चाफा बोलेना # १

1

सोमवारी ऑफिसमध्ये गेल्यानंतर कॉर्पोरेटकडून आलेल्या एका मेलने मला फार दु:खी केले. एरव्ही याच मेलने मी आनंदाने वेडा झालो असतो पण आर्याशी बोलत नसल्याने गोष्टी आता बदलल्या होत्या. त्याच आठवड्यात शुक्रवारी होणार्‍या लीडरशिप ट्रेनिंगचा कॉर्पोरेटकडून तो रिमांईंडर मेल होता. ज्या इंजिनियर लोकांना त्यांच्या ट्रेनिंगनंतर कंपनी कन्फर्म करत होती त्यांच्यासाठी हे लीडरशिप ट्रेनिंग असायचे. त्यामुळे ते चुकवण्याचा प्रश्नच नव्हता कारण ते ‘कंपल्सरी’ या कॅटॅगरीत मोडत होते. शिवाय एकदा आपले कन्फर्मेशन झाल्यावर हे ट्रेनिंगचे लचांड स्वत:हून मागे लावून घ्यायचे असल्याने अतिशहाणपणा करून मीच या तारखेचा स्लॉट निवडला होता. हे ट्रेनिंग अटेंड करायला आम्ही एकूण वीसजण होतो. त्या वीसही जणांची यादी दीड महिन्यापूर्वीच मेलवर आली होती आणि माझ्या दृष्टीने सगळ्यात महत्वाचे म्हणजे त्यात आर्याचे नाव होते.
विषेश म्हणजे हे ट्रेनिंग आमच्या इलावियाच्या कॅम्पसमध्ये न होता जवळच असणार्‍या एका थ्रीस्टार हॉटेलमध्ये ठेवण्यात आले होते. ट्रेनिंगच्या दोन्हीही दिवशी आम्हांला ऑफिसला जाण्याची आवश्यकता नव्हती. त्यामुळे ट्रेनिंग संपल्यावर दोन्ही दिवस खूप मजा करायची असा माझा आणि आर्याचा प्लान होता…हो! होताच म्हणावा लागेल, कारण आर्या आणि मी जवळजवळ तीन आठवडे उलटले तरी एकमेकांशी बोलत नव्हतो की चॅटदेखील करत नव्हतो. आमचे रिलेशनशिप खूप अवघड वळणावर येऊन पोहोचले होते. मी झालेल्या प्रकारानंतर माघार घेऊन तिच्याशी बोलायला तयार नव्हतो आणि तिकडूनही आर्याचा कॉल किंवा मेसेज येत नव्हता. फक्त ‘आय एम सॉरी’ या वॉट्सअॅप प्रोफाईल फोटोवरून काय समजायचे?
आर्याला सॉरी बोलायचे आहे ते मला समजत होते पण मी ऐकायलाच तयार नव्हतो. अगदीच शेवटचा प्रयत्न म्हणून ‘आय एम सॉरी’ असा वॉट्सअॅप प्रोफाईल पिक्चर ठेऊन ती “मला माफ कर!” हे सांगण्याचा निष्फळ प्रयत्न करत होती. मी मात्र तिच्या साखरपुडा होण्याने माझ्या आयुष्यावर काहीही फरक पडत नाही हे दाखवण्यासाठी वॉट्सअॅप प्रोफाईलला दररोज एक नवीन फोटो ठेवत होतो. असे करताना आतून खूप वेदना होत होत्या. रोज तिला श्वासाप्रमाणे मिस करत होतो पण राग आणि गैरसमजासारखे दुसरे घातक कॉम्बिनेशन नसेल. माझ्याकडून फोन करायचे बाजूलाच राहिले, त्यादिवशी झाले ते नेमके काय होते याचे स्पष्टीकरण आर्याकडून ऐकणेही मला चीड आणणारे होते. उगाच खोटे का बोला, माझ्याकडे मनाचा तेवढा मोठेपणा नव्हता. हो नव्हता! मी कुणी संत महात्मा नव्हतो. राग, मोह, मत्सर या कात्रीत सापडलेला मी एक साधा माणूसच होतो.
आठवणींच्या त्या रोजच्या त्रासालाही मी सरावलो होतो, तिच्या आठवणी व्याकुळ करायच्या पण त्यांना चकवा द्यायला मी शिकलो होतो. त्या नादात मी खूप सार्‍या विरह कविता लिहून काढल्या. शरीरासाठी जेवण आणि झोप आवश्यक आहे या गोष्टीचा मला विसर पडला होता. भूक लागलेली असताना काही केल्या जेवण जात नव्हते. दिवसभर थकलेलो असतानाही रात्री दोन दोन वाजेपर्यंत झोप लागायची नाही. उगाच जागत बसायचो. डोळे उघडे असतानाचे एकवेळ ठीक आहे, बंद केले तरी आर्याच डोळ्यांसमोर यायची. आम्ही एकत्र घालवलेले क्षण एखाद्या पिक्चरसारखे नजरेसमोरून तरळून गेले की हळवे व्हायचो. कधी कधी सायकिअॅट्रिस्टकडे जावे असे वाटायचे पण मग आईबाबा आठवले की त्यांच्या काळजीने मन घाबरून जायचे.
या सार्‍या संकटांतून थोडीशी सुटका मिळावी म्हणून मी स्लिपिंग पिल्सची व्यवस्था केली होती. डिपार्टमेंटमध्ये सतत आडवा येणारा सुब्रतो मात्र यावेळी कामास आला. त्याच्या भावाचे मेडिकल असल्याने विदाऊट प्रिस्क्रिप्शन झोपेच्या गोळ्या त्याच्याकडून मिळाल्या. त्याचा झाला तर मला तोटाच होईल या विचाराने त्यानेही मला हौसेने आणून दिल्या. सुरवातीला जीवाच्या भीतीने एक गोळी खाऊन पाहिली पण त्याचा काही फरक पडेना म्हणून मी दोन गोळ्या घ्यायला चालू केले. दिवस उलटत होते, ऑफिस आणि आयुष्यात रोज एवढ्या गोष्टी घडत होत्या पण आर्या आणि माझ्या नात्यात दुरुस्ती होईल असे मात्र काही घडत नव्हते. मी तर आशाच सोडून दिली होती.
शेवटी शेवटी अगदी असह्य झाले. ती बोलत नसली तरी काय झाले, निदान तिला बघता तर येईल म्हणून मी तिला पहाण्याचा एक धाडसी प्लान केला. शिवाय वेड्यासारखे आपणच या फेजमधून जात असलो तरी शत्रुपक्ष नेमका कोणत्या मनस्थितीत आहे ते मला जाणून घ्यायचे होते. बॅनर्जी सुट्टीवर असताना मी आर्याच्या स्विचगिअर प्लान्टच्या मेंटेनंस हेडशी बोलून सर्व डिपार्टमेंटचे पॉवर ऑडिट करायचे आहे आणि तो डाटा आम्हांला नवीन प्रॉडक्ट तयार करायला उपयोगी पडणार आहे असे सांगितले. त्यांनी तात्काळ ग्रीन सिग्नल देऊन आमच्याकडे कधीही येऊन पॉवर क्वालिटी चेक करा असे सांगितल्यावर आणखी काय हवे होते?
मी व्होल्टेज अॅनालायझरचे मशीन घेऊन लागलीच तिकडे गेलो. परवानगी दिल्यामुळे पहिल्या रिडींगचा मान मेंटेनंस डिपार्टमेंटचा होता. त्यानंतर त्यांना अॅनालायझरबद्दल माहिती सांगून शंका येणार नाही या बेताने तिथल्या आर अॅन्ड डी लॅबचे रिडींग घेऊया म्हणून ठरवले आणि “सोबत तुम्ही असाल तर खूप मदत होईल-” असा थोडासा मस्का लावल्यावर सुरवातीच्या दोन ठिकाणी ते बरोबर यायला तयार झाले. मला आर्या कुठे बसते ते ठाऊक होते पण मुकाटपणे त्यांच्यामागून चालत होतो. शेवटी हव्या असलेल्या डिपार्टमेंटमध्ये आल्यावर आम्ही थेट आर्याच्या बॉसच्या – राहुल करमरकरांच्या – केबिनमध्ये घुसलो. माझ्या प्लानच्या हिशेबाने मी केबिनमध्ये जाण्याआधी लॅपटॉपवर बसलेल्या आणि डोळ्यांभोवती काळी वर्तुळे उमटलेल्या मुलीच्या कानावर माझा आवाज जाईल असे म्हणालो, “आय थिंक आपण बरोबर ठिकाणी आलोय सर!”
माझा आवाज ऐकल्यावर आर्याने दचकून मागे पाहिले तेवढ्यात करमरकरांच्या केबिनचा दरवाजा आपोआप बंद झाला. आत गेल्यावर मी तिथे का गेलोय याची माहिती मी सांगण्याऐवजी मेंटेनंस हेडनी करमरकरांना सांगितली. मी मात्र काचेच्या केबिनमधून बाहेरचे दिसायला एक छोटी पारदर्शक पट्टी होती त्यातून बाहेरच्या हालचाली निरखत होतो. आर्या केबिनकडे नजर लावून बसली होती. मी अचानक इकडे कसा आलोय या प्रश्नाचे उत्तर तिला समजण्यापलीकडचे होते. बराचवेळ झाले तरी आम्ही बाहेर जात नसल्याने तिच्या चेहर्‍यावर चिंता पसरलेली दिसत होती. शेवटी करमरकरांशी बोलून झाल्यावर हसतहसत आम्ही तिघेही बाहेर पडलो.
बाहेर आल्या आल्या करमरकरांनी आर्याला माझी ‘समीर देशमुख’ म्हणून ओळख करून दिली आणि माझ्याकडे पाहून ते म्हणाले, “इंसिडंटली हर सरनेम इज ऑल्सो देशमुख…मीट आर्या देशमुख. शी इज अ न्यू टॅलेंट वी हॅव अॅडेड इन अवर डिपार्टमेंट रिसेन्टली!” आणि आर्याकडे वळून ते म्हणाले, “आर्या, यांना आपल्या डिपार्टमेंटमधली पॉवरची काही रिडींग्ज घ्यायची आहेत, ते घेऊ देत. काही लागले तर तू पहा. बाय द वे त्यांच्यासाठी कॉफी मागव आधी.” असे म्हणून ते मेंटेनंस हेडला सोबत घेऊन बाहेर कुठेतरी निघून गेले.
ते दोघेही तिथून गायब होताच आर्याच्या चेहर्‍यावर समाधानाची छटा उमटलेली मला दिसली. टेबलवरचा फोन उचलून ती ऑफिसबॉयला कॉफी सांगणार इतक्यात मी तिला तटस्थपणे मध्येच थांबवत म्हणालो, “मी कॉफी सोडली आहे सध्या आणि आता मला थोडी घाई आहे तेव्हा प्लीज यू कॅरी ऑन यूवर वर्क. मी माझे रिडींग पहातो.”
“समीर तुला काय झालेय मला सांगशील का? का वागतोयस असे माझ्याशी?”
“सॉरी?”
मी मोठ्याने बोलल्यामुळे बाजूच्या क्यूबीकलमधला कोणतरी उठून – सर्व काही ठीकठाक आहे याची खात्री झाल्यावर पुन्हा खाली बसला. दोघांमधला एवढा ताणला गेलेला वाद तिथे मिटवण्यात काही अर्थ नाही हे तिनेही ओळखले आणि पुढे काहीही न बोलता ती गप्प झाली. मला व्होल्टेज अॅनालायझरच्या कोणत्याही रिडींगमध्ये कसलाही इंटरेस्ट नव्हता. जिला पहायचे होते तिला मी पाहिले होते. वरून चेहर्‍यावर हास्य ठेवत असली तरी मनातून ती खुश नव्हती हे मी समजलो होतो. तिला माझ्याशी बोलायचे होते पण मी अजूनही तयार नव्हतो. शेवटी पर्सनल गोष्टी नाहीत तर नाही, प्लगमध्ये लावलेले ते नवीन गॅजेट काय आहे असे तिने विचारले.
“व्होल्टेज अॅनालायझर म्हणतात त्याला. पॉवर सप्लायमध्ये कोणकोणत्या प्रकारचे स्पाईक्स असतात आणि पॉवर नक्की कोणत्या गोष्टींनी करप्ट होते ते समजते – त्याचा ग्राफ प्लॉट केल्यावर!”
“ओह आय सी!” आर्या एक नंबरची अॅक्ट्रेस होती, जसे तिला काही माहितच नाही असा ड्रामा करत होती पण तिला या सार्‍या गोष्टी माहित होत्या.
“आपल्याबद्दल लोकांच्या काय इमोशन्स आहेत त्या मोजण्यासाठीही असे एखादे गॅजेट यायला हवे मार्केटमध्ये!” खरोखर मी एखाद्यावर चिडलो की मला सरळ बोलता येत नाही. त्याला नेहमी शालजोडीतून देतो.
“आय एम सॉरी? काय म्हणालात?”
तिला व्यवस्थित ऐकू गेलेय शिवाय ते कुठेतरी टोचलेय हेदेखील माझ्या लक्षात आले होते. म्हणून पुन्हा काहीही न बोलता तो व्होल्टेज अॅनालायझर काढला आणि एकदाचे थेट तिच्या डोळ्यांत पाहिले. का कोण जाणे अचानक माझ्या डोळ्यांच्या कडा पाझरताहेत असे जाणवल्यावर मी फसतोय हे माझ्या लक्षात आले आणि पुढे एकही शब्द न उच्चारता मी तिथून लगेच निघालो. हा एवढा ड्रामा मध्यंतरी झाला होता.
ट्रेनिंगचा शुक्रवार उजाडला तरी कसली एक्साईटमेंट नव्हती. रिपोर्टिंग टाईम सकाळी सातचा असल्याने रोजच्यापेक्षा थोडे लवकर घरातून निघून हॉटेलवर वेळेत पोहोचलो. रिसेप्शनमध्येच मखमली रंगाच्या बोर्डवर सोनेरी अक्षरांत इलावियाच्या लोकांचे स्वागत केलेले दिसत होते. ट्रेनिंगरुम शोधायला अजिबात त्रास झाला नाही. दुसर्‍या मजल्यावर एक मोठा कॉन्फरन्स हॉल आहे असे समजले आणि मी लिफ्टने दुसर्‍या मजल्यावर पोहोचलो. ट्रेनिंगरुमचा मागचा दरवाजा उघडून मी आत घुसलो तर अर्धे कॉन्फरन्स भरलेले होते. जे लोक लवकर आले होते, त्यांनी पुढची टेबले घेतली होती. दरवाजा मागच्या बाजूला असल्याने नवीन येणारे लोक मागेच बसत होते. आर्या पहिल्या टेबलवर कोणतरी तिघेजण होते, त्यांच्यासोबत बसली होती. ट्रेनर काळ्या रंगाच्या ब्लेझर आणि टायमध्ये कॉर्पोरेट लूक दिल्यासारखा दिसत होता. ट्रेनिंग सुरु व्हायला अजून अवकाश असल्याने प्रेझेंटेशन आणि प्रोजेक्टरचा सेटअप करण्यात तो मग्न होता.
मी बसण्यासाठी कॉन्फरन्सचा असा कोपरा निवडला की जिथून मला ट्रेनर आणि आर्या दोघांवरही नजर ठेवता येईल. मी जागाही अशी निवडली होती की मला आर्या स्पष्ट दिसत होती पण तिला मात्र मी दिसत नव्हतो. जागेवर येऊन सेटल होतोय की नाही तोपर्यंत अजून एक गोड मुलगी माझ्याच बाजूला येऊन बसली. बसल्या बसल्या तिने मला जन्मोजन्मीची ओळख असावी असे स्माईल दिले. मी टेबलावरची नावे चेक केली. समीक्षा पाटील! नंतर बारकाईने पाहिल्यावर लक्षात आले की प्रत्येक टेबलावर लोकांच्या नेमप्लेट्स आहेत आणि त्यानुसारच लोक बसलेले आहेत. मी आजुबाजूच्या टेबलावर माझी नेमप्लेट पाहिली पण कुठे दिसत नव्हती. मग पुढच्या मुलाला माझे नाव सांगून त्याच्या टेबलवर नेमप्लेट आहे का ते पहायला सांगितले.
शेवटी माझी नेमप्लेट आर्याच्या टेबलावर मिळाली. तिच्या बाजूला बसलेल्या एका मुलाला मी उभा राहून ती नेमप्लेट गुपचूप मागे पाठवायची रिक्वेस्ट केली. तो ही वेडा “समीऽऽर…” म्हणून हाक मारत होता. ओठांवर बोट ठेऊन बिनबोभाट मागे पार्सल कर असे सांगितल्यावर ती माझ्यापर्यंत पोहोचवण्यात आली. माझी नेमप्लेट पाहून समीक्षाने हात पुढे करत मला “गुडमॉर्निंग समीर!” केले. मी तिचे गुडमॉर्निंग कृत्रिम हास्याने परत केले. माझ्या डोक्यात काय चालले होते त्या बिचारीला कल्पनाच नव्हती. पुढे ट्रेनर ट्रेनिंग द्यायला उभा आहे त्याच्याकडे पाहून तरी गप्प बसायला हवे हे तिला समजत नव्हते. त्याला आणि बाजूला बसलेल्यांनाही दुर्लक्ष करत ती माझ्याशी निवांत गप्पा मारत होती. ट्रेनिंगला असणारे वीसच्या वीसजण अजून आले नव्हते.
वेळेच्या थोड्याफार फरकाने उरलेले लोक मागच्या दरवाजातून आत येतच होते. प्रत्येकवेळी दरवाजा उघडल्याचा आवाज झाला की आर्या मान वळवून दरवाजावर नजर टाकायची हे मला स्पष्ट दिसत होते. पण मी दिसलो नाही की तिच्या चेहर्‍यावर निराशा पसरायची. मी ट्रेनिंगला येणार आहे की नाही याची तिला चिंता तिला लागून राहिली होती हे समजत होते. वास्तविक ट्रेनिंगची ही शेवटची बॅच होती आणि हे ट्रेनिंग चुकवणे मला महागात पडले असते. पण जेव्हा तिच्या टेबलवरची माझी नेमप्लेट अचानक गायब झाल्याचे तिच्या लक्षात आले, तेव्हा मात्र ती चांगलीच चमकली. माझी नेमप्लेट तिच्या नकळत मागे स्मगल झाली आहे याचा तिला पत्ताच नव्हता. तिने तशाही परिस्थितीत मागे वळत सगळे कॉन्फरन्स स्कॅन केले व मी कुठे दिसतो का ते पाहिले पण मी पेन खाली टाकून तो उचलायला टेबलखाली वाकल्याने तिच्या नजरेस पडलो नाही.
सात वाजायला पाच मिनीटे बाकी होती आणि बहुतेक सारेजण आले होते. ट्रेनरने मनगटावरच्या घड्याळात एक नजर टाकली आणि हातातल्या नोट्समध्ये तो शेवटचा घुसला. बहुतेक तो जे काही शिकवणार होता त्या गोष्टींची उजळणी करत असावा. बरोबर सात वाजता त्याने हातातल्या नोट्स बाजूला टेबलवर ठेवल्या आणि “गुडमॉर्निंग एव्हरीबडी!” असे जोराचा ओरडला. काही लोकांनी त्याला “गुडमॉर्निंग सर!” म्हणत पुन्हा ग्रीट केले पण बहुतांशी लोक बेसावध असल्याने त्याच्या अचानक गुडमॉर्निंगने दचकले. सगळ्यांच्या आपापसातल्या गप्पा बंद झाल्या आणि लक्ष त्याच्याकडे लागले. त्याने ट्रेनिंग सुरु करण्याआधी सर्वांना मोबाईल सायलेंट मोडवर टाकायला सांगितले. ट्रेनिंगमध्ये मोबाईलवर बोलायचे नाही हा पहिला नियम होता. अगदीच अर्जंट असेल तर बाहेर जा, काय बोलायचे आहे ते बोला आणि मग आत या अशी सुचना करण्यात आली.
शेवटी त्याने सर्वांना नोटपॅड, पेन व ट्रेनिंगच्या नोट्स दिल्या आणि ट्रेनिंगला सुरवात केली. लीडरशिप ट्रेनिंग म्हणजे काय आणि कॉर्पोरेटमध्ये त्याची काय आवश्यकता आहे असा पहिला प्रश्न होता. लोकांनी सुरवातीला दिलेल्या काही जनरल व्याख्या आणि कारणे सांगितल्यावर खर्‍या प्रोग्रामची सुरवात सर्वांच्या इंट्रोडक्शनने हवी असे त्याने जाहीर केले. आता ही ओळख साधेपणाने नाव, डिव्हीजन इत्यादी गोष्टी सांगून न करता एकदम वेगळ्या पद्धतीने झाली पाहिजे असे त्याचे म्हणणे पडले. त्यांने सर्वांना चार मुद्दे नोट डाऊन करायला सांगितले.
पहिला मुद्दा म्हणजे – आता असणारा मी आणि तुम्हांला कोण व्हायचे आहे तो मी असे एक प्रतिकात्मक चित्र काढायचे. दुसरा मुद्दा – तुमच्या नावाची सुरवात ज्या अक्षराने होत असेल त्या अक्षराने सुरवात होणारे आकर्षक विषेशण सांगायचे म्हणजे हे दोन दिवस लोक त्याला विषेशणाने संबोधतील. उदा. आकाश नाव असेल तर अॅडॅप्टीव्ह आकाश, नवल असेल तर नॉटी नवल इत्यादी. तिसरा मुद्दा – आतापर्यंतच्या आयुष्यात केलेली सर्वात क्रेझी गोष्ट कोणती ते सांगायचे आणि चौथा आणि शेवटचा मुद्दा – आवडते गाणे म्हणणे, आवडत्या गाण्यावर डान्स करणे किंवा अॅक्टिंग करणे यापैकी सर्वात आवडती जी गोष्ट असेल ती सर्वांसमोर करून दाखवायची! हे ऐकल्यावर डोक्यात एकच विचार आला, काय वेडेपणा आहे हा? म्हणजे काहीही! अक्षरश: काहीही!
खरे सांगायचे तर मला अशा टाईपच्या ट्रेनिंगचाच कंटाळा यायचा. ट्रेनर उगाच असंबद्ध काहीतरी करायला सांगायचे. चित्र काढणे वगैरेपर्यंत ठीक आहे पण आता सांगितलेल्या या चार मुद्द्यांची तयारी करून सर्वांपुढे म्हणून दाखवणे म्हणजे माझ्या दृष्टीने दिव्यच होते. अशा ट्रेनिंगमधला आजपर्यंतचा माझा अनुभव एकदम वाईट होता. मुख्य म्हणजे खूप सार्‍या लोकांसमोर उभा राहून बोलणे हा माझा लहानपणापासूनचा वीक पॉईंट होता. अगदी शाळेत असतानाही मी स्टेजवर असलेल्या कोणत्याही स्पर्धांमध्ये भाग घ्यायचो नाही. म्हणजे माझ्यासाठी तो एक प्रकारचा न्युनगंडच होता. मला वाटले ट्रेनरला सांगितल्यावर बसलोय त्या जागेवरून आम्ही हे सारे करतो म्हटल्यावर तो ठीक आहे वगैरे म्हणेल. लगेच माझी ती कल्पना माझ्यासारख्या गर्दीला बुजणार्‍या बर्‍याचजणांनी उचलून धरली पण ट्रेनर कसला ऐकतोय! नियम म्हणजे नियम! इंग्रज लेकाचा!! आता त्यानेच नियम बनवल्यावर हे सारे करण्याखेरीज आमच्याकडे दुसरा काही पर्यायच नव्हता.
पहिले इंट्रोडक्शन आर्याचे झाले. अमेझिंग आर्या! छान विषेशन शोधले होते! तिने तिचे आताचे डेझिग्नेशन आणि तिला आयुष्यात फायनली काय व्हायचे आहे हे असे काही सांगितले की सगळेजण सोडा, मी ही हैराण झालो! सर्वात क्रेझी गोष्ट म्हणजे तिचा थएिटरमधला फर्स्ट किस! कुणालाही न घाबरता तो क्षण ती सांगू कशी शकते याचेच मला आश्चर्य वाटले. पण तिने ते सांगितल्यावर सर्वजण आनंदाने ओरडले आणि मी उगाच गोरामोरा झालो. बाजूला बसलेली समीक्षा माझ्याकडे वेगळ्याच नजरेने का पहात होती ते मला समजले नाही पण तिच्याशिवाय मला दुसरे कुणी तसे पाहिले नाही याची मी खात्री करून घेतली. शेवटचे म्हणाल तर आर्याने ‘कटी पतंग’ मधले ‘ना कोई उमंग है-’ हे गाणे म्हणताना तिचे आधीच पाणीदार असलेले डोळे अजून पाणावले होते ते कितीजणांना समजले माहित नाही, पण सगळे झाल्यावर टाळ्यांच्या कडकडाटात ती तिच्या जागेवर येऊन बसली.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

आर्याची दुसरी एंगेजमेंट

board-1820678_640

मागच्या प्रसंगानंतर एखादा आठवडा उलटला असेल, सुट्टीदिवशी एका मित्राला भेटण्यासाठी मी ठाण्याला गेलो होतो आणि येता येता आर्याच्या घरावरून यावे लागणार होते. तिथून पास होताना अंकल आणि आंटीना जस्ट हॅलो करून यावे असा विचार मनात आला. आर्या भेटायचा चान्सच नव्हता कारण ती पुण्याला गेली होती. तिने मला पुण्याच्या मैत्रिणीच्या घरी तिघीचौघीं इंजिनियरिंगला असणार्‍या मैत्रिणींचे गेट टुगेदर आहे म्हणून आधीच सांगितले होते.
मी जास्तवेळ न थांबता पटकन परत निघायचे म्हणून तिच्या रो हाऊसच्या बाहेरच बाईक पार्क करून उघड्या असलेल्या गेटमधून आत शिरलो. हॉलचा दरवाजा तर उघडा होता पण तिथे कुणीच दिसत नव्हते. का कुणास ठाऊक पण मला एक निगेटिव्ह फिलींग आली. बाहेर शूज काढून हॉलमध्ये गेलो, तर खरोखर तिथे कोणीही नव्हते. घराच्या आतल्या बाजूने मात्र खूपजणांच्या गप्पांचे आवाज कानावर येत होते. डायरेक्ट आत जाणे बरे दिसणार नाही म्हणून मी पुन्हा दरवाजावर येऊन बेल वाजवली पण ती वाजली नाही.
आता पुढे काय करावे या विचारात असताना मी खिशातून फोन काढून आर्याचा नंबर डाईल केला आणि माझे कान व डोळ्यांवर विश्वासच बसेना. अगदी समोर असलेल्या टेबलावरचा चार्जिंगला लावलेला तिचा मोबाईल मला ठेवलेली स्पेशल रिंगटोन वाजवत होता.
“आर्याऽऽ तुझा फोन वाजतोय बघ.” किचनमधून अनोळखी आवाज आला.
मी गोंधळून गेलो. काहीतरी अशी गोष्ट घडत होती जिचा मला अजिबात सुगावा लागत नव्हता किंवा ती गोष्ट मला समजू नये अशी आर्याची इच्छा होती. नाइलाजाने मी परत फिरणार इतक्यात घाईघाईने कोल्ड्रिंकचा ट्रे घेऊन किचनमधून कोणतरी बाहेर आली आणि तिची नजर माझ्यावर पडली. साधारण आर्याच्याच वयाची सुंदर दिसणारी ही मुलगी कोण ते मला समजले नाही पण ती मात्र खूप बारकाईने माझ्याकडे पहात होती. बहुतेक ती आर्याच्या भावंडापैकी कोणतरी असावी कारण आर्याने मोबाईलमध्ये दाखवललेल्या अनेक फोटोंपैकी कोणत्यातरी फोटोत तो चेहरा पाहिल्यासारखा वाटत होते.
“हाय, अंकल आहेत का घरी?” उगाच तिच्या तोंडाकडे येड्यासारखे पहाणे बरे दिसले नसते म्हणून मी विचारता जाहलो.
“हो. आहेत ना! बाय एनी चान्स तू समीर आहेस का?”
“हो, कसे ओळखले?”
“आर्याचा मोबाईल तुझ्याच तर फोटोंनी भरला आहे.” तिच्या तोंडून हे ऐकून मलाच लाजल्यासारखे झाले.
“पण तुम्ही कोण आहात ते मी नाही ओळखले.”
“ओह! सॉरी, मी कोण ते सांगितलेच नाही की तुला! मी निधी आर्याची आतेबहिण. तू आणि आर्या एकत्र काम करता ना?”
“एकत्र नाही, एका कंपनीत काम करतो.”
“अच्छा! पण तिने तुला सांगितले नाही?”
“काय म्हणून?”
“आज तिची एंगेजमेंट आहे म्हणून? माझा भाऊ – दिपकबरोबर! अ नेव्ही गाय!”
“सॉरी?” मी काहीतरी चुकीचे ऐकले असा मला भास झाला.
“लग्न करतेय ती दिपकबरोबर. कम ऑन समीर, चल ये ना आत. सर्वजण आतच बसलोय आम्ही. आज फायनल होईल सगळे.”
“नको, चालूदे तुमचे. मी थोडा घाईत आहे. मला जायला हवे. फक्त आर्याला सांगा मी आलो होतो म्हणून!”
हॉलमध्ये माझा आवाज ऐकल्यावर आतून येणारे सर्व आवाज अचानक बंद झाले. बाहेर खरोखर कोण आहे ते पहायला आर्या गडबडीने हॉलच्या दरवाजावर आली आणि मी हॉलमध्ये निधीबरोबर बोलत उभा असल्याचे तिने पाहिले.
या नवीन एंगेजमेंटसाठी आर्या हिरवी साडी नेसली होती. तिच्या गोर्‍या वर्णाला ती हिरवी साडी खूपच शोभून दिसत होती. जणू काही नुकतेच लग्न झालेली नवरी! खरं म्हणजे कोणताही रंग तिच्यावर शोभून दिसायचा. शिवाय आधीच काळ्याभोर आणि पाणीदार असलेल्या डोळ्यांत काजळही घातलेले. कधी नव्हे ते हातात घातलेल्या सोनेरी बांगड्या त्या एकूण सौंदर्यात आणखी भर टाकत होत्या.
पण वास्तवाचे भान आल्यावर माझा पारा आणखी चढला. निधीकडून जे काही ऐकले त्या रागाने आतल्या आत मी धुमसत होतो. खड्डयात गेली तिची साडी, काजळ आणि बांगड्या! डोळ्यांत आणता येईल तेवढी तिच्याबद्दल घृणा आणून मी तिच्याकडे संतापाने एक कटाक्ष टाकला. माझ्या या अशा अनपेक्षित अवताराने तिला काय करावे ते कळेना आणि ती पुरती भांबावून गेली. ती कुठल्यातरी कोड्यात पडून अवघडल्यासारखी दिसत होती. मला काहीतरी सांगण्याच्या उद्देशाने ती पुढे आली, “हे बघ समीर…”
“ओके, काय समजायचे आहे ते समजले मला. बाऽय नाऊ.”
कोणी आजुबाजूला आहे म्हणून ओठांवर खोटे हसू आणून तिच्याशी पुढे बोलणे मला जमण्यासारखे नव्हते म्हणून क्षणाचाही विलंब न लावता मी तिथून परत फिरलो. मला रोखण्यासाठी ती धावत आली गेटपर्यंत आली पण त्याआधी मी बाईकला किक मारली होती. तिने मला लगेच कॉल केला पण मी तो उचलला नाही. तिने खूप सारे मेसेजेस पाठवले. अगदी वॉटसअॅप सोडून टेक्स्ट मेसेजेसही केले पण मला ते पहायचेच नव्हते. माझ्या मनातून ती पूरती उतरली होती आणि मी आयुष्यात तिला पुन्हा पूर्वीचे स्थान देऊ शकेन की नाही याची माझी मलाच शंका होती. मला अंधारात ठेऊन एवढे सारे महाभारत घडलेले असताना ती मला का कॉल करत होती ते समजायला मार्ग नव्हता. कॉल करून सॉरी म्हणणार होती की अजून काही काल्पनिक कथा सांगणार होती, ते ऐकण्यात मला अजिबात रस नव्हता. शेवटी मीच फसलो गेलो होतो. ज्याची जळते त्यालाच कळते असे म्हणतात ते काही खोटे नाही.
पण एक खरे आहे असे वाटून गेले – लग्नाआधी मुली चांगल्या दिसणार्‍या मुलावर प्रेम करतात, त्याच्याबरोबर फिरतात पण लग्नाचा विषय आला की त्या नवरा शोधण्यात मात्र कमालीच्या चोखंदळ होतात. शेवटी मी या विचारापर्यंत आलो की प्रेम म्हणजे निव्वळ पुस्तकी कल्पना आहे आणि नवर्‍याची आर्थिक स्थिरता ही कुठल्याही शहाण्या मुलीच्या आयुष्याची एक महत्वाची बाब आहे, आणि लॉजिकली ते बरोबरही आहे. या सार्‍या गोष्टींचा सारासार विचार करून त्या कुणाबरोबर लग्न करायचे ते ठरवतात.
आर्या खूप वेगळी आहे असे मला वाटायचे. शेवटी तीदेखील सामान्य मुलींसारखीच निघाली याचे मला वाईट वाटले. तो धक्का पचवणे माझ्यासाठी खूप अवघड होते. काही दिवसांपूर्वी तिने दिप्तीसमोर माझी काहीही चूक नसताना केवढा मोठा ड्रामा केला होता. मी दिप्तीला नाटकातले डायलॉग्ज कसे डिलीव्हर करायचे ते सांगत होतो. त्या नाटकाचा माझ्या खर्‍या आयुष्याशी काहीही संबंध नसतानाही आर्या माझ्यावर केवढी चिडली होती. आणि आता ही काय करायला निघाली होती? तर एका अनोळखी मुलाशी साखरपुडा आणि ते ही माझ्याशी एकदाही न बोलता. ‘दिपक’ या विषयावर ती अगदी चुकूनही माझ्याशी बोलली नाही. तिला जे काही करायचे होते ते सारे काही तिने माझ्या नकळत केले.
त्यानंतर काय तर ते दोघे लग्न करून सुखी आयुष्य जगणार होते! मला काहीही न कल्पना देता तिने एकटीनेच हा निर्णय घेतला होता. हे सारे मला सांगणे तिला महत्वाचे वाटले नाही. माझ्या इमोशन्स तिला महत्वाच्या वाटल्या नाहीत. मी कदाचित सीन क्रएिट केला असता पण अशा रितीने तिच्या आयुष्यातून मला बाजूला करणे ठीक वाटत नव्हते. पण शेवटी प्रत्येकाला आपापले पडलेले असते. आपल्या अशा एका निर्णयानंतर दुसर्‍याच्या आयुष्यात काय होणार आहे किंवा समोरचा माणूस कोणत्या गोष्टी फेस करतोय हा विचार कोण करत नाही. एक ना एक दिवस ही गोष्ट मला समजेल असा विचारही तिच्या मनात कसा आला नसेल याचे मला आश्चर्य वाटले. ती जे काही करत होती ते कशाच्या प्रभावाखाली करत होती हे समजायला मार्ग नव्हता. ते चूकीचे होते त्यात काही वादही नव्हता. सर्वात कळस म्हणजे तिच्या आईबाबांनीही आमच्या लग्नाला परमिशन दिली होती आणि असे असताना अचानक ही नवीन एंगेजमेंट मध्येच कुठून उगवली ते कळत नव्हते.
या सीननंतर मी वेगळ्याच मनस्थितीत होतो. माझे सर्वांग रागाने अक्षरश: थरथरत होते. सरळ कुठल्यातरी बारमध्ये जाऊन चिल्ड बिअर प्यावी असे वाटत होते. मी कुठे चाललो होते ते माझे मलाच कळत नव्हते. शेवटी ठाण्याच्या तलावपाळीला पोहोचल्यावर भानावर आलो. ठाणे स्टेशनपासून अगदी जवळच असणारे हे सुंदर तळे विषेशत: संध्याकाळ झाली की मनाला खूप भावणारी जागा होती. मी आणि आर्या वरचेवर इकडे फिरायला यायचो. एका झाडाखाली बाईक पार्क करून मी एकटाच तळ्याकडे पहात बसलो. खूप सारी प्रेमी युगुले गळ्यात गळे घालून बसली होती. भोवतालच्या जगाचे त्यांना काहीही पडलेले नव्हते. कुणाचा प्रेमभंग झालाय, कुणाचा जीव असणार्‍या प्रेयसीने त्याच्या काळजावर खूप खोल घाव घातलाय याच्याशी त्यांना काहीही देणेघेणे नव्हते. प्रेमात आकंठ बुडालेले ते दोन्ही जीव हळूच एकमेकांच्या कानात कुजबुजत होते. पुढे जाताना यातल्या कितीजणांना धोका मिळणार आहे असा एक असंबद्ध विचार माझ्या भिरभिरलेल्या डोक्यात येऊन गेला.
त्यांच्याकडे पाहिल्यावर खूप रोमँटिक वाटत होते पण त्याबरोबरच आर्याची आठवण आल्यामुळे मला त्या सर्वांची चीड यायला लागली. मला अचानक एकटे वाटू लागले. आयुष्यात कुणी सांत्वन करायला नाही की तुला का एकटे वाटतेय, हे विचारायलाही नाही. मी दुसर्‍याकडून काय अपेक्षा करणार होतो जिथे आर्यानेच – जिला मी माझी अर्धांगिणी समजत होतो – तिनेच असा धोका दिला होता. डोक्यात असंख्य विचारांचे वादळ सुरु झाले. ते असह्य होऊन मी सरळ घराकडे जायला निघालो.
आर्या मला सतत कॉल करत होती. मी तिच्यावर एवढा चिडलो होतो की काहीही झाले तरी तिचा फोन उचलणे शक्य नव्हते. शेवटी तिच्या फोन येण्याचाही मला वैताग आला आणि मी मोबाईल सायलेंट मोडवर टाकला. तिने फोन करणे थांबवले नाही. त्या सायलेंट मोबाईलची व्हाब्रेशन्सही मला इरिटेट करू लागली. शेवटी वैतागातच मी फोन उचलला, “आता अजून काय बाकी आहे?”
“समीर माझे ऐकून घे.”
“वा! सगळे रामायण घडून झाल्यावर मला आत्ता फोन करावासा वाटला तर!”
“समीर, प्लीज शांत हो.”
“मी शांत राहू शकत नाही. मला खरोखर आश्चर्य वाटतेय त्या मुलीचे, जिच्या लग्नाला तिच्या आईबाबांनी आधीच परवानगी दिली होती. तुला मला असे अर्धवट सोडायचे होते तर आधी सांगायचेस ना! मी नाखूश होऊन का होईना ते स्वीकारले असते. पण मला मध्येच असे अचानक सोडून त्याच्यात तू काय पाहिलेस? पैसेच पाहिले असशील. मान्य आहे, त्याच्यापेक्षा मी कमी मिळवत असेन पण एक चांगले आयुष्य जगायला आपल्याला तेवढे पुरेसे होते आणि किती स्वप्ने पाहिलेली मी तुझ्याबरोबरची! पण तुला तेवढे पुरेसे नव्हते, तुला आणखी हवे होते. भौतिक सुखे देणार्‍या खूप सार्‍या वस्तू घेण्यासाठी तुला श्रीमंत नवरा हवा होता.” एखाद्या स्क्रिप्टमधला डायलॉग बोलावा तसे मी एका दमात बोललो.
हुंदका आवरत पलिकडून शांत आवाज आला, “तुला माझे ऐकायचे आहे की नाही?”
“नाही.”
तिने कॉल डिस्कनेक्ट केला. तिच्यावर ओरडून का होईना मनातले बोलून टाकल्यामुळे माझा राग थोडा कमी झाला. थोड्यावेळाने तिला काय बोलायचे होते ते ऐकून घ्यायला काय हरकत होती असे मला वाटू लागले. त्यानंतर मात्र तिचा फोन आला नाही. मी प्रत्येक दहा पंधरा मिनीटाच्या अंतराने तिचा कॉल किंवा मेसेज येतोय का स्क्रीन अनलॉक करून पहात होतो, पण नाही. तिने असा धोका दिला हा विचार स्वस्थ बसू देत नव्हता. शिवाय काहीही करु देत नव्हता, अगदी नुसतेच गप्प बसणेही जीवावर आले होते. जे काही करतोय त्यात लक्ष लागत नव्हते. जेवणही नीट गेले नाही. रात्री भूक लागू नये म्हणून थोडेसे खाल्लेले आणि झोपायच्या तयारीत होतो तेवढ्यात तिचा मेसेज आला.

आय एम सॉरी समीर. मी तुझ्याशी खोटे बोलायला नको होते, पण मला वाटले मी एकटी हे सारे हँडल करू शकेन.

हो. आय कॅन अंडरस्टॅन्ड! तुला खूप गोष्टी हँडल करायचा अनुभव आहे. आता तर तुला नेव्हीमधला ऑफिसर भेटलाय. इलावियात काम करणार्‍या इडियटमध्ये तुला कसला आलाय इंटरेस्ट? पण या सार्‍या गोष्टींतून लोकांचे खरे रंग मात्र समजले. मला तुझ्याशी कधीही बोलायचे नाही. शेवटचा गुडबाय…

शोना, शेवटचं विचारतेय, तू माझ्याशी नीट बोलणार आहेस की नाहीस?

नाही.

ठीकाय तर!

त्यानंतर मात्र तिचा कॉल किंवा मेसेज काहीही आले नाही. मला काय झाले होते ते समजत नव्हते. तिला प्रत्येक क्षणाला मी मिस करत होतो पण तिचा मेसेज किंवा कॉल आला की भयंकर चिडायचो. वॉट्सअॅपवर तर ती ऑनलाईन दिसत होती. तिच्या मेसेजच्या येण्याची रात्री दोन वाजेपर्यंत वाट पहात राहिलो. नंतर कधी झोप लागली ते समजले नाही.
अबोल्यात जवळजवळ एक आठवडा उलटून गेला. मी तिला प्रपोज केल्यापासून आमच्यात दिवसातून तीनचार वेळा बोलणे व्हायचे. कॉल करायचो, कॉल नसेल तर चॅट तरी करायचो. पण एवढा मोठा गॅप कधीच नव्हता. तो आठवडा म्हणजे काळ्या पाण्याच्या शिक्षेसारखा होता. मी तिच्यात किती अडकलो होतो ते त्या आठवड्यात समजले. बर्‍याचदा वाटायचे तिला फक्त एकदा फोन करून एकच प्रश्न विचारावा, “तू ही मला तेवढेच मिस करतेस जेवढा मी तुला करतोय?”
पण इगो आड येत होता. पण खरे सांगायचे तर इगोपेक्षा आपली मुलगीच जर खरोखर दुसर्‍या कुणाच्या प्रेमात पडली असली तर? ही भीती मला थांबवायची. पण बरेच दिवस झाले दोघांमध्ये काहीही कम्युनिकेशन नसल्यामुळे माझ्याही मनातले धागे तुटत चालले होते. तिला विसरावे म्हणून मी स्वत:हून प्रयत्न करत होतो. कमीतकमी बॅनर्जी लांब कुठेतरी आऊटडोअरला पाठवेल असे वाटत होते पण तो ही पाठवत नव्हता.
मी आमचे वॉट्सअॅपवरचे जुने चॅट काढून वाचत होतो. फेसबुकवरचे तिचे तेच ते फोटो पुन्हा पुन्हा पहाण्यात रात्रीच्या रात्री घालवत होतो. एवढे दो दिल एक जान असणारे आम्ही, पण एकमेकांशी बोलण्यासाठी कोणती गोष्ट आड येत होती ते समजत नव्हते. माझ्या बाबतीत म्हणाल तर मला आर्याने फसवले आहे ही भावनाच संताप आणणारी होती, माझ्या सेल्फ रिस्पेक्टला धक्का देणारी होती. त्यामुळे मी माझ्याकडून तिला फोन करणे शक्य नव्हते. आणि कितीही नाही म्हटले तरी आमच्या प्रश्नचिन्हवाल्या नात्याचे पुढे काय होणार आहे याची चिंता मनाला भेडसावत होती.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

 

एकच प्याला अन् लोच्या झाला

Ekch Pyala

ऑफिसची पार्टी होती म्हणून मी मित्रांसोबत बारमध्ये गेलो होतो. तसा मी घेणार्‍यातला नाही पण आपण नसल्याने कुणाचा हिरमोड होत असेल तर मी त्यांच्याबरोबर जातो आणि त्यांना सोबत करतो. ते पितात आणि मी त्यांची चढलेली पहात बसतो. तशाच भावनेने त्यांच्याबरोबर गेलो. आत पाऊल टाकतो तर काय, टिपीकल बारमध्ये असतो तसा काळाकुट्ट अंधार होता. जागोजागी देवापुढे लावतो तसले छोटे बल्ब लावलेले दिसत होते. पण एकंदरीत सगळ्याच बारमध्ये लोडशेडिंग झाल्यासारखे असते. लख्ख दिवे लावले तर पटकन लोक ओळखू येतील आणि शेवटी त्याचा धंद्यावर विपरीत परिणाम होईल ही भीती असावी.
आमचे चौघेजण आधीच तिथे जाऊन बसले होते आणि आम्ही दोघे पाठीमागून गेलो. मी आमच्या भिडूंना शोधत होतो. एकतर तिथे मोठाले आरसे लावल्यामुळे गर्दी झाल्यासारखी वाटत होती. ज्याठिकाणी जाणे उचित नसते त्याठिकाणी गेल्यावर सगळे लोक आपल्याकडे पहातात असा माझा एक अनुभव आहे. जाऊन बसतोय की नाही इतक्यात “काय पाहिजे?” म्हणून वेटर आला.
“दोन किंगफिशर स्ट्राँग, एक स्मर्नऑफ और एक ब्लेंडर्स प्राईड.”
“और कोल्ड्रींक में क्या साब?”
“सोडा और स्प्राईट.”
थोडया वेळाने साहित्य आले. सोबत चणे, शिजवलेले शेंगदाणे आणि पापडही आले. बाटल्या फुटल्या, पेग तयार होऊ लागले. दिन्याने एक ग्लास भरून माझ्यासमोर ठेवला “हा तू घे.”
“मी कधी घेतो का?”
“मग कशाला आला आहेस?” एरव्ही हा मऊ असतो पण आमच्या आधी इथे येऊन ह्याने दोन पेग मारले होते म्हणून ही भाषा. उतरली की पुन्हा मऊ!
“तू बोलवलंयस म्हणून.”
“आम्ही पिण्यासाठीच बोलावलंय.”
“मग प्या की तुम्ही.”
माझे उत्तर दुर्लक्ष करून त्याने प्रतिप्रश्न केला, “पण काय रे, तू एकदा बियर पिला आहेस ना?”
“हो.”
“कधी?”
“एकोणिसशे नव्व्यानवच्या एकतीस डिसेंबरला.”
“मग आत्ता पण घे की.”
“नको रे. चवच नसते त्याला.”
“चवीला काय करायचंय?”
“चवीला काय करायचंय? अरे बाबा बियर ही मधासारखी गोड असते अशी माझी कित्येक वर्षे समजूत होती. एकतीस डिसेंबर नव्व्यानवला ती फोल ठरली. पहिला घोट घेतला ते केवळ समोर दुसरा माणूस बसला होता त्यामुळे घशात घालावा लागला. नाहीतर अक्षरश: त्याच्यावर फवारणी झाली असती.”
तेेवढयात दिन्या म्हणाला, “घे रे मी नाही कुणाला सांगणार.”
“अरे मला खरंच प्यायची नाही.”
“मला लाजू नकोस.”
“तुला लाजायला तू कोण?”
“चल जाऊदे. प्यायलादेखील दम लागतो दम.”
त्याने सर्वांसमोर खुले चॅलेंज केल्यावर मला राग आला. पेय या गोष्टीचा मी मध्यंतरी थोडा अभ्यास करायचा प्रयत्न केला होता. व्होडका या पेयाचा शक्यतो वास येत नाही हे एका सर्वेक्षणात वाचल्याचे माझ्या लक्षात होते. दिन्याची आज जिरवायचीच म्हणून समोरचा भरलेला पारदर्शी ग्लास उचलला आणि लिंबुसरबतासारखा एका दमात रिकामा केला. भूत दिसल्यासारखा दिन्या माझ्याकडे बघायला लागला.
“अरे, व्होडका होता तो.”
“महिताय रे. दुसरा पेग बनव.”
मी बेफिकीरीने बोलून गेलो. आता ह्याला नीट घरी नेऊन सोडायला हवं हे त्यानं निश्चित केले असावे. व्होडका मस्त असतो. इतका की, मलाही पटत नव्हते, अर्धी बाटली मी एकट्याने संपवली. पार्टी आणि माझा आक्रमकपणा पाहून मला सगळे बॅचलर असणार्‍या आणि ऑफिसच्या कॉलनीत रहाणार्‍या मित्राच्याच घरी झोप म्हणत होते. पण मी पडलो कुटुंबवत्सल माणूस! दिन्या काय असाच आहे. त्याच्या लग्नाचा पत्ता नाही त्यामुळे इकडेतिकडे हुंदडत असतो आणि सावंताला फुकटात मिळाली की कुठेही पडतो. आम्ही पडलो हरिश्चंद्राच्या वंशातले!
मी घरी जाणार म्हटल्यावर त्यांनी मला घाबरवायला सुरवात केली. तोंडाचा वास वगैरे येईल म्हणून सांगायला लागले. मी दिन्या आणि सावंताच्या तोंडावर फुंकून तोंडाला व्होडक्याचा सुवास येत नाही हे कन्फर्म केले आणि मग घरी जायला निघालो. चालचलनात काहीही फरक जाणवला नाही. नीट चालत स्टेशवर गेलो.
लोकल पकडून द्यायला दिन्या सोबत आला होता पण त्याची काहीही मदत न घेता आलेली ट्रेन पकडली. काहीच गर्दी नव्हती. म्हणजे उभा रहायला जागा मिळाली. लोकलने स्टेशन सोडले, मी ही दोन सीटमध्ये जी रिकामी जागा असते तिथे सेट झालो. एकाने मला नमस्कार केला. आता हा कोण ओळखीचा म्हणून मी विचार करू लागलो तेवढ्यात त्याने दुसर्‍यांदा नमस्कार केला. अशावेळी कोडगेपणा बरा दिसणार नाही म्हणून प्यायलेलो असूनही मी ही त्याला हात जोडून नमस्कार केला तर तो विचित्र नजरेने माझ्याकडे बघायला लागला. नंतर काय झाले कुणास ठाऊक, सगळ्यांनीच मला नमस्कार केले. मी माझ्या डोक्यावर ऋषीमुनींप्रमाणे जटा वगैरे तयार झाल्या आहेत की काय ते तपासले. तसे काहीच नव्हते. तेवढ्यात लोकल थांबल्याचा फायदा घेऊन माझ्या मागे कोण महापुरुष आहे काय ते मी वळून पाहिले त्यावेळी मला खिडकीतून मंदिर दिसले. एवढा छोटासा घोटाळा सोडला तर बाकी काही विषेश झाले नाही.
स्टेशनवर उतरून रिक्षा करून घरी गेलो. तो ही भला माणूस निघाला. त्याने तर सोसायटीच्या गेटलाच रिक्षा आणून लावली. यायला बराच उशिर झाला होता. हिला फोनवरून पार्टीत आहे, जेवणासाठी वाट पाहू नकोस म्हणून सांगितले होते. रिक्षातून उतरलो आणि बिल्डिंगला लिफ्ट नसल्याने पायर्‍या चढायला सुरवात केली. एकापाठोपाठ तीन मजले गेले. खूप गरम होत होते.
पायर्‍या चढत घामाघुम होऊन धाप लागलेली. एकदाचा घराच्या दरवाजासमोर आलो आणि दरवाजावरची बेल वाजवली. आतून काहीही रिस्पॉन्स नाही. तेवढ्यात खूप गरम होतंय म्हणून मी शर्टाची बटने काढायला सुरवात केली. पुन्हा बेल वाजवल्यावर मात्र हिने दरवाजा उघडला. माझी शर्टाची सगळी बटने काढून झाली होती आणि मोकळा शर्ट ब्लेझरसारखा अंगात लोंबत होता. रात्रीचे बरेच वाजले होते, त्यामुळे कुठली वहिनी बाहेर येण्याचा संभव नव्हता म्हणून मी शर्टाची बटने काढण्याचे धाडस केले होते. त्यात अजून तोंडाचा वास नको म्हणून सुगंधी सुपारी खाल्ली होती. मला तसा उघडा बघितल्यावर बायको दचकलीच. मला घरात यायला रस्ता देऊन ती विस्फारलेल्या नजरेने माझ्याकडेच बघत उभी राहिली.
मी घरात आल्यावर गळ्यातली बॅग बाजूला ठेवली आणि बूट काढायला सोफ्यात बसलो. ती संशयाने माझी बॉडी लँगवेज स्टडी करत होती. मी शांतपणे बूट काढून बाजूला सरकवले आणि पहिला प्रश्न आला, “काय, घेऊन आला काय तुम्ही पण?”
“हो. एक पेग घेतला आहे.” प्यायलो असलो तरी माझ्यातला हरिश्चंद्र जागाच होता.
पण तिला पटले नाही. पिणार्‍यासारखा बोलण्याचा तोल सुटणे, अंगाला झोले देत चालणे, तोंडाची एक विशिष्ट हालचाल होणे, उगाचच हसणे यातले काहीही झाले नाही. मी शर्टाची बटने तर काढलीच होती, मग ब्लेझरसारखा तो शर्ट अंगातून काढला आणि हातपाय धुवायला गेलो. ही लगेच माझ्यामागे बाथरुमपर्यत आली.
“तुम्ही खरंच पिऊन आला आहात?”
“ओळखतही नाही ना? नुसता एकच पेग घेतला आहे.”
“खरं सांगा.”
“हो गं.” मी कूल डुडसारखा हसत म्हणालो. माझे डोळे कदाचित लाल झाले असावेत. तिने अचानक रडायलाच सुरवात केली.
“मी तुमच्याकडून ही अपेक्षा केली नव्हती.”
“कसली?” माहित असूनही संवाद चालू ठेवावा म्हणून मी विचारले.
बायकोच्या डोळयांतून पाण्याच्या धारा वाहू लागल्यावर मला गोंधळल्यासारखे झाले. लग्न झाल्यावर निरोपाचा गदारोळ झाला होता त्यानंतर बायकोला रडताना मी कधी पाहिलीच नव्हती. चिडलीच तर ती माझ्याशी बोलायची नाही पण असा अवतार मी पहिल्यांदाच बघत होतो. तशा परिस्थितीतही मला मौज वाटली.
साडीच्या पदराने डोळे पूसत तिने पुढे सुरवात केली, “मी काय विचार करून तुमच्याशी लग्न केले होते. तुम्ही असे असाल जर माहित असते तर एखाद्या दारु पिणार्‍या पोलिसाशीच लग्न केले असते.” बायको कधी कधी फ्रस्टेट झाली की पोलिस नवरा केला असता अशी सांगते. मला वैताग द्यायला लागली की तिला पोलिस नवराच पाहिजे होता असे माझ्याही मनात येते. पण प्रसंगाच्या गांभीर्याने मी गोंधळून गेलो. कधी नाही ते पिलो होतो. पण हिच्या डोके खाण्याने त्याचा काही एक फरक जाणवत नव्हता. तिच्या या इमोशनल ड्राम्याने माझी झटक्यात उतरली.
मागच्या आठवडयात मला खोकला झाला होता (हा एक लेकाचा कधी कधी होतो). बर्‍याच डॉक्टरांचा इलाज चालेना म्हणून आमच्या कामवालीने साहेबांना ब्रॅन्डी द्या म्हणून उपाय सांगितला होता. बायकोला पटत होते पण साहेबांना एकदा दिली की चटक लागेल म्हणून तिने दोन दिवस तसाच खोकला बरा होतो का याची वाट पाहिली. पण तो काही बरा होण्याचे लक्षण दिसेना. मग शेवटी नाईलाज म्हणून हिने मला सांगितले, “त्या कोपर्‍यावरच्या दुकानातून बॅ्रन्डीची बाटली घेऊन या.”
मी खूश होऊन विचारले, “बरं. कधी आणू?”
“आज नको काही. उद्या आणा. आणि ब्रॅन्डीच घेऊन या. दुसरी आणली तर बघा. मला माहित आहे ती कशी असते ती.”
“मी ऑफिसला गेल्यावर तू घरी काय पित बीत असतेस काय?”
“जिभेला काही हाड आहे का तुमच्या?”
“मग तुला काय ठाऊक गं ब्रॅन्डी कशी असते ती?”
“मला मावशीने सांगितले आहे त्या बाटलीला जाळी असते म्हणून.” मला त्या मावशीचा भयंकर राग आला. बर्‍याचजणांनी व्होडका चांगला असतो असे सांगितले होते. त्यामुळे मी एखादा व्होडका आणावा असा विचार करत होतो पण ह्या मावशीने सगळं सांगून ठेवलं होतं.

ती ब्रॅन्डीची न संपलेली बाटली घरातच होती. मी पिऊन आल्याचे हिला अजिबात आवडले नाही. मग मलाही काहीतरी धडा शिकवावा म्हणून ती म्हणाली, “थांबा मी पण पिते.” असे म्हणून तिने त्या ब्रॅन्डीच्या बाटलीला हात घातला आणि एका ग्लासात ती ओतून घेतली. वेडीच आहे! खोकला झाला त्यावेळी ब्रॅन्डीचा संबंध आला होता त्यावरून सांगतो, मला त्या ब्रन्डीत पाणी मिसळूनही एवढी बकवास लागत होती आणि ती तर नुसतीच नीट ब्रन्डी कोकम सरबतासारखी प्यायला निघालेली!
तिच्या हातातून हिसकावून घेऊन मी तो ग्लास बेसिनमध्ये ओतून दिला आणि घाबरून सगळी बाटलीही डस्टबिनमध्ये फेकून दिली. तिची आणि माझी भांडणे बघून बंडया आणि मनी रडायला लागली. रोज आम्ही असे भांडत नव्हतो आणि आज अचानक आपल्या पप्पांना काय झाले ते त्या बिचार्‍यांना कळेना. हिने पुन्हा ड्रामा सुरु केला.
“तुमच्याशी लग्न करून मी फसले.”
“अगं, आज पहिल्यांदा प्यायलो आहे. पुन्हा नाही पिणार.”
“पण आतादेखील का प्यायला ते सांगा. आपल्यामागे बायका पोरं आहेत हे पिताना नाही का लक्षात आलं?”
मी गप्प बसलो. चूक असल्यावर ते आपोआपच होतं. म्हणजे मान खाली जाते आणि शरीर हालचाल करायचं विसरून जातं.
हिला अचानक काय झालं होतं, कळत नव्हतं. तिचं सुरुच होतं, “ग्लास हातात घेतल्यावर त्यात माझा आणि या पोरांचे चेहरे दिसले नाहीत का तुम्हांला?”
ती काहीही विचारत होती. मला खरं म्हणजे त्यावेळी त्यांचा चेहरा दिसला नव्हता पण ती असं म्हणाल्यावर मी मनातल्या मनात चित्र तयार करून पाहिले. ग्लासात तिचा, बंडया आणि मनीचाही चेहरा दिसल्यावर पुन्हा मौज वाटली.
“आणि येताना कसे आलात?”
“टे्रनने.”
“ते माहित आहे हो. बसस्टॉपवरून कसे आलात? डुलत नाहीत आला ना?”
“नाही गं. च्यायला मी काय एवढा पिलो नाही डुलत यायला.”
“कुणी पाहिलं नाही ना तुम्हांला? नाहीतर सगळे बोलायचे ह्या बाईचा नवरा पिऊन आलेला म्हणून. सोसायटीत तुम्हांला नाही, पण आम्हांला ओळखतात. हे जातात सकाळी ऑफिसला, दिवसभर आम्हांला रहायचं असतं इथं.”
आणि त्याच वेळी मी ठरवले, पुन्हा कधीही, अगदी कधीही… घेतली तर चुकूनही घरी यायचे नाही.
पुन्हा कधीही प्यायचे नाही या बोलीवर पोरांच्या शपथा घेऊन वाद मिटला आणि पाचच मिनीटांत मी घोरायला लागलो.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

लस्ट स्टोरी

erotic-girl-model-185481

सकाळी बरोबर नऊ वाजता विनीत त्याच्या डेस्कवर येऊन सेट होतोय की नाही इतक्यात त्याला एचआरचा फोन आला. “ताबडतोब एचआर ऑफिसमध्ये येऊन भेट.” टाईम ऑफिसर केरमान असे रुक्षपणे बोलल्यावर त्याला आश्चर्य वाटले. पारशी असणारा केरमान त्याचा चांगला मित्र होता. नेहमी फोन केला की काय चाललेय, सध्या कुठे टूर झाली, मार्केटमध्ये नवीन काय खबरबात, अशा एक ना अनेक बातम्या विचारणार्‍या माणसाने एवढ्या तुटकपणे का बोलावे हे त्याला समजले नाही.
तो लॅपटॉप चालू करून एचआर ऑफिसला गेला. टाईम ऑफिसमध्ये आत येताच तिथे बसलेल्या केरमानने त्याच्याकडे मुद्दाम दुर्लक्ष केल्याचे त्याच्या लक्षात आले. तो तसाच पुढे एचआर हेड नितीन बोरकरच्या केबिनमध्ये गेला. तिथे बोरकर, विनीतचा बॉस श्रीनिवासन आणि त्याच्या डिपार्टमेंटमधील दिपाली बसली होती. तिघेही एकदम स्तब्ध बसले असल्याने प्रकरण काहीतरी गंभीर आहे हे त्याने लगेच ओळखले. बोरकरने त्याच्यासमोर ठेवलेल्या एकुलत्या एका रिकाम्या खुर्चीवर विनीतला बसायला सांगितले. विनीत सेट झाल्यावर बोरकर आणि श्रीनिवासन यांनी एकमेकांकडे पाहिले आणि बोलायला सुरवात कशी करायची, हा त्यांना प्रश्न पडला. मग बोरकरनेच घसा खाकरत सुरवात केली, “विनीत, आमच्याकडे तुमच्याबद्दल एक लेखी तक्रार आली आहे, आणि तक्रार एवढी सिरीयस आहे की तुम्हांला कदाचित लीगल प्रोसेसला सामोरे जावे लागेल.”
विनीतला हे लोक कशाबद्दल बोलताहेत हे समजत नव्हते. पण या मिटींगमध्ये दिपाली कशाला आली आहे हे त्याला उमगले नाहीे. दिपाली नुकतीच रडली आहे हे तिच्या डोळ्यांवरून समजत होते. विनीतने त्याच्या बॉसकडे नजर टाकली. बॉसने समोर ठेवलेल्या इमेलची प्रिंट विनीतकडे सरकवली आणि “याबद्दल तुझे काय म्हणणे आहे हे आम्हांला ऐकून घ्यायचे आहे.” एवढेच तो बोलला.

विनीतने तो पेपर उघडला. दिपालीने एचआर हेड नितीन बोरकर यांना लिहीलेली ती मेल होती.

रिस्पेक्टेड नितीन सर,
मी दिपाली अय्यर, मार्केटिंगमध्ये सिनीयर एक्झीक्युटीव्ह म्हणून काम करत असून मी विनीत कदम यांना रिपोर्ट करते. अलीकडे मला विनीत कदम हे ऑफिस आणि ऑफिसचे काम सोडून बर्‍याच पर्सनल गोष्टी विचारत असतात. मी एखादा नवीन ड्रेस घातला की त्यावर एकटी असताना कॉम्प्लिमेंंट्स देतात. ते ऑफिसमध्ये उशिरा थांबतात आणि सर्वांना जायला सांगून मला एकटीला थांबवतात.
इथपर्यंतच ते थांबत नाहीत तर माझ्या मोबाईलवर ऑफिसच्या वेळेनंतर पर्सनल मेसेजेस करतात. मला सतत पिक्चरला येणार का म्हणून विचारतात. सुरवातीला मी त्यांना टाळले पण ते सतत माझा पिच्छा करत राहिले. शेवटी कंटाळून मी होकार दिल्यावर त्यांचे मेसेजेस थांबले. हवे तर माझ्या मोबाईलमधले त्यांचे मेसेजेस तुम्हांला दाखवू शकते.
परवा दि. १ जून २०१९ रोजी असेच संध्याकाळी ऑफिसमध्ये थांबले असताना कामाच्या निमित्ताने ते माझ्या डेस्कवर आले आणि त्यांनी माझ्या प्रायव्हेट पार्टस्ना स्पर्श करायचा प्रयत्न केला. मी त्यांना तसे न करण्याविषयी खूप विनवण्या केल्या पण त्यांनी न ऐकता माझ्यावर जबरदस्ती केली.
मला ऑफिसमध्ये काम करणे मुश्किल होऊन गेले आहे. डिपार्टमेंटमध्ये पाय ठेवताच त्यांची भीती वाटू लागते. कृपया माझी त्यांच्या मार्केटिंग डिपार्टमेंटमधून बदली करण्यात यावी आणि त्यांच्यावर योग्य ती कारवाई व्हावी म्हणजे बाकीच्या महिलांना तिथे काम करायला भीती वाटणार नाही.

आपली विश्वासू,
दिपाली अय्यर.

ती मेल वाचून विनीतचे डोके सुन्न झाले. तो बरोबर ट्रॅपमध्ये अडकला होता. दिपालीविषयी श्रीनिवासनला सांगावे असे त्याच्या मनात एकदा आले होते पण आपण हा इश्यू हॅन्डल करू शकू याची त्याला खात्री होती. दिपालीने लिहीलेल्या तक्रारीतली एकही गोष्ट खरी नाही हे विनीत आणि दिपालीलाही ठाऊक होते पण श्रीनिवासन आणि बोरकरांचा या गोष्टीवर विश्वास बसत नव्हता. विनीत असे वागणार्‍यातला नव्हता असे त्यांना वाटत होते. पण दिपाली मेसेजेसचे पुरावे दाखवायला तयार होती, त्यामुळे कुणाला काय बोलावे हे त्यांना समजत नव्हते. थोडे पुढे जाऊन विनीतने पुरावे दाखव असे म्हणायला हवे होते. पण त्याने केलेल्या एका चुकीमुळे तो गप्प बसून राहिला. ऑफिस अवर्सनंतर एका डिस्पॅचच्या अर्जंट कामात मदत केल्याबद्दल त्याने फक्त एकच मेसेज दिपालीला पाठवला होता,

थँक्यू सो मच डिअर. यू आर क्वाईट हेल्पफूल अॅज ऑलवेज…

हा मेसेज ऑफिशियल कामाबाबत असला तरी त्याची वेळ आणि त्यात लिहीलेला ‘डिअर’ हा शब्द त्याच्या विरोधात जाणारा होता. ती मेलची प्रिंट वाचल्यावर भावनाविवश न होता विनीतने त्यांना एकच प्रश्न विचारला, “माझ्याकडे काय ऑप्शन्स आहेत?”
“पहिले म्हणजे हा आरोप तुला मान्य आहे का?”
“बॉस तुम्ही मला सहा वर्षे ओळखताय.”
त्याला मध्येच थांबवत श्रीनिवासनने विचारले, “तरीही तुला हा आरोप मान्य आहे?”
“ऑफकोस नाही बॉस.”
“मग तुला काही लीगल प्रोसेसेसना सामोरे जावे लागेल आणि तोपर्यंत तुुला ऑफिसमध्ये येता येणार नाही.”
“ठीकाय बॉस.”
मिटींग संपली. बोरकरने दिपालीला डिपार्टमेंटमध्ये जायला सांगितल्यावर डोळे पुसायचे नाटक करत ती निघून गेली. विनीत उठणार इतक्यात बोरकर म्हणाले, “विनीत, तुझ्याशी अजून काही बोलायचे आहे.”
“प्लीज बोला ना.”
“माझे तुला एक पर्सनल सजेशन आहे.”
“काय?”
“आरोप मान्य कर आणि रिझाईन देऊन टाक.”
“पण ज्या गोष्टी केल्या नाहीत त्या मान्य का करायच्या?”
“माझे ऐक. हा आरोप जर मान्य केला नाहीस तर ज्या लीगल प्रोसेस असतील त्या महिन्याभरात संपणार्‍या नाहीत. महिने, कदाचित वर्षही जाईल त्यात. तोपर्यंत ऑफिसमध्ये न येऊन तुला चालेल? त्यापेक्षा आरोप मान्य कर. एनीवे तू इथून जाणार तर आहेस, कुणी काय विचार केला तर काय फरक पडणार आहे?”
बोरकरांच्याही बोलण्यात पॉईंट होता. खरोखर वस्तूस्थिती तशी असेल तर चालण्यासारखे नव्हते. महिनाभर घरी बसणेही त्याला परवडण्यासारखे नव्हते. सध्याची लाईफस्टाईल, बायको, दोन मुले, घर, कारचा हप्ता हे सगळे नोकरी न करता मॅनेज होण्यासारखे नव्हते. शेवटी त्याच्याकडे रिझाईन देण्याचा एकच पर्याय उरला.
वूमन हॅरसमेंट हा मुद्दा कंपनी पॉलिसीमध्ये घेतल्यापासून ऑफिसमधील लोकांना विषेशत: स्त्रियांशी खूप विचार करून वागावे लागत होते. त्यात जराही इकडे तिकडे झाले आणि कुणी ऑब्जेक्शन घेतले तर चौकशी होईपर्यंत त्याला कामावर येता येत नसे. पण कुणी त्याचा गैरफायदा घेऊ नये म्हणून ज्या गोष्टी पडताळायला हव्या होत्या, त्याबद्दल क्लॅरिटी नसल्याने विनीतला या गोष्टींचा फटका बसला.

दिपाली एका युनियन लीडरच्या वशिल्याने ऑफिसमध्ये आली होती आणि तिच्या खूप ओळखींमुळे ऑफिसमध्ये नेहमी तोर्‍यात वावरायची. वय पस्तीस असले तरी दिसायला छान होती. नवरा, एक सात वर्षाची गोंडस मुलगी असा तिचा संसार होता. पण स्वभावदोषामुळे ती आहे त्यात समाधानी नव्हती. नेहमी कमी काम करून जास्त फायदा कसा होईल हे तिचे ध्येय असायचे. त्यासाठी तिने नॅशनल मार्केटिंग हेड असणार्‍या विनीतला गळाला लावण्याचा प्रयत्नही केला होता. नवीन आल्यावर तर ती विनीतच्या मागे हात धुवूनच लागली होती. अगदी घरातून येताना ती विनीतसाठी डबाही करून आणायची पण विनीतने विश्वासात घेऊन तिला समजावले होते. त्यांचे एकमेकांमध्ये गुंतणे त्यांच्यासाठी आणि समाजाच्या दृष्टिकोनातूनही कसे चुकीचे आहे, हे सांगूनही तिला पटत नव्हते. पण विनीतने यापुढे हा विषय ऑफिसमध्ये डिस्कस केलेला चालणार नाही अशी कडक समज दिल्यावर मात्र तिचा नाईलाज झाला.
वर्षाच्या शेवटी अप्रेझल करतानाही कामानुसार विनीतने तिला सगळ्यात खालचे रेटिंग दिले, त्यावेळी तिने विनीतशी भांडण काढले आणि “तुला बघून घेईन.” अशी धमकीही दिली. कामाच्या बाबतीत विनीत कुणाचे काहीही खपवून घेत नसे. या त्याच्या काटेकोर स्वभावामुळे त्याचे टार्गेट्स नेहमी पूर्ण व्हायचे. कामाच्या बाबतीत त्याला कशाची चिंता वाटत नव्हती. कितीही काम दिले तरी विनीत त्याच्या हुशारीने ते वेळेत पूर्ण करायचा. कंपनीत विनीतचे हे रेप्युटेशन होते म्हणून अवघ्या चाळीस वर्षाचा असतानाही तो मार्केटिंग हेड झाला होता आणि बर्‍याच लोकांचा रोल मॉडेलही.
दोनतीन दिवस उलटल्यावर सारे काही व्यवस्थित चाललेय असे वाटले पण ती वादळापूर्वीची शांतता आहे याची त्याला कल्पना नव्हती. ऑफिसमध्ये सीसीटीव्ही लावण्याचे काम चालू होते आणि आठवड्याभरात ते ऑपरेशनल झाले असते. नेमका याचाच फायदा दिपालीने घेतला. एकदा कॅमेरे लागले की तिच्यासाठी आता सोप्या असणार्‍या गोष्टी नंतर खूप अवघड होणार होत्या.

विनीत केबिनमध्ये येऊन खुर्चीत बसला. पुढे काय करायचे त्याला कळेना. चालू केलेला लॅपटॉप पासवर्ड विचारत होता पण तो न टाकता त्याने तसाच फोल्ड करून ठेवला. त्याने दिपालीला केबिनमध्ये बोलावले, पण ती आली नाही. विनीतला एकट्याने तोंड द्यायचे धैर्य तिच्यात नव्हते. मग तोच तिच्या डेस्कवर जाऊन म्हणाला, “दिपाली, फक्त तुला आणि मलाच माहित आहे खरे काय आहे. पण तू जे केलेस ते बरोबर नाही.”
विनीतच्या नजरेला नजर देत दिपाली उत्तरली, “मला जे पाहिजे ते मी मिळवतेच आणि जो कोणी मला ते देत नाही त्याला मी माझ्या वाटेतून कायमचे बाजूला करते.”
“पण एखाद्याच्या आयुष्याचा प्रश्न असतो. त्याचा तरी विचार करायचा.”
“आय डोन्ट केअर.” म्हणून ती बाहेर निघून गेली.
ज्यावेळी विनीत ऑफिस सोडून चालला त्यावेळी तिने सगळ्या डिपार्टमेंटला गोळा केले होते. एवढेच नाही तर विनीतला ऐकू जाईल अशा आवाजात ती सगळ्यांना म्हणाली, “आता आपली मजा आहे कारण नॅशनल मार्केटिंग हेड आता बरेच दिवस घरी बसणार आहेत. आपल्याला काम द्यायला आता दुसरे कोणतरी येईल, मग त्यांच्याकडे पाहता येईल.”
तिने सकाळसकाळी एचआरला मेल करून सगळ्या ऑफिसमध्ये ही वार्ता पसरवली होती. एरव्ही विनीत सगळ्यांचा रोल मॉडेल होता पण या एका प्रसंगामुळे लोकांच्या नजरा दुषित झालेल्या विनीतला दिसल्या. सहा वर्षे काम करून शेवटी अशी नामुष्की घेऊन त्याला ऑफिसमधून निघावे लागत होते. विनीतला एक क्षणही तिथे थांबायचे नव्हते. अगदी रोज सोबत लंच करणार्‍या मित्रांनाही भेटता आले नाही. तो तडक तिथून निघाला आणि टाइमऑफिसमध्ये जाऊन त्याने रिझाईनच्या फॉर्मेलिटीज कंप्लीट केल्या.

विनीतने त्यानंतर बर्‍याच ठिकाणी प्रयत्न केले पण एवढ्या मोठ्या पगाराची नोकरी मिळणे मुश्किल झाले होते. एकतर चांगल्या नोकर्‍यांचा तुटवडा होता. आधीची नोकरी अगदी अंगवळणी पडली होती. तो त्याच्या कामात चांगलाच सेट झाला होता. तसे दुसर्‍या शहरात त्याला हवी तशी नोकरी मिळाली असती पण विनीतला मुंबई सोडायचे नव्हते. शेवटी हातात एखादा तरी जॉब हवा म्हणून त्याने आधीच्या पगारापेक्षा कमी पगार असलेली एक नोकरी निवडली आणि तिथे तो जॉईन झाला.
दिपाली फक्त विनीतला ऑफिसमधून काढूनच थांबली नाही तर तिने विनीतच्या नव्या ऑफिसपर्यंत ओळख काढून तिथल्या विनीतच्या बॉसला -केतनला फोन केला. दिपालीचे सगळे ऐकून घेऊन केतनने विनीतला केबिनमध्ये बोलवले. थोड्या पर्सनल गप्पा मारून झाल्यावर केतनने विनीतला जूनी नोकरी सोडण्याचे खरे कारण विचारले. महिन्याभराच्या वेळेत विनीतने त्याचा स्वभाव आणि कामाने ऑफिसमधल्या सर्वांना जिंकले होते. त्यात केतन आणि विनीत दोघांच्या वयातील अंतर फक्त दोन तीन वर्षे असल्याने त्यांचे पटकन जमले. केतन बॉस कमी आणि मित्र जास्त होता. त्याला विनीतची एवढी सवय झाली होती की सकाळ आणि संध्याकाळची कॉफीही तो विनीतशिवाय घेत नव्हता. अनायासे विषय निघालाच होता, म्हणून विनीतने सर्व प्रसंग त्याला सांगितला.
केतनला त्याच्या डोळ्यांतून सारे काही समजले आणि त्याने नुकताच दिपालीचा फोन येऊन गेल्याचे विनीतच्या कानावर घातले. जुन्या कंपनीतून काढण्यापर्यंत ठीक आहे, पण दिपाली इथेही मला का छळते आहे याचा तो विचार करायला लागला. यातून सुटायला त्याला एकच मार्ग दिसत होता.

शेवटी खूप विचार करून त्याने दिपालीला मेसेज ड्राफ्ट केला. ती काय म्हणेल किंवा पोलिसांत जाईल या शंका त्याला भेडसावत होत्या. पण त्याचा सिक्स्थ सेन्स काहीही अनुचित होणार नाही असे सांगत होता. मग त्याने सेंडचे बटन दाबले.

तुझे आधीच ऐकायला हवे होते. आता न ऐकल्याचा पश्चाताप होतोय.

त्याला रिप्लाय येईल की नाही याची शंकाच होती. कारण पुलाखालून बरंच पाणी गेलं होतं. शिवाय नोकरी गेल्यामुळे दिपाली रिप्लाय करेलच याची शाश्वती नव्हती. पण तिचा मेसेज आला.

आय एम सो सॉरी. तू रिझाईन देऊन जाशील असं वाटलं नव्हतं. एवढा पुढचा विचार मी केलाच नव्हता. एचआरवाले तुला समज देऊन आठवडाभर घरी बसायला सांगतील असे वाटले मला.

इट्स ओके. त्या निमित्ताने एक गोष्ट चांगली झाली, खूप वर्षे कंपनी सोडायचा विचार करत होतो पण त्याच रुटीनमध्ये अडकून पडलो होतो. तिथून बाहेर निघायला मिळाले.

यावेळी मेसेज न येता वॉट्सअॅपवर तिचा मोठा मेसेज आला –

अजूनही माझ्या मनात तुझ्याबद्दल त्याच भावना आहेत. तुला मी बर्‍याचदा विचारून पाहिले पण तुझा स्वाभिमान कमी झाला नाही. अगदी त्याच तोर्‍यात तू कंपनीही सोडून निघून गेलास. तू गेलास, पण शेवटी मलाच हरवून. मी तुझ्यावर जिंकायचे या विचाराने सगळा प्लान केला होता. माझ्याशिवाय तुझा आनंद मला पाहवत नव्हता. तुझी बायको, तुझी मुले या सर्वांसह मी तुला स्वीकारणार होते आणि तसंही मला तुझ्याशी लग्न नव्हते करायचे. पण तू मला झिडकारलंस आणि माझी जागा दाखवून दिलीस त्याचा मला राग आला होता. त्याची तुला किंमत मोजायला लागली पण आता चूक कळली आहे. सो… देर आये दुरुस्त आये…मी अजुनही तुझी वाट पहाते आहे.

त्याने रिप्लाय केला.

थँक्यू सो मच.

मग पिक्चरला कधी जायचे आपण?

तू म्हणशील तेव्हा.

मी चेक करून सांगते. पण नक्की ये बरं का, आयत्यावेळी नाही म्हणू नकोस.

ठरवून मला सांग.

त्यानंतर दिपालीने ठाण्यातल्या एका मल्टीप्लेक्समध्ये ‘अॅव्हेंजर्स एंड गेम’ ची दोन तिकीटे काढली आणि विनीतला भेटायची वेळ सांगितली. विनीत ऑफिसमधून थेट तिथे पोहोचला. पार्किंगमध्ये कार पार्क करूनही आतला माणूस खाली का उतरत नाही हे पार्किंग असिस्टंला समजले नाही. दोन मिनीटानंतर रुमाल पाठीमागच्या खिशात ठेवत विनीत गाडीतून उतरला आणि इलेव्हेटर न घेता डायरेक्ट लिफ्टने तो मल्टीप्लेक्सच्या दुसर्‍या मजल्यावर पोहोचला. तेवढ्या वेळात दिपालीचा कॉलच आला आणि तो पिक करून त्याने लिफ्टमध्ये आहे, एकाच मिनीटात पोहोचतोय असे तिला सांगितले. दिपाली भेटल्यावर तिच्या चेहर्‍यावर त्याला जिंकल्याचा आनंद होता.
दिपालीने सर्वात शेवटच्या रांगेतली एका बाजूच्या कोपर्‍यातली तिकीटे काढून विनीतचे काम सोपे केले होते. मोजके प्रेक्षक सोडले तर पूर्ण थएिटर जवळजवळ मोकळेच होते. पिक्चर चालू झाला आणि दिपालीने विनीतचे एक दीर्घ चुंबन घेतले. काही क्षणांपुरता का होईना विनीत चलबिचल झाला. तो मोहाचा क्षण त्याला पुढे काही करू देईना. शेवटी भावना बाजूला ठेऊन त्याने एका हाताने हळूच मागच्या खिशातला क्लोरोफॉर्ममध्ये भिजवलेला रुमाल काढून पटकन तिच्या नाकावर धरला आणि काय होतंय हे समजण्याआधीच दिपाली बेशुद्ध झाली.
कुणाला शंका येऊ नये म्हणून त्याने तिचे डोके आपल्या खांद्यावर ओढून घेतले आणि ती पिक्चर पहाते आहे असे दुसर्‍यांना वाटावे अशी व्यवस्था केली. एकतर थ्री डी पिक्चरमुळे सर्वांच्या डोळ्यांवर चष्मे असल्याचा त्याला दिलासा होता. त्याने दुसर्‍या खिशातून आणलेल्या लॅपटॉप लॉकची नायलॉन रोप तिच्या मानेभोवती आवळली आणि पुढच्या दहा मिनीटात दिपाली कायमची शांत झाली. तिचे शरीर थंड पडल्यावर पिक्चर मध्येच सोडून तो तिथून निघाला आणि पार्किंगमध्ये येऊन त्याने खिशातला रुमाल डॅशबोर्डच्या ड्रॉवरमध्ये टाकला.
त्याच संध्याकाळी टीव्हीवरच्या बातम्यात ठाण्यातील नामांकित मल्टीप्लेक्स थएिटरमध्ये एका स्त्रीची गळा आवळून निघृण हत्या ही बातमी झळकत होती पण ती पहाण्याच्या मनस्थितीत तो नव्हता. एक प्रकारची अपराधी भावना त्याच्या मनात राहिली होती. दिपालीला तिथेच सोडून आल्यावर आपण काही पुरावा तर मागे सोडला नाही ना अशी चुटपूट त्याच्या मनाला लागून राहिलेली पण ते चेक करण्यासाठी परत जाण्याचे धाडस त्याच्यात नव्हते.
रात्रीचे अकरा वाजले असतील, विनीत जेवण करून निवांत बसला होता. तो वरून शांत दिसत असला तरी डोक्यात विचारांचे वादळ उठले होते. कसेही करून आपण जर पकडलो गेलो तर लोकांना तोंड दाखवायला जागा रहाणार नाही, नोकरी गेली त्याचे एकवेळ ठीक होते, आपण काहीही सांगू शकलो असतो पण हा खून आपल्याकडून झालाय, आपण एका जीवाचा अंत केलाय ही गोष्ट त्याच्या जिव्हारी लागली होती. काहीही झाले तरी या थराला जाऊन आपण बदला घ्यायला नको होता असे त्याला वाटू लागले.
अस्वस्थ होऊन तो घरातून फेर्‍या मारू लागला. त्याने त्याच्या मुलांकडे पाहिले, अशा एका मुलीच्या आईला आपण मारले आहे, कोण घेईल त्या छोटीची काळजी, तिचा नवरा आता कोणत्या परिस्थितीतून जात असेल? आपली बायको नसताना राहिलेले आयुष्य तो नुसत्या आठवणींवर कसा काढेल, जुन्या कंपनीत हे सारे समजले तर लोक मला काय म्हणतील अशा असंख्य विचारांनी त्याचे डोके भरून गेले. एवढ्यात त्याचा फोन वाजला. अशावेळी कोणी फोन केला म्हणून त्याने तो भीतभीतच उचलला,

इन्स्पेक्टर भोसले बोलतोय ठाण्यावरून. विनीत कदम का?
हो. विनीतच बोलतोय.
तुम्ही दिपाली अय्यर नावाच्या महिलेला ओळखता का?
हो. ओळखतो.
कसे ओळखता?
माझ्या जुन्या ऑफिसमध्ये माझी सबॉर्डिनेट होती ती.
होती ती म्हणजे?
मी दीड महिन्यापूर्वी जूनी कंपनी सोडून दुसरीकडे जॉईन झालो आहे.
अच्छा. त्यानंतर काही कॉन्टॅक्ट त्यांच्याबरोबर?
नाही. का? काही घडलंय का?

विनीत असे बोलला आणि आपण पकडलो गेलो हे त्याच्या लक्षात आले. दिपालीच्या फोनमधील आपण पाठवलेले मेसेजेस आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे दुपारी लिफ्टमध्ये असताना रिसीव्ह केलेला तिचा कॉल हे त्याच्या डोक्यातच नव्हते.

ठीकाय. काही माहिती हवी असेल तर तर पुन्हा आम्ही फोन करू.

फोन डिस्कनेक्ट झाला पण आता फोनऐवजी त्याला न्यायला पोलिसांची गाडीच येईल याची त्याला खात्री होती. थोडं अस्वस्थ वाटतंय बाहेरून जरा फेरफटका मारून येतो म्हणून तो घराचा दरवाजा उघडायला गेला. नवव्या मजल्यावरून खाली उतरण्यापेक्षा वर टेरेसवर जाणे त्याला जास्त सोयीचे वाटले. अचानक काहीतरी त्याच्या लक्षात आले आणि पुन्हा तो परत वळला. त्याने निरागसपणे खेळत बसलेल्या दोन्ही मुलांचे पापे घेतले. किचनच्या बेसिनमध्ये जेवणानंतरची भांडी विसळण्यात बायको मग्न होती. तिला पाठीमागून जाऊन त्याने घट्ट मिठी मारली.
“तुम्हांला केव्हा काय करावं, काही कळत नाही. पोरं पहातील ना…” असे म्हणत तिने त्याला प्रेमाने लांब ढकलले.
“आलोच…” म्हणत तो तडक दरवाजा उघडून टेरेसवर गेला.
टेरेसच्या पॅरापिटवर तो अस्वस्थ होऊन उभा राहिला. लहानपणापासून आतापर्यंतचे आयुष्य एखाद्या पिक्चरच्या रिळाप्रमाणे त्याच्या डोळ्यांसमोर तरळले. टेरेसच्या दुसर्‍या बाजूने अंधारातून “कौन है वहाँ, मरना है क्या उपर चढके?” असा वॉचमनचा आवाज आला पण तो ऐकायला विनीत होताच कुठे?
बिल्डिंगच्या आवारात वरून काहीतरी पडल्याचा मोठा आवाज झाला आणि त्याचबरोबर एका सभ्य गुन्हेगाराच्या आयुष्याचा शेवटही झाला.

©विजय माने, ठाणे.

तुझ्याविना # 8

office-1209640_1280

अलिकडे बॅनर्जी मला मुर्तीसरांची भीती घालत होता. मुर्ती म्हणजे राममुर्ती, बॅनर्जीचे बॉस. मार्केटिंग डिपार्टमेंटचा हेड असणारा हा माणूस अत्यंत हुशार आणि प्रामाणिक होता. आपल्या बुद्धीच्या जोरावर त्याने कंपनीला अमाप फायदा मिळवून दिलेला. आमचे डिपार्टमेंट मार्केटिंगबरोबर काम करायचे म्हणून अप्रत्यक्षरित्या ते आमचे बॉस असल्यासारखेच होते आणि बॅनर्जीचे रिर्पोटिंगही त्यांना होते.
आमच्या डिपार्टमेंटमध्ये आम्ही घोळका करून काही बोलताना किंवा हसताना दिसलो की बॅनर्जीचे पित्त खवळायचे. आम्ही काम न करता फक्त टाईमपासच करतोय असे त्याला वाटायचे. म्हणून तो आजुबाजूला असला की आम्ही कामाव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही विषयांवरचे डिस्कशन शक्यतो टाळायचो. एकदिवशी तर तो मला तिसर्‍यांदा बोलला, “मुर्ती तुझ्याबद्दल विचारत होता. तुझा अॅक्च्युअल प्रोफाईल काय आहे आणि हल्ली तू जास्त काम करताना दिसत नाहीस असे तो बोलत होता.”
मला ते ऐकायचा कंटाळा आला, शेवटी मी चिडून बोललो, “बॉस, आत्ताच्या आत्ता मुर्तीसरांकडे जाऊन माझ्याबद्दल जे काही आहे, ते एकदाच संपवून टाकूया. मला सारखे सारखे हे ऐकायचा कंटाळा आलाय. एवढे काम करूनही त्यांना तसे वाटत असेल तर मला जॉबबद्दल सिरीयसली काहीतरी विचार करायला हवा.”
माझी सटकली आहे हे बॅनर्जीच्या लक्षात आले. वास्तविक तो एखादी गोष्ट पुढचा माणूस इरिटेट होईल इतकी ताणायचा. कधी कधी लोकांना उगाचच मुर्तीसरांची भीती घालायचा. पण का कुणास ठाऊक, राहून राहून तो मला घाबरावयला तसे बोलत होता अशी शंका येत होती, त्यामुळे आपण आता माघार घ्यायची नाही हे मी ठरवले.
“बॉस, आत्ता लगेच जाऊ या का आपण त्यांच्याकडे?”
तो लॅपटॉपवर बिझी असल्याचे नाटक करून म्हणाला, “ठीक आहे, जाऊया आपण. पण लंचनंतर.”
मी मुर्तीसरांना बॅनर्जीएवढा नसलो तरी बर्‍यापैकी ओळखत होतो. मला माहित होते, मुर्तीसर कुणाविषयी पाठीमागून बोलणार्‍यातले नव्हते. त्यांना एखाद्याविषयी काही वाटले तर त्याला केबिनमध्ये बोलवून घेऊन डायरेक्ट त्याच्याशीच बोलत. काही चुकले असेल तर समजावून सांगत. पण बॅनर्जी मुर्तीसरांच्या नावाखाली आपल्या मनाचेच काहीही सांगून मला प्रेशरमध्ये ठेवण्याचा प्रयत्न करत होता. आज बॅनर्जीची गोचीच करायची हे मी ठरवून लंचनंतर पुन्हा त्याला विचारले. त्यावेळीही बॅनर्जी बिझी होता. म्हणजे बिझी असल्याचे नाटक करत होता.
“मी आता एक महत्वाची मेल ड्राफ्ट करतोय. आपण थोड्या वेळाने जाऊया.”
मला माहित होते, या प्रकारात मुर्तीसरांना माझ्याशी काहीही देणेघेणे नव्हते. मुर्तीसर तसे बोलले असते तर बॅनर्जीने मला कोणतेही काम करू दिले नसते. दुसर्‍या क्षणाला त्याने मला मुर्तीसरांच्या केबिनमध्ये आरोपीसारखा उभा केला असता. मी ही काही झाले तरी आज त्याला चूक ठरवायचेच या हट्टाने पेटलो होतो. ऑफिस सुटायच्या वेळेस पुन्हा एकदा त्याला मुर्तीसरांकडे जायची आठवण केली पण आता मुर्ती बिझी आहे असे उत्तर मिळाले.
मी पॅन्ट्रीमध्ये कॉफी प्यायला गेल्यावर मुर्तीसर पेपर वाचण्यात बिझी असल्याचे स्वत:च्या डोळ्यांनी कन्फर्म केले. बॅनर्जी त्यादिवशी मुर्तीसरांकडे आला नाही हे सांगायला नकोच. पण त्या प्रसंगाचा एक मात्र फायदा झाला, त्यानंतर बॅनर्जीने मला त्यांची भीती घालायचे कमी केले. तसेही मला मुर्तीसरांची अजिबात भीती वाटत नव्हती. कंपनीतल्या अनेक हुशार व्यक्तिमत्वांपैकी ते एक होते आणि कोणता माणूस किती पाण्यात आहे हे त्यांना लगेच समजायचे. शिवाय माझ्यामुळे एका मोठ्या घोटाळ्यातून वाचल्यामुळे मुर्तीसरांच्या मनात माझ्याबद्दल सॉफ्ट कॉर्नर होता.
आमच्या एका कस्टमरकडून एक सिस्टिम इंटीग्रेट करायची आम्हाला ऑर्डर आली होती. या नवीन ऑर्डरनुसार तयार होणार्‍या मशिनने त्यांच्या कंपनीत वापरल्या जाणार्‍या विजेचा दर्जा समजणार होता. खूप महागड्या मशिन्ससाठी चांगल्या दर्जाची वीज वापरणे आवश्यक होते, हे त्यांना समजले होते आणि त्या इंटिग्रेशनसाठी आम्हांला स्पेशल टाईपचे सहा सेन्सर्स लागणार होते. आम्हांला हवे ते सेन्सर्स आणि बाकी गोष्टी मिळाल्यावर आमच्या डेव्हलपमेंट इंजिनियर्सनी अभ्यास करून नवीन मशिनचे प्रोटोटाईप तयार केले आणि कस्टमरला फायनल प्रॉडक्टचा डेमोही दाखविण्यात आला. कस्टमरला जसे हवे होते, अगदी तसे इंटीग्रेशन झाले होते.
आमच्यासाठी ती ऑर्डर खूपच फायद्याची ठरली. पुढच्या महिन्याभरात दुसर्‍यांसाठी इंटिग्रेशन न करता आपणच हे पूर्ण प्रॉडक्ट तयार करून विकूया, असे प्रपोजल मार्केटिंगने सिनीयर मॅनेजमेंटसमोर ठेवले आणि त्यांनीही ते अप्रुव्ह केले. आमच्या बाजूने नव्या प्रॉडक्टची कॉस्ट वर्कआऊट करणे आणि त्याचा एक वर्किंग सेटअप करायची जबाबदारी माझ्यावर सोपवण्यात आली. मी त्या प्रोजेक्टसाठी लागणारे बिल ऑफ मटेरियल बनवले, ती यादी पुन्हा पुन्हा चेक करून त्यात काही राहिले तर नाही ना याची खात्री केली आणि मग ती लिस्ट मल्लुकडे दिली. मटेरियल मागवणे हे त्याचे काम होते. दोन दिवसांनी पर्चेस डिपार्टमेंटकडून मला फोन आला. आम्हाला नवीन प्रोजेक्टसाठी लागणारे सेन्सर्स महिन्याभरापूर्वी वापरले होते तसेच हवेत, की आणखी कुठल्या नवीन प्रकारचे ही माहिती त्यांना हवी होती. मी त्यांना महिन्याभरापूर्वी वापरलेले सेन्सर्स चालतील म्हणून कन्फर्म केले.
दुसर्‍यादिवशी पर्चेस ऑफिसरने मला सप्लायरची मेल फॉरवर्ड केली. त्याच्या म्हणण्यानुसार महिन्याभरापूर्वी वापरलेले सेन्सर्स सध्या त्याच्या स्टॉकमध्ये नव्हते. त्याऐवजी तो दुसरे सेन्सर्स देणार होता ज्यामध्ये पहिल्यापेक्षाही अजून काही गोष्टी जास्त होत्या. त्याने मेलसोबत नव्या मॉडेलच्या स्पेसिफिकेशनची डेटाशीट जोडली होती. ती मी काळजीपूर्वक पाहिली. पहिल्यापेक्षा हा सेन्सर सरस होता खरा, पण त्यामध्ये ज्या जास्तीच्या गोष्टी होत्या त्याची आम्हाला आवश्यकता नव्हती.
तरीही मी त्याला नवीन मॉडेलच्या किंमतीविषयी विचारायला सांगितले. तासाभरातच नवीन किंमत मिळाली. त्रेचाळीस हजार दोनशे पन्नास रुपये आणि टॅक्स अशी किंमत होती. जुने मॉडेल चाळीस हजार रुपयांचे होते. थोड्या वेळाने माझ्या डेस्कवरचा फोन वाजला,
“समीर?”
“येस.”
“वरुण हियर फ्रॉम पर्चेस. मग ऑर्डर काढू का या रेटवर?”
“हो. निगोशएिट कर थोडे आणि ऑर्डर टाक. त्याबरोबर सेन्सर्स किती लवकर येतील ते बघ.”
“त्याची काळजी अजिबात करू नकोस. त्याच्या स्टॉकमध्ये रेडी आहेत. चार ते पाच दिवसात देतो म्हणालाय. आपण त्याच्यासाठी खूप मोठा कस्टमर आहे.”
“गुड! आपण त्याच्याकडून अजून काय घेतो?”
“काही नाही. हे दुसरेच ट्रान्झॅक्शन आहे. मागची साडेचौदा लाखाची ऑर्डर होती.”
हे ऐकून मला चक्करच यायची बाकी होती.
“काय म्हणालास? रिपीट करतोस का जरा?”
“का रे? मागची ऑर्डर साडेचौदा लाखाची होती म्हणालो.”
“काहीतरी घोटाळा वाटतोय मला. एक मिनीट थांब, मी आलोच तुझ्याकडे.”
मी धावतच त्याच्याकडे गेलो. तो चहा पिण्यात गुंतला होता. मी नको म्हणत असतानाही त्याने त्याच्या थर्मासमधून बाजूला ठेवलेल्या पेपरकपमध्ये चहा ओतून मला दिला. मी अचानक एवढा का घाबरलो आहे हा त्याला प्रश्न पडला होता. मी त्याला मागची ऑर्डर डिटेल्स काढायला सांगितले. बाजूला असणार्‍या फायलिंग कॅबिनेटमधून त्याने मागची ऑर्डर कॉपी काढून माझ्याकडे दिली. मी सगळी ऑर्डर कॉपी चेक केली. कॉपीच्या तळाशी असलेल्या साडेचौदा लाखाच्या आकड्याकडे मी हैराण होऊन पहातच राहिलो. त्याला मी असा का वागतोय ते कळेना. मग मी त्याला त्या ऑर्डरसाठी सप्लायरने दिलेले कोटेशन काढायला सांगितले. तो पुन्हा फायलिंग कॅबिनेटकडे गेला आणि कोटेशनची कॉपी घेऊन आला. तो पेपर माझ्या हातात देण्याआधी त्याने कोटेशनवर नजर टाकली आणि मग त्याच्या चेहर्‍यावरचा रंग उडाला.
मी घाबरण्याचे कारण त्याला समजले असावे. त्याने पुन्हा पुन्हा कोटेशनचा पेपर चेक केला पण काही उपयोग नव्हता. खालची रक्कम बदलली जात नव्हती. पर्चेस ऑर्डर जरी त्याने बनवली असली तरी त्याला एकट्याला दोष देण्यात अर्थ नव्हता. मी त्याच्या हातातून कोटेशनची कॉपी घेऊन चेक केली. चाळीस हजार बेसिक प्राईस होती, मी त्याला गोल करून बाजूला सही केली होती. माझ्या सहीच्या उजव्या बाजूस बॅनर्जीची सही होती. एकूण सहा सेन्सर होते. चाळीस हजाराला सहाने गुणून दोन लाख चाळीस हजार अशी रक्कम आली होती. गुणाकारही बरोबर होता पण काळजी करण्यासारखा एकच मुद्दा होता की, दोन लाख चाळीस हजाराला गोल करून मुर्तीसरांनी त्यावर ‘युनिट प्राईस ओके’ असा रिमार्क लिहीला होता.
पर्चेस ऑफिसरने चुकून मुर्तीसरांचा रिमार्क गृहीत धरून दोन लाख चाळीस हजार रुपयाला एक याप्रमाणे सहा युनिट्सची सप्लायरवर ऑर्डर काढली होती. यामुळे जे मटेरियल साधारण अडीच लाखात आले असते त्याला आम्ही जवळजवळ साडेचौदा लाख रुपये मोजले होते. बारा लाख रुपयांचा फरक लक्षात आल्यावर वरुण भीतीने थरथर कापू लागला. पेमेंट मिळाल्यावर तो सप्लायरही काही बोलला नव्हता. वरुणला काय करावे ते समजेना. झालेली सगळी हकीकत सांगायला घाबरतच तो त्याच्या बॉसकडे गेला. मी कोटेशन, ऑर्डर कॉपी या सगळ्या झेरॉक्स घेऊन मुर्तीसरांकडे गेलो.
मुर्तीसर त्यांच्या केबिनमध्ये एका व्हिजिटरबरोबर बिझी होते. मी त्यांच्या केबिनच्या दरवाजावर हलक्या हाताने टॅप केले. त्यानी मला पाहून हातानेच आत यायची खुण केली आणि त्यांचे डिस्कशन मध्येच थांबवून मला विचारले, “बोल समीर.”
“तुमच्याबरोबरच एका खूप महत्वाच्या टॉपिकवर बोलायचे आहे.”
“दहा मिनीटे वाट पाहू शकतोस का प्लीज? तोपर्यंत माझे यांच्याबरोबरचे काम होऊन जाईल.”
“यस सर. मी बाहेर थांबतो.” मी केबिनबाहेर ठेवलेल्या सोफ्यावर वेटिंग करत बसलो. ऑफिसमधल्या मुली हातात फाईल्स व वेगवेगळे पेपर्स घेऊन इकडेतिकडे बागडत होत्या. त्यांच्या सँडल्सचा होणारा टक टक असा आवाज सगळीकडे घुमत होता. दहा मिनीटे पूर्ण व्हायच्या आत मुर्तीसरांच्या केबिनमधला व्हिजिटर गेला आणि त्यांनी मला आत बोलवून घेतले.
आत गेल्यावर मी त्यांना पर्चेस ऑर्डरबद्दल घडलेले सर्व घटनाक्रम सांगितले. सोबत ती पर्चेस ऑर्डर आणि त्यांच्या सहीची कोटेशन कॉपीही दाखवली. या सगळ्या प्रकाराने त्याच्यांही चेहर्‍यावर टेंशन आले. पण त्यानी मला या सगळ्या प्रकरणात खोलवर घुसून चौकशी केल्याबद्दल अॅप्रिशएिट केले आणि मला ही गोष्ट एकदम गुप्त ठेवायची विनंती केली. अगदी बॅनर्जीलाही सांगू नकोस असे त्यांनी मला पुन्हा बजावले.
“आणि तुझी काही मदत लागली तर मी बोलवेन त्यावेळी पटकन माझ्या केबिनमध्ये ये.”
“हो सर.”
लगेच त्यानी पर्चेस डिपार्टमेंटच्या हेडबरोबर मिटींग घेऊन त्यांना सप्लायरकडून ती आगाऊ रक्कम परत मिळवण्याविषयी सूचना केल्या. तो सप्लायर त्या कंपनीचा भारतासाठीचा एकमेव डिलर असल्याने त्याच्याकडून बर्‍याच कंपन्या ते सेन्सर्स घेत होत्या त्यामुळे बारा लाखाचा हा किरकोळ घोळ त्याच्याही लक्षात आला नव्हता. हे अगदीच खरे वाटत नव्हते पण त्याच्याकडून तरी अशी माहिती मिळाली. आमच्या पर्चेस हेडच्या मिटींगनंतर सप्लायरने ताबडतोब बाकी रकमेचा चेक परत दिला. त्यानंतर वरुणच्या बॉसनेही मी एवढी महत्वाची गोष्ट वेळेवर लक्षात आणून दिल्याबद्दल माझे आभार मानले. तो चेक परत आल्यावर मुर्तीसरांनी मला त्यांच्या केबिनमध्ये बोलवून चेक मिळाल्याचे सांगितले आणि कंपनीचे बारा लाख रुपये वाचवल्याबद्दल कौतूक आणि अभिनंदन केले.
ही गोष्ट माझ्या कन्फर्मेशनसाठी नक्कीच महत्वाची ठरणार होती.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

तुझ्याविना # 7

coffee-1291576_1280

रविवारी थोडे बरे वाटत होते. सकाळी लवकर उठून ब्रेकफास्ट केला आणि पहिले कपडे धुण्याचे कंटाळवाणे काम आटोपून घेतले. दुपारच्या जेवणानंतर एक छोटी डुलकी काढली. सव्वा तीनला मोबाईलमध्ये लावलेल्या अलार्मने मी जागा झालो. आवरून तयार व्हायला पंधरा मिनीटे लागली. आदल्या दिवशी खूप प्रयासाने मिळवलेले चार्लीचे गिफ्ट घेतले आणि विवियानासाठी निघालो. मी साधारण अर्ध्या रस्त्यावर गेलो असेन, अचानक पाऊस चालू झाला. नशीब! मी गिफ्टसाठी पॉलिथीनची बॅग घेतली होती म्हणून ते भिजण्याचा प्रश्न नव्हता. थांबलो असतो तर उगाच लेट झाला असतो आणि आर्याला वाट पहात थांबवणे मला आवडत नव्हते. मी जॅकेट सोडा, हेल्मेटदेखील घेतले नव्हते त्यामुळे तसाच भिजत गेलो. तसल्या पावसात हवालदारमामांनी मला पकडायचा त्रास मात्र घेतला नाही.
आश्चर्य म्हणजे आर्या माझ्याआधीच विवियानाच्या ग्राऊंड फ्लोअरला असलेल्या स्टारबक्सच्या बाहेर पोहोचली होती. पण बाहेर कोसळणार्‍या पावसाने नखशिखांत भिजलेली. तिने मरून कलरचा स्लीव्हलेस मॅक्सी ड्रेस घातला होता. पावसात भिजून तो अजून डार्क झालेला. तिच्या ओठांवरची त्याच कलरची पण थोडीशी लाईट शेड माझ्या मनात नाना विचारांचे तरंग छेडीत होती.
ती एखाद्या अप्सरेसारखी दिसत होती. खरं म्हणजे आम्ही मुलं पावसात भिजलो तरी एवढे मोहक वगैरे दिसत नाही. तिच्या गोर्‍या अंगावर उडालेले पावसाचे थेंब अक्षरश: मोत्यांसारखे दिसत होते. मला त्या प्रत्येक मोत्याला स्पर्श करायचा होता पण खूप गोष्टी आड येत होत्या. पहिली म्हणजे तिची परवानगी, दुसरी पब्लिक प्लेस. मोकळे सोडलेले ओले केस तिच्या नैसर्गिक सौंदर्यात अजून भर घालत होते. तिच्याकडे पाहिल्यावर ती बाथरूममधून थंड पाण्याचा शॉवर घेऊन नुकतीच बाहेर आली आहे असे वाटत होते.
“हाऽय बार्बी, कशी सापडलीस पावसाच्या तावडीत?”
“जशी तुझ्या तावडीत सापडले तशीच.” आपल्या केसांतून पाणी नितळत आणि गोड हसत ती बोलून गेली.
“तू घरापासून चालत तर नाहीस ना आली? एवढी भिजलीयेस.”
“नाही रे. एकही रिक्षावाला इकडे यायला तयार नाही. शेवटी एका काकांना जास्त पैसे देते पण सोडा म्हणून सांगितल्यावर त्यांना माझी दया आली आणि त्यांनी आणून सोडले. त्यांच्या रिक्षाला पावसापासून आतला माणूस भिजू नये म्हणून साईडचे फ्लॅपदेखील नव्हते, पण कुणीतरी एवढ्या अर्जंसीमध्ये बोलवलंय म्हणून मिळेल ती रिक्षा पकडून येण्याशिवाय पर्याय नव्हता माझ्याकडे. रिक्षात असूनही एवढे भिजले.”
“बरं झालं. मस्त दिसतीयेस.”
“काय?”
“त्यांना माहित नसावे की तू माझ्याबरोबर डेटवर येणार आहेस म्हणून.” मी पटकन विषय बदलला.
“चूप बस. मला ठीक होऊ दे आधी. ”
“घरातून निघताना छत्री तर घ्यायची.”
“अरे पाऊस येईल असे वाटलेच नाही. पण तू का भिजत आलास?”
“मलाही तसंच वाटलं. बरं, कुठे जायचं सांग.”
तिचे केसांबरोबर खेळून झाले होते, “तू सर्व फायनल केले आहेस ना? तू नेशील तिकडे येईन मी.”
“असे होते तर आधी सांगायचेस मग. काहीतरी वेगळा विचार केला असता.”
माझ्या चेहर्‍यावरचे खोडकर भाव पाहून तिने माझ्या डाव्या दंडावर प्रेमाने एक चापट मारली, “हल्ली तू बिघडायला लागला आहेस.”
“तुझ्या नादाला लागलोय ना! मग अजून काय होणार?”
“आत चल आधी.”
आम्ही बाहेर उभा होतो तरी आतले लोक काचेतून आमच्याकडे बघत होते. आत गेल्यावर सगळ्यांच्या नजरा आमच्याकडे – म्हणजे भिजलेल्या आर्याकडे वळल्या. तिने मला कोपर्‍यातले एक टेबल दाखवून तिथे बसायला सांगितले. मी ही बर्‍यापैकी भिजलो असल्याने थोडा अवघडूनच बसलो. आम्ही कॅफेच्या एका टोकाला बसलो असलो तरी कॅफेमधल्या जवळजवळ सर्वांच्या नजरा आमच्यावर होत्या त्यामुळे मला अन्कम्फर्टेबल वाटत होते. आर्या मात्र सगळ्यांकडे पाठ करून माझ्यासमोरच्या खुर्चीत लगेच अॅडजस्ट झाली आिंण भिंतीवर लिहीलेल्या असंख्य पेयांच्या मेनूकार्डात हरवली.
तिथे बसलेली युगुले गरमागरम कॉफीचे मस्त घोट घेत बाहेरच्या पावसाचा आनंद लुटत होते. कॉफीचा सुवास आणि आतल्या हलक्या आवाजातल्या म्युझिकने वातावरण रोमँटिक झाले होते. आम्ही दोघांनीही चॉकलेट कॅपेचिनो सांगितले. डार्क कॅपेचिनोचा तो मोठा कप संपवायला अर्धा तास तरी जाणार यात शंकाच नव्हती. चिंब भिजल्यावर कॅपेचिनोची चव काही औरच लागत होती आणि सोबत आर्या होती मग तर काही विचारायलाच नको!
ती बोलत होती आणि मी वेडयासारखा तिच्याकडे पहात बसलो होतो. तिच्या चेहर्‍यावरून नजर हटवावीशी वाटत नव्हती. पावसात भिजून थंड एसीने कुडकुडलेली ती, मानेभोवती रुळणार्‍या ओल्या केसांच्या बटा, बोलताना ओठांची होणारी मोहक हालचाल या तिच्या सगळ्या गोष्टी मी डोळ्यांत साठवून ठेवत होतो. माझे लक्ष काही केल्या तिच्या ओठांवरून हटत नव्हते. नेहमी समोरच्या माणसाच्या नजरेत पाहून बोलायचे असते असे तिने मला एकदा सांगितले होते. मी कितीतरीवेळा तो प्रयत्न केला पण तसे होत नव्हते. दुसर्‍या कुणाबरोबरही ते ठीक होते पण माझ्यासमोर बसलेले ते आरक्त ओठ…एवढे परफेक्ट होते की त्याची प्रिंट पेपरवर घेऊन सम्मेट्री पहावी असे वाटत होते. तशी सम्मेट्री पाहिली असती तर ती एकदम परफेक्ट भरली असती. अगदी एखादा मिलीमीटरही इकडे की तिकडे व्हायचा प्रश्न नव्हता. ती बोलत होती आणि लहान मुलासमोर लॉलीपाप नाचवल्यावर ते जसे मंत्रमुग्ध होऊन जाते, तसे मी तिच्याकडे पहात बसलो होतो. माझी भारावलेली नजर कुठे आहे, ते तिच्या लक्षात येऊ नये म्हणून मी मधूनच माझ्या कॉफीच्या कपाकडे नजर टाकत होतो. तरीही मी एकटक तिच्या ओठांकडे बघतोय हे लक्षात आल्यावर तिच्या चेहर्‍यावर वेगळेच हास्य आले, “इडियट, माझ्या डोळ्यांत बघ. मघापासून कुठे लक्ष आहे तुझं?”
यावेळी चोरी पकडली गेल्याने मी लाजलो. तो तासाभराचा वेळ म्हणजे शब्दांत न सांगता येण्यासारखा अनुभव होता. तिच्याबरोबर रहायचे म्हणजे घड्याळाचा काटा पकडून ठेवावा असे वाटायचे. चक्क तासभर वेळ गेला तरी आताच भेटलोय असे वाटत होते. कॉफी पित गप्पा मारून झाल्यावर मी व्यवस्थित रॅप केलेले गिफ्ट तिला दिले.
“काय आहे?” मी सांगणार नाही हे माहित असूनही ती प्रत्येकवेळी हाच प्रश्न विचाराची.
“गिफ्ट. आणि त्याहीपेक्षा सर्वात महत्वाचा म्हणजे लेबलवरचा मेसेज.”
तिने लेबलवरचा मेसेज वाचला आणि लाजून होकारार्थी मान हलवत ती म्हणाली, “हो.”
“कशाला हो म्हणतीयेस माहित आहे ना तुला?”
“माहिताय. तुला इतके दिवस होकार हवा होता ना? त्याला.”
“मला रायटिंगमध्ये हवा होता.”
“मी रायटिंगमध्ये नाही देणार.”
“का?”
“तसे लिहून दिले आणि मी कुणाबरोबर पळून गेले तर त्याचा पुरावा म्हणून वापर करशील.”
“हो का?”
“मग काय! ओळखत नाही का मी तुला?”
“एक विचारू?”
“आता अजून काय ठेवलंयस का विचारायला? विचार.”
“तू मला मिस करतेस?”
“अज्जिबात नाही.” माझ्याशी या विषयावर खरे बोलायचेच नाही असे तिने ठरवलेे होते. ती खोटे बोलते आहे हे मला कळत होते आणि मला कळतंय हे तिला चांगलेच समजत होते. तरीही खरं न बोलून ती मला छळल्याचा आनंद घेत होती.
“पण मी तुला खूप मिस करतो.”
“माहिताय मला.”
तिने हातातले गिफ्ट वर खाली करून पाहिले आणि बरोबर अंदाजात ओळखले, “कोणती मुव्ही?”
“चार्ली चॅपलीनच्या आहेत.”
“खरंच? मी लहान होते तेव्हा चार्लीचे पिक्चर्स पाहिलेले. पण त्यानंतर नाही. खूप आवडायचे मला.”
“तुला हे दोन्हीही आवडतील.”
“कोणते आहेत?”
“सर्कस आणि सिटी लाईट्स.”
“त्यातही काही स्पेशल पहायचे?”
“दोन्ही पिक्चर्सचे विशेषत: शेवट.”
“हे सगळं कधी प्लान केलंस?”
“कालच.”
“आणि गिफ्ट कधी आणलेस?”
“काल तू हो म्हणाल्यावर. पण मुव्हीज कशा आहेत ते नक्की सांग. त्या आणण्यासाठी मी खूप कष्ट घेतले आहेत.”
अचानक तिच्या नजरेवरून ती हळवी झाल्यासारखी वाटली. तिला काय झाले माहित नाही पण हातातले गिफ्ट बाजूला ठेऊन तिने तिचा हात हळूच माझ्या मनगटावर ठेवला आणि जवळजवळ ओरडलीच, “हे काय समीर, किती ताप आहे तुझ्या अंगात?”
पुन्हा सगळ्यांच्या नजरा आमच्यावर वळल्या. मला खूप ऑकवर्ड वाटले.
“शूऽऽ हळू बोल ना. माहिताय मला.”
“मूर्ख आहेस का? एवढा ताप असताना कशाला आलो आपण इथे?”
“तुला भेटायला.”
“वेडा आहेस तू समीर. तुला बरं वाटत नाही हे समजलं असतं तर मी आलेच नसते.”
“अगं ह्यापेक्षा जास्त तापात वरून धो धो पाऊस कोसळत असताना या सीडी मिळवायला सगळे ठाणे पालथे घातलेय काल.”
“समीर, तुला स्वत:ची काळजी नाही का रे घेता येत?”
“नाही ना. म्हणून तर तू हवी आहेस मला.”
“बी सिरीयस समीर. मी प्रत्येकवेळी तुझ्याबरोबर असणार आहे का? तुला तुझी काळजी घ्यायला हवी. निदान आता माझ्यासाठी तरी.”
“हो का?”
“हो. चल आपण निघुयात आता. आणि डिस्पेन्सरीत जाऊन मेडिसीन घे न चुकता.”
“अगं मी औषध घेतलंय आधीच. आणि तसंही तू माझ्याबरोबर असलीस की कुठल्या औषधाची गरज नाही मला.”
“मला प्रॉमिस कर तू उद्या ऑफिसला येणार नाहीयेस.”
“माझा बॉस ऐकणार नाही.”
“खड्डयात गेला तुझा बॉस. आराम कर आणि बरा हो आधी.”
“कशाला?”
“माझ्याशी फ्लर्ट करायला. फाईन?”
“नो. खूप अर्जंट कामे आहेत उद्या.”
“प्लीज शोना…माझे कधीतरी ऐकत जा ना रे.”
ती एवढे बोलल्यावर तिचे ऐकणे भाग होते. बॅनर्जीची पर्वा न करता मी दुसर्‍यादिवशी सुट्टी घ्यायचे कबूल केले. तरीही सर्वांसमोर माझा हात पकडून ती मला बाहेर घेऊन गेली. बसलेले लोक पुन्हा आमच्याकडे पाहू लागले. यावेळी मला कुणाचीही फिकीर नव्हती कारण माझी पोरगी मला हो बालली होती.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.

तुझ्याविना # ४

book-731199_1280

सुजोय बॅनर्जी नावाचा एखादा भलताच इसम माझ्या आयुष्यात येऊन धुडगूस घालेल असे स्वप्नातही वाटले नव्हते. इलावियात सिलेक्ट झालो आणि नवस केल्यासारखा हा माणूस बॉस म्हणून माझ्या वाट्याला आला. मी ऑफिसमध्ये थोडेसे रुळून कामात जरा जास्त इंटरेस्ट घ्यायला सुरवात केल्यावर त्याने मला कामावर काम द्यायचा सपाटाच लावला. एक काम संपण्याआधी त्याच्याकडे लगेच दुसरे तयार असायचे. माझे हातातले काम कधी संपते आहे याची तो वाटच पहात बसलेला असायचा. सोपवलेली एक कामगिरी पूर्ण झाली की लगेच दुसर्‍या कामगिरीचे पेपर हातात पडायचे.
इंडस्ट्रीत नवीन असल्याने मलाही शिकायला मजा येत होती. सुरवातीला काहीही माहित नसताना वेगवेगळी मॅन्युअल्स वाचून एखादी गोष्ट आपण समजून घ्यायची, त्याची एक प्रोसेस नोट लिहून काढायची. पुन्हा पुन्हा वाचून ती बरोबर आहे ते पडताळायचे आणि मग ती गोष्ट दोन किंवा तीन लोकांना समजावून त्यांच्याकडून ती करून घ्यायची, असे एकंदरीत काम होते. प्रॉडक्टचे डिझाईन फायनल करण्याआधी प्रोटोटाईप्सच्या थोड्या सॅम्पल साईझवर हव्या त्या टेस्टिंग करून त्याचे रिपोर्ट्स चेक करणे हे त्यापैकीच एक. ते रिपोर्ट दहा पंधरा दिवसासाठी नीट येताहेत की त्यामध्ये खूप फरक आहे हे पहावे लागायचे. रिडींगमध्ये बरेच चढउतार असतील तर ते कोणत्या कारणांनी आहेत हे शोधावे लागायचे आणि मग तसे होऊ नये म्हणून सर्किटमध्ये योग्य ती सुधारणा करायला लागायची. हे काम माझ्या चांगलेच अंगवळणी पडले होते.
ही सगळी कामगिरी चोखपणे पार पाडतोय ते पाहून बॅनर्जीने मला आणखी एक काम दिले. ते म्हणजे लॅबमध्ये काम करणार्‍या टेक्निशियन लोकांवर नजर ठेवायचे. त्यांच्यावर बॅनर्जीची काय खुन्नस होती समजायला मार्ग नव्हता. बिचारे जीव तोडून एवढी चांगली कामे करत होते तरी ते बॅनर्जीला दिसत नव्हते. शंभरातले एखादे काम जरी चुकले की तो त्याची वाटच पहात असायचा आणि उगाच त्यावरून त्यांचा जीव काढायचा. मी लॅबमधल्या चहाड्या त्याला सांगाव्यात अशी बॅनर्जीची अपेक्षा होती पण आमचे टेक्निशियन खूप चांगले होते. कुठेही तक्रार करायला जागा ठेवायचे नाहीत. चहाड्या सांगायचा तर प्रश्नच येत नव्हता. मी काही सांगत नाही हे लक्षात आल्यावर त्याला मी ही टेक्निशियन लोकांना सामील आहे की काय या शंकेचे निरसन करण्यासाठी डिटेक्टिव्ह म्हणून मल्लूची नेमणूक करावी लागली.
ऑफिसमध्ये बॅनर्जीने घालून दिलेले अनेक नियम होते, त्यापैकी पहिला म्हणजे तो ऑफिसमधून निघाल्याखेरीज कुणीही ऑफिस सोडायचे नाही. काम नाही केले तरी चालेल पण ऑफिसमधून निघायचे नाही. वास्तविक ऑफिसमध्ये रोज लेट थांबूनही हा कंपनीच्या फायद्याची कामे करायचाच नाही. त्याच्या बरोबर असणारी जी चांगली मंडळी कामे करायची त्यामुळे कंपनीला फायदा व्हायचा. ज्या कुठल्या इश्यूमध्ये बॅनर्जी असेल तिथला घोळ नेहमी ठरलेला असायचा.
घड्याळात पाच वाजले की आमचे टेक्निशियन्स काम बंद करायचे आणि घरी जाण्याच्या परवानगीची वाट पहात बसायचे. पण परवानगी देईल तो बॅनर्जी कसला? ऑफिसमध्ये पाचनंतर मान खाली घालूनच काम केले पाहिजे असा दंडक मात्र नव्हता. तो नियम पाचपर्यंत असे. पण पाच वाजून गेले की टेक्निशियन्स रिलॅक्स होऊन काम करायचे. त्यांच्या दृष्टीने महत्वाचे असेल तरच पूर्ण करायचे, नाहीतर गप्पा मारत बसायचे. टाईम झाला की बॅनर्जीसमोर जाऊन “घरी जाऊ का?” अशी विचारायची कुणाचीही हिंमत नव्हती. जो तसे विचारायचे धाडस करेल त्याचे दिवस भरले म्हणून समजायचे. बॅनर्जीकडे एक अस्त्र होते, असे कोण विचारायला जाईल त्याला तो असे एखादे काम द्यायचा की ते गेल्या वर्षभरात झाले नसेल. तो नुसते कामच देऊन गप्प बसायचा नाही तर ते जरा लगेचच्या लगेच आणून दाखव म्हणून सांगायचा. सगळ्यांना असा अनुभव आल्यावर ह्यांनाही त्याचे सिक्रेट समजले होते.
ते न समजणारे आणि कधीच न होणारे काम करण्यापेक्षा गुपचूप बसून बॅनर्जी घरी जाण्याची वाट पहात बसणे केव्हाही चांगले हे त्यांना पटले होते. एकदा बॅनर्जी ऑफिसमधून निघाला की लहान मुले शाळा सुटल्यावर जशी खुश होतात तसे सगळे खुश होऊन आनंदाने घरी पळत असत. कधी कधी पाच वाजता बॅनर्जी जागेवर नसेल तर ते मला घरी जाण्याबद्दल विचारायचे आणि मी त्यांना लगेच परवानगी देऊन टाकायचो. उगाचच त्यांना कशाला अडवून ठेवा! पण दोनतीन दिवसात हे बॅनर्जीच्या लक्षात आले. एकदिवशी त्याने मला बोलवले आणि विचारले, “जाताना हे लोक मला का विचारत नाहीत? तुला विचारतात का?”
“हो. तुम्ही जाग्यावर नसता, त्यावेळी मला विचारतात.”
“आणि तू त्यांना जा म्हणून सांगतोस?”
“हो सर.”
“का?”
माझ्याकडे उत्तर नव्हते.
“त्यांना सांग जायच्या आधी मलाच विचारावे लागेल, तुला नाही. आणि मी जागेवर नसेल तर वाट बघत थांबायचे. तसेच निघायचे नाही. डू आय मेक मायसेल्फ क्लिअर?”
“हो सर, सांगतो त्यांना.”
“तुझे काम झाले असेल तर तू जाऊ शकतोस आता.”
तो असा बोलल्यावर त्यादिवशी मी आनंदाने पळालो. तशी त्याच्याआधी ऑफिस सोडायची वेळ आमच्यावर फारच क्वचित यायची. त्यामुळे क्षणाचाही विलंब न लावता मी निघालो. निघायच्या वेळेबाबत मल्लू मात्र सर्वांना अपवाद होता. तो बॅकऑफिसचे सारे काम पहायचा. बॅनर्जीपेक्षा वयाने मोठा शिवाय थोड्याच वर्षात रिटायरही होणार होता. पाच वाजले की त्याचे कान बंद व्हायचे. अगदी डेस्कवर वाजणारा फोनही तो उचलायचा नाही मग बॅनर्जी तर लांबच राहिला. बॅनर्जीलाही त्याची जाणीव होती पण वयाचा फरक म्हणा किंवा काहीही म्हणा, बॅनर्जी मल्लूच्या बर्‍याच गोष्टी ऐकायचा. कधी कधी मल्लू तापला की बॅनर्जी थंड व्हायचा. मल्लूचे करियर आणि नोकरीची उरलेली वर्षे पहाता तो बॉसबरोबर घेत असलेली रिस्क समजण्यासारखी होती पण असले स्टंट्स आम्ही आमच्या करियरच्या सुरवातीलाच करू शकत नव्हतो.
थोड्या दिवसांत मला बॅनर्जी ऑफिसमध्ये लेट थांबायचे कारण समजले. दोन वर्षापूर्वी त्याचा घटस्फोट झाला होता आणि वेळेवर घरी जायला त्याच्यासाठी विषेश असे काही कारण नव्हते. त्याला साधारण माझ्याच वयाची अतिशय सुंदर आणि देखणी मुलगी होती. त्याने तिचा दिलखुलास हसतानाचा एक फोटो त्याच्या टेबलावर ठेवला होता. ती नक्कीच आईवर गेली असावी कारण बॅनर्जी एवढा सुंदर नव्हता. घटस्फोटानंतर जाताना त्याची बायको बॅनर्जीला एकटा सोडून तिलाही घेऊन गेली होती. तिचा फोटो एवढा सुंदर होता की फोटोकडे पाहिल्यावर सध्या ती कुठे आहे आणि काय करते हे विचारण्याचा बर्‍याचदा मोह व्हायचा पण प्रत्येकवेळी मी स्वत:ला आवरायचो.
घटस्फोटानंतर त्याचा संपूर्ण स्त्रीजातीवरचा विश्वासच उडाला. एवढा की आमच्या डिपार्टमेंटमध्ये मुलींना घ्यायचेच नाही असा त्याने कायदाच करून टाकला. कामाचे जाऊ दे, रिसेप्शनलादेखील मुलगी नको असा त्याचा आग्रह होता. इतर कामे सांभाळत रिसेप्शनचे काम मल्लूला देण्यात आले होते. त्याचे कारण फार विनोदी होते. बॅनर्जीला कुठल्याही कामाबद्दल कुरबूर करणारे लोक नको होते. म्हणजे निमुटपणे देईल ते काम करायला हवे. मग एखादा माणूस टेक्निकल काम करण्यासाठी सगळ्या भारतभर फिरणारा असेल तरी मुंबईत ऑफिसमध्ये असेल त्यावेळी त्याने रिसेप्शनचेही काम पहायचे अशी त्याची अपेक्षा होती. दुर्दैवाने रिसेप्शनिस्टना टेक्निकल शिकवत नाहीत. त्यामुळे कोणतीही मुलगी आमच्या डिपार्टमेंटचा दरवाजा ओलांडून आत आली नाही. ऑफिसच्या इतर कामाबरोबर बॅनर्जी आणि त्याचे मूड सांभाळायला मल्लू एक्सपर्ट होता.
कोण व्हिजीटर आले तर त्यांच्याशी बोलणे, त्यांची विचारपूस करणे, त्यांच्यासाठी चहा, कॉफी वगैरे मागवणे, कुणाचे फोन आले तर ते घेणे, त्याला उत्तरे देणे किंवा आमच्याकडे फॉरवर्ड करणे, आमच्यावर पाळत ठेऊन बॅनर्जीला बातम्या पुरवणे हे मल्लूचे मुख्य काम होते. आम्ही सर्वजण त्याला बॅनर्जीचा चमचा समजायचो त्यामुळे तो समोर असला की बॅनर्जीबद्दल काहीही बोलायचे नाही हा आम्हा सर्वांचा अलिखित नियम होता.

वयाची पंचावन्न वर्षे झाली असली तरी मल्लूची पर्सनॅलिटी छान होती. एकमेकांना मॅचिंग असणारे महागडे कपडे, परफेक्ट इनशर्ट, रोज पॉलिश केलेले काळे लेदरचे शूज, व्यवस्थित भांग पाडलेला, आणि स्टायलिश चष्मा घातलेला मल्लू म्हणजे साक्षात जनरल मॅनेजर वाटायचा आणि त्याच्या बाजूला बसलेला बॅनर्जी त्याचा असिस्टंट! प्रत्येक व्हिजीटर मल्लूलाच बॅनर्जी समजायचा. डिपार्टमेंटमध्ये आत येऊन अदबीने त्याला गुडमॉर्निंग वगैरे करून कामाचे बोलणे चालू करायचा. त्याला मध्येच थांबवत मग मल्लू विचारायचा, “तुम्हांला कुणाला भेटायचे आहे?”
“बॅनर्जी साहेबांना. तुम्हीच ना ते?”
“नाही मी मल्लू, त्यांचा असिस्टंट.” बाजुच्या टेबलाकडे बोट दाखवत तो सांगायचा, “ते बघा बॅनर्जी साहेब लॅपटॉपवर बसलेत त्यांच्याशी बोला.” मग तो माणूस बॅनर्जीच्या पुढ्यात जाऊन कामाची बोलणी सुरु करायचा. हे नेहमीचेच चित्र होते. बाहेरून आलेले लोक आपल्याला भावच देत नाहीत अशी धारणा झाल्याने बॅनर्जीने त्याची बसायची जागा बदलण्याचा निर्णय घेतला. बाहेरून येणारा कुणीही पहिल्यांदा माझ्याकडे यायला हवा अशा बेताने ऑफिस लेआऊट बदलून घ्या असा त्याने हुकूम सोडला आणि मल्लू लगेच त्या कामाच्या मागे लागला.
मल्लूने कुठेतरी फोन करून दुसर्‍यादिवशी कारपेंटरची फौजच बोलवली. त्यांनी एका दिवसात आख्खे ऑफिस लेआऊट बदलून टाकले. नवीन लेआऊट पाहून बॅनर्जी थोडा सुखावल्यासारखा वाटला. पण जागा बदलून घेतली आहे म्हटल्यावर टेबल आणि इतर गोष्टी पाहून नको असतील त्या गोष्टी त्याने बाजूला काढून फेकल्या नाहीत. कॉम्प्युटरवर कट पेस्ट करतात तसे काहीही बदल न करता टेबल एका जागेवरून दुसर्‍या जागेवर हलवण्यात आले होते. टेबलावर असंख्य पेपरांचे गठ्ठे असल्याशिवाय बॅनर्जीला चैन पडत नसे म्हणून त्याने टेबलाची जागा बदलली तरी ते जूने पेपर तसेच नव्या जागेवरही रचून घेतले.
बसतो त्या ठिकाणाची थोडी आवराआवरी केली तर जागा नीटनेटकी दिसेल या भीतीने तो टेबलवरचे पेपर आणि इतर वस्तू आवरायच्या भानगडीत कधीच पडायचा नाही. पण त्या सगळ्या ढिगार्‍यात कुठला पेपर कुठे ठेवलाय हे मात्र बरोबर त्याच्या लक्षात असायचे. हवा असलेला पेपर तो ढिगातून हा हा म्हणता लगेच काढायचा. त्याच्या टेबलाचा पार उकिरडा झाला होता म्हणून मी एकदा त्याचा टेबल आवरायचा निष्फळ प्रयत्न केला होता. त्यानंतर पंधरा दिवस मला रोज बोलणी खावी लागत होती. काहीही सापडत नसेल तर मला बोलवून सगळे पेपर शोधायला लावायचा. तेव्हापासून त्याच्या टेबलाला हात लावायचा नाही असा मी कानाला खडा लावला.
चहा पिण्यासाठी वापरलेले पेपरकप तसेच टेबलवर असायचे. सकाळी एकदा पेपरकप आणला की संध्याकाळापर्यंत येणारा चहा त्याच कपातून घेतला पाहिजे हा नियम त्याने स्वत:ला घालून घेतला होता. मग चहा पिल्यावर तो पेपरकप टाकून देण्याऐवजी तसाच पुढच्या चहाची वाट पहात दिवसभर टेबलावर पडलेला असायचा. शिपाई दुपारचा चहा घेऊन आला की पहिल्यांदा नवीन कप मागायचा. मग बॅनर्जी त्याला जुन्याच कपात चहा ओतायला सांगायचा. तरीही त्याने नव्या कपासाठी आग्रह धरला की बॅनर्जी त्या शिपायाची बौद्धिके घ्यायचा. हे कप तयार करायला असंख्य झाडे कशी कापावी लागतात आणि त्या झाडांची कत्तल कशी थांबली पाहिजे वगैरे ऐकताना त्या शिपायाचा अवतार पहाण्यासारखा व्हायचा. पटकन कपात चहा ओतून तो तिथून काढता पाय घ्यायचा.
बॅनर्जीच्या खुर्चीमागे एक नोटीसबोर्ड होता. त्यावर बरेच जुने फोटो लावले होते. त्यात बॅनर्जी अनेक लोकांना ट्रेनिंग देत असलेल्याचे काही फोटो होते. पहायला बरे वाटायचे, पण मी आल्यापासून बॅनर्जी कुणाला शिकवतोय हे चित्र डोळ्यांना दिसले नव्हते. त्याच्या सीटच्या डाव्या बाजूला भारताचा एक मोठा नकाशा आणि एक कॅलेंडर लटकवलेले होते. हा नकाशा आणि कॅलेंडर या दोन गोष्टी त्याला टेक्निशियनच्या टूर प्लान करायला मदत करायच्या. या दोन गोष्टी आणि बॅनर्जीमुळे कितीतरी लोकांना भारतभर पळावे लागत होते. त्याच्या टेबलाच्या बाजूला अजून एक छोटेसे टेबल होते. त्या टेबलाचा उपयोग बॅनर्जी डबे आणि इतर तत्सम वस्तू ठेवायला करायचा. एकंदरीत बॅनर्जीच्या केबिनचे उदाहरणच द्यायचे म्हटले तर केबिन कसे नसावे याचे ते एक उत्तम उदाहरण होते.
सर्वात महत्वाचे म्हणजे ऑफिसचे लेआऊट बदलूनही काही उपयोग झाला नाही. व्हिजीटर आता डायरेक्ट बॅनर्जीकडे यायचा आणि साहेब कुठे आहेत म्हणून विचारायचा. एकूणच हा लेआऊट बदलण्याचा मामला फिसकटला होता. त्याला कारणही तसेच होते. बॅनर्जी मुळात साहेब असल्यासारखा वाटायचाच नाही. एखाद्या ऑफिसमध्ये फार तर सिनीयर प्यून म्हणून खपला असता. मल्लूनेही चिकाटी न सोडता बॅनर्जीला थोडे नवीन कपडे, बेल्ट वगैरे खरेदी करताना मदत करून फॅशनेबल बनवायचा प्रयत्न करून पाहिला पण त्यातही त्याला फारसे यश आले नाही.
ढिले शर्ट वापरणे ही बॅनर्जीची आवड होती. त्याने शर्टाखाली मॅचिंग पॅन्ट घातली तर तो वर्षातल्या साडेतीन मुहुर्तांपैकी एक समजायचा. तो कलर ब्लाईंड होता की काय ते कळायला मार्ग नव्हता. कसल्याही पॅन्टवर कुठल्याही रंगाचा शर्ट घालायचा. एकंदरीत टापटीपीत रहायची त्याला अॅलर्जी असावी. कधी कधी सॉक्सशिवाय बूट घालून ऑफिसला यायचा. बर्‍याचदा पॅन्टच्या खिशातून सॉक्स आणायचा आणि ऑफिसमध्ये आल्यावर निवांत खूर्चीत बसून मिटींग चाललेली असताना ते घालायचा. कारण घरातून निघताना मला सॉक्स घालायलाही वेळ नसतो ही सबब! दोनतीनवेळा तर या माणसाने दोन पायात दोन वेगवेगळ्या रंगाचे सॉक्स घालून आलेले मी पाहिले आहे. इनशर्ट करायच्या स्टाईलचे तर पेटंटच ह्याच्या नावावर होते. आम्ही शाळेत असताना बर्‍याच मुलांचे इनशर्ट मागून निघायचे, तसे बॅनर्जीचे होते. शर्टाच्या पुढचा भाग इनशर्ट म्हणून आत असायचा तर कमरेमागचा शर्ट बाहेर. कुणी सांगितले तरी ऐकायचाही नाही, सांगेल त्यालाच लुक देऊन जायचा!
या सगळ्या अवतारात पाठीवर मोठीच्या मोठी बॅगही घेऊन यायचा. बॅग पाहिली तर वाटावे हा आठवडाभर कुठेतरी बाहेरगावी चाललाय. त्याची बॅग म्हणजे लॅपटॉप, डायजीनच्या गोळ्या, डोक्याला लावायचा बाम, बिस्किट्स, चॉकलेट्स, कंगवा, मोबाईलचा चार्जर यासारख्या असंख्य वस्तूंचा पेटाराच होता.
पटापट दिवस जात होते. मी डिपार्टमेंटमधल्या बर्‍याच गोष्टी खूप कमी काळात आत्मसात केल्या आणि स्वतंत्र पहायलाही लागलोे. त्यात मला कुणाचीही मदत लागत नव्हती. तिथे असणार्‍या टेक्निशियन लोकांचा मला शिकायला खूप फायदा झाला. केवळ पुस्तकातून शिकलेल्या गोष्टी मला स्वत:च्या हाताने करून पहायला मिळाल्या. मी बॅनर्जीची बरीच कामे करून त्याचा भार हलका करत असलो तरी त्याला तसे वाटत नव्हते. निदान तो मला तसे भासवत नव्हता किंवा माझे कौतूकही करत नव्हता. माझ्याकडून कोणती गोष्ट चूकली की तो मला माझ्याआधी थोडे दिवस आलेल्या सुब्रतोचे उदाहरण द्यायचा. सुब्रतो माझा सिनियर होता आणि वार्‍याची दिशा ओळखून वागायची त्याला सवय होती. बर्‍याचदा बॅनर्जीसमोर एकदम गुड बॉय म्हणून वागायचा आणि तो नसला की त्याला शिव्या द्यायचा.
या थोड्या महिन्यांच्या काळात मी बॅनर्जीबद्दल बर्‍याच गोष्टी शिकलो. पहिले म्हणजे कोण हसत असेल तर त्याला खूप राग यायचा. आम्ही हसताना दिसलो की तो उगाचच आमच्यावर डाफरायचा. आम्ही हसत असलो की त्याच्यावरच हसतोय असा त्याचा समज होता. अगदी पहिल्या दिवसापासून मी त्याला हसताना कधीही पाहिले नाही. त्याने लॅबमधल्या कुणाला हाक मारून बोलवले की बॅनर्जीसमोर जायच्या आधी त्याला चेहर्‍यावरचे हसू पूर्णपणे गेले आहे याची खात्री झाल्यावरच जावे लागे.
त्याला फक्त हसण्याचेच वावडे होते असे नाही तर दुसर्‍या डिपार्टमेंटमधल्या कुठल्याही माणसाशी भांडण करण्याचा चान्स तो सहसा सोडत नसे. भांडण हा आपला जन्मसिद्ध हक्क आहे असे त्याला वाटायचे. भांडखोरपणामुळे त्याने कंपनीत आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली होती. काहीही कारण नसताना तो डिपार्टमेंटमधल्या लोकांशी भांडायचा. टाईम ऑफिसरबरोबर भांडायला त्याला विषेश कारण लागत नव्हते. त्यातले नेहमीचे म्हणजे रोजच्या हजेरीवर हा मार्क करत असलेला अबसेंट असा शेरा! वास्तविक जो कुणी लेट येईल, त्याची झळ त्याला कापलेल्या पगारातून बसत होती. पण कुणीही थोडा लेट आला की बॅनर्जी त्याला दिवसभर अबसेंट म्हणून मार्क करायचा. पुन्हा महिन्याच्या शेवटी टाईम ऑफिसरने पडताळणी करायला फोन केला की तो त्या दिवशी लेट आला होता पण त्याची पूर्ण दिवसाची गैरहजेरी लाव असे टाईम ऑफिसरला सांगायचा. त्याला ते पटायचे नाही शिवाय नियमातही बसायचे नाही आणि मग दोघांचे भांडण सुरु व्हायचे. प्रत्येक महिन्याला त्या दोघांच्या वादाची ही रंगीत तालीम चालायची.
आमच्या कंपनीत असलेल्या फ्लाईट बुकिंग एजंटलासुद्धा हा सोडायचा नाही. त्याच्याशीही भांडायचा. कारण म्हणजे कुठल्याही टूरला जाताना ह्याला एका ठराविक विमान कंपनीचेच तिकीट हवे असायचे. एजंटने त्याला कमी दराचा एखादा पर्याय सुचवला की बॅनर्जीचे डोके फिरायचे. म्हणजे आपल्यासारखा कुणीही माणूस तो पर्याय निवडेल, पण बॅनर्जी नाही. भांडण हा त्याचा आवडता प्रांत होता त्यामुळे भांडणाची चालून आलेली संधी तो सहसा दवडत नसे. अगदी साधे उदाहरण म्हणजे कंपनीच्या गेटवर उभा असणार्‍या सेक्युरिटीलाही हा डिवचायचा. सेक्युरिटी प्रोफेशनल वाटत नाहीत म्हणून झगडा! कारण हे की ते सेक्युरीटी कंपनीबाहेर जाताना ह्याची बॅग कधीच चेक करायचे नाहीत. लोकांच्या उलट्या अपेक्षा असतात. सेक्युरिटीने बॅग दाखवायला सांगितले तर त्यांना तो अपमान वाटतो. बॅनर्जीचे नेमके उलटे! त्यांच्याबरोबर एकदा कडाक्याचे भांडण झाल्यावर बॅनर्जी आख्ख्या सेक्युरिटी डिपार्टमेंटमध्ये फेमस झाला. दुसर्‍या दिवशीपासून ते लोक रोज बॅनर्जीला बॅग उघडून दाखवा म्हणून विचारायला लागले. हा रोजचा त्रास टाळण्यासाठी बॅनर्जीला पुन्हा एकदा त्यांच्याशी भांडण करावे लागले.

क्रमश:

©विजय माने, ठाणे.