बंड्या आणि शिक्षणमंत्री

Bandya AaNi Shikshanmantri

“शाळेचा शोध कुणी लावला?” हा प्रश्न माझ्या सहावीत जाणार्‍या बंड्याला सिनीयर केजीत गेल्यापासून भेडसावतो आहे. खेळणी, कार्टुन आणि छोट्या भीमच्या जगात सुखी असता असता इवल्याशा लहान जीवाच्या मागे हा शाळा नावाचा प्रकार कशासाठी असतो हा त्याचा रास्त प्रश्न आहे. शाळा एकवेळ परवडली पण ट्युशन? ह्या ट्युशनचा शोध ज्याने कुणी लावला असेल त्याला कुठेही गाठून चोपायला (शक्यतो गनिमी काव्याने) बंड्याबरोबरची गँग मागे पुढे पहाणार नाही. खरे म्हणजे ही चिमुकली मुले शाळा, ट्युशन आणि अभ्यास या विषयांवर जाम फ्रस्ट्रेट आहेत. त्यांना थोडे बोलते केले की लगेच सांगून टाकतात.
बरं, बंड्याच्या दिवसाची सुरवातही पहा, सकाळी सहाला बस हलणार. त्याआधी हा बसमध्ये बसला पाहिजे. या बाळगोपाळांना सकाळसकाळी झोपेतून उठवून तयार करणे म्हणजे एक चॅलेंज असते. अंघोळ करून कपडे घालून जाता जाता केसांवरून कंगवा फिरवतानाही त्यांची मान कलंडत असते एवढे ते झोपेच्या अधीन असतात. बंड्या तर बसमध्ये बसल्या बसल्याच पेंगायला लागतो.
याउलट शाळा सुटल्यावर तो जेव्हा परत येतो, तो शाळेतून आलाय की कुस्तीच्या आखाड्यातून अशी शंका येण्याइतपत त्याचा अवतार असतो. रोजच्यारोज कपडे मळवलेच पाहिजेत हा त्याचा नियम आहे. दोन मुलांची मारामारी झाल्यावर होतात तसे केस, पाठीवर विस्कटलेले दफ्तर आणि एका हाताने गोफण फिरवल्यासारखे शाळेचे आयकार्ड फिरवत घामाघुम होऊन आला की तो नॉर्मल आहे हे समजावे.
पहिलीची परीक्षा झाल्यावर बंड्या घरी आल्या आल्या म्हणाला होता “आता स्कुल बस झाले.” का म्हणून विचारल्यावर “आता एबीसीडी आणि इंग्लिश शिकलो की. वाचायला येते, लिहायलाही येते, मॅथ्सही माहित आहे, आता आणि अजून काय शिकायचे आहे?” हा त्याचा भाबडा प्रश्न होता.
लिहीण्याचा त्याला प्रचंड कंटाळा आहे. म्हणजे शाळेत शिक्षक लिहून देतात त्यावेळी हा लेकाचा काय करत असतो कुणास ठाऊक! घरी येऊन अमक्या क्लासचे मी नाही लिहीले म्हणून सांगतो. मग बायकोची धावपळ सुरु होते. वॉट्सअॅप इथे चांगल्या कामाला येते. आज शाळेत काय झाले असे त्या पालकांच्या गु्रपवर टाकले की कोणतरी पालक त्या तासाला शाळेत काय लिहून दिले आहे त्याचा फोटो घेऊन टाकतो आणि वेताळासारखी मागे लागून ही त्याला लिहायला लावते. त्याचा अभ्यास म्हणाल तर हाच. म्हणजे शाळेत झालेले सगळे पूर्ण आहे आणि स्वत:हून तो कधी पुस्तक घेऊन वाचत बसलाय हे मला त्याच्या बालपणापासून आठवत नाही.
अगदी परीक्षेतही जेवढ्यास तेवढेच लिहीतो. एखाद्या प्रश्नात कोणतीही दोन उत्तरे लिहा म्हणून सांगितले की हा दोन म्हणजे दोनच लिहील. एखादे चुकले तर बॅकअपला असावे म्हणून तिसरे लिहावे ही भानगड नाही. दोनच का लिहीलीस म्हणून ओरडले की तो ‘फक्त दोन’ असे लिहीलेला कंस दाखवतो.
हा अभ्यास सोडून मात्र बाकीच्या सगळ्या विषयात त्याला गती आहे. पोकेमॉनची नावे सांगा म्हणाले की लगेच चालू होईल. कबड्डी, फुटबॉल किंवा आयपीएल मधले विचारा लगेच सांगेल. कॅरम काढा, एकदा खेळायला बसल्यावर रात्री झोपायलादेखील तो उठू देणार नाही. तेच तुझे पाढे पाठ आहेत का म्हटल्यावर त्याला झोप येते. काहीतरी जबरदस्तीने वाचायला किंवा लिहायला दिल्यावर शास्त्रज्ञ जसे अतिश्रमामुळे सगळया शोधांचे पेपर आजुबाजूला पडलेले असतानाही त्यात झोपतात, तशी त्याची अवस्था होते.
प्रसंग पहिला : मी आपल्या शिक्षणमंत्र्याना ट्वीटरवर फॉलो करतो. म्हणजे मी अतिशय टेकसॅव्ही आहे अशातला प्रकार नाही. खूप पाऊस वगैरे पडल्यावर ते लगेच महाराष्ट्रातल्या सगळ्या शाळांना सुट्टी वगैरे देतात म्हणून. एकदा बाहेर धो धो पाऊस पडत असताना ट्वीटर पहात बसलो होतो. अगदी घरात बसलो असतानाही होडीत बसलो असल्याचा फील येत होता. बंड्या आता हमखास उद्या शाळेला सुट्टी असणार म्हणून खुश होता पण मंत्रीसाहेब काही सुट्टी देत नव्हते.
बाहेर पावसाचा धुमाकुळ चालू असताना मी मोबाईलमध्ये एवढा घुसून काय पहातोय याचे त्याला आश्चर्य वाटले. मी त्याला मोबाईल दाखवला. मी मंत्रीसाहेबांचे ट्वीट चेक करत होतो.
“कोण आहेत ते काका?” बंड्याचा अजून एक भाबडा प्रश्न.
“माहित नाहीत तुला?”
“नाही.”
मग मी त्याला सांगितले, “या काकांकडे एवढी पॉवर आहे की आज यांनी सांगितले की उद्या शाळेला सुट्टी, तर महाराष्ट्रातल्या सगळ्या शाळा उदया बंद!”
बंड्याच्या चेहर्‍यावर साहेबांबद्दल आदराची भावना आली.
“काय रे? भारी आहेत ना हे काका?”
“मग! एक नंबरच! माझ्याकडे जर अशी पॉवर असती तर पहिल्यांदा सगळ्या शाळा बंद करून मुलांना खेळायला सोडा अशी ऑर्डर सोडली असती.”

प्रसंग दुसरा : परवा एक संप होता. आजकाल संप एवढे झालेत की कारण लक्षात ठेवणे मुश्किल झाले आहे. सगळ्या मुंबई आणि ठाण्यातल्या शाळांना सुट्टया जाहीर झाल्या होत्या पण बंड्याच्या शाळेचा काही मेसेज येईना. बंड्या उद्या शाळेला जावे लागणार की काय म्हणून हवालदिल झालेला!
“पप्पा, त्या काकांनी तरी सुट्टी दिली आहे का ते बघा.”
ते काका म्हणजे ट्वीटरवाले शिक्षणमंत्री!
मी चेक केले तर तिथेही सुट्टी नव्हती. बंड्या अजून निराश झाला.
शेवटी झोपता झोपता मेसेज आला आणि तो सांगितल्यावर खुश होऊन बंड्याने हातातली वही भिरकावून दिली, “याला म्हणतात पॉवर. मी खूप शिकून शिक्षणमंत्री होणार. आणि एकदा का शिक्षणमंत्री झालो की सगळ्या शाळा पहिल्यांदा बंद करणार!”
“शाळा बंद करून काय करणार मग?”
“त्याठिकाणी फुटबॉल, क्रिकेटची आणि कबड्डीची प्रॅक्टिस सेंटर्स चालू करणार. सगळ्या मुलांना नुसते खेळा म्हणून सांगणार. खेळून भुक लागली की जेवायचे आणि पुन्हा ग्राऊंडवर पळायचे. काय मज्जा येईल. सगळी पोरं खुश होतील.”
कल्पनाशक्तीचा एक अचाट नमुना माझ्यासमोर दिवास्वप्न बघण्यात रंगला होता. मला त्याच्या कल्पनाशक्तीची मौजही वाटली आणि कारण काहीही असो, आमच्या बालपणासारखे त्यांना मनोसक्त खेळता येत नाही याची खंतही!


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

दिगंबर

“चल यार, बस कर. सकाळपासून खूप काम केलेस. जरा चहा घेऊन येऊया.”
नवीन ऑफिसमध्ये पहिल्यादिवशी हे धाडस दाखवणे कुणाला जमेल असे वाटत नाही. कमीतकमी मुकाटयाने काम करत बसलेल्या सिनियरच्या खांद्यावर तरी कोण हात टाकणार नाही. पण दिगंबरला त्याचे काही वाटले नाही. मी हैराण झालेला त्याने कधी पाहिले नव्हते.
“अरे एवढा हैराण काय होतोयस? चल ना.”
गॅरेजमध्ये आलेल्या कुठल्यातरी मोठया साहेबाने “माझ्याबरोबर चला.” म्हटल्यावर हातातले काम बंद करून तिथले कामगार ज्या आत्मीयतेने जातात तसा मी त्याच्यामागे निघालो.
“कुठे आहे पॅन्ट्री?”
मी त्याला पॅन्ट्री दाखवली. त्याने टपरीवर मागतात त्या सहजतेने “दोन चहा आण रे…” अशी शिपायाला ऑर्डर सोडली आणि शिपाईही उडाला. जनरल मॅनेजरशिवाय एवढया हक्काने त्याच्याशी कोणीच बोलत नव्हते. मी आणि दिगंबरने जवळजवळ एकत्रच कंपनी जॉईन केलेली. मी त्याला सिनीयर असलो तरी दोन महिन्याच्या सिनीअॅरिटीने तसा विषेश काही फरक पडत नाही. दिगंबर पहिल्याच दिवशी ट्रेनी म्हणून जॉईन झाला पण हा पोरगा ट्रेनी आहे यावर कुणाचा विश्वास बसला नसता. ह्याने आल्यापासून एक प्रकारचा वटच ठेवला होता.
मी मुंबईत आल्यानंतर माझे म्हणावे असे कुणीच नव्हते. नंतर जो गोतावळा झाला आणि खडतर वेळेत ज्यांच्यामुळे मी मुंबईत तग धरू शकलो त्यापैकीच हा एक मित्र. तो माझ्यापेक्षा दोन वर्षांनी मोठा आहे पण त्याच्या मोकळया स्वभावाने कधीही वयाचे अंतर जाणवू दिले नाही. हा दिगंबर नावाचा धडा माझ्या आयुष्यात आला नसता तर माझा किती तोटा झाला असता हे सांगणे अवघड आहे.
सगळयात पहिले म्हणजे दिगंबर आमच्या ऑफिसमध्ये आला आणि माझ्या होणार्‍या बायकोला पत्र पाठवायला एक परमनंट पत्ता मिळाला. त्यावेळी मी भांडुपमध्ये रायसाहेब भय्याच्या चाळीत आण्णांच्या आठ बाय दहाच्या खोलीत भाडयाने रहायचो. चाळीत वीसेक खोल्या होत्या, अतिशय सभ्य! तिचे पहिले पत्र आले ते पोष्टमननेच फाडून दिले असे मला शेजार्‍यांकडून सांगण्यात आले. पोष्टमनला असले छंद केव्हापासून लागले हे समजायला मार्ग नव्हता. चाळीत लोकांच्या खाजगी आयुष्यात डोकवायला नुसते घराचे उघडे दरवाजे पुरेसे होत नाहीत हे खोटे नाही. वास्तविक लोकांची बंद पाकिटातली कागदपत्रे आली की शेजार्‍यांचं कुतूहल जागं होतं हे मान्य आहे, त्यातूनही रंगीबेरंगी आणि जाडजूड पाकिट असेल तर कधी एकदा ते फोडून आत काय आहे ते बघायचा मोह कुणाला होणार नाही?
त्यावेळी एक अतिशय सभ्य मुलगा म्हणून चाळीत माझा लौकिक होता. ज्याच्याकडून चाळीतल्या स्फोटक वस्तूंना कसलाही धोका संभवत नाही अशा कॅटॅगरीतला मी मुलगा होतो म्हणून मोठे लोकही माझ्याशी आदराने वागायचे. कशी कोण जाणे, मला रंगीबेरंगी पाकिटातली पत्रे येतात ही बातमी चाळीत पसरली आणि आमच्या खोलीवरून येता जाता तिरका कटाक्ष टाकणार्‍या एका अत्यंत रम्य जांभळाच्या झाडाने माझ्याकडे विशिष्ठ नजरेने पहाणे सोडून दिले. जांभळया रंगाची ओढणी आणि ती घेणारी रमणी, आहाहा! ईश्वराने ते शिल्प खूप फुरसतीत बनवले होते यात वादच नव्हता. मला वाईट वाटले, पण इलाज नव्हता.
दिगंबरचा पत्ता दिल्यापासून सगळी पत्रे न उघडता मला मिळू लागली. लिहायची खोड तेव्हापासूनच लागलेली. मग दिवाळी अंक, काही साहित्यविषयी मासिके त्याच्याच घरी यायची. दिगंबर अशी छापील पुस्तके काही घेणे ना देणे अशा भावाने मला आणून द्यायचा, पण बायकोचे पत्र आले की आता काय विषेश म्हणून विचारल्याशिवाय रहायचा नाही.
या माणसाची जडणघडणच वेगळी आहे. आत्मकेंद्री पांढरपेशांसारखा याचा स्वभाव नाही. हा सार्वजनिक माणूस आहे. कुठलीही ओळख नसलेल्या माणसाला काही प्रॉब्लेम असेल आणि बोलता बोलता याच्या कानावर तो पडला की हा लगेच त्याला सांगायला जाणार! मग तो कोण, कुठला, काय करतो, आपण सांगितलेले त्याला आवडेल की नाही याच्याशी त्याचे घेणे देणे नसते. कधी ऑफिसला यायला लेट झाल्यावर फोन केला की दिगंबर स्टेशनवर हजर. पोष्टात पत्र टाकायचे आहे जाऊ या का म्हटल्यावर दिग्या गाडीच्या एका चाकावर तयार. कुठल्याही साहेबाने घरातले एखादे कपाट हलवायचे आहे म्हटल्यावर दिगंबर ते कपाट साहेबाचे मन बदलले तरी हलवल्याशिवाय सोडत नसे. आपल्या कामाच्या नावाने बोंब का असेना, दिगंबर सगळया गावाची कामे अंगावर घ्यायचा आणि ती निभावून न्यायचा. याच स्वभावामुळे त्या एरियातल्या श्रध्दा पानबिडी शॉपवाला बंडया ते समर्थ हेयर कटिंग सलूनवाला नारु ह्यांच्याशी त्याची अत्यंत खाजगी ओळख आहे.
एरियाचा निकष वगळला तर त्याच्या ओळखीचा माणूस भेटणार नाही असे कार्यक्षेत्र जगात नसेल. कुंडली बनवणार्‍या ज्योतिषापासून फक्त एकच अवयव रिपेअर करण्यात पारंगत असणारे डॉक्टरदेखील दिग्याला नावाने ओळखतात. बर्‍याच दिवसांनी तो त्यांच्याकडे फिरकला की “काय दिगंबर, खूप दिवस आला नाही आमच्याकडे?” म्हणून चहाची ऑर्डर देतात आणि दिगंबर पेशंटची “क्या दुखता है?” अशी चौकशी करत बाजूच्या खूर्चीवर बसतो. याच्यासाठी खूर्ची ही बसायचे साधन आहे. एखाद्या कंपनी डायरेक्टरच्या खुर्चीवरही दिगंबर थेटरातल्या खुर्चीवर ज्या सहजतेने बसतात तसा बसतो. तिथे छोटा किंवा मोठा हा भेदभाव नाही. दहा दहा वर्षे काम करूनही हाताखालचे लोक ज्या मॅनेजरशी बोलताना थरथर कापतात त्या मॅनेजरला हॉटेलात जेवताना हा दिगंबर “लाल कांदा खायेगा तो आखोंसे पानी आता है, सफेद कांदा खाना.” हे बिनधास्तपणे सांगतो आणि वेटरला “और कांदा लाव…” म्हणून ऑर्डर सोडतो.
आजचे आयुष्य जगणारा हा माणूस आहे. उद्याची चिंता, काळजी, फिकीर नावाचा प्रकार नाही. या माणसाने वाया जाणार्‍या पैशांकडे कधी पाहिले नाही. तीच दृष्टी येणार्‍या पैशांकडेही! पगार झाला की त्याची आठवडयात पद्धतशीर विल्हेवाट कशी लावायची हे दिग्याकडून शिकावे. एकूण नाद म्हणण्यासारखे ह्याला धंदेही नाहीत. चहा आणि कॉफीशिवाय कुठलाही उत्तेजक पदार्थ तो घेत नाही, सिगरेट पित नाही, गुटख्याचा वासही ह्याला चालत नाही. तरीही खिशात शंभर आले, टाक गाडीत पेट्रोल, जा कुठेतरी. पन्नास आले, जा हॉटेलात जेवायला. आपल्याकडे पैसे नसतील तर आपण उद्या काय करू, हा विचार त्याला खिशात पैसे असल्यावरच काय नसल्यावरदेखील शिवत नाही.
साहेब ज्यावेळी ट्रेनमधून यायचे त्यावेळी दिगंबरकडे होंडाची बाईक होती. साहेबांकडे नव्हता त्यावेळी दिग्याकडे मोबाईल होता. त्यावेळी कॉल घ्यायलाही पैसे पडायचे. पण साहेब काहीतरी बोलतील म्हणून तो त्यांच्यासमोर कधी मोबाईलवर बोलायचा नाही. सधन आणि सज्जन कुटुंबातला हा मुलगा. त्याचे एखाद्याशी जमायचे नाही (असे बहुधा व्हायचेच नाही), त्याच्याकडे हा ढुंकूनही बघायचा नाही. कुणाशी कसे वागावे याचे त्याला उपजत ज्ञान होते. दहाएक वर्षे एकत्र घालवलेल्या काळात दिग्या कुणाशीही आकस किंवा कुटील नीतीने वागला आहे हे मला तरी आठवत नाही. खरोखर हा माणूसच भारी आहे.
त्यावेळचे आमचे डिपार्टमेंट म्हणजे आमच्या साहेबांचे स्वत:चे छोटेसे राज्यच होते. न विचारता कुठेही गेलेले त्यांना अजिबात चालायचे नाही. दिगंबरला काही खायची इच्छा झाली किंवा स्पेशल चहा प्यायचा असला की हा हळूच मला विचारायचा. मी त्याच्याबरोबर जाणे लांबच, त्यालाच जाऊ नको म्हणून घाबरवायचो. साहेबांच्या नजरेतून सुटशील पण वॉचमन पकडतील वगैरे त्याला सांगायचो, पण दिगंबरला त्याचे काही नसायचे.
“साल्या, बाहेर जाताना चेहर्‍यावर एक आटिटयुड आणावा लागतो.”
“कसला?”
“एवढया कॉन्फिडन्सने बाहेर जायचे की आपणच साहेब वाटले पाहिजे. तुझ्याकडे पाहिल्या पाहिल्या वॉचमन हाक मारून अडवतील.”
“अरे पण वॉचमनने पकडले आणि त्याने साहेबांना फोन केला तर?” माझी रास कन्या आहे हे अजून नव्याने सांगायला नको!
“केला तर केला. साहेब काय बोलणार आहेत? त्यांना त्यांच्या नोकरीची काळजी नाही का? वॉचमनला ह्याला मीच पाठवला होता असे सांगतील. आपल्याला प्रायव्हेटमध्ये झापतील, नाही असे नाही. पण असे काही होणार नाही. तू न घडणार्‍या छोटया छोटया गोष्टींचा खूप विचार करतोस यार!”
त्याचे बाबा, काका आणि मामा आमच्याच कंपनीत असल्यामुळे त्याला कंपनी म्हणजे फार काहीतरी अचाट प्रकार वगैरे वाटला नाही. ऑफिसमध्येही अगदी घरच्यासारखा वागायचा. आम्ही दुसर्‍या मजल्यावर असायचो. बर्‍याचदा शॉपफ्लोअरवर त्याच्या मामाला भेटायला तो मला घेऊन गेला आहे. नंतर मामाचीही पक्की ओळख झाली.
अशा स्वभावामुळे हा निवांत असायचा आणि मी कामात. त्याचं काम करण्याचं टेक्निकच मला उमगत नव्हतं. एकदिवशी ते समजून सांगण्याचा त्याने अनुग्रह केला. त्याच्या उपदेशानंतर मी अवाक् झालो. साहेबानी काम सांगितलं की हातातलं जे काही आहे ते टाकून द्यायचं. फक्त सांगेल तेच करायचं. मग ऑफिसमधलं आधी करत होतो ते काम किती महत्वाचं आहे हे बिलकुल बघायचं नाही. दोन दिवसांनी साहेबांनी ते काम अर्धे का म्हणून झापल्यावर त्यांना “मी तुम्ही दिलेली कामेच करतो असे सुनवायला काही प्रॉब्लेम आहे का तुला?” असे मलाच विचारले. त्याची ही मेथड मी दोनचार दिवस वापरून बघितली, फार सुखाचं वाटलं पण मला ते जमण्यासारखं नव्हतं.
दिगंबरने इलेक्ट्रॉनिक्सचा दोन वर्षाचा कोर्स केला आहे. त्यामुळे कुठल्याही इलेक्ट्रॉनिक गोष्टींबद्दल तो हक्काने बोलतो. कुठल्याही ओळखीच्या मित्रांत इलेक्ट्रॉनिक वस्तंूची खरेदी करायची म्हटल्यावर दिगंबरचा सल्ला आलाच. तेही वस्तूचे कॅटलॉग घेणार नाहीत पण दिग्याच्या सल्ल्याशिवाय काहीही घ्यायच्या भानगडीत पडत नाहीत. दिग्याला नुसते तेच ठाऊक असते असे नाही तर कुठली वस्तू कुठल्या दुकानात चांगली मिळते हे सांगण्याचीही त्याला उपजत खोड असते. त्यामुळे बहुतेकदा ऑफिस सुटल्यावर दिगंबर स्वत:च्या घरी न जाता कुठल्यातरी मित्राचा मोबाईल घ्यायला स्वत:चे अर्धा लीटर पेट्रोल जाळून जातो आणि त्याचा मोबाईल घेऊन झाल्यावर नाष्टयाचेही बिल तोच देतो.
कुठल्याही दुकानात शिरल्यावर दिगंबरची बॉडी लँगवेजच बदलते. काहीही कारण नसताना तो काऊंटरवरच्या पोर्‍यांना हात करून “क्या दोस्त, कैसा चल रहा है?” असे विचारतो. तेही गोंधळून “एकदम झकास!” वगैरे म्हणून जातात. दुकानात गेल्यावर तो नेमका काय घ्यायला आलाय हे त्या पोर्‍यांनाच काय मालकांनादेखील कळत नाही, म्हणजे तो थांगपत्ताच लागू देत नाही. मोबाईल घ्यायला गेल्यावर तो कॅमेरा आणि मेमरी कार्डांच्या किंमती विचारतो, इंपोर्टेड हेडफोन स्वस्त झालेत का महाग याची चौकशी होते, मागे दुसर्‍याच दुकानातून नेलेल्या कॉम्प्युटरच्या कीबोर्डच्या क्वालिटीचा पंचनामा करून होतो. एकंदरीत आपल्या जन्मापासून आपण त्याच्याच दुकानात खरेदी करत आहे असे त्या दुकानदाराला भासवतो आणि शेवटी हवे असलेल्या मोबाईलच्या किंमतीला हात घालतो.
“बाईससौ पचास.”
“क्या सेठ, पंधरा दिन पहले तो ये मोबाईल दो हजार को लेके गया, अभी बाईससौ पचास कैसा? अपना कस्टमर के लएि भी ऐसा रेट लगाता है क्या?”
एवढया हक्काने बोलल्यावर दुकानदारही एवढया ओळखीच्या गिर्‍हाईकाला आपण कसे काय विसरलो म्हणून बुचकळयात पडतो आणि एकोणिसशे रुपयांना मोबाईलची खरेदी होते.
तसा दिगंबरही छोटासा बिझनेसमनच होता. नोकरीबरोबरच रिपेरिंगची छोटी मोठी कामे करायचा. स्ट्रगलिंगचाच काळ होता तो! सुटे स्पेअर आणून कॉम्प्युटर तयार करणे, ते खपवणे, त्याच्याकडे आपलीच वस्तू कशी चांगली आहे हे पटवून सांगण्याचे कसबही असे होते की हा सेल्समन का झाला नाही याचे कुणालाही आश्चर्य वाटावे. मग दिलेल्या वस्तूंमध्ये कधी कधी प्रॉब्लेम यायचे. नेमकी गडबड असेल अशावेळी कॉल घेताना त्याची जाम तारांबळ व्हायची. कस्टमरलाच तो “कसा काय प्रॉब्लेम आला?” म्हणून विचारायचा आणि संध्याकाळची अपॉईंटमेंट देऊन टाकायचा. प्रॉब्लेम येतील नाहीत काय होईल? ह्याचा कॉम्प्युटर त्याच्या घरात, त्याचा प्रिंटर दुसर्‍याच्या घरात. अगदीच काही नाही सापडले तर मित्राच्या (दुसरा एक बिझनेसमन, ह्याच्या लोनच्या फॉर्मवर दिगंबरने गॅरंटर म्हणून सही केलेली असल्याने दिगंबरला त्याच्या ऑफिसमध्ये काहीही करायला परवानगी असते) स्टोअर रुममध्ये जाऊन एखादी वस्तू चालू करून कुणालातरी दे, असे त्याचे उद्योग सुरू असायचे.
एकदा ऑफिसमधून बाहेर पडला की आपल्या पाठीमागे काही काम आहे हे तो साफ विसरून जायचा. कधी कधी तो त्याच्याबरोबर मलाही घेऊन जायचा. त्याच्या गाडीवर बसायला खूप भीती वाटायची. एकतर मला सायकलही नीट चालवता येत नाही आणि हा बाबा ऐंशी पंच्याऐंशीशिवाय चालवायचा नाही. त्याला चिकटून मी बसायचो आणि तो मला “साल्या माझी गर्लफ्रेंडही अशी बसत नाही, जरा नीट बस.” म्हणून फटकरायचा. त्याच्या मागे बसण्याची भीती घालवायला मला दुसर्‍या एका भन्नाट मित्राच्या गाडीवर बसावे लागले. त्याचा काटा गाडी थांबताना सोडली तर नेहमी शंभराच्यावर असतो हे अनुभवल्यानंतर दिगंबरबरोबरचा प्रवास सुरक्षित वाटू लागला.
खाण्याच्या बाबतीत दिग्या एकदम चोखंदळ आहे. कुठे काय चांगले मिळते या विषयावर त्याची मास्टरी आहे. कन्न्मवारनगरमधली मुगभजी, मग पुढच्या चौकातला चहा, कुठल्या हॉटेलमधली पावभाजी, कुर्ल्याच्या नाझमधली तंदुरी या सगळयांच्या चवी दिगंबरमुळे कळू शकल्या. उन्हाळयाच्या सुट्टीत आमची खाणावळवाली मावशी गावी गेली आणि कॅन्टीनचे खायचा कंटाळा आला की आम्ही बाहेर जायचो. मग कुठे जायचे आहे, काय खायचे आहे ते तोच ठरवायचा.
एकदा साहेब नाहीत म्हणून स्टेशनवरच्या सत्कारमध्ये पुलाव खायचं ठरलं. तिथे जाऊन बसलोही, पण दिगंबरला अचानक पावभाजी खायची कल्पना सुचली आणि तो म्हणाला, “इथं पावभाजी चांगली मिळत नाही. मोहिनी विलासमध्ये चल.” मला खरं म्हणजे उठायचं जीवावर आलं होतं कारण रणरणत्या उन्हातून आम्ही आल्याचे बघून त्या वेटरने थंड पाण्याचे ग्लास तेवढयाच थंडपणे आणून ठेवले होते.
दिगंबरने त्या वेटरच्या खांद्यावर थाप टाकली. त्याच्या हातातल्या प्लेटी पडता पडता वाचल्या. हा असा काय करतोय ते मला कळेना. अगदी हसत तो म्हणाला, “आण्णा, आज थोडा चेंज करेगा. उधर जाके पावभाजी खाता है.” तोही केविलवाणे हसत “वोके वोके.” म्हणाला.
तिथून बाहेर निघालो आणि ह्याला कोणतरी ओळखीचा दिसला.
“काय रवी इकडे कुठे?” ऑफिसमधली कामे ह्याच्या लक्षात रहात नाहीत पण असंख्य लोकांची नावे मात्र ह्याच्या बरोबर लक्षात रहातात.
त्या रवीने जाग्यावरच उभा राहून उगीचच पोटात गडगडल्यासारखा चेहरा केला.
“काय रवी इकडे कुठे?” जाऊन हातात हात दिल्यावर आणखी एकदा प्रश्न विचारायचाच असतो.
“हां इकडे मित्राच्या घरी आलो होतो.”
“मला ओळखलंस ना?”
रवी त्याच्याकडे सोडून माझ्याकडेच त्याची आणि माझी सात जन्माची ओळख असल्यासारख बघू लागला. मीही हसलो.
“चेहरा बघितल्यासारखा वाटतोय.”
मला दिगंबरची कधी कधी रस्त्यात कुणालाही उभा करून “मला ओळखलसं का?” म्हणून विचारेल अशी भीती वाटते.
“अरे विहंगबरोबर निशांत असतो बघ. त्याचा मी मित्र.”
आता या रवीचा मित्र विहंग. तो आणि निशांत आठवडयातून एकदा कधीतरी एकदा भेटतात आणि दिग्या आणि निशांत पंधरवडयातून कधीतरी. त्या बिचार्‍याला रवीला थांबवून घेऊन हा ओळखलंस काय म्हणून विचारतोय!
“हो का?”
“माझे नाव दिगंबर.” त्याला अतिशय आवडणार्‍या एका सुंदर मुलीची स्वत:हून ओळख करून घेताना तिने दोनवेळा नाव विचारल्यावर दिगंबर लाजल्याचे आठवते. एरव्ही तो बेधडक बोलतो.
“अच्छा अच्छा.”
“बाजूला चला.” त्यांचे हस्तांदोलन चालले होते तेवढयात बाजूने एक रिक्षावाला विमानासारखी त्याची रिक्षा घेऊन गेला. एकदा बोलण्यात गुंतला की दिगंबरचे आजुबाजूला लक्ष नसते, ती काळजी मी घेतो. त्यांच्यात कोणताही विषय चालला असला तरी माझी नजर ट्राफिक हवालदारासारखी बाजूने जाणार्‍या वाहनांवर असते.
“चल येतोस मोहिनी विलासमध्ये? पावभाजी खाऊया!” त्याला कॉफी प्यायला, सँडविच खायला, जेवायला अगदी ओळखीचाच माणूस पाहिजे असे काही नसते. दुरच्या मित्रांबरोबरही (म्हणजे मित्राच्या मित्राचा मित्र वगैरे) तो पटकन रंगून जातो.
“नको. मला थोडी गडबड आहे.” असे म्हणून रवी सटकला.
मोहिनी विलासमध्ये दिगंबरने कोपर्‍यातली सीट पकडली. ही त्याची नेहमीची सीट आहे. रोज संध्याकाळी तो इथे बसून चहा वगैरे घेतो. आल्या आल्या वेटरला ऑर्डर द्यायची सोडून तो डायरेक्ट किचनमध्ये घुसला आणि कुठल्यातरी माणसाला पावभाजीची ऑर्डर देऊन आला. थोडया वेळाने एका वेटरने पूर्वजन्माची ओळख असल्याप्रमाणे हसत आमच्यापुढे पाण्याचे ग्लास आणून ठेवले. मीही उगाचच त्याला ओळख दाखवण्याचा प्रयत्न केला. बाहेर ऊन रखरखत होते. पाणी प्यावे म्हणून ग्लासला हात लावला आणि मी उडालोच. बाजूची चार टेबले माझ्या हैराण आरोळीने हादरली. माझ्या पुढच्या टेबलावरचं पोरगं आल्यापासून किरकीर करत होतं ते रडायचं थांबून माझ्याकडे बघू लागलं.
दिगंबरने आश्चर्याने विचारलं, “काय झालं रे?”
“अरे गरम पाणी दिलंय प्यायला.”
“हां. आमचं पाणी.”
“काय?”
“अरे आम्ही रोज येतो ना, त्यावेळी गरम पाणीच घेतो.”
“पण बाहेर केवढं ऊन आहे. एक मका टाकला तर त्याचा पॉपकॉर्न तयार होईल. आणि त्यात हे असलं पाणी प्यायचं?” यावर तो वेटरही हसला. वास्तविक या उन्हामुळं माझ्या डोक्याचा पॉपकॉर्न झालाच होता. मी जरा घुश्श्यातच म्हणालो, “ठंडा पाणी लाव.”
“काय आहे, गरम पाणी पिल्यावर तुझे सगळे विकार जातात.” दिगंबर सुरु झाला.
“पण मला कुठे विकार आहेत?”
“तुझे म्हणजे सगळयांचे.”
“हं. मग ठीक आहे.” काहीही कारण नसताना मला कसल्याही विकारांचा बळी द्यायला लागल्यावर मी घाबरलो.
अशा कितीतरी ठिकाणी आम्ही खाल्ले आहे. मुंबईवरून पुण्याला बाईकने गेलो आहे. लोणावळ्यात जांभळे खाल्ली आहेत. एकत्र नाटके पाहिली आहेत. माथेरानला दोस्तांबरोबर अंधारातून ट्रेकिंग केले आहे. पण कंपनी बदलल्यावर हा माझा मित्र खूपच बिझी झाला. इतका की रविवारीदेखील वेगवेगळ्या साईटसवर त्याचे काम सुरु असायचे. मग भेटण्याबरोबर फोनही कमी झाला आणि आम्ही दोघेही आपापल्या आयुष्यात व्यस्त झालो. मध्यंतरी काहीतरी एका किरकोळ कारणाने तो माझ्यावर रुसला होता. त्याचा रुसवा जायला तीन वर्षे लागली. पण रुसवा निघाला हे महत्वाचे. माझ्या आयुष्यात जी काही मोजकी आणि खूप जवळची माणसे आहेत, त्यात दिग्याचे स्थान खूप वरचे आहे.
चरित्रनायकाचे लग्न होऊन दहा वर्षे झाली आहेत. नशिबाने बायको चांगली आहे. एक गोंडस मुलगा आहे. मध्यंतरी चांगल्या नोकरीची संधी आल्यावर त्याने कंपनी बदलली. भरगच्च पगारावर प्रोजेक्ट मॅनेजर म्हणून काम पहातोय. मुंबईत स्वत:चे घर, हौस म्हणून कार, नेहमी फिरायला बाईक असे लाईफ आहे. कितीतरी फॉरेन टुर झाल्या. फेसबुकवर त्याचे फोटो पहायचो. एकदिवशी त्याचा मला फोन आला.
“काय दिग्या, खूप दिवसांनी आठवण आली?”
“फोनवर नाही सांगत. स्टेशनला ये ना, मुलुंडला एक नवीन चायनीज चालू झाले आहे. मस्त आहे. आपण जेवायला तिकडेच जाऊया.”
मी बायकोला कॉल करून दिगंबरबरोबर जेवायला जाणार आहे म्हणून सांगितले. लगेच सँक्शन मिळाली. त्याच्याबरोबर मसणात जरी चाललो तर बायको नाही म्हणणार नाही एवढा दिग्यावर तिचा विश्वास आहे. निवांत वेळेला कुणाबरोबरही बोलता येणार नाहीत अशा नाजुक गोष्टी तो माझ्याशी शेअर करतो. मग जुन्या आठवणी निघतात. कधी आनंद वाटतो, कधी हुरहुर. गप्पांच्या ओघात किती वेळ गेला ते समजत नाही. घडयाळाचे काटे जाग्यावरच थिजतात, किंबहुना मागे जातात. अशावेळी हॉटेलमधले वेटर वेळेची जाणीव करून देतात.
आमच्या गप्पा संपवून आम्ही उठलो त्यावेळी रात्रीचे साडेदहा वाजले होते. मी घडयाळात पाहिल्यावर दिग्या म्हणाला, “चल मी तुला घरी सोडतो.”
“नको यार. खूप उशिर होईल. मी ट्रेनने जाईन.”
पण ऐकेल तो दिगंबर कसला? त्याने गाडीला किक मारली, मला मागच्या सीटवर बसवले आणि माझ्या बिल्डींगच्या खाली आणून सोडले. वर चौथ्या मजल्यावर न येताच तो पुन्हा जायला निघाला. जास्त काही नाही, फक्त पाणी तरी पिऊन जा म्हटल्यावर “खूप उशिर होतोय, तुझ्या बायकोच्या हातचे पोहे खायला पुन्हा कधीतरी येतो.” म्हणून तो गेलादेखील!
खरोखर खूप उशिर झाला होता नाहीतर दिग्या तसा गेलाच नसता. कारण कांदेपोहे हा त्याचा वीक पॉईंट आहे. ऐन जेवणावेळी येऊन पक्वान्नांऐवजी हिला पोहे करून मागणारा आणि पोट भरल्यावर “मजा आली यार…” म्हणून तृप्त भावाने निघणारा हा माणूस कुणाच्याही समजण्यापलीकडचा आहे.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

दिवटे मास्तरांची फजिती

Gairsamjacha Fayda

आडगेवाडीत वीस वर्षे तळ देऊन बसलेल्या माळी मास्तरांची बदली झाली आणि त्यांच्याजागी दिवटे मास्तर आले. पहिल्या दिवशीच ते आल्या आल्या एका कारटयाने तक्रार केली, “गुर्जी, आज मुक्या आला नाही.”
“काय रे, मुक्या कितवीत आहे?”
“तिसरीत.” तिसरी सोडून पहिली ते चौथीपर्यंतचे सगळे वर्ग ओरडले.
“गुर्जी, घेऊन येऊ का त्याला?”
“हो जा. घेऊन या.”
मग तिसरीच्या वर्गातली दोन आणि चौथीच्या वर्गातली तीन मिळून पाचजण बाहेर पळाली. कोण शाळेत आला नसला की त्याची उचलबांगडी करून आणायचे कंत्राट ह्यांच्याकडे असायचे. हे पाचजण मिळून जो कोण शाळेला आला नसेल त्याची वरातच काढत आणायचे. शाळा चुकवणारा स्वत:च्या पायाने शाळेत यायला तयार असला तरीही हे त्याला आडवा पाडायचे आणि झोपाळयासारखे झुलवत त्याला उचलायचे. त्याचा हात आणि पाय असा प्रत्येकी एकेक अवयव आणि एकजण त्याचे दफ्तर घेऊन घोषणा देतच ही मिरवणूक शाळेकडे निघायची.
पण मुक्याच्या बाबतीत ते शक्य नव्हते. तो चांगलाच बेरका होता. थोडया वेळाने मुक्याच पाचजणांना घेऊन शाळेत आला. वय वर्षे आठ. पण बालशिवाजीच्या तोर्‍यात तो मास्तरांपुढे उभा राहिला, “कशाला बोलवलं वो मास्तर?”
मुक्याच्या या सडेतोड प्रश्नाने मास्तर हैराण झाले. मुक्या हा खरोखरचा मुका असावा अशी त्यांची कल्पणा होती. पण हे चित्र वेगळे होते. साक्षात विद्यार्थीच गुरुला शाळेत का बोलवले म्हणून विचारत होता.
“शाळा सोडून कुठे गेला होतास?”
“शेतात.”
“कशाला?”
“शाळू काढायला लागलेत.”
“मग तू शाळू काढतोस काय?” मास्तरांना पोरगा काम करतोय म्हणून बरे वाटले.
“न्हाय. पेंढया मोजतोय.”
“मोजल्यास?”
“होय…”
“किती भरल्या?”
“आतापरेंत कुठला सुक्काळीचा ध्येनात ठेवतोय?”
“मग काय लक्षात रहातं तुझ्या?” मास्तरांनी पाठीत एक धपाटा दिला.
“मास्तर, मारलं एवढं मारलं. पुन्यांदा अंगाला हात लावायचा न्हाय.”
“का?” म्हणून मास्तरांनी पुन्हा एक गुद्दा ठेऊन दिला.
“मास्तर, आपल्याला आपला बाप पण कधी मारत न्हाय.”
“का? नवसाचा आहेस काय?”
“न्हाय.”
“मग?”
“बापाजवळ रहायला नसतोय. मामाच्यात शिकायला आलोय.”
थोडयाच दिवसात दिवटे मास्तर चांगलेच फेमस झाले. मास्तरांनी डोक्याला टोपी, अंगात नेहरु शर्ट आणि कमरेला धोतर अडकवले की दिसायला गरीब गायच वाटायचे. पण स्वभाव खूपच मारकुटा होता. कुठल्याही कारणांवरून पोरांना झोडपून काढायचे. एखादं पोरगं प्रार्थना म्हणायला जरी चुकलं तरी त्यांच्या बरोबर लक्षात यायचं. मग प्रार्थना संपल्यावर ते त्या पोराची मानगुट पकडून विचारायचे, “काय म्हणत होतास रे आत्ता?”
“पार्थना.” स्वच्छ शब्दांत पोरगा सांगायचा.
“तुज्या बापानं तर म्हंटली होती का अशी प्रार्थना? अन् प्रतिज्ञा म्हणताना हात कुठं आभाळात घालतोस का? बाप सगळया गावाची घरं बांधतोय की ओळंब्याने लेवल बघून.”
“गुर्जी, लेवल पातळीनं बगत्यात. वळुंब्यानं लाईन बगत्यात, लाईन.” वाडीतला प्रत्येक पोरगा गुर्जीचं बारसं जेवलेलाच निघायचा.
“मला शानपणा शिकवतोस?”
मग त्या पोराला एकतर्फी मार खायला लागायचा आणि सगळी शाळा गुपचूप बसायची. दिवटे मास्तर आल्यापासून माराच्या भीतीनं पोरं शाळा चुकवायला लागली. पण मास्तर कुणाला सोडत नव्हते. चोप चोप चोपायचे. काही जणांनी तर नव्या मास्तरांचा एवढा धसका घेतला होता की पोरं घरातनं शाळेला म्हणून बाहेर पडायची आणि गावाबाहेर असणार्‍या ओढयावर जाऊन मासे पकडत बसायची.
असंच शाळा चुकवून पोरांचा एक घोळका मासे पकडत होता. बामणाच्या गण्याचा बाप ओरडतो म्हणून कुणीच गण्याला मासे पकडायला घेत नव्हते. त्याचा सूड म्हणून गण्या चिडून मधेच पाण्याच्या धारेत जाऊन माशांना हुसकून लावत होता. सकाळपासून बंधार्‍याखाली आठदहाजण बसले होते पण म्हणावे एवढे मासे सापडले नव्हते. बराचवेळ झाला, डबक्यात चांगलेच मासे जमले असतील म्हणून सगळेजण मासे पकडायला उठले. एवढयात गण्या माशांना हुसकून लावायला पुढं सरकला. आणि त्याला बघून दिवसभर उन्हाने तापून निघालेला घोळक्यातला संपा ओरडला, “धरा रं त्याला…”
दिवटे मास्तरांचा डोळा चुकवून हा सगळा कंपू ओढयावर आला होता. कुणीतरी मास्तरांना चुगली केली आणि ते सगळयांचा माग काढत लपतछपत इथे आले. एकतर दिवटे मास्तराचं आणि या टोळक्याचं वाकडं असल्यामुळं मास्तरांना कारणच पाहिजे होतं. आयतीच संधी सापडली म्हणून ते खुश होते, पण त्यांच्या कानावर जसं “धरा रं त्याला…” हा आवाज पडला, तसे ते दचकले. वाडीतली पोरं म्हणजे वेचीव पोरं होती. एकटयाला गाठून काय करतील याचा नेम नव्हता. त्यांनी आमावस्येच्या रात्री एका आगाऊ मास्तराला पोत्यात बांधून पाटलाच्या मळयातल्या चिंचेच्या झाडावर रात्रभर अडकवला होता. जी काही मास्तरगिरी करायची आहे ती शाळेत केलेली बरी, बाहेर नको असा विचार ते करतच होते, तेवढयात पोरांचा घोळका त्यांच्याकडे पळत येताना त्यांना दिसला.
आपल्या हातून मोठी चूक झाली आहेे त्यांना कळून चुकलं. जशी पोरं “धरा धरा.” म्हणून त्यांच्या दिशेने पळायला लागली, तसं मास्तरांनी धोतराचा सोगा हातात घेऊन धूम ठोकली. आडवळणाला गाठून हे बहाद्दर आपल्याला नक्कीच चोपल्याशिवाय सोडणार नाहीत ही मास्तरांची खात्रीच झाली. धोतराचा सोगा हातात घेऊन सुसाट सुटलेले मास्तर दिसल्यावर काहीतरी घोटाळा झाला हे संपाच्या ध्यानात आलं. आता पुन्हा शाळेत गेल्यावर आपलं काही खरं नाही म्हणून तो, “ओ गुर्जी, तुम्हाला न्हाय. तुम्हाला न्हाय” म्हणून त्यांच्यामागं लागला आणि अजूनच पंचाईत झाली.
चिंचेचे ओले फोक घेऊन आपल्यामागे आठदहाजण पळताहेत हे बघितल्यावर मास्तरांना उभ्या उभ्याच घाम फुटला. त्यांनी पायातलं पायतान हातात घेऊन वाडीच्या दिशेने पळायला सुरवात केली. डोक्यावरची टोपी केव्हाच वार्‍यावर उडून गेली होती. कमरेला धोतर टिकून होते हेच नशीब होते. पुढे मास्तर आणि मागं पोरं ही वरात तशीच देवळापर्यंत आली. पारावर चारपाच म्हातारी माणसं बोलत बसली होती. मास्तरांना पळून पळून धाप लागलेली. मास्तर आले तसे काही न बोलता जीव गेल्यासारखे त्यांच्यासमोर मटकन खाली बसले. त्यांच्या तोंडातून शब्दच निघेना. ते नुसतेच हिव भरल्यासारखे करायला लागले.
मास्तरांची अवस्था बघून एका म्हातार्‍याला त्यांची दया आली आणि तो पोरांवर उखडला, “लेकांनो, कोण पोरं हायसा का हैवान हायसा? मारून टाकतासा का त्या मास्तराला? जरा तर अक्कल असल्यासारखं वागा की. का गावाचं नाव मातीत मिळीवतासा? गेलं पटाक्कन मरून तर कोण यईल का मास्तर म्हणून आपल्या गावात? शानं व्हा की जरा. आणि मास्तर, तुमीबी शीआयडी असल्यासारखं त्यांच्या मागं लागत जाऊ नका. न्हायतर गळयात हातपाय घेऊन बसायला लागंल. येडया डोक्याची पोरं आहेत ही.”
खाली मान घालून पोरं काही न बोलता निघून गेली आणि म्हातार्‍यांमुळे जीव वाचला म्हणून मास्तरांनी सुटकेचा नि:श्वास टाकला.

पूर्वप्रकाशित : सकाळ पुणे
चित्र : खलील आफताब


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

काय म्हणतंय तुमचं ड्रायव्हिंग?

Driving

“मग काय म्हणतंय तुमचं ड्रायव्हिंग?” हा प्रश्न विचारून लोक नवशिक्या ड्रायव्हरच्या जखमांवर का मीठ चोळतात कळत नाही. म्हणजे अशा प्रश्नांना काय उत्तर द्यायचे हा एक प्रश्नच असतो. बर्‍याचदा हा प्रश्न निर्मळ मनाने विचारला जातो की उगाचच डिवचायला हे समजणे अवघड असते. बरं ड्रायव्हर लोकांना नवीन गाडी शिकणार्‍याची व्यथा तरी समजते पण ज्याला ड्रायव्हिंगचे ओ का ठो कळत नाही, अशा लोकांचे सल्ले म्हणजे खरा उच्छाद असतो.
चित्रकला, लेखन, वक्तृत्व किंवा पोहणे या कलांप्रमाणेच ड्रायव्हिंग ही देखील एक अद्भूत कला आहे असा एक आपल्याकडे गैरसमज आहे. पण गाडी चालवणे ही कला नसून एक महाअवघड कसरत आहे हे माझे प्रामाणिक मत आहे. स्वत:च्या खिशातले पैसे देऊन विकतचे दुखणे घ्यायचे असेल तर नवीन कार घेण्यासारखा दुसरा अनुभव नाही.
गाडीबद्दल काही गोष्टींमध्ये तथ्यं मात्र नक्की आहेत. फोर व्हीलर शिकण्याचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे सायकल शिकताना जसा बॅलन्स बिघडून आपण पडतो आणि हातपाय मोडून घेतो, तसा धोका अजिबात नाही. चार चाके असल्याने कारचा बॅलन्स बिघडून कार पडायची भानगड नसते. शिवाय रणरणत्या उन्हाळ्यात थंड एसीमध्ये बसून ड्रायव्हिंग करणे जाम भारी असते, अशी उगाचच बाहेरच्यांची समजूत असते. पण काही नतदृष्ट लोक नवशिक्या ड्रायव्हरच्या पदरी ते सुख मात्र पडू देत नाहीत, त्याला चान्स मिळेल तिथे इरिटेट करून सोडतात.
तोटे मात्र अनेक आहेत. त्यापैकी सर्वात मोठा म्हणजे पेट्रोलचे दिवसेंदिवस वाढणारे दर. लोकांनी तर पेट्रोलवाढीचा एवढा धसका घेतला आहे की पंपावर लांब लाईन लागली असेल तर ओरडून “लवकर भर रे बाबा.” म्हणतात. न जाणो आपला नंबर यायच्या आत वाढलेल्या दराचे सर्क्युलर यायचे आणि आधिक भुर्दंड पडायचा. आजकाल फुल टाकी भरणाराकडे तर लोक आदराने पाहू लागले आहेत. जागतिक बाजारपेठेत तेलाच्या किंमती घसरत असतानाही आपल्याकडच्याच किंमतीत वाढ कशी होते याचे उत्तर हे बारावीच्या डबल इंटीग्रेशनचे उदाहरण सोडवल्यावर प्रत्येक वेळी नवीन उत्तर कसे येते, हे जाणणाराच देऊ शकेल.
नवीन गाडी घेतल्यावर सुरवातीचे काही दिवस तर गाडी काढायची या नुसत्या विचाराने माझ्या अंगाचा थरकाप व्हायचा. गाडीची चावी हातात घेतली की पोटात भीतीने गोळा यायचा. केवळ एकट्याच्या जबाबदारीवर गाडी रस्त्यावर चालवायची ही कल्पनाच पचनी पडत नव्हती. नंतर नंतर तर ऑफिसला जायला आपली झुकूझुकू रेल्वेच बरी होती असे वाटायला लागले. त्याला अनेक कारणे होती.
त्यापैकी एक म्हणजे मी गाडी काढतोय याचा बाकीच्या लोकांना कसा सुगावा लागायचा कोण जाणे! मोर्चा असल्यासारखे लोक रस्त्यावर यायचे! मग सकाळ, दुपार किंवा संध्याकाळ काहीही असो. ते कमी की काय म्हणून बाईकवाले रोडरॅश खेळायला आमच्याच पुढे! रिक्षावाल्यांचा सुळसुळाट बाय डिफॉल्ट आलाच! आणि केवळ आपल्या गाड्या फिरवण्यासाठीच रस्ते बनविण्यात आलेले आहेत अशी धारणा झालेले टीएमटी आणि बेस्टचे ड्रायव्हरकाका यांनी हैराण करून सोडले होते. कधीकधी बाहुबलीतल्या भल्लाळदेवासारखा हेलिकॉप्टरच्या पंख्याचा रथ घेऊन बाहेर पडावे असे वाटायचे. एवढी संकटे होती पण मी हार मानली नाही. रस्त्यावरचा हा सगळा अन्याय सहन करत चिकाटीने ड्रायव्हिंग शिकलो.
घरचे लोकही काही कमी नाहीत. नवीन ड्रायव्हरला मानसिक आधाराची खूप गरज असते हे त्यांना समजतच नाही. गाडी शिकताना रात्री साडेदहाला “चला एक राऊंड मारून येऊया.” म्हटले तरी गाडीत बसायचे नाहीत. “तुम्हीच जाऊन या.” म्हणायचे. कुठेतरी गाडी ठोकून हा बाबा ह्याच्याबरोबर आपल्यालाही मारायचा ही भीती असावी. गाडी गेली तर गेली आपला जीव तर वाचेल म्हणून ते येत नसावेत.
पुढे महिनाभराने मी बर्‍यापैकी गाडी चालवायला लागल्यापासून ते मागे बसायला लागले. तेही गप्प नाही. थोडा मोकळा रस्ता दिसला की मी मायकेल शुमाकर असल्यासारखा “काय हळू चालवताय, पळवा की.” म्हणायचे. इथे दुसर्‍या गिअरवर पळणारी गाडी आवरता आवरता तसल्या थंडीत घाम फुटायचा. पायातला बे्रक लावू की हँडबे्रक खेचू असे होऊन जायचे. त्यात मध्येच कुठल्यातरी इंडिकेशनची लाईट लागून पिप पिप असा बझरचा आवाज यायला लागला की अजून गोंधळायला व्हायचे.
गाडीच्या ड्रायव्हर सीटवर ही अवस्था तर विमानाच्या कॉकपिटमध्ये बसून पायलट असंख्य बटने, गिअर्स, लाईटी कसा काय सांभाळत असेल याचे मला अजूनही कोडे आहे. वास्तविक गाडी चालवताना मला माझे काही वाटायचे नाही पण रस्त्यावर चालणार्‍या बिचार्‍यांची काळजी वाटायची. शिवाय आपल्या ड्रायव्हिंगची कल्पना नसलेले काही भाबडे लोक आपल्यावरच्या अतूट विश्वासाने गाडीत आपल्या बाजूलाच बिनदिक्कतपणे बसतात त्यांची एक कीव वाटायची. हे असे लोक आणि स्वत:हून खाटकासोबत मजेत चाललेला बकरा या दोन्हींत मला कमालीचे साम्य वाटते.
बर्‍याचजणांनी नवीन कार घेतल्यावर “तुला बॉनेट उघडून आतल्या ऑईल वगैरे बेसिक गोष्टी चेक करायच्या माहित आहेत का?” अशासारख्या प्रश्नांनी भंडावून सोडले होते. मुळात बॉनेट उघडायचे बटन खेचूनही नेमका कुठे हात घातल्यावर ते उघडते याचा मला पत्ता नव्हता. इमर्जन्सीला माहित असावे म्हणून खूप प्रयत्नांती त्या छोट्या पट्टीची ओळख करून घ्यावी लागली.
बेसिकात बेसिक सिग्नल वगैरे भानगड कॉमन अंडरस्टँडिंगवर निभावून नेत होतो. लाल दिवा लागला की थांबणे, हिरवा असेल तर कशाचीही (अगदी हवालदारमामाचीही) पर्वा न करणे आणि हिरव्याचा पिवळा झाला की जीव काढून हॉर्न वगैरे दाबत गाडी पळवणे या गोष्टींचे ज्ञान मला बर्‍यापैकी होते. पण एकाने पिवळ्या सिग्नलबद्दल भलतेच सांगून त्या ज्ञानाला छेद द्यायचा प्रयत्न केला. पिवळा सिग्नल लागल्यावर वेग कमी करून थांबायचे असते असे त्याचे मत होते. सिग्नलवर हवालदार असतील तर ते मात्र अजूनही पाळावे लागते.
अरुंद आणि अवघड रस्त्यावर समोरून येणारी वाहने आपल्याकडे डोळे मिचकावून का पहातात (अप्पर डिप्परचा लाईट मारून) हे मला गाडी घेतल्यावरही बरेच दिवस कोडे होते. असाच एकदा अडचणीच्या रस्त्यावरून चाललो होतो. वाट बिकट होती आणि समोरच्या ट्रक ड्रायव्हरला मस्करीची हुक्की आली. मिचकावले डोळे! मग नाईलाजाने मीही त्याला डोळे मिचकावले आणि तसाच पुढे घुसलो. क्षणापूर्वी मस्करीच्या मूडमध्ये असलेला ड्रायव्हर माझ्याकडे पाहून तोंडातल्या तोंडात काय पुटपुटत होता ते समजून घ्यायला वेळ नव्हता कारण वीस फुट खोल नदीच्या पुलावर गाडी घासता घासता वाचली होती. शिवाय कशाला उगाच एवढ्या छोट्या पुलावर बॅरीकेड म्हणून सरकारने तोही खर्च वाचवला होता. यावेळी मला नाही, तर बाजूला बसलेल्या मित्राला घाम फुटलेला मी स्वत: पाहिला. मग न रहावून मीच विचारले, “का रे काय झाले? एवढा का घाबरला आहेस?”
“अरे बाबा, का घुसलास पुलावर?”
“का म्हणजे?”
“पुढच्याने सिग्नल दिला की आपण बाजूला थांबून आधी त्याला जाऊ द्यायचे असते.”
तेव्हा माझ्या डोक्यात प्रकाश पडला. नाहीतर दोन ओळखीचे लोक ज्याप्रमाणे हाय हॅलो करतात तसा काहीसा प्रकार असावा अशी माझी समजूत होती. इतके दिवस समोरच्याने सिग्नल दिला की मी ही तशाच सिग्नलने हाय हॅलो करून पुढे निघायचो.
क्लास लावून गाडी शिकलो की शंभर टक्के आपण गाडी चालवूच हा फाजील आत्मविश्वास बाळगणे किती चूकीचे आहे हे आपली स्वत:ची गाडी घेतल्यावर समजते. एकतर गाडी शिकवणारा बाजूला बसलेला नसतो. समोर माणसं आल्यावर गाडी का थांबत नाही हे आपल्यालाच कळत नाही. शिकत असताना मात्र माणूस समोर दिसला रे दिसला की गाडी थांबणार. बे्रक नाही मारला तरी! शिकवणार्‍याच्या पायात अजून एक बे्रक असतो हे माहित असूनदेखील त्याची कल्पणा यायची नाही. “गाडी चालवणे समजता तेवढे सोपे नाही आणि अगदीच काही अवघडही नाही. सगळा क्लच आणि बे्रकचा खेळ आहे.” हे वारंवार शिकवणीत सांगूनही डोक्यात जाते पण त्या क्लच आणि बे्रकबरोबर खेळण्यार्‍या पायाला कळत नाही. ऐनवेळी घोटाळा करून लेकाचा गाडी बंद पाडतो.
कुठल्याही चढावर समोरून कोण येत असेल, अगदी सायकलवाला असेल तरीही माझी गाडी बंद पडणारच. बंद पडून जागच्या जागी उभी राहील ती गाडी कसली? ती मागे सरकलीच पाहिजे हा नियम आहे. साध्या चढाची ही अवस्था, घाटाचे तर नावच घेऊ नका. हे म्हणजे पहिलीतल्या बाळाला चल गंमत आहे म्हणून शाळेत न्यायचे आणि तिथे गेल्यावर दहावीचा पेपर सोडवायला द्यायचा असा प्रकार आहे. नुकत्याच संघात घेतलेल्या तेराव्या खेळाडूने विराट किंवा धोनीकडे जेवढ्या कौतुकाने पहावे तशाच भावनेने मी घाट चढून सुखरुप वर गेलेल्या ड्रायव्हरकडे पहातो. नागमोडी वळणांचा अवघड घाट व कंटेनरसारख्या अजस्र गाड्या असूनही माझ्याप्रमाणे त्या मागे का सरकत नाहीत हा मला छळत आलेला प्रश्न आहे. बरं गाडी मागे सरकू नये म्हणून फास्ट फास्ट चालवतात असेही नाही. निवांत घाटाच्या सौंदर्याचा आस्वाद घेत ड्रायव्हिंग चाललेले असते. मला घाट सुरू झाल्यावर जो नर्व्हसनेस येतो तो कधी एकदाचा संपतोय असे होऊन जाते आणि शेवटचे वळण घेऊन संपला एकदाचा घाट की हुश्श!
गाडी शिकवणारा माणूस क्लच आणि ब्रेकबरोबर अॅक्सलवर किती प्रमाणात पाय ठेवायचा हे आम्हांला जीव तोडून सांगायचा पण माझ्याबरोबर गाडी शिकायला असलेल्या एका काकांना ते जमतच नव्हते. समोर माणूस आला की काका जोरजोरात रेस करायचे. गाडीला हॉर्नदेखील आहे हे ते विसरूनच जायचे. मग आमचा सांदिपनी त्यांना सांगायचा, “काका, कोण पुढं आला की बे्रकवर पाय द्या. अॅक्सलवर नको. रस्त्यावरच्या लोकांना बॉनेटवर घेऊन जाल अशाने!”
पण गर्दीत किंवा सिग्नलला अॅक्सलवर पाय देण्याचे फायदे मी स्वत: अनुभवले आहेत. उगाचच गरज नसताना अॅक्सलवर पाय देऊन आवाज घुमवला की लोक ह्याला गाडी चालवता येत नाही म्हणून पटकन रस्ता देतात. त्यात गाडीच्या पुढच्या मागच्या पार्किंग लायटींचा पिवळा झगमगाट चालू केला की रिक्षावालाही आजुबाजूला फिरकत नाही. अजून कचकन बे्रक मारून टायरांचा आवाज काढल्यास पादचारीही जीवाच्या भीतीने फुटपाथ सोडत नाहीत. ह्या सगळ्या युक्त्या मला खूप उशिरा समजल्या.
या सगळ्या दिव्यपरीक्षा पास करून मी गाडी शिकलो आहे. पटकन गाडी काढ म्हणणार्‍यांना काय, त्यांना या यातना कधीच समजायच्या नाहीत. म्हणून नवीन गाडी शिकणारा दिसला रे दिसला की मी त्याला थम्सअप करून बेस्ट ऑफ लक देतो. त्यावेळी त्याच्या चेहर्‍यावरची खुशी पहाण्याचा आनंद काही औरच असतो.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

सुखाचे संदर्भ

Sukhache Sandarbh

रविवार या एकाच दिवशी मनासारखे झोपायला मिळते म्हणून जाग आलेली असतानाही मी आणि माझा दहा वर्षाचा मुलगा अंथरुणावर लोळत पडलो होतो. बायको उठली आहे हे किचनमधल्या भांडयाच्या आवाजावरून कळत होते. कुठलेही भांडे गॅसवर ठेवण्याआधी ते टिकाऊ आहे की नाही हे आपटून बघते की काय कळत नव्हते.
“अरे दहा वाजले, उठा आता दोघेही.”
“काय यार मम्मी पण, संडे असून आजही झोपून देत नाही.” माझा मुलगा एका कुशीवरून दुसर्‍या कुशीवर होत बोलला.
“खूप झालं आता. दोघेही उठा.” म्हणत खेचून पांघरुणे गुंडाळायलाच काढल्यावर नाईलाजाने उठावे लागले. हिचं किचनमध्ये काहीतरी चालूच होतं. ब्रश आणि अंघोळ उरकून खिडकीतून खाली पहात बसलो. आमच्या बिल्डिंगच्या मागेच दुसर्‍या एका इमारतीचे बांधकाम चालू होते. रविवारी तर डोके उठवणारा कर्कश आवाज असतो. पण त्यादिवशी बहुतेक सुट्टी असावी. एका माणसाशिवाय कोणीही दिसत नव्हते.
त्याच्या अंगात खादीचा बनियन आणि कमरेखाली धोतर होते. दोन्ही वस्त्रे कमालीची मळलेली होती. कुठूनतरी स्लॅबसाठी लागणार्‍या फळया आणून तो मोकळया जागेत ठेवत होता. खूप सकाळीच कामाला लागलेला असावा कारण बराच मोठा ढीग झाला होता.
इमारतीखाली बनवले जाणारे काँक्रिट वर नेण्यासाठी एका सरळ रेषेत केलेली बांबूच्या स्कॅफ फोल्डींगची व्यवस्था बघत बसलो हातो. त्या माणसाचे फळया टाकायचे काम बहुतेक झाले असावे कारण इमारतीच्या आवारात असणार्‍या बोअरींगची मोटर चालू करून त्याने पाईपच्या साहाय्याने इमारतीवर पाणी मारायला सुरवात केली.
इतक्यात बायकोने बटर लावलेली गरमागरम सँडविच समोर आणून ठेवली. सँडविच हा बंड्याचा वीक पॉईंट आहे. वाऊ करून तो त्यावर तुटून पडला. मी मात्र “हा ब्रेकफास्ट?” म्हणून उगाचच तिच्यावर वैतागलो. दोन दिवस ऑफिसच्या ट्रेनिंग प्रोग्राममध्ये ब्रेकफास्टसाठी सँडवीचच होती. त्यामुळे मी त्यांना कंटाळलो होतो. नेमके ते सोडून काहीतरी वेगळे मला पाहिजे होते. पण त्या बिचारीला काय ठाऊक! एखाद्या रविवारी तरी किचनमध्ये नेहमीसारखा पसारा नको म्हणून तिने पटकन नाष्ता बनवला होता.
माझ्या अचानक चिडण्यावर काहीच न बोलता ती तिथेच खाली मान घालून उभी राहिली. तिच्या डोळ्यांत टचकन पाणी आल्यावर मी वरमलो. बायकोचा हा अवतार मी कधी पाहिला नव्हता. असे काही झाले की ती नेहमी भांडायच्या मूडमध्ये असते. अचानक हिला काय झाले ते मला समजेना. मी प्रचंड गोंधळलो.
आपल्या ऑफिसला किमान रविवारी तरी सुट्टी असते पण बायकोला कधी सुट्टी असते का हा विचार मी कधी केलाच नव्हता. अजून वादावादी नको म्हणून गुपचूप सँडविच खायला लागलो. माझं लक्ष खिडकीतून मघाशी त्या पाणी मारणार्‍या माणसावर गेलं.
त्याने चालू पाण्याचा पाईप बांधकामावर तसाच बाजूला ठेऊन एका ग्लासमध्ये पाणी घेतले. तिथेच बाजूला ठेवलेल्या त्याच्या सामानातून त्याने कसलेतरी पॅकेट काढले. पॅकेट कसले, बिस्किटचा पुडा होता तो! नुकत्याच टाकलेल्या फळ्यांच्या ढीगाला टेकून तो आरामात बसला आणि पुडा फोडून त्यातली बिस्कीटे एकेक करून पाण्यात बुडवून खाऊ लागला.
बंड्या सँडविच उडवण्यात दंग होता. मी आणि बायकोने एकाचवेळी त्या माणसाला पाहिलं. ती काही बोलली नाही पण दोन क्षणांपुरता का होईना तिने एक अर्थपूर्ण कटाक्ष माझ्यावर टाकला आणि किचनमध्ये निघून गेली. अचानक काय झाले कळले नाही पण माझ्या तोंडातल्या सँडविचची चव झटकन बदलली आणि त्याबरोबरच्या गरमागरम कॉफीने तर मूडच बदलून टाकला.
सुखाचे संदर्भ चुकले की आयुष्यातले समाधान हरवून जाते हे त्यादिवशी मला नव्याने उमजले.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

पिशव्या बघायची खोड

Pishvya Baghaychi Khod picture

लंडनच्या बीबीसीत नसतील एवढया सनसनाटी बातम्या आडगेवाडीच्या देवानंद हेअर कटींग सलूनमध्ये चर्चेत असायच्या. गावातली कुठलीही खबर या ठिकाणी लागली नाही असे कधीच व्हायचे नाही. बारा तास इथे लोकांचा राबता असायचा. इलेक्शनची सभा, चावडीची मिटींग, बुडीत सोसायटीची चर्चा चार लोकांच्यात इथेच व्हायची. सलूनमध्ये येउुन बसायला कुणालाही मज्जाव नव्हता. उलट कोण आला की नारु हातातल्या धारदार शस्त्रासह नमस्कार घालून त्याचे स्वागतच करायचा.
गावात एकुलतं एक सलून असल्यामुळे नारुला बराच भाव होता. हा माणूस आधी रस्त्यावर बसून दाढया करायचा. दुसर्‍यांची डोकी कातरायचा. हे करून त्यानं पैसा मिळवला आणि मोठंच्या मोठं दुकान टाकलं. गिर्‍हाईकाला बसायला खुर्च्या आणल्या. कंगवे, स्नो, पावडर, आरसे कशाची कमी ठेवली नाही. तालुक्याला जाणारं गिर्‍हाईक नारुशेट म्हणत दुकानात यायला लागलं. सगळं व्यवस्थित होतं पण त्याला एक वाईट खोड होती. गिर्‍हाईकाच्या पिशव्या उघडून बघायची! गिर्‍हाईक खुर्चीत बसल्यावर त्याने ठेवलेल्या पिशवीत डोकावून बघणे हा त्याला छंदच जडला होता. माणूस पिशवीतलं काय घेणार नाही, पण पिशवी बघितल्याशिवाय सोडणार नाही. पहिल्यापासून त्याच्या हाताला वळणच पडलं होतं. त्यात त्याला काय आनंद मिळायचा देव जाणे! सगळेजण सांगून कंटाळले होते पण हा कुणाचेच ऐकत नव्हता.
एकदिवशी नारु दुकान बंद करायच्या घाईत होता तेवढयात “पटदिशी दाढी कर बाबा.” म्हणून गजा दुकानात घुसला. गिर्‍हाईकाला नाराज करणं नारुच्या नियमात बसत नव्हतं. गजानं गळयातली शबनम बॅग काढून कपाटाच्या दांडयाला अडकवली आणि दाढीसाठी तो खुर्चीत बसला. नारुनेही खुर्ची नीट करून गजाच्या गळयाभोवती नॅपकिन गुंडाळला. ब्रशवर क्रीम टाकली आणि नवीन पाण्याची वाटी भरून घेतली तेवढयात पंख्याच्या वार्‍याने पिशवी उगाच जराशी हलल्यासारखी झाली. नारुचे डोेळे चकाकले. आपण ह्याची पिशवी तपासायला कसे काय विसरलो याचे त्याला आश्चर्य वाटले. तो लगेच त्या पिशवीकडे सरकला. गजाला त्याची खोड माहित होतीच.
“नारबा, लेका लोकांच्या पिशव्या बघू नयेत.”
“एवढं काय सोनं असतं का त्यात?”
“सोनं असल्यावर तुझ्या दुकानात कशाला येईन मी? आणि काय असतं रे माझ्या पिशवीत? मागच्या वेळेलाही सगळयांच्या सोडून माझ्याच पिशवीमागे लागला होतास. लवकर सटकलो म्हणून बरं. नाहीतर…”
“मला एक कळत नाही, तुझ्या पिशवीकडं चालल्यावर तू का म्हणून घाबरतोस? काय गांजाबिंजाचे स्मगलिंग करतोस का काय तू?माझी उत्सुकता चाळवते ना अशामुळं!”
“उगंच पाल्हाळ लावत बसू नकोस. आधीच उशिर झालाय मला. दाढी कर लवकर.”
गजा खवळल्यावर नारु गुपचूप दाढीच्या मागे लागला. पिशवी तपासायला ही वेळ योग्य नाही हे त्याने बरोबर ओळखले. मग चांगला दम लागेपर्यंत गजाच्या दाढीला फेस काढला. बाजूला ठेवलेल्या पाकिटातलं ब्लेड मोडून वस्तर्‍यात घातलं. गडबडीनं एका बाजूनं दाढी ओढली आणि वस्तरा बाजूला ठेउुन तो गालातल्या गालात हसू लागला.
“आता आणि काय?”
“आता पिशवी बघतो की!”
“का?”
“आता आणून ठेवलीया एवढी तर बघायला नको?”
“नको.”
“वा वा! असं कधी होईल का?”
गजा काही बोलायच्या आत नारुनं ती बॅग हातात घेतली आणि जशी त्या झोळण्यासारख्या पिशवीची चेन ओढली तशी आतनं नागाची फडी बाहेर आली. तो भीतीनं ततपप करायला लागला. फणा उघडलेला नागोबा पुंगी वाजवल्यासारखा पिशवीतनंच डुलायला लागल्यावर नारु त्याच्यापुढं गारुडयासारखा घुमायला लागला. पिशवी टाकून द्यावी तर ही नसती बलामत दुकानात कुठल्यातरी अडचणीत घुसून बसेल ही भीती होती. बराचवेळ नागोबा आणि त्याची जुगलबंदी झाल्यावर मग गजाच अर्ध्या दाढीवरून उठला. त्यानं त्या खर्‍याखुर्‍या नागाची गुंडाळी केली, त्याच्यावर टॉवेल टाकला, बॅगेची चेन बंद करून ती पुन्हा होती तशी कपाटाच्या दांडयाला अडकवली आणि जणू काही झालेच नाही अशा अविर्भावात तो पुन्हा येउुन खुर्चीवर बसला. नारु थंडी भरल्यासारखा कापत होता.
“माझ्या पिशवीला हात लावू नको म्हणून का सांगत होतो कळलं का? आणि आता नीट दाढी कर नाहीतर कापचील माझं मुंडकं!”
थरथरत्या हातानेच नारुने पटापट दाढी आवरली आणि गजाला कोपरापासून रामराम केला, “आता या राजं.”
“अन् काखेतले केस?”
टारकन काखेतनं वस्तरा फिरला.
“अरे बाबा, जरा बेतानं घे की. का करतोस इथंच आप्रेशन?”
“चल उठ उठ. झालं सगळं. आवर लवकर. निघ आता.”
“हो हो जातो. तुझे पैसे किती झालेत ते तर सांग.”
“पैसे नकोत बाबा तुझं. पण पुन्हा या नागोबाला घेउुन माज्या दुकानात येउु नकोस.”
“बरं झालं अद्दल तर घडली तुला. उगीच कुणाच्याही पिशव्या उचकटत बसायचास.”
“नाही बाबा बघत आता. तू निघ लवकर!” गजाला त्याच्या हलणार्‍या पिशवीसकट कधी एकदा दुकानाबाहेर काढतोय असे त्याला झाले होते.
गजा गेल्यावर तिथंच हे सगळं बघत बसलेला दामा म्हणाला, “नार्‍या लेका, गजा काय शहाणा माणूस आहे का? सगळया घरात साप खेळवतोय आणि तू त्याच्या नादाला लागलायस होय?”
“पण त्याला काय अक्कल बिक्कल आहे का नाही? पिशवीतून कासरा नेल्यासारखा साप नेतोय ते. नेतोय ते नेईना का, दुसर्‍याच्या घरात तर ही पीडा सुटली तर काशी होईल का नाही सगळ्यांची?”
“सर्पमित्र का काहीतरी आहे म्हणे. सगळया घरात सापच साप आहेत. लोकं त्याच्या आजुबाजूला फिरकत नाहीत. सरपंच आणि पाटीलही या सापावरून त्याला टरकून असतात आणि तू चांगलं बाजारातनं कांदाभजी आणल्यासारखी त्याची पिशवी बघायला लागलायस.”
“मला काय माहित हा माणूस पिशवीतनं साप घेउुन हिंडतोय ते! आता कानाला खडा. आजपासून कुणाची पिशवी चुकूनही बघायची नाही बाबा. अद्दलच घडली म्हणायची आज!”
“शाबास भाद्दरा! यासाठी होउुन जाउुदे एक स्पेशल चहा.” असे म्हणत दामाने स्वत:च्या पैशाने चहाची आॅर्डर सोडली.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

बायको आणि तिचा मोबाईल

BATM

परवा पेपरात बायकोने नवर्‍याला मारायची सुपारी दिल्याची बातमी वाचल्यावर माझे होश उडाले. कारण होते नवरा सतत वॉट्सअॅप आणि फेसबुकवर असायचा. मलाही वॉट्सअॅप आणि फेसबुकचा वापर जरा कमी करायला हवे याची प्रकर्षाने जाणीव झाली. हल्ली लोकांची सहनशीलता खूपच कमी झालेली आहे! कशावरून काय करतील याचा नेम नाही!
तसे सांगायचे म्हटले तर माझा फोन हा सार्वजनिक फोन आहे, म्हणजे घरात गेल्यावर बायकोपासून लपवणे वगैरे भानगड नाही. तिला माझा पासवर्ड माहित असतानाही फोन ज्यावेळी तिला पासवर्ड विचारतो त्यावेळी तिला तो अपमान वाटतो आणि ती उगाचच माझ्यावर चिडते. मग फोन उघडायला बंड्या तिला मदत करतो आणि ते दोघे मिळून माझे फेसबुक, वॉट्सअॅपचे चॅट बघत बसतात. त्यात काहीही संशयास्पद आढळल्यास सेन्सॉरप्रमाणे स्पष्टीकरणही मागतात. शेवटी मोबाईल कंपन्यानी लॉकिंग पॅटर्न किंवा पासवर्ड हे नेमके कुणासाठी काढलेत याचा आता संभ्रम होउु लागला आहे. आता बायकोशीच पासवर्ड शेअर केल्यावर त्या फिचरचा तसा फारसा उपयोग रहात नाही हे ज्याला समजले त्याला काय नाही उमगले?
व्यक्तिस्वातंत्र्य जपायला हवे म्हणून मी कधीही तिचा फोन बघत नाही पण तिला माझा फोन पाहू नकोस म्हटले की डाउुट येतो. “असे काय आहे की मी पाहिले तर चालणार नाही?” हे जेव्हा ती विचारते त्यावेळी माझ्याकडून काय उत्तराची अपेक्षा असते हे समजण्यापलीकडचे आहे. त्यात मला वस्तू जपून वापरायची सवय आहे. म्हणजे लहान मुलगी बाहुली पडली तर तिला उचलून “तुला लागलं तल नाही ना?” अशी विचारते, तसे माझा फोन पडला तर मी त्याला पटकन उचलून बाजूला ठेउुन देत नाही. त्याला कुठे लागले ते पहातो आणि तो व्यवस्थित आहे याची खात्री झाल्यावरच हळूच बाजूला ठेवतो.
हिचे मात्र फोनबद्दलचे निकष एकदम वेगळे आहेत. म्हणजे हातातून पडला तरी फोनला काहीही होता कामा नये हा पहिला. शिवाय भांडी घासत असताना हाताचे पाणी पुसूनही फोन उचलता येतो यावर तिचा विश्वास नाही. हात पुसेपर्यंत फोन कट झाला तर? हा तिचा सवाल असतो. बरं हिला येणारे फोनही काही हिलरी क्लिंटन किंवा सुषमा स्वराज असल्या मंडळींचे असायचे कारणच नाही. एवढ्या मोठया व्हीआयपीने फोन केल्यावर नाही उचलला तर पुन्हा त्या काही फोन करणार नाहीत वगैरे. फोन बाजूच्याच कुठल्यातरी बिल्डींगमधला असतो. तो ही “केक किती वेळ ओव्हनमध्ये फिरवत ठेवायचा?” किंवा “अहो, काल मला यायला जमलं नाही, यावेळची भिशी कुणाला लागली?” हे विचारायला!
एकदा चुकून मी वात्रटपणा केला होता. “तुम्हांला जोपर्यंत जळका वास येत नाही तोपर्यंत फिरवा.” असे मी तोंडातल्या तोंडात बोललेले असतानाही समोरच्या पक्षकारास कसे ऐकू गेले देव जाणे! तेव्हापासून तिच्या फोनला हात लावायचा नाही असा माझ्यावर निर्बंध आहे. वास्तविक माझी अवस्था उत्तर कोरियाप्रमाणे आहे. माझ्यावर खूप सारे निर्बंध आहेत. त्याची यादी किचनमध्ये एंट्री घेण्यापासून सुरु होते.
“माझ्या फोनला अजिबात हात लावायचा नाही,” असे ती एका बाजूने सांगते आणि फोन मिळेना झाला की “माझा फोन शोधून द्या ना हो!” असे टुमणे मागे लावते. ऐनवेळी हिचा फोन कुठे ठेवलाय ते सापडत नाही. हिच्या फोन ठेवण्याच्या जागाही अगदी विवक्षित असतात. देव्हार्‍यात देवाकडे डिस्प्लचे तोंड करून लोक वायरलेस चार्जिंग करतात की कुठल्या पौराणिक सिरीयलचा एपिसोड डाउुनलोड करतात हे मला तरी अजून समजलेले नाही. आपल्याला कुणीतरी “अमके कुठाय, तमके कुठाय?” असे विचारायला लागल्यावर आपण जसे “गळयात घालून फिर!” म्हणतो तशाही सुचना देउुन पाहिल्या पण काहीही उपयोग होत नाही. गुगलवाल्याने बहुतेक बायकांचे फोन शोधायलाच ‘फाईंड माय फोन’ नावाची कन्सेप्ट शोधून काढली असावी. कुणाचा फोन घरच्या घरी हरवला असल्यास लॅपटॉप किंवा कॉम्प्युटर चालू करून तो लगेचच्या लगेच शोधता येतो. (गुगलवर याची सविस्तर माहिती दिलेली आहे. कसा म्हणून विचारायला फोन करू नये. आणि हो, मी पुण्याचा नाही! (पुणेकरांचा मान ठेउुन – ठाण्याचा आहे!)
ऐनवेळी तिच्या फोनच्या चार्जिंगचे बारा वाजलेच पाहिजेत हा दुसरा एक नियम आहे. कोंबडीचे पिल्लू आई हरवल्यावर जसे ‘चिऽव चिऽव’ करून ज्या आर्ततेने ओरडते, त्याप्रमाणे फोनमधून तसा आवाज आल्यावरच ही त्याला चार्जर लावते. त्याच्या आधी फोन चार्ज केला तर तो फुटेल अशी तिची समजूत आहे. चार्जिंगला लावलेल्या फोनला ती कधीही डायरेक्ट स्पर्श करत नाही. नाही नाही, गैरसमज करून घेउु नका. सेफ्टी प्रिकॉशन म्हणून नाही तर खाली वाकून तो उचलायचा कंटाळा म्हणून! पूर्वीच्याकाळी विहीरीतून किंवा आडातून लोक जसे पाणी शेंदायचे तसे त्या चार्जरच्या वायरला धरून ती चार्ज होत असलेला मोबाईल वर खेचते आणि तो हातात आला की आतापर्यंत मोबाईलला चार्ज करत असलेल्या बिचार्‍या पिनला काढून टाकते.
मी फोन केला की ती कधीही उचलत नाही. मग त्यानंतर तिला वेळ मिळाला, हातात फोन घेतल्यावर माझा मिसकॉल दिसला, तिचा मूड असला आणि तिला अगदीच बोअर होत असेल असे साडेतीन मुहुर्त जुळून आले तरच मला तिचा परत फोन येतो. तिने मात्र फोन केला की मी उचललाच पाहिजे अशी तिची इच्छा असते. नाही उचलला तर मिटींग असो किंवा काहीही, ही फोन करणे चालूच ठेवते. तिला “आय वुईल कॉल यू लॅटर ” वगैरे केलेल्या मेसेजवर अजिबात विश्वास नसतो.
आजकाल समोरासमोर भेटूनही तोंडातून चकार शब्द न काढणारे समाजसुधारणा, व्यक्तिमत्व विकास, अमक्यापासून सावध रहा आणि तमक्यापासून सांभाळा वगैरे मेसेज पाठवून भंडावून सोडत असतात. तसे काही मेसेज आल्यावर त्याचा आडोसा घेउुन “उजव्या कानाला मोबाईल लावून सतत बोलल्याने कॅन्सर होण्याचा जास्त धोका असतो. मेंदूला त्याने इजा व्हायची शक्यता असते, जरा डाव्या कानानेही बोलत जा.” असे सांगितले तरी त्याच्यावर विश्वास बसणार नाही. का तर मी सांगतोय म्हणून! विजा चमकत असताना खिडकीत जाउुन फोनवर बोलू नको म्हटलं तरी ऐकणार नाही. आता वीज सगळं सोडून माझ्यावर पडेल काय? या प्रश्नाला तुमच्याकडे काय उत्तर आहे?
चार्जिंगला फोन लावून गेम खेळत बसणे हा तर तिचा आणि पोरांचा छंद झाला होता. खूप सांगून झाले पण उपयोग नव्हता. असे केल्यास फोन फुटतो त्याचे व्हिडीओ इंटरनेटवरून शोधून काढून दाखवावे लागले. फोनचा स्फोट होउुन घरे जळतात ह्यासारख्या बातम्या दाखवल्यावर त्यांना पटलं की नाही माहित नाही, पण मी उगाच कटकट करतो म्हणून आता माझ्यासमोर तरी ते खेळत नाहीत.
सगळी जेवणे वगैरे झाल्यावर दिवसभर थकल्या भागल्या जीवाला आराम म्हणून डोके अंथरुणाला लावतोय की नाही तो पर्यंत ही फोन घेउुन बेडरुममध्ये येते. त्यानंतरचा साधारण अर्धा ते पाउुणतास हा वेळ केवळ तिचा आणि त्या मोबाईलचा असतो. मध्ये डिस्टर्ब केलेले तिला अजिबात आवडत नाही. कुणाला छंदही काय असतील ते सांगणे कठीण आहे. लोकांच्या वॉट्सअॅपची स्टेटस बघणे हा तिला छंद आहे. आजकाल तर स्टेटस म्हणून ते गाणे ठेवणारेही लोक आहेत. ही माझ्या एका मित्राचे स्टेटस वरचेवर चेक करत असते. आणि तो ही लेकाचा लग्न झाले आहे तरी “दिल दिवाना बिन सजना के माने ना…” अशी क्युट कार्टुन्सवाली स्टेटस ठेवतो. आमचे स्टेटस पहाल तर एक स्मायली चेहरा. हल्ली हल्ली तो तरी येतोय. पूर्वी तर “कान्ट टॉक, अर्जन्ट कॉल्स ओन्ली,” अशी असायची!
हिचा फोन हँग व्हायला लागला की ही माझ्यामागे “अहो हा बघा कसा करतोय,” म्हणून टुमणे लावते. म्हणजे फोननेही आमच्यासारखे वागायला पाहिजे अशी तिची अपेक्षा असते. बरं त्याची बिचार्‍याची काय चूक? तो ही मुद्दाम तसे करत नाही. त्याच्या वापराच्या ज्या काही कमाल आणि किमान अशा मर्यादा असतात त्या मर्यादेपर्यंत तो फोन खरोखर चालतो की नाही हे पाहिले जाते. म्हणजे त्याचे काम करण्याचे कमाल तापमान पंचावन्न अंश सेल्सिअस असले तर तो फोन कँडी क्रश किंवा तसलाच कुठलातरी खेळ खेळून एवढा गरम करायचा की बिघडलेले पोट किंवा पाठ शेकायला त्याचा वापर आरामात करता यावा. ड्रॉप टेस्टला तर हिशेबच नाही! एवढे सगळे अत्याचार होउुनही तो बिचारा येईल त्यांचे कॉल वाजवत असतो.
परवा ती “मला नवीन फोन हवा.” म्हणून संप करायच्या मूडमध्ये दिसली. मी लगेच “माझा नवीन (म्हणजे मागच्या वर्षी घेतलेला!) तू घे आणि तुझा मला दे. वापरतो मी.” म्हणालो. मला माहित आहे, एकदा फोनची सवय झाली की मग दुसरा नवीन आलेला फोनही सुरवातीचे काही दिवस वैताग वाटतो. अशावेळी बॅक बटन दाबले की नवीन मेनू उघडतो आणि काहीतरी चुकले म्हणून अनडू करायला सर्वात डाव्या बाजूचे बटन दाबले की भरपूर सार्‍या खिडक्या उघडतात. सेटींगमध्ये घुसल्यावर तर आपला अभिमन्यूच होतो.
अचानक माझा असा बदललेला पवित्रा बघून तिने नवीन फोन घ्यायचा बेत तात्काळ रद्द केला त्यावेळी तिच्या फोनच्या स्क्रीनवर मला डोळा मारत असलेली मोठी स्मायली दिसल्यासारखी झाली.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

गावगुंड

Gaavgund

आमच्या गावी एक सार्वजनिक कुत्रा होता. आम्ही सगळेजण त्याला गावगुंड म्हणत असू. तपकिरी रंग आणि काळसर तोंड असलेला हा गावगुंड गावातल्या सगळया मोकाट कुत्र्यांचा बादशहा होता. वैयक्तिक पाळलेली कुत्रीही याच्यासमोर अंगापिंडाने किडमिडीत वाटायची. शहाणी कुत्री तर याच्या सावलीलाही यायची नाहीत. रात्री जेवणाचा टाईम झाला की तो चौकटीत येउुन उभा रहायचा. मग त्याला भाकरी टाकावी लागायची. सिध्या बोलाने भाकरी नाही टाकली तर भाकरीचे टोपले पळवणारा गावगुंडासारखा धाडसी कुत्रा मी आजवर बघितला नाही.
भल्या भल्या कुत्र्यांना फक्त दगड खाली घेण्यासाठी वाकण्याचा अवकाश की पळण्यासाठी रस्ते दिसायचे नाहीत. पण शत्रुपक्षाला शेपुट दाखवणे गावगुंडाच्या रक्तात नव्हते. दगड घ्यायला खाली वाकले हा गुरगुरायचा. हातात दगड घेतला की उठून उभा रहायचा आणि दगड मारण्यासाठी हात उगारला की हा थेट अंगावर धावून यायचा. माझ्या एका मित्राने गावगुंड झोपला असताना पाय वाजवून “भॉ..” करायचा गाढवपणा करून पोटात चौदा इंजेक्शने घेतली होती. म्हणून आम्ही गावगुंडाला गाठायचेच असेल तर गँगनेच गाठायचो. भरपूर लोक दिसले की तो परिस्थिती ओळखून मग पोबारा करायचा.
वास्तविक गावगुंड हा अतिशय बुद्धिमान प्रकारातला श्वानावतार होता. भटक्या प्रकारातली खूप कमी कुत्री एवढी हुशार असतात. तो चपात्यांच्या टोपल्यांपासून शिजवलेल्या भाजीपर्यंत ज्या ज्या वस्तू तोंडात येतील त्या त्या तत्सम वस्तू पळवायचा. दुसर्‍याला तोंडातला घास पळवण्यात त्याला कसला आसूरी आनंद वाटायचा ते तो खंडोबाच जाणे! गावातल्या कितीतरी लोकांना त्याने देवळापासून घरापर्यंत एका चपलेवर परतवले आहे. नेमकी एक चप्प्ल गायब करण्यात त्याचा दातखंडा होता.
एकदिवशी तर त्याने कहरच केला. चार दारुडयांची गँग पार्टी करायची म्हणून सकाळपासून गावात झुलत होती. खालच्या आळीतला आंदा त्यांचा म्होरक्या होता. बाकीच्यांनी “काय सरदार, किती दिवस झाले, काय पार्टीच न्हाय. आज होउुन जाउु द्या मटनाची पार्टी…” म्हटल्यावर सरदार हरभर्‍याच्या झाडावरच चढला. बायको रानात गेल्याची संधी साधून त्याने छपरात बांधलेले बोकडच कापायला काढले. चौघेही आधीच नशेत होते. चांगल्या कामात उगाच कुणाचा व्यत्यय नको म्हणून कुणाला सुगावा लागण्याआधी हे काम तेवढे आटपू या म्हणून आपापली कामे वाटून घेउुन लागलीच कामाला लागले.
बिचार्‍या बोकडाचा बळी गेला. उलटे टांगलेले बोकड कापून वाटे बनवण्याचे काम चालले होते. बाजूलाच बोकडाची मुंडी ठेवली होती. मालक म्हणून तिच्यावर आंदाचा हक्क होता. टांगलेले बोकड संपल्यावर त्यांचे लक्ष मुंडी ठेवलेल्या रिकाम्या जागेकडे गेले आणि त्याची उतरलीच. सगळे मेंबर पिउुन तर्र असल्याची संधी साधून गावगुंडाने बोकडाची मुंडी लांबवली होती. शिवाय लपतछपत न जाता तोंडात मुंडी घेउुन विजयोत्सव साजरा करत लोक मशाल घेउुन धावतात तशा धुंदीत तो गावभर धावत होता.
आंदा बाजीराव सिंघमच्या कॅरेक्टरमध्ये गेला. त्याची सटकली की त्याला खूप राग येतो, म्हणून कोणीही त्याचे डोके खायला जायचे नाही. बाजूलाच पडलेली कुर्‍हाड घेउुन तो गावगुंडाच्या मागे लागला. सगळ्या गावात तासभर हे थरारनाट्य चालू होते. सगळी गल्ली बोळं धुंडाळून झाली पण गावगुंड मिळाला नाही. आंदा हार मानायला तयार नव्हता. अंगातला शर्ट फाटला, अंगभर ओरखडे निघाले तरी सगळया काटयांकुटयातून तो गावगुंडाला हुडकतच होता. समोरून कुर्‍हाड घेउुन धावत येणार्‍या आंदाला बघितल्यावर लोक आल्या वाटेनं परत पळायला लागले. काहीही दुश्मनी नसताना या असल्या दारुड्याच्या हातून उगाचच जीव जायचा म्हणून लोक घरातून बाहेर यायला घाबरू लागले. दिवसा ढवळ्या सगळं गाव चिडीचूप झालं तरीही त्या सगळ्या गडबडीत कुणीतरी जीवावर उदार होउुन शेताला गेला आणि आंदाच्या डोक्यावर परिणाम झालाय म्हणून त्याच्या बायकोला रानातून घरी घेउुन आल्यावर पुढचा घोळ मिटला.
दावणीचे बोकड कापल्याचे समजल्यावर त्याच्या बायकोने गळा काढून जो गहिवर सुरु केला त्याने गावगुंडाचा पाठलाग तर बाजुलाच राहिला पण गावातल्या लोकांना “मी जिवंत आहे.” हे सांगून सांगून आंदाची पुरती दमछाक झाली आणि त्याने बायकोला शेतातून कुणी बोलवले याची चौकशी सुरु केली.
आणि गावगुंड पुन्हा एकदा विजयी झाला.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

 

मला भेटलेला स्पायडरमॅन

Spiderman

स्पायडरमॅन पिक्चर पाहिल्यानंतर आपल्या अंगी अचाट करामती करता येण्यासारखी स्पायडरमॅन, ही मॅन, शक्तीमॅन किंवा हनुमॅन यांच्याप्रमाणे कुठलीही शक्ती नाही या विचाराने थोडा न्युनगंड आला होता. पण जवळ काहीही आॅप्शन नसल्याने तो ही थोडया दिवसांनी गेला आणि मी पुन्हा नॉर्मल झालो.
नंतर काही दिवसांनी कंपनीच्या कामानिमित्त बिहारची राजधानी पटन्याला गेलो होतो. हॉटेलवर चेक इन केले आणि चावी घेउुन रुमचा दरवाजा उघडला. एकूण पटन्याला साजेशी रुम होती. दरवाजा व्यवस्थित लागतो की नाही, नळाला पाणी येते की नाही आणि बाहेरच्या मरणाच्या उकाडयापासून बचाव करण्यासाठी एसी व्यवस्थित चालू आहे की नाही एवढे चेक केले. या सगळया गोष्टी बरोबर असतील तर जास्त त्रास होणार नव्हता. नशीबाने सर्व ठीकठाक होते.
बूट काढून बाथरुममध्ये जाउुन शॉवर चालूच केला होता की अचानक कोणतरी जोरजोरात दरवाजा वाजवू लागले. हा काय डोक्याला ताप म्हणून पटापट आवरून बाहेर येउुन दरवाजा उघडला तर वेटर घामाघुम झालेला.
“साहब अंदर आंउु?”
मी आत असताना हा आणि कशाला आत येतोय ते मला समजेना.
“क्यूं?”
“जरा बाजु के रुम मे जाना है.”
“तो जाओ ना.”
“आपके रुमसे जाना है.”
हा वेडा वगैरे आहे की काय असा मला डाउुट आला. नीट बाजुच्या रुमची बेल दाबून आतल्या माणसाला बोलवायचे सोडून हा माणूस माझ्या रुममध्ये का घुसखोरी करायच्या प्रयत्नात आहे ते समजत नव्हते.
“मेरे रुमसे ही क्यूं?”
मग मला पूर्ण प्रसंग समजला तो असा –
बाजुच्या रुममधून अर्ध्या तासापूर्वी जेवणाची आॅर्डर देण्यात आली होती. वेटर जेवण घेउुन आला आणि बेल दाबली तर आतून काहीही आवाज आला नाही. मग त्याने रिसेप्शनवर जाउुन रुमची चावी आणली आणि ती लावून पाहिली पण कस्टमरने आतून कडी लावली असावी. दरवाजा उघडत नव्हता. मग दरवाजाला कान लावून ऐकल्यावर त्याला कन्हण्याचा आवाज आला. कस्टमरचे वय साठाच्या आसपासचे होते त्यामुळे अजून काही इमर्जन्सी होण्याची वाट न पहाता तो वेटर माझ्या रुममधून बाजुच्या रुममध्ये घुसण्याच्या प्रयत्नात होता. पण तो मार्ग एवढा सोपा नव्हता.
एकतर मी चौथ्या माळयावर होतो आणि माझ्या रुमच्या खिडकीतून बाहेरच्या गॅलरीत उतरुन तानाजी मालुसरेंच्या यशवंतीसारखे भिंतीला चिकटून हाताला लागेल त्याचा आधार घेत बाजुच्या रुममध्ये घुसणे मोठे चॅलेंज होते. मी दरवाजा का तोडत नाही हे विचारल्यावर “बाद में बनवाने को बहुत खर्चा आयेगा.” असे हॉटेलवाल्याचे मत पडले. नवीन दरवाजा बनविण्यापेक्षा एका रुममधून दुसर्‍या रुममध्ये जाण्याचे काम हा जानू नावाचा वेटर चुटकीसरशी करेल अशी हॉटेल मालकाला खात्री होती.
पण हा जानू लेकाचा स्वत:च्या जीवावर एवढा उदार का झाला होता ते कळत नव्हते. तिथल्या एवढया सगळया लोकांमधून जानूच मी कस्टमरला वाचवणार म्हणून पुढे आलेला! मी त्याला सेफ्टी बेल्ट किंवा कमरेला बांधायला दोरी वगैरे काय आणले आहेस का म्हणून विचारल्यावर तो हसायला लागला.
“साहब, जल्दी से जाने दो मुझे नही तो कस्टमर को अॅडमिट करना पडेगा.”
मी चटकन बाजूला होउुन त्याला खिडकी उघडून दिली. हा बाबा इकडून पडला तर पटन्याचे पोलीस पंचनामा करताना पहिल्यांदा माझी जबानी घेतील याची मला भीती होती. पण कुणाचातरी जीव वाचवायला तो प्राणाची बाजी लावत होता.
लगेच तो खिडकीबाहेरच्या गॅलरीत उतरून बाथरुमच्या पाईपांचा आधार घेउुन बाजूच्या रुममध्ये गेला आणि त्याने बाथरुममध्ये कन्हत पडलेल्या आजोबांना बाहेर काढले. पाय घसरुन पडल्याने आजोबांना मुळात उठताच आले नाही मग आतून रुमचा दरवाजा उघडायचा प्रश्नच येत नव्हता. पण या उपद्व्यापी जानूमुळे पडलेला कस्टमर आणि तुटणारा दरवाजा या दोन्ही गोष्टींना वाचवता आल्यामुळे मालक भलताच खुशीत होता.
त्यादिवशी स्पायडरमॅन होण्यासाठी मनगटातून दोर्‍या निघायची आवश्यकता नसते हे जानूने सर्वांना दाखवून दिले. अगदी जानूसारखा जीव धोक्यात घालायची गरज नाही पण आपल्या अवतीभोवती कितीतरी लोक असतात ज्यांना आपण जाता जाता सहज मदत करू शकतो. आपल्या दृष्टीने ते कदाचित खूप छोटे काम असेल पण तेवढ्याने दुसर्‍यांच्या आयुष्यातले एक कठिण काम सोपे होईल. दुसर्‍याचा हा आनंद शोधून छोटी छोटी मदत करायला शिकला की तुम्हीही स्पायडरमॅन झाला म्हणून समजा.


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने

गोंधळ

Gondhal Blog.png

आडगेवाडीतल्या अण्ण्याचं लग्न व्यवस्थित पार पडलं. जास्त काही नाही, फक्त दोन डोकी फुटली. एका आगाउु आडगेवाडीकराने वर्‍हाडातल्या पोरीला शिटी मारली म्हणून थोडा दंगा झाला, पण बापूच्या चोख व्यवस्थापणामुळे लगेच आटोक्यात आला. लग्न होउुन चार दिवस उलटले. पूजा झाली, फक्त गोंधळ तेवढा बाकी होता. आईबापाला काही पडलेली नव्हती, ते गोंधळात इंटरेस्टच घेत नव्हते. म्हणून अण्ण्याने बापूला सांगून गोंधळयांची व्यवस्था करायला सांगितले. त्याने स्वत:च जाउुन सांगितलं असतं, पण गावात गोंधळी नव्हते आणि नवरदेवाने लग्न झाल्यावर हातातले हळकुंड सोडेपर्यंत तोंड वर करून गावाची शिव ओलांडायची नसते अशी प्रथा असल्याने आण्ण्याचा नाईलाज होता.
बापूचा लोकसंग्रह दांडगा म्हणून लग्नाची सगळी व्यवस्था बापूने अंगावर घेतलेली. त्यात बापूचा काहीही फायदा नाही पण पुढे पुढे होउुन पुढारीपणा करायचा त्याचा शौक तो अशा प्रसंगातून भागवून घ्यायचा. शिवाय वयाने सगळ्यांनाच वडिलधारा असल्याने सहसा त्याचा शब्द कोण मोडत नव्हते. पाच मैलांवर शिंदेवाडी होती. तिथल्या गोंधळयांची जोडी सगळया पंचक्रोशीत प्रसिद्ध होती. बापूने सांगितल्यावर लगेच एक माणूस टांग टाकून सायकलीवरून शिंदेवाडीला गेला आणि त्याच रात्रीची गोंधळाची सुपारी देउुन आला.
“बाबा, त्यांना लवकर यायला सांगितलं आहेस का?”
“मग, दिवस बुडायच्या आत टच व्हायला सांगून आलोय.”
“ते एक चांगल केलंस बघ. आणि त्यांना रस्ता कुठला सांगितलास?”
“काय बापू तुम्ही पण विचारताय राव रस्ता कुठला सांगितलास म्हणून! त्या भूताच्या पांदीशिवाय दुसरा रस्ता आहे का वाडीला यायला?”
बापू त्याच्या उत्तरावर गप्प बसला. भूताची पांद ही वाडीजवळची ऐतिहासिक जागा होती. रात्री अपरात्री तिथून कोण आला की त्याला काहीतरी विचित्र अनुभव यायचे. लक्सूबापूला याच पांदीने वेड लावलं होतं. शेवटी त्याने तिथल्याच एका विहीरीत उडी टाकून जीव दिला होता. तेव्हापासून तर लोक दिवसाही तिथून जायला घाबरायचे. एकदम निर्मनुष्य रस्ता होता. रस्त्यावरून चारचाकी चालायचीच नाही. कशीबशी बैलगाडी जात असे एवढा ओबडधोबड. सायकल मात्र एका बाजूने चाकोरी धरून चालवता यायची. पण जी काही वर्दळ असेल ती दिवस बुडायच्या आतच असायची. बाकी इतरवेळी चिटपाखरूही नसायचं. म्हणून या बाबाने नीट सांगितलं नसेल तर गोंधळाची पंचाईत व्हायची ही बापूला काळजी लागलेली.
दिवस बुडाला. सात वाजून गेले, आठ वाजले तरी गोंधळयांचा पत्ता नाही. गोंधळाला लागणारं सगळं सामान घरात आणून ठेवलेलं. अण्ण्या घाईवर आलेला. लग्न होउुनही काही उपयोग नव्हता. गोंधळ झाल्याशिवाय बायकोजवळ जाता येणार नव्हते म्हणून तो वैतागला होता. लोक बायकोशी बोलूही देत नव्हते. गोंधळी आले नाहीत तर भटजीला बोलवून गोंधळ घाला म्हणून तो नाचायला लागला होता. एवढा टाईम होउुनही ते लेकाचे अजून का आले नाहीत म्हणून बापू चिंतेत होता. तसल्या काळ्याकुट्ट अंधारात कुणीही एकटा जायला तयार झाला नसता म्हणून बापूने दामा आणि गण्याला सायकली घेउुन शिंदेवाडीकडे पिटाळले.
दोघेही सायकलवरून रस्त्याचा अंदाज घेत बॅटरीच्या उजेडात चालले होते. अर्धा रस्ता गेल्यावर त्यांच्या कानावर संबळाचा आवाज येउु लागला. दोघांचेही कान खडे झाले. त्यांनी चमकून एकमेकांकडे पाहिले. काहीतरी आक्रित घडलं होतं यात वादच नव्हता. त्या रस्त्याने जसजसे ते जवळ जाउु लागले तसतसा त्यांच्या कानावर माणसाच्या गाण्याचा आवाजही यायला लागला. अजून पुढे गेल्यावर संबळ आणि गोंधळाची पदं ऐकू येउु लागली. पांदीतल्या भूताने दोघा गोंधळयांना धरलंय याची त्यांना खात्रीच झाली.

गोंधळयांनी शिंदेवाडीतला एक गोंधळ आटोपला. बराच उशिर झाला होता. आडगेवाडीच्या सुपारीला दिवस बुडायच्या आत या म्हणून सांगितले होते. पण तिथेच मुक्काम करायचा आहे, थोडा वेळ लागला तरी हरकत नाही असा विचार करून सायकलीवरून ते आडगेवाडीकडे निघाले. ते नेमके भूताच्या पांदीत आले आणि कुठून कुणास ठाउुक दोन भलेमोठे लांडगे समोर येउुन उभा राहिले.
सायकली तशाच बाजूला टाकून लांडग्यांना पळवून लावण्यासाठी दोघांनी खूप आरडाओरडा केला पण त्याचा काही उपयोग झाला नाही. लांडगे मागे हटायला तयार नव्हते. अंधारात त्यांचे चकाकाणारे डोळे बघितल्यावर दोघांच्या तोंडचं पाणी पळालं. लांडगे गुरगुरायला लागल्यावर विचार करायला वेळही नव्हता. दोघांनीही सरळ संबळ काढले, कमरेला करकचून बांधले, हात जोडले आणि “आई अंबाबाईच्या नावानं …” सुरू केलं. लांडग्यांनाही मजा वाटू लागली. उभे असणारे लांडगे संगीत गोंधळ ऐकत पायावर पाय टाकून आरामात खाली बसले. संबळ थांबला की गुरगुरायचे. गोंधळयांचे सगळे देव बोलवून झाले. संबळ बडवून हात दुखायला लागले पण लांडगे हटेनात.

दामा आणि गण्या सावधपणे पांदीजवळच्या चढावर आले. खालच्या तालीतून आवाज येत होता. समोर दिसायला काहीच मार्ग नव्हता. आधीच रात्र, त्यात मोठमोठ्या झाडांनी अजून काळोख वाढला होता. सायकली वरच्या बाजूला उभा करून कानोसा घेत ते हळूहळू खाली उतरू लागले. नजरेच्या टप्प्यात आल्यावर त्यांना समोरचा सीन दिसू लागला. दोन भलेथोरले लांडगे आरामात पायावर पाय टाकून दर्दी रसिकासारखे गोंधळ ऐकत बसले होते आणि या दोघांचा गोंधळ रंगात आला होता. थोडावेळ ह्या दोघांनीही त्या अनोख्या मैफलीची मजा घेतली. शेवटी गोंधळ्यांना तर घेउुन जायला पाहिजे म्हणून त्यांनी आरडाओरड करत बॅटरीचा उजेड लांडग्यांच्या डोळयांवर मारला आणि त्यांना पळवून लावले तरीही अंगात आल्यासारखे गोंधळी सुंबूळुंग गुंबूळुंग वाजवतच होते. पुढचे दोन लांडगे पळून गेल्याचा त्यांना पत्ताच नव्हता.
“कोल्हापुरची लक्षुमी गोंधळाला यावं न् जेजुरीच्या खंडेराया गोंधळाला यावं.” हे त्याचं चालूच होतं. शेवटी दामा आणि गण्याने जाउुन त्यांचे हात धरले तेव्हा ते भानावर आले.
“ये खंडेरायाच्या लाडक्यांनो, बास करा आता. च्यायला, दिवस बुडायच्या आत या म्हटल्यावर हा टाईम आहे होय रे तुमचा? गुंडाळा आता हे सगळं आन् चला आमच्यामागं गपगुमानं.”
कपाळावरचा घाम पुसून धरथरत्या अंगाने दोघा गोंधळ्यांनी आपला बाडबिस्तरा आवरला आणि निमुटपणे ते दामा आणि गण्याच्या मागे चालू लागले. शेवटी भेदरलेल्या गोंधळयांची वरात घेउुन ते आडगेवाडीत पोहोचले आणि दिवसातला तिसरा गोंधळ चालू झाला.

पूर्वप्रकाशित, सकाळ पुणे.

चित्र : खलील आफताब


©विजय माने : हसरी उठाठेव
पुढील लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करून फेसबुकवरील ‘हसरी उठाठेव’ हे पेज लाईक करा.

हसरी उठाठेव : विजय माने