईल हवी होती. मी ती तयार ठेऊन महत्वाच्या पेपर्सवर वेगवेगळ्या रंगाच्या स्टीकी नोट्स लावल्या आणि त्यावर त्या पेपरवरचा कोणता मुद्दा पहायचा ते लिहून ठेवले. नाहीतर आयत्यावेळी तो घोळ घालत बसतो. सदरची मिटींग मी आणि श्रीयुत बॅनर्जी अशी दोघांदरम्यानच असल्याने त्यासाठी मी एक तास वेगळा काढला होता. दुसर्‍यांना काही महत्वाच्या कामानिमित्त ऑफिसमधून लवकर निघायचे आहे अशी नुसती शंका जरी आली तरी नको ती कामे काढून तो त्यांना लटकवून ठेवतो. आपल्या बाबतीत तसा कोणताही धोका पत्करायला नको म्हणून एकूणएक गोष्टींची मी आधीच सर्व तयारी केली होती.
मी फाईल उचलून बॅनर्जीबरोबरच्या मिटींगसाठी निघणार इतक्यात माझ्या इनबॉक्समध्ये आर. सुरेंद्रन नावाच्या कुणाचीतरी मेल आली. मी जगातल्या सुरेंद्रन नावाच्या कोणत्याही माणसाला ओळखत नव्हतो. पहिल्यांदा मी मेलचा विषय काय आहे ते तपासले. याक्षणाला एका सुंदर मुलीने आपणहून सीसीडीमध्ये सहा वाजता बोलवले असताना ‘फक्त चाळीस हजार भरा व फ्लॅट बुक करा,’ किंवा ‘तुम्ही तुमच्या रिटायरमेंटचे प्लानिंग केले आहे का?’ वगैरे मेल्स वाचण्यात मला काहीही इंटरेस्ट नव्हता. सुरेंद्रनच्या मेलचा विषय होता – तुम्ही पाठवलेले पॉवर सप्लाय चालत नसलेबाबत –
मी मेल उघडून वाचायला सुरवात केली. आर. सुरेंद्रन नावाच्या हैद्राबादच्या एका कस्टमरने ती मला लिहीली होती. सोबत बॅनर्जी आणि डिवीजनच्या व्हाईस प्रेसिडेंटना कॉपी मार्क केलेली. त्यांच्या कंपनीला आम्ही विकलेले पॉवर सप्लाय अचानक जळाल्यामुळे त्यांच्या कंपनीत प्रॉडक्शन लाईनवरच्या चार मशिन्स निकामी झाल्या होत्या. त्यांना आमच्याकडून ताबडतोब उत्तर आणि झालेल्या घटनेची पूर्ण चौकशी करून पुन्हा असे होऊ नये म्हणून जी काही तरतूद करायची होती, ते सांगण्यासाठी मुंबईवरून स्पेशल इंजिनियर हवा होता.
मी लगेच आमच्या हैद्राबाद ऑफिसला कॉल करून चौकशी केली तर त्यांना या घटनेबद्दल काहीच माहिती नव्हती. सुरेंद्रनने आमच्या हैद्राबाद ब्रँचच्या कुणालाही कॉल केला नव्हता. कस्टमर लोकांचा हा एक मोठा प्रॉब्लेम असतो. त्यांचा मित्र किंवा कुणी नातेवाईक मॅनेजमेंटमध्ये मोठ्या पदावर असेल तर लगेच त्यांना कॉल करतात किंवा मेल लिहीतात. घरातल्या फ्रीजचे साधे उहादरण घ्यायचे झाले तर फ्रीजच्या मागे असणारा पाणी साठवायचा ट्रे खराब झाला आणि तो बदलायचा असेल तरी डायरेक्ट व्हाईस प्रेसिडेंटला लिहीतील! मी आमच्या हैद्राबाद ब्रांचच्या इंजिनियरला साईटवर जाऊन नक्की काय झाले आहे ते पाहून एक रिपोर्ट बनवायला सांगितले. हे ठिकाण हैद्राबाद शहरापासून जवळजवळ तीस किलोमीटर अंतरावर होते. तरीही त्याने सुरेंद्रनशी फोनवर बोलून लगेच साडेपाचची अपॉईंटमेंट घेतली.
हा सगळा घोळ आजच व्हायचा होता. जे काही व्हायचे आहे ते सगळे साडेपाच पाऊणेसहाच्या आत उरकले जावे अशी मी मनोमन प्रार्थना करत होतो. म्हणजे मला सहाला सीसीडीत पोहोचता आले असते. बॅनर्जीबरोबरची मिटींग वेळेत आटपण्याची चिन्हे दिसत होती. मी पूर्ण केलेले काम आणि राहिलेले काम पूर्ण करायचा प्लान सांगितल्यावर तो माझ्यावर चांगलाच इंप्रेस झालेला वाटला.
मिटींग जवळजवळ संपलीच होती इतक्यात आमच्या हैद्राबादच्या इंजिनियरचा मला फोन आला. तो सुरेंद्रनच्या कंपनीत पोहोचला होता पण तिथे सुरेंद्रनचा पत्ता नव्हता. त्यांच्या ऑफिसमधल्या कुणालाच आमचे उडालेले पॉवर सप्लाय आणि सुरेंद्रन या दोघांचाही ठावठिकाणा नव्हता. थोडक्यात सुरेंद्रन सोडला तर आमच्या प्रॉडक्टविषयी तिथल्या कुणालाही माहिती नव्हती आणि तो फोन उचलत नव्हता. अवघ्या तासदोनतासात तो कुठे गायब झाला होता देव जाणे! काहीही झाले तरी त्याला भेटल्याशिवाय परत जाऊ नकोस असे मी आमच्या इंजिनियरला सांगितले आणि फोन कट करून तिथेच बाजूला ठेवला. मिटींगसाठी लॅबमधून आणलेल्या फाईल बॅनर्जीच्या टेबलवर तशाच पडून होत्या. त्या पुन्हा उचलून मी आतल्या बाजूस असणार्‍या रॅकमध्ये ठेवल्या.
मी माझे घड्याळ चेक केले. सहाला पाच मिनीटे कमी होती. सहा वाजता सीसीडीला पोहोचणे शक्यच नव्हते. अचानक बॅनर्जीच्या डोक्यात काहीतरी आले आणि त्याने मला पुन्हा डिस्कशनसाठी बोलवले. त्याला हैद्राबादच्या केसमध्ये नेमके काय झाले असण्याची शक्यता होती याची कल्पना हवी होती. आजच! जसा काही मी कायमचा कुठेतरी पळूनच जाणार होतो. मी पडलेल्या चेहर्‍याने त्याच्यापुढे जाऊन उभा राहिलो.
“बस. आता इथून पुढे ही साईट कशी हॅन्डल करायची याचा आपण विचार करुया.”
“सर आपण उद्या डिस्कस केले तर नाही का चालणार?”
“का?”
“मला निघायचे होते.”
“कुठे?”
“माझ्या कॉलेजच्या एका मित्राला पिक करायला जायचंय. तो मुंबईत पहिल्यांदाच येतोय.”
“मित्र की मैत्रीण?”
त्याच्या या प्रश्नावर मी चमकलोच.
“कॉलेचा मित्र, आर्य…न,” मी बोलता बोलता कसा अडखळलो ते समजले नाही. आयत्यावेळी आठवलेल्या त्या अनोळखी आर्यनचे मनातल्या मनात आभार मानले. “मी नाही गेलो तर तो मला स्टेशनवर शोधत बसेल.”
“बस आधी. आपण दहा पंधरा मिनीटांत संपवून टाकू.”
“मी हँग झालेल्या फोनसारखे डोके घेऊन त्याच्या समोरच्या खुर्चीत बसलो. त्याने मला हैद्राबादला सप्लाय केलेले मॉडेल्स, त्याची मॅन्युअल्स, कस्टमरची ऑर्डर डिटेल्स सारे विचारले आणि मी ही सगळे सांगून टाकले. डोक्यात आर्याबरोबरची सीसीडीतली फिसकटलेली मिटींग चालू होती. काही गरज नसताना पंधरावीस मिनीटे गेली.
“ठीकाय. तू जाऊ शकतोस आता.”
मी घड्याळात पाहिले. सव्वा सहा वाजले होते.
“तुझा मित्र स्टेशनवर आला असेल आता.” बॅनर्जीला माझ्या मित्राची बरीच चिंता लागून राहिली होती याचे मला आश्चर्य वाटले.
“हो जातोच.”
“काय आहे तिचे नाव? आर्या?”
त्याच्या तोंडून आर्याचे नाव ऐकताच मी जाग्यावरच थिजलो. काय बोलावे ते कळेना.
“आम्हांला वेडे बनवायचा प्रयत्न करु नकोस समीर. मी तुला आधीच सांगितले आहे, कोणत्याही वाईट गोष्टींच्या नादी लागू नकोस म्हणून. सुब्रतोकडे बघ, किती सिन्सियर आहे तो! आणि तू असा बेजबाबदारपणे वागतोयस. कामात अजिबात सिरीयसनेस नाही.”
एक गोष्ट चांगली झाली होती आणि ती म्हणजे ऑफिसमधले सगळेजण निघून गेले होते. तो माझ्यावर ओरडतोय हे ऐकायला आम्हां दोघांशिवाय तिथे कुणीच नव्हते. पण अचानक ह्याला काय झाले ते मला समजेना. थोड्यावेळापूर्वी तर माझ्या कामावर खुश होता. लगेच कामात सिरीयसनेस नाही म्हणजे काय! पाच मिनीटात एवढा फरक?
“मी तुला पुन्हा एकदा सांगतो, फक्त कामावर लक्ष असूदे तुझं. मुलींच्या नादी लागू नकोस. काहीही करायचं तुझं वय नाही अजून.”
“एका आवडणार्‍या मुलीची हरकत नसताना तिच्याबरोबर फिरायला जायला किती वय असावे लागते?” असे त्याला विचारावेसे वाटत होते. पण माझी नस त्याने पकडली होती. मुळात त्याला आर्याबद्दल समजलेच कसे या धक्क्यातून मी सावरलो नव्हतो. खाली मान घालून काहीही न बोलता त्याच्यासमोर तसाच उभा राहिलो.
नंतर मला क्लिक झाले. मी रॅकमध्ये फाईल ठेवायला लॅबमध्ये गेल्यावर माझा मोबाईल त्याच्या टेबलावर विसरला होता आणि नेमका तेव्हाच आर्याचा मेसेज आला होता. लोकांच्या खाजगी आयुष्यात डोकवायचे नसते हा साधा नियम त्याच्या स्वभावात नव्हता. यामुळे हा सगळा घोटाळा झाला होता. मी बॅनर्जीने वाचलेला आर्याचा तो मेसेज पाहिला.

सॉरी समीर, आज आपल्याला भेटता येणार नाही. माझ्या बॉसने मला स्टेशनवर ड्रॉप केले. आपण नंतर कधीतरी भेटूया. सो सॉरी!

या बॉसलोकांचे काही कळत नाही. सुंदर मुलींना लगेच लिफ्ट देतात आणि मुलांना थोडेसे चालण्याने आपण हार्टअॅटॅक कसा टाळू शकतो यावर लेक्चर! मी बॅनर्जीला यापुढे मुलींच्या नादी लागणार नाही असे खोटे वचन देऊन त्यादिवशी ऑफिसमधून निघालो. आर्यासारख्या मुलीने स्वत:हून भेटायला बोलवल्यावर नाही जाणे म्हणजे नेमके काय हे त्याला कितीही सांगितले तरी कळणार नव्हते. त्याच्यासाठी हे सगळे कल्पनेपलीकडचे होते. ऑफिसच्या वेळेत मेसेज करत जाऊ नकोस असे आर्याला सांगायचे मी ठरवले. पुन्हा बॅनर्जीच्या तावडीत सापडलो तर तो माझे काय करेल याचा नेम नव्हता.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

तुझ्याविना # २

2

इलाविया कॉर्प ही ट्रान्सफॉर्मर उद्योगातली चाळीस वर्षाची ख्यातनाम कंपनी होती. इलेक्ट्रिकल कॉईल्स आणि पॉवर सप्लाईज असा उल्लेख आला की पहिले नाव इलावियाचे यायचे. कंपनीचे पूर्ण भारतात जाळे होते. जवळजवळ सर्व राज्यांच्या राजधानीच्या शहरात कंपनीच्या शाखा होत्या. तिथे सेल्स आणि सर्व्हिसचे काम चालायचे. मुंबईत मटेरियल तयार व्हायचे आणि ते ऑर्डरनुसार मग सगळीकडे पाठवले जायचे. एकंदरीत कंपनी खूप छान होती. एकतर मला ‘रिसर्च अॅन्ड डेव्हलपमेंट’ मध्ये काम करायला मिळणार होते शिवाय इतर कंपन्यांच्या तुलनेत इथे सॅलरीही चांगली होती. म्हणून जेव्हा माझे कॅम्पस सिलेक्शन झाले त्यावेळी सगळ्या मुलांनी माझे अभिनंदन केले. सगळेजण इथे सिलेक्ट व्हायला आसूसले होते.
कंपनीने फक्त स्वत:च्या फायद्याचाच विचार करत नव्हती. त्यांच्या पॉलिसीमध्ये समाजासाठी खूप बांधिलक्या घालून घेतल्या होत्या. त्यापैकी एक म्हणजे कॅम्पस सिलेक्शन करून थेट कॉलेजमधूनच नवीन इंजिनियर्स घ्यायचे. नवीन विचारांच्या टॅलेंटला संधी देऊन कंपनी आणि इंजिनिअर या दोघांनाही फायदा होईल असा समन्वय साधायचा असे साधे सुत्र होते. त्यासाठी फायनल एक्झामआधी कंपनीचे एचआर आणि ट्रेनिंग सेंटरवाले आधिकारी वेगवेगळ्या कॉलेजमध्ये जाऊन तिथे एक्झाम आणि इंटरव्युव्ह घ्यायचे आणि मुलांचे सिलेक्शन व्हायचे. सिलेक्ट झालेल्या फायनल परिक्षेत मुलांना फर्स्ट क्लास मिळवण्याची सक्ती असयाची. फर्स्ट क्लास नाही मिळाला तर झालेले सिलेक्शन रद्द व्हायचे. सिलेक्ट झालेल्या मुलांना कंपनीकडून एक वर्षाची ट्रेनी इंजिनियर ही पोस्ट मिळायची. वर्षभर त्याचा परफॉर्मन्स पाहून जर तो खरोखर होतकरु असेल आणि त्याला घेण्याने कंपनीचा फायदा होण्यासारखे असेल तर ट्रेनीशिपचा अवधी संपल्याबरोबर लगेच त्याला परमनंट करत असत. म्हणून एकदा इथे सिलेक्ट झाले की नोकरीचा प्रश्न जवळजवळ सुटल्यासारखा असायचा. म्हणून सगळ्या मुलांना ही कंपनी हवी असायची.
एकदिवशी सकाळसकाळीच हे आधिकारी कोणतीही पूर्वसुचना न देता आमच्या पुण्याच्या कॉलेजमध्ये दाखल झाले. एका अर्थाने ते बरे झाले. मला सरप्राईज टेस्ट्स नेहमीच आवडत आलेल्या आहेत. जे काही व्हायचे असेल ते लगेच होऊन जाते. पण तेच आधी सांगितले की काही विचारायला नको. तोच तोच अभ्यास, त्याची पुन्हा पुन्हा तयारी करून मी तर बोअर होऊन जातो. त्या टेंशनमध्ये आपण ज्या परिक्षेत विचारल्या जाणार नाहीत अशा बर्‍याच गोष्टींचा अभ्यास करण्यात वेळ घालवतो. मी कितीतरी पेपर आदल्या दिवशी अभ्यास करून सोडवले आहेत. वास्तविक त्याचे एक साइंटिफिक सिक्रेट आहे, आज वाचलेल्या माहितीचा जवळजवळ ऐंशी टक्के भाग चोवीस तास आपल्या मेमरीत तसाच उपलब्ध असतो. त्यानंतर खूप गतीने तो आपण विसरत जातो. हे साइंटिफिक सिक्रेट जवळजवळ सगळ्या इंजिनियर लोकांना माहित आहे त्यामुळे ते जास्तीजास्त अभ्यास पेपराच्या आदल्या दिवशी करतात.
वर्षभर अभ्यास नसला केला तरी आदल्या दिवशी मात्र मी करायचोच. हा ताजा अभ्यास मला पेपर सोडवायला खूप मदत करायचा. एकदा पेपर हातात आला की मग तो भराभर उतरून काढायचो की डोक्यातली जड झालेली माहिती विसरायला मोकळा! एकदा ती माहिती पेपरावर उतरली की बात खतम. मग दुसर्‍या पेपरचे टेंशन घ्यायचे. पुन्हा झालेल्यावर चर्चा करायची नाही, हा नियम मी मला घालून घेतला होता. आमच्या वर्गात इमाने इतबारे वर्षभर अभ्यास करणारेही होते पण पेपराच्या आधी पुरेसा अभ्यास न केल्यामुळे त्यांना केटी लागलेल्या होत्या. त्यामुळे साधारण इंजिनियरला पेपराच्या आधीचा दिवस टाईमपास करणे अजिबात परवडत नाही. तो दिवस त्याच्या आयुष्यातला एक अतिशय महत्वाचा दिवस असतो.
सुरवातीला आम्हांला लेखी परिक्षा द्यायची होती. सोपी गणिते होती, चार पर्यायातून एक पर्याय निवडायचा होता. पण ती सोडवायला वेळ खूप कमी होता. शिवाय निगेटीव्ह मार्कींग सिस्टीम होती. म्हणजे एखादे उत्तर चुकीचे असेल तर तेवढे मार्क्स कमी व्हायचे. त्यामुळे थापा मारून उपयोग नव्हता. सगळ्यात महत्वाची गोष्ट म्हणजे तिथे इंटिग्रेशन वगैरे नाही हे पाहिल्यावर जीव भांड्यात पडला. इंटिग्रेशनने या प्रकाराने आमच्या सर्वांचा जीव काढला होता. त्यामानाने त्याचा सावत्र भाऊ डेरिवेटीव बरा होता. पण इंटिग्रेशन हे डेरिवेटीवच्या एकदम उलट असल्याने ते शिकताना माझे डेरिवेटीव ही विसरायला लागले. या इंटिग्रेशनने एवढा वैताग आणला होता की मी ते सोडवायला घेतले आणि पान भरून ते सोडवले की येणारे उत्तर हे विचारलेले मुळ उदाहरणच असायचे. शेवटी शेवटी त्या सापासारख्या दिसणार्‍या इंटिग्रेशनच्या चिन्हाची भीती वाटायला लागली. अभ्यासही असा होता, एक इंटिग्रेशन सोडवता सोडवता नाकी नऊ यायचे आणि आम्हांला डबल आणि ट्रिपल इंटिग्रेशन होते. पण चांगल्या मार्कांनी पास झाल्यावर त्याच्या तावडीतून एकदाचे सुटलो.
हा गणिताचा पेपर सोडवून झाल्यावर आम्हांला ‘ई-कॉमर्स’ या विषयावर एक निबंध लिहायला सांगण्यात आला. आम्ही त्याचे प्रकार, फायदे व उदाहरणे देऊन तो चांगल्यापैकी लिहीला. त्यानंतर आम्हांला लंचसाठी सुट्टी देण्यात आली आणि लंचनंतर एका क्लासरुममध्ये जमायला सांगितले. लंच करून आम्ही परत आलो तर तिथे परीक्षा दिलेले सर्वजण जमले होते. कंपनीचे आधिकारी निकाल जाहीर करायला तयार होते.
आमच्या कॉलेजमधल्या आठ मुलांनी ही टेस्ट क्लीअर केली होती आणि मी त्यातला एकजण होतो. आम्हा आठजणांना पुढची टेक्निकल टेस्ट द्यायची होती. माझी इलेक्ट्रॉनिक्स विषयांवर चांगलीच पकड असल्याने या टेक्निकल टेस्टचा काही प्रॉब्लेम नव्हता. पॉवर इलेक्ट्रॉनिक्स, मायक्रोकंट्रोलर किंवा इंटिग्रेटेड सर्किट्स काहीही विचारु देत, तो माझा प्रांत होता. त्यामुळे कसलीही चिंता नव्हती. आठमधून आम्ही पाचजण पुढे गेलो आणि इंटरव्युव्हनंतर तीनच उरले. विषेश म्हणजे मी ही त्यात होतो!
ही सगळी प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावर मागच्याच वर्षी आमचा एक सिनियर आशिष इलावियासाठीच सिलेक्ट झाला होता हे मला समजले. मी त्याला पर्सनली ओळखत नसलो तरी चेहर्‍यावरून ओळखले असते. पण राहून राहून हे नाव कुठेतरी ऐकले आहे असे सतत वाटत होते. त्यावेळी आयटी सेक्टर बूममध्ये होता आणि माझ्याबरोबर इलावियामध्ये जे दोघे सिलेक्ट झाले होते, ते इलावियानंतर आलेल्या इन्फोसिसच्या टेस्टला बसून तिकडेही सिलेक्ट झाले. त्यांना आयटीमध्ये जायचे होते म्हणून त्यांनी इन्फोसिसला पसंती दिली आणि इलावियासाठी मी एकटाच उरलो. मला मॅन्युफॅक्चरिंग कंपनीत काम करायचे होते आणि इलावियापेक्षा दुसरी चांगली संधी मिळाली नसती म्हणून माझा निर्णय पक्का होता.
इलावियाचा इंडियन मार्केटमध्ये चांगला शेअर होता एवढेच नाही तर त्यांच्या प्रॉडक्टसाठी लोक मागेल तेवढे पैसे देत होते. कंपनी प्रॉडक्ट क्वालिटीबाबत एवढी जागरुक होती की त्याच्याशी संबंधित काहीही प्रॉब्लेम येऊन प्रॉडक्टमध्ये बिघाड आला तर कस्टमरला काहीही प्रश्न न विचारता फ्री रिप्लेसमेंट द्यायची पॉलिसी होती. कस्टमर काय म्हणतोय तो मुद्दा पहिला आणि बाकीचे नंतर असे असल्याने कंपनीने सर्वत्र विश्वास संपादन केला होता.
ठाण्याजवळच असलेल्या मुलुंडमध्ये कंपनीचे हेड ऑफिस आणि चार डिव्हीजन होते. ट्रान्सफॉर्मर, स्विचगिअर, वॉटरपंप्स आणि कॉर्पोरेट. माझे सिलेक्शन ट्रान्सफॉर्मर डिवीजनसाठी झाले होते. खूप उच्च प्रतीचे ट्रान्सफॉर्मर आणि पॉवर सप्लाय हे आमचे मुख्य प्रॉडक्ट होते. त्यात माझा रोल असिस्टंट प्रॉडक्ट डिझाईनर म्हणून होता. पॉवर सप्लायमध्ये लागणारे सर्किट डिझाईन करून त्याचे प्रॉडक्टमध्ये फायनल टेस्टिंग करेपर्यंत आमचे काम होते. तसे संपूर्ण प्रॉडक्ट डिझाईन करायला स्वतंत्र डिझाईन टीम होती. ते प्रॉडक्ट कसे दिसायला हवे, कोणता पार्ट कोणत्या ठिकाणी जोडायला हवा, वर लावलेले स्टीकर कसे आकर्षक आणि माहितीयुक्त हवे या सर्व गोष्टींचा विचार करून ते डिझाईनिंग करत असत. आम्ही डिझाईन केलेले पार्ट्स हे बाहेरून न दिसता प्रॉडक्टच्या आत बसवलेले असत.
प्रॉडक्ट कसे हवे याचा सर्व्हे करायला एक टीम होती. ते ठिकठिकाणी जाऊन सर्व्हे करत आणि प्रॉडक्टमध्ये कशाप्रकारे सुधारणा करता येईल किंवा कोणते नवीन प्रॉडक्ट बनवायचे हे मार्केटिंग टीमला सांगत असत. मग मार्केटिंग टीम मागणीनुसार पुढे काय करायचे ठरवत असे. प्रॉडक्ट बनवायचे असेल तर मार्केटिंग आणि आमच्या वरचेवर मिंटींग होऊन त्यातून नवीन प्रॉडक्ट जन्मास येई. एकदा ते प्रॉडक्ट तयार झाले की एखाद्या मोठ्या कार्यक्रमात त्याचे लाँच होई. मग ऑर्डरप्रमाणे ते पाठवले जाई. आमच्या चॅनल पार्टनरना प्रॉडक्टचे ट्रेनिंग द्यायला मात्र आम्हांला जावे लागत असे. कुठल्याही प्रॉडक्टचा जन्म ते कस्टमरपर्यंतचा प्रवास साधारणपणे हा असा असतो.

कंपनी जॉईन केल्यावर सुरवातीचा आठवडा ट्रेनिंगचा होता. त्यात खूप सार्‍या गोष्टी होत्या. अगदी कस्टमरशी कसे वागावे इथपासून कंपनीच्या शॉपफ्लोअरवर काम करणार्‍या कामगाराची मानसिकता समजून घेऊन त्याच्याकडून हवे तसे प्रॉडक्शन काढून घेणे वगैरे. स्वत:ची कॉलनी नसल्याने कंपनीने आम्हा नवीन जॉईन झालेल्या लोकांसाठी दोन आठवड्यांसाठी हॉटेल बुक केले होते. त्यानंतर प्रत्येकाने रहायची व्यवस्था स्वत: पहायची होती. माझा कुणीही मित्र किंवा नातेवाईक मुंबईत नव्हता. त्यामुळे माझ्यासाठी रहायची व्यवस्था पहाणे हे थोडे अवघड काम होते. तरीही ट्रेनिंगच्या काळात दिल्लीवरून आलेल्या तिघांशी माझी ओळख झाली आणि अगदीच कुठे जागा मिळाली नाही तर आपण चौघेजण अॅडजस्ट करून राहू असे ते म्हणाले होते.
डोक्यातल्या ‘रहायच्या व्यवस्थेचा प्रश्न’ हा एक विषय सोडला तर एकंदरीत ट्रेनिंग चांगले होते. ट्रेनर्सनी इलाविया कोणकोणत्या बिझनेसमध्ये आहे इथपासून सुरवात करून, कंपनीची समाजाशी बांधिलकी, निसर्गासाठी करत असलेले अनोखे प्रोजेक्ट्स, कंपनीचे नियम, कंपनीच्या आवारात कोणत्या गोष्टी कराव्यात, कोणत्या गोष्टी टाळाव्यात या सगळ्या गोष्टींचे ट्रेनिंग दिले. नैतिकतेच्या बाबतीत कंपनीचे काटेकोर नियम होते. ते तोडलेले अजिबात चालत नसे. काहीही झाले तरी कोणत्याही प्रकारे सरकारचा टॅक्स बुडता कामा नये अशी थेट डायरेक्टर साहेबांची सर्वांना सूचना होती. एकुणएक व्यव्हार पारदर्शक असला पाहिजे अशी सर्वांना सक्त ताकीद होती. त्यात कसलाही बेजबाबदारपणा खपवून घेतला जाणार नाही हे ट्रेनिंगमध्येच सर्वांच्या मनात कोरले गेले पाहिजे असा त्यांचा आग्रह होता.
वेगवेगळ्या बिझनेसनुसार प्रत्येक डिवीजनसाठी कॉर्पोरेटच्या काही गाईडलाईन्स होत्या. त्या व्यवस्थित पाळल्या जाताहेत की नाही हे तपासायला स्वतंत्र ऑडिट टीम होत्या. रोजच्या व्यव्हारात नियम डावलून कोणतेही शॉर्टकट्स घेतले जात नाहीत हे वरचेवर तपासले जाई.
माझ्यासाठी म्हणाल तर हे ट्रेनिंग दुसर्‍या एका खास कारणासाठी फायदेशीर ठरले. स्विचगिअर डिव्हीजनमध्ये सिलेक्ट झालेल्या एका अप्रतिम सौंदर्याला एक आठवडा रोजच्या रोज पहाता आले. आमच्या बरोबर इलावियामध्ये सिलेक्ट झालेली ती एकुलती एक इंजिनिअर मुलगी होती. नेहमी पहिल्या रांगेत बसायची. आम्ही सर्वजण तिच्याकडेच पहात रहायचो. दोनतीन पुस्तकी किडे सोडले तर आम्ही तो आठवडा ट्रेनिंगबरोबर तिच्याकडे पहाण्यात घालवला. पुस्तकी किडे तर तिच्या बाजूला बसूनही समोर पहायचे. वास्तविक ते नॉर्मल लोक नव्हतेच. कोणत्याही सुंदर मुलीकडे लक्ष जाणे ही गोष्ट नॉर्मल या प्रकारात मोडते. ती मुलगी बाजूला बसलेली असताना समोर लक्ष न लागणे ही तर त्याहूनही नॉर्मल गोष्ट! पण हे लेकाचे असे, काय बोलणार! असे बावळे लोक तर मुलींनाही आवडत नाहीत.
ट्रेनिंगसाठी आलेल्या वीसजणांना मी चांगलाच लक्षात राहिलो होतो. त्याला माझा बावळटपणा कारणीभूत होता. ट्रेनिंगच्या पहिल्याचदिवशी आम्हाला एका ट्रेनिंगरुममध्ये बसायला सांगितले. ट्रेनर मुंबईच्या ट्राफिकमध्ये अडकल्याने आम्हाला अर्धा तास वाट पहावी लागेल असे सांगण्यात आले. तोपर्यंत वेळ घालवण्यासाठी आम्हांला चहा बिस्किटे देण्यात आली. दरम्यान आम्ही एकमेकांची ओळख करून घेतली. अर्धा तास उलटला तरी ट्रेनर येण्याचे चिन्ह दिसेना. आम्ही पुन्हा ट्रेनिंगरुममध्ये आमच्या जागेवर येऊन बसलो. पाऊणतास झाला असेल, खाडकन दरवाजा उघडला आणि गडबडीत रुमालाने कपाळावरचा घाम टिपत ट्रेनर आत आले.
जसे अचानक ते आत आले तसे पटकन आम्ही उठून उभा राहिलो आणि सर्वांनी त्यांना गुडमॉर्निंगने ग्रीट केले.
“वेरी गुडमॉर्निंग गाईज…” हातातले एक कसलेतरी पुस्तक टेबलावर ठेऊन स्मितहास्य करत त्यांनी आमच्याकडे नजर टाकली आणि पहिल्या रांगेतल्या मुलीवर नजर पडताच, “अॅन्ड ब्युटीफुल लेडी.” असे म्हणून त्यांनी आपले वाक्य पूर्ण केले. तिचा चेहरा समोरून दिसत नसला तरी तिच्या एकटीसाठी ‘ब्युटीफुल लेडी’ असा उल्लेख केल्याने लाजेने गोर्‍यामोर्‍या झालेल्या तिच्या चेहर्‍यावरची लाली माझ्या नजरेतून सुटली नाही. पोरी खरंच लाजल्या की जाम क्युट दिसतात.
ट्रेनरनी लेट आल्याबद्दल पहिल्यांदा सर्वांची माफी मागितली आणि सर्वांना बसून घ्या असा हातानेच सिग्नल दिला. माझ्याशिवाय सगळेजण खुर्चीत बसले आणि मी कसा कोण जाणे, अचानक धडपडून पडलो. पडलो ते ठीक होते पण मोठा आवाज झाला. खाली बसताना माझे लक्ष खुर्चीवर नव्हते. पहिल्या रांगेतल्या तिच्याकडे पहातच खाली बसत होतो. बसायला पिक्चर थियेटरमध्ये असतात तशा आरामखुर्च्या होत्या. उठून उभा राहिल्यावर त्या आपोआप फोल्ड व्हायच्या. मी उठल्यावर ती तशीच फोल्ड झालेली. तिचा बेस नीट करून बसायचे होते पण बसण्यावर लक्ष नसल्याने मी तसाच बसलो आणि माझी फजिती झाली. मी धांदरटासारखा अशा अवस्थेत पडलो होतो की सर्वजण हसायला लागले.
मला खूप लाजल्यासारखे झाले. सर्वांसमोर अशा प्रकारचा अपमान झाल्यावर काय होते, ते अनुभवल्याशिवाय कळत नाही. मला धड उठताही येईना. अजिबात वेळ न घालवता लगेच तिथून बाहेर पडावे असे मन म्हणू लागले. निदान इथे जमलेल्या वीसजणांना तरी आपला चेहरा दाखवू नये असे वाटत होते. पण काहीतरी गडबड झाल्याचे ट्रेनरच्या लक्षात आल्यावर ते धावतच माझ्याकडे आले. मला हात देऊन त्यांनी उठवले, खुर्चीचा बेस नीट करून त्यात मला बसवले आणि पाणी प्यायला दिले. सगळ्यांना शांत रहा असे सांगून त्यांनी इलावियामध्ये त्यांच्याबरोबर घडलेला किस्सा सांगितला. शिवाय असा काही संकटाचा प्रसंग कुणावर आलाच तर त्याच्यावर न हसता समोरच्याला पटकन मदत करायला हवी असा संदेश त्यांनी सर्वांना दिला.
पहिल्याच दिवशी वॉशरुमच्या पारदर्शक काचेला डोके आपटून त्यांच्या कपाळावर तीन टाके पडले होते. वॉशरुमच्या दरवाजाची काच एवढी पारदर्शक होती की मुळात तिथे काच आहे हे लक्षात न आल्याने त्यांच्यावर तो प्रसंग ओढवला होता. त्यावर खूप वर्षे लोटली होती. इलावियाचे ते परमनंट ट्रेनर होते पण कपाळावरच्या तीन टाक्यांची खूण तशीच होती, ती त्यांनी सर्वांना दाखवली. त्यांची गोष्ट ऐकल्यावर जरा बरे वाटले. अशा प्रसंगात एकटाच असेल तर आपणच आपल्याला बावळट वाटायला लागतो पण तसे नव्हते. त्यानंतर सर्वांचे इंट्रोडक्शन झाले. त्यावेळी मी सांगितलेले माझे नाव कुणीही विसरणार नाही याची मला खात्री होती. तशी चोख व्यवस्था मी करूनच ठेवली होती. या सगळ्या घोळात पहिल्या रांगेत बसलेलीचे नाव आर्या आहे हे समजले. हे नाव माझे पुढचे सगळे आयुष्य बदलून टाकणार आहे याची त्यावेळी मला पुसटशीही कल्पणा नव्हती.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

तुझ्याविना # १

t

टाईमऑफिस समोरच्या रिकाम्या बेंंचवर बसून मी घड्याळात नऊ वाजायची वाट पहात बसलो होतो. कंपनी जॉईन केल्यानंतर एका आठवड्याच्या इंडक्शन प्रोग्रामनंतर मी माझ्या नेहमीच्या शिफ्ट टायमिंगला सकाळी सात वाजता आलो होतो. टाईमऑफिसमध्ये इंडक्शन संपल्याचे सांगितले. त्यानंतर त्यांनी खूप सार्‍या फॉर्मवर सह्या घेतल्या, मला नवीन आयकार्ड दिले आणि मला ‘रिसर्च अॅन्ड डेव्हलपमेंट’ या डिपार्टमेंटमध्ये जायचे आहे ही माहिती दिली. वास्तविक आमचा प्लांट पहिल्या शिफ्टला सकाळी सातलाच सुरू होतो पण ज्या डिपार्टमेंटमध्ये मी जाणार होतो ते जनरल शिफ्टमध्ये असल्याने मला नऊ वाजेपर्यंत वाट पहावी लागणार होती. शिवाय दुसर्‍या दिवशीपासून मला सातला न येता नऊ वाजता यायचे होते हे समजले.
वास्तविक मला त्यांनी टाईमऑफिसमध्येच थांबायला सांगितले होते पण तिथल्या सोफ्यावर बसल्यावर जो आत येईल तो माझ्याकडे मी बावळट असल्यासारखा पहात होता. त्यांच्या तशा पहाण्याने मला अवघडल्यासारखे झाले होते. म्हणून मी टाईमऑफिसच्या बाहेर असलेल्या रिकाम्या बाकांवर बसून अवतीभोवती पहात होतो.
नुकतेच मिळालेले आयकार्ड मी टाईममशीनवर फ्लॅश केले, मशिनवरचा हिरवा दिवा लागला आणि डिस्प्लेवर माझा नंबर चमकला. असे कार्ड मिळावे म्हणून कॉलेजमध्ये असताना जीवाचा आटापिटा केलेला आठवला. परीक्षेच्या काळात तर अभ्यासाच्या टेन्शनने खोलीत कोंडून घेतले होते. एकतर कॅम्पस सिलेक्शन झालेले. परीक्षेत फेल झालो तर त्या सिलेक्शनचा काहीही उपयोग नव्हता. म्हणून आलेली एक्झाम फर्स्ट क्लासनेच पास व्हायला हवी हे प्रेशर होते. पण ते मी यशस्वीरित्या पार केले.
आजुबाजूला मोठमोठया मशिन्स आवाज करत होत्या. सामान वाहून नेणार्‍या पिवळ्या रंगाच्या फोर्कलिफ्ट मधूनच धावत होत्या. निळा ड्रेस आणि हेल्मेट घालून काम करणारे कामगार प्रोग्राम केल्याप्रमाणे शांतपणे काम करत होते. धातुच्या प्लेट्स कापणारी मशीन ठराविक वेळाने प्लेट पंचिंगचा आवाज करत होती. ठिकठिकाणी सेफ्टी, आगीपासून संरक्षण, सुरक्षित काम करण्याच्या पद्धती यासारखे अनेक तक्ते पिलर्सवर लटकवलेले दिसत होते.
तयार झालेले मटेरियल घेऊन फोर्कलिफ्ट स्टोअर्सकडे जात होत्या. तिथे बॉक्सपॅक केलेले सामान डिस्पॅचसाठी व्यवस्थित रचून तयार होते. वातावरणात नेलपॉलिशसारखा गंध भरून राहिला होता. ओव्हरहेड क्रेन्स आपोआप इकडेतिकडे सरकल्यासारखे वाटत होते. त्याला कोण ऑपरेट करत आहे हे समजत नव्हते. आजुबाजुला वॉशरुमला जाणारे लोक माझ्या कुतुहलमिश्रित चेहर्‍याकडे पहात होते. इंजिनिअरिंगनंतर हा माझा पहिलाच जॉब असल्याने एवढ्या मोठ्या कंपनीचा माहोल माझ्यासाठी एकदमच नवीन होता.

घड्याळात नऊला पाच मिनीटे कमी असताना एका विचित्र माणसाने टाईममशिनवर त्याचे आयकार्ड फ्लॅश केले. माझी नजर आपोआपच त्याच्याकडे गेली. कुणाचीही नजर जाईल असाच तो वाटत होता. थोडासा बुटका, अंगाने जाड, दाट भुवया असलेला हा माणूस टिपीकल सरकारी ऑफिसमधल्या कामचोर आधिकार्‍यासारखा वाटत होता. रंग काळा आणि डोक्यावर पडलेले टक्कल इंडस्ट्रिचा अनुभव दाखवित होते.
त्याने क्रीम कलरचा सुमार डगळा शर्ट घातला होता. इनशर्ट करण्याची नवीन पद्धतही अशी होती, पुढच्या डाव्या बाजूचा शर्ट इन होता तर मागच्या बाजुचा तसाच ओपन सोडला होता. पॅन्टचा रंग कोणे एके काळी तपकिरी असावा. पॅन्टची उंची पायात घातलेले सॉक्स व्यवस्थित दिसतील अशा बेताने ठेवली होती. त्यात भर म्हणून की काय, पॅन्टचे तुटलेले एक बक्कल चालताना प्रत्येक पावलागणिक वर खाली होत होते. त्या माणसाला कशाचीही तमा नव्हती. तो निवांतपणे जड बॅग पाठीवर घेऊन चालला होता.
एवढ्या मोठ्या कंपनीत काम करणारा हा माणूस असा कसा रहात असेल या विचाराने मला विषेश वाटले. नऊ वाजले आणि मला टाईमऑफिसमधून तुमच्या डिपार्टमेंटमध्ये जा असे सांगण्यात आल्यावर मी माझ्या ऑफिसच्या शोधाला लागलो. ते तिसर्‍या मजल्यावर होते.
लिफ्टने तिसर्‍या मजल्यावर आलो. काचेचा दरवाजा उघडून कॉरिडॉरमध्ये आत घुसताच थंड एसीची हवा जाणवली. कॉरिडॉरमध्ये वेगवेगळ्या डिपार्टमेंटची नावे लटकवली होती. मी माझ्या ‘रिसर्च अॅन्ड डेव्हलपमेंट’ या बोर्डजवळ आलो. दरवाजाला पुन्हा तसाच स्मार्टकार्ड रीडर लावला होता. हळूच दरवाजा ढकलून पाहिला पण तो बंद होता. काचेच्या दरवाजातून आत पाहिले तर कोणतरी बसलेले दिसत होते.
मी दरवाजा वाजवला तर आतून “कोण आहे रे तिकडे? जरा बघ कोण दरवाजा वाजवतोय ते?” असा आवाज आला. मी सावरून उभा राहिलो. दुसर्‍या क्षणाला एका स्मार्ट दिसणार्‍या माणसाने दरवाजा उघडला आणि मी उडालोच. मघाशी टाईमऑफिसजवळ मी जो माणूस पाहिला होता तो समोरच्या खुर्चीवर इडली सांबारावर ताव मारत बसला होता. प्लास्टिकच्या कपात ओतलेले सांबार खाली ठेवलेल्या पेपरावर सांडले होते. एकूण टेबलच खूप सार्‍या पेपरांनी भरलेले होते.
मी डिपार्टमेंटच्या आत गेल्यावर त्याने मला हातानेच समोरच्या खुर्चीवर बस म्हणून सांगितले. मी निमुटपणे त्याच्या समोरच्या खुर्चीवर बसलो. खाताना तोंडाचा होत असलेला आवाजाचे त्याला काही वाटत नव्हते. तो आवाज येत असताना काहीच होत नाही असे समजून मख्खासारखे बसून रहायला मला खूप कष्ट घ्यावे लागत होते. ज्याने मला आत घेतले तो माणूस आमच्या दोघांकडे दुर्लक्ष करत दुसर्‍या खुर्चीवर बसून काहीतरी लिहीण्यात मग्न होता. बॉस नाष्ता झाल्यावर मला तसेच बसायला सांगून हात धुवायला पळाला. तो परत आल्यावर मी पटकन उभा राहिलो. स्वत:च्या ओळखीवर अजिबात वेळ न दवडता त्याने त्या स्मार्ट असिस्टंची ओळख करून दिली, “हा मल्लू. आणि मल्लू, ह्याला आपले नियम सांग आणि काहीतरी काम दे. हा मोकळा बसलेला दिसता कामा नये.”
मल्लूने आज्ञेचे पालन केले व मला आतल्या बाजुस असलेल्या लॅबमध्ये चलायला सांगितले. मला बॉसचे नावही माहित नव्हते म्हणून मी विचारले, “सर तुमचे नाव?”
“बॅनर्जी. पी. के. बॅनर्जी. मी सिनीयर मॅनेजर आहे आणि या डिपार्टमेंटचा हेड.” जेम्स बॉन्ड स्टायलित बॉसने माहिती सांगितली.
“मी समीर देशमुख.” शेकहॅन्ड करावा म्हणून मी माझा हात पुढे केला पण त्याला त्यात इंटरेस्ट नव्हता. त्याऐवजी त्याने खिशात हात घालून रुमाल काढला, तोंड पुसले आणि पुन्हा खिशात ठेवला.
“मला माहित आहे. टाईम ऑफिसरने मला सांगितले आहे. बाय द वे तू इलेक्ट्रॉनिक्स आहेस ना?”
“हो सर.”
“मग लॅबमध्ये जा आणि काहीतरी कामाचे शिक. टाईमपास करु नकोस.”
“यस सर.”
आत जाऊन पहातोय तर आतले सगळेजण माझी वाटच पहात बसले होते. लॅबमध्ये व्यवस्थित टेबले मांडलेली होती आणि सगळ्या ठिकाणी कुणीतरी बसलेले होते. मला जे दोन मोकळे टेबल दिसले, त्यातल्या एकावर मी माझी बॅग ठेवली. नवीन असल्याने मला सगळ्यांनी गराडाच घातला. नाव, कॉलेज वगैरे माहिती विचारली. सर्वांनी त्यांची ओळख सांगितली. बरेचजण कॉम्प्युटरवर प्रोग्राम लिहीत बसले होते, त्यांचीही मला ओळख करून देण्यात आली. ते बिचारे कशाचातरी प्रोग्राम लिहीण्यात हरवले होते. त्यांना बॉसने बहुतेक भरपूर काम दिले असावे.
मी माझ्या टेबलवर बसल्या बसल्या लॅबमध्ये नजर टाकली. एकदम झकास होती. आम्हांला प्रॅक्टिकलला हातदेखील लावायला न मिळालेले मटेरियल इथे रोजच्या कामासाठी होते. ऑसिलोस्कोप्स, फंक्शन जनरेटर्स, पॉवर सप्लाय, काय नव्हते तिथे? डिझायनर्स त्यांची प्रॉडक्ट प्रोटोटाईप घेऊन चेक करण्यात मग्न होते. हॉस्पिटलमध्ये मॉनिटवर वेव्ज दिसतात तशा त्यांच्या टेस्टिंगमध्ये दिसत होत्या.
लॅबच्या भिंतीलाच एक कपाट बनवून घेऊन त्यात रेझिस्टर्स, ट्रान्झिटर्स, कपॅसिटर्स, आयसीज असे खूप छोटे छोटे साहित्य ठेवलेले होते. इथे बसलेला प्रत्येकजण आपापल्या कामात मग्न होता. माझी ओळख वगैरे झाल्यानंतर सर्वजण आपापल्या जागेवर बसून कामाला लागले. मी माझ्या टेबलवर बसून पाण्याचे दोन घोट घेतले.
थोड्या वेळाने ही लॅब सतत बॉसच्या नजरेखाली असते याची मला माहिती मिळाली. लॅबच्या चारी कोपर्‍यात चार कॅमेरे लावण्यात आले होते आणि त्याचा मॉनिटर बॉसच्या टेबलावर होता. लॅबमधला प्रत्येक माणूस काय करतोय याच्यावर बॅनर्जीची बारीक नजर असायची. त्याच्याशी नीट वागणाराला तो काही बोलत नसे पण त्याने सांगितलेले काम करायला कुणी अढीबाजी केली की त्याची काही खैर नसे. त्याच्या मागेच तो लागायचा अशी त्याची कीर्ती होती.
माझा पुस्तकी अभ्यास खूप होता पण प्रक्टिकलचा एवढा अनुभव नव्हता. इथले टेक्निशियन खूप अनुभवी होते. माझे जेवढे वय नव्हते तेवढा या क्षेत्रात त्यांचा अनुभव होता ते पाहून मला बरे वाटले. मला खूप काही शिकण्यासारखे होते. एकटा बॉस सोडला तर बाकीचे सगळे ठीक होते. सर्वांनी बॅनर्जी आणि त्यांचा अनुभव सांगितल्यावर एक गोष्ट मला जाणवली आणि ती म्हणजे पुढचे एक वर्ष माझ्यासाठी खूप कठीण जाणार आहे. एक म्हणजे लॅबमध्ये लावलेला तो सततचा सीसीटीव्ही आणि असला सणकी बॉस.
मी बाजूलाच उभ्या असलेल्या भाटियाला विचारले, “इथे आशिष म्हणून कोण होता का?”
“का?
“इथे आमच्या कॉलेजमधल्या एका आशिषचे कॅम्पस सिलेक्शन झाले होते.”
“डाव्या डोळ्यांवर खुण आहे त्याच्या?”
“हो.” मला आमच्या कॉलेजमधला हँडसम आशिष आठवला. एका मुलीवरून कॉलेजमध्ये राडा झाला होता त्यात आशिषचा डोळा जाता जाता वाचला होता.
“हो. तो इथेच आहे. त्याच्या ट्रेनिशिपनंतर कन्फर्म झालाय तो.”
“कुठाय मग तो?”
“तो गुवाहाटीला गेलाय. एकदोन दिवसात येईल परत.”

लंचनंतर आम्ही सगळेजण भाटियाच्या टेबलजवळ उभा राहून गप्पा मारत होतो तर बॉसचे पित्त खवळले. असे सगळेजण एकत्र आलो की हे लोक आपल्याविरुद्ध कट करतायत की काय असे त्याला वाटे. लगेच आरडाओरडा करून त्याने आम्हांला आमच्या जाग्यावर पळवले. साडेतीन वाजता टाईम संपल्यावर मी घरी जायला निघाल्यावर त्याने मला अडवले. मी घरी निघालोय म्हटल्यावर “आपले ऑफिस ऑफिशियली पाच वाजता सुटते.” ही नवीन माहिती त्याने मला पुरवली.
“पण आज मी सात वाजता आलो होतो. मला साडेतीनला निघायला सांगितलंय.”
“कुणी?”
“टाईमऑफिसमधून.”
त्याने लगेच टाईमऑफिसला फोन लावला पण पलीकडून तो उचलला गेला नसावा. त्याने मला पुन्हा लॅबमध्ये जाऊन बसायला सांगितले. माझा पहिला दिवस असल्याने मला काही बोलता येईना. निमुटपणे लॅबमध्ये गेलो व तसाच बसून राहिलो. टेक्निशियन्स त्यांच्या कामात व्यस्त होते. मी काय करतोय हे विचारायला तो आत आला नाही. पाच वाजता पहिल्यांदा मल्लू पळाला त्यानंतर सहाला बॅनर्जी गेला. त्यानंतर तिथले टेक्निशियन आणि त्यांच्यासोबत मी. कंपनीने दिलेल्या हॉटेलवर मी गेलो. मला माझी रहाण्याची व्यवस्था पहायला एका आठवडयाचा वेळ होता.

दुसर्‍याच दिवशी आशिष गुवाहाटीवरून परत आला. मला पाहताच त्याने पटकन ओळखले. शेवटी कॉलेजचा अभिमान असतोच की! जवळ येत पाठीवर हात टाकत त्याने विचारले, “अरे बाकीचे दोघे कुठायत?” त्याला इथे आमच्या तिघांचे सिलेक्शन झालेले माहित होते.
“ते इन्फोसिसमध्ये गेले.”
“आणि तू कशाला इथे आलास?”
“मला मॅन्युफॅक्चरिंग कंपनीत काम करायचे होते.”
“मग बेस्ट ऑफ लक!” हा साला सरळ काही ते सांगत नव्हता. नुसता हसून कॉमेंट्स करायचा.
मी बोलता बोलता त्याला माझा रहाण्याचा प्रॉब्लेम सांगितला त्यावेळी तर तो जाम खुश झाला.
“हे तर जाम भारी आहे मग.”
“का? मला टेन्शन आलेय आठवड्यात कुठे कुठे घर शोधू म्हणून आणि तू काय हसतोयस?”
“तुझा प्रॉब्लेम सुटला म्हणून समज पण तुला अर्धा रेंट द्यायला लागेल.”
“काय म्हणालास?”
“अरे यार मी एकटाच रहातो इथे. आजच्या आज ये माझ्या फ्लॅटवर. कुठाय तुझे सामान?”
मी आनंदाने उडालोच! माझ्याकडे एका ट्रॅव्हलिंगच्या बॅगेशिवाय काहीही सामान नव्हते. हॉटेल सोडून लगेच मी त्याच्या भाड्याच्या फ्लॅटवर शिफ्ट झालो. दोघांसाठी तो फ्लॅट खूप मोठा होता. कंपनीपासून अर्ध्या तासात घर! ठाण्याचे घोडबंदर रोड म्हणजे हाय फाय लोकांची वस्ती. घरमालक परदेशी असल्याने हा फ्लॅट आम्हांला भाड्याने मिळाला होता. फुल फर्निश्ड. शिवाय आशिषने फ्रिज आणि ओव्हनही घेतलेला. या दोन वस्तू बॅचलर लोकांना किती महत्वाच्या असतात हे दुसर्‍यांना समजणार नाही.
फ्लॅटमध्ये गेल्यावर मी त्याच्याजवळ डाव्या डोळ्यावरच्या खुणेचा विषय काढला. त्यावर हळूवार हात फिरवत तो बोलला, “काय करणार, आपल्या स्वीटीने हा मार्क दिलाय!”
“कुठाय ती आता?”
“पुण्यात एमबीए करतीये.”
“ब्रेकअप वगैरे झालं की काय तुमचं?”
“कम ऑन यार! या सगळ्या राड्यानंतर तर आमचे जमले.”
“काय सांगतोस?”
“मग काय, या पोरींचे कळत नाही यार. एवढी वर्षे मागे लागलो तर मला जुमानले नाही. शेवटी भावाला मला वॉर्निंग देण्याबद्दल सांगितले. त्याने वॉर्निंग द्यायची सोडून अजून अर्धा डझन पोरांना घेऊन कॉलेजमध्ये येऊन मला चांगलाच चोपला.”
“मग?”
“मग काय, पुढचा एक महिना घरीच होतो. एक पाय प्लास्टरमध्ये आणि काखेत कुबड्या घेऊन.”
“आयला! एवढा मार लागलेला?”
“काही विचारु नकोस.”
“मग?”
“एकदिवशी तीच मला शोधत आली आमच्या घरी. सॉरी बोलली. मी दादाला फक्त वॉर्न कर बोलले होते, तो मारेल असं वाटलं नव्हतं म्हणाली. मग एकदोन दिवस सोडून नारळपाणी वगैरे घेऊन घरी यायला लागली. पुढच्या महिन्याभराने तिने मला प्रपोज केलं.”
“तिने?”
“हो तिनेच. काय माहित काय वाटले तिला. नाऊ, आम्ही हॅपी कपल आहोत.”
“ लग्नही केले तुम्ही?”
“नाही अजून. पण तिने सांगितलेय, आईबाबा तयार आहेत पण अजून सिक्सपॅकवाला भाऊ नाही. त्याने ऐकले नाही तर मी पळून येईन तुझ्याबरोबर म्हणाली आहे.”

आम्ही जरी एका डिपार्टमेंटमध्ये आलो असलो तरी आशिष तिथे फार काळ टिकला नाही. सेल्सची एक चांगली संधी आल्यावर त्याने स्वीचगिअर डिव्हीजनला अप्लाय केले आणि तिकडे सिलेक्ट झाला. सेल्स हा त्याचा आवडीचा विषय होता. मग तो इथे रिसर्च आणि डेव्हलपमेंटला कशाला थांबेल?
त्याच्याकडून स्वत: बॅनर्जीने हॅन्डओव्हर घेतला आणि नंतर ते सारे काम त्याने माझ्यावर टाकले. ही त्याची जुनी सवय होती. आशिष दोन गोष्टींमुळे खूप आनंदी झाला होता. एक म्हणजे बॅनर्जीच्या तावडीतून त्याची सुटका आणि दुसरे म्हणजे त्याला ट्रॅव्हलिंग खूप आवडायचे. शिवाय नवीन पोस्ट वेस्टझोन रिजनल सेल्स मॅनेजर! त्याला पूर्ण पश्चिम भारत फिरायचा होता. त्याने पहिल्या आठवड्यापासूनच सुरवात केली. आम्ही ऑफिसमध्ये भेटत नसलो तरी एका फ्लॅटमध्ये रहात होतो. त्यामुळे दिवसभराच्या घडामोडी घरी आल्यावर बोलायचो.
त्याच्या नव्या रोलमध्ये तो लगेचच रुळला. महिन्यातून एखादा आठवडा तो फ्लॅटवर असायचा नाहीतर सततची आऊटस्टेशन टूर. इतरवेळी मी एकटाच भूतासारखा घरात असायचो. शेवटी एकदाचा मुंबईत सेटल झालो. मुंबईत रहायची सोय करणे मला वाटले तितके अवघड नव्हते. कंपनी जॉईन केल्यानंतर इंडक्शन प्रोग्रामचा पहिला आठवडा मी नुसत्या ‘आता रहायचे काय करायचे?’ या विचारात घालवला होता.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.